en-gb	mitigate any negative effects on using the Welsh language and on not treating the Welsh language less favourably than English?
cy-gb	liniaru unrhyw effeithiau negyddol ar ddefnyddio'r Gymraeg ac ar beidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg?

en-gb	If you have any related issues which we have not specifically addressed, please use this space to report them:
cy-gb	Os oes gennych unrhyw faterion cysylltiedig nad ydym wedi ymdrin â nhw'n benodol, defnyddiwch y lle hwn i'w nodi:

en-gb	Please enter here:
cy-gb	Nodwch nhw yma:

en-gb	Responses to consultations are likely to be made public, on the internet or in a report.
cy-gb	Mae ymatebion i ymgyngoriadau yn debygol o gael eu cyhoeddi, ar y rhyngrwyd neu mewn adroddiad.

en-gb	If you would prefer your response to remain anonymous, please tick here:
cy-gb	Os byddai'n well gennych inni gadw’ch atebion yn ddienw, ticiwch yma:

en-gb	Lynne Neagle AS/MS
cy-gb	Lynne Neagle AS/MS

en-gb	Cabinet Secretary for Education
cy-gb	Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg

en-gb	We welcome receiving correspondence in Welsh.
cy-gb	Rydym yn croesawu derbyn gohebiaeth yn y Gymraeg.

en-gb	Any correspondence received in Welsh will be answered in Welsh and corresponding in Welsh will not lead to a delay in responding.
cy-gb	Byddwn yn ateb i ohebiaeth a dderbynnir yn Gymraeg yn yr un iaith ac ni fydd gohebu yn y Gymraeg yn arwain at oedi.

en-gb	His Majesty’s Chief Inspector of Education and Training in Wales
cy-gb	Prif Arolygydd Ei Fawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru

en-gb	Estyn
cy-gb	Estyn

en-gb	Anchor Court
cy-gb	Llys yr Angor

en-gb	Keen Road
cy-gb	Ffordd Keen

en-gb	Dear Owen,
cy-gb	Annwyl Owen,

en-gb	Estyn remit for 2025-26
cy-gb	Cylch gwaith Estyn ar gyfer 2025-26

en-gb	I am writing to set out Estyn’s remit for the financial year from April 2025 to March 2026.
cy-gb	Rwy'n ysgrifennu atoch i amlinellu cylch gwaith Estyn ar gyfer y flwyddyn ariannol o fis Ebrill 2025 i fis Mawrth 2026.

en-gb	The remit draws together the advice that I require from April 2025.
cy-gb	Mae’r cylch gwaith yn tynnu ynghyd y cyngor y bydd ei angen arnaf o fis Ebrill 2025 ymlaen.

en-gb	The detail of the remit is shown in the annex to this letter.
cy-gb	Mae manylion yr eitemau sy'n rhan o'r cylch gwaith i'w gweld yn yr atodiad i'r llythyr hwn.

en-gb	Part 1(a) refers to detailed reports and, where appropriate, other resources drawing on evidence from thematic inspections.
cy-gb	Mae rhan 1(a) yn cyfeirio at adroddiadau manwl a, lle bo'n briodol, adnoddau eraill sy’n tynnu ar dystiolaeth o arolygiadau thematig

en-gb	Part 1(b) refers to ongoing advice based on evidence from inspection, engagement work, and other activity.
cy-gb	Mae Rhan 1(b) yn cyfeirio at gyngor parhaus yn seiliedig ar dystiolaeth o arolygiadau, gwaith ymgysylltu, a gweithgarwch arall.

en-gb	Part 1(c) is the continuation of the work with Welsh Government, local authorities, and regional consortia/school improvement services to support schools and PRUs causing concern.
cy-gb	Rhan 1(c) yw parhad y gwaith gyda Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol a consortia rhanbarthol/gwasanaethau gwella ysgolion i gefnogi ysgolion ac Unedau Cyfeirio Disgyblion sy'n peri pryder.

en-gb	Part 1(d) is the implementation of new inspection arrangements in initial teacher education (ITE) and work-based learning (apprenticeship) sectors from September 2025.
cy-gb	Rhan 1(d) yw gweithredu trefniadau arolygu newydd yn y sectorau addysg gychwynnol athrawon (ITE) a dysgu seiliedig ar waith (prentisiaethau) o fis Medi 2025 ymlaen.

en-gb	Part 1(e) refers to supporting Medr.
cy-gb	Mae Rhan 1(e) yn cyfeirio at gefnogi Medr.

en-gb	Part 1(f) refers to other areas on which Welsh Government may require advice and support regarding education and training in Wales.
cy-gb	Mae Rhan 1(f) yn cyfeirio at feysydd eraill y gallai fod angen cyngor a chymorth ar Lywodraeth Cymru ynghylch addysg a hyfforddiant yng Nghymru.

en-gb	I am content that this remit reflects the work that Estyn should undertake during 2025-26.
cy-gb	Rwy'n fodlon bod y cylch gwaith hwn yn adlewyrchu'r gwaith y dylai Estyn ei wneud yn ystod 2025-26.

en-gb	If priorities need to change, Welsh Ministers reserve the right, in consultation with you, to alter the focus of the remit.
cy-gb	Os oes angen i flaenoriaethau newid, mae Gweinidogion Cymru yn cadw'r hawl, mewn ymgynghoriad â chi, i newid ffocws y cylch gwaith.

en-gb	A copy of the remit will be published on the Welsh Government’s website.
cy-gb	Bydd copi o’r cylch gwaith yn cael ei gyhoeddi ar wefan Llywodraeth Cymru.

en-gb	Yours sincerely,
cy-gb	Yn gywir

en-gb	The specific advice required by the Welsh Government in 2025 to 2026
cy-gb	Y cyngor penodol sy’n ofynnol gan Lywodraeth Cymru yn 2025 i 2026

en-gb	1a) Detailed reports and, where appropriate, other resources drawing on evidence from thematic inspections
cy-gb	1a) Adroddiadau manwl a, lle bo'n briodol, adnoddau eraill sy’n tynnu ar dystiolaeth o arolygiadau thematig

en-gb	The thematic reviews to be included in the remit to Estyn for 2025 to 2026 are listed in the table below:
cy-gb	Caiff yr adolygiadau thematig sydd i’w cynnwys yng nghylch gwaith Estyn ar gyfer 2025 i 2026 eu rhestru yn y tabl isod.

en-gb	Review Type
cy-gb	Math o adolygiad

en-gb	Area of Learning and Experience review – Science and Technology
cy-gb	Adolygiad o Faes Dysgu a Phrofiad – Gwyddoniaeth a Thechnoleg

en-gb	This will be the second in a series of reviews of Areas of Learning and Experience.
cy-gb	Hwn fydd yr ail mewn cyfres o adolygiadau o'r Meysydd Dysgu a Phrofiad.

en-gb	This will focus on the full age range from 3-16 years.
cy-gb	Bydd hyn yn canolbwyntio ar yr ystod oedran llawn o 3-16 oed.

en-gb	The review will cover curriculum planning, teaching, assessment, and learner progress.
cy-gb	Bydd yr adolygiad yn ymdrin â chynllunio'r cwricwlwm, addysgu, asesu a chynnydd dysgwyr.

en-gb	The report will highlight effective practice.
cy-gb	Bydd yr adroddiad yn tynnu sylw at arferion effeithiol.

en-gb	Large review
cy-gb	Adolygiad mawr

en-gb	Healthy relationships in secondary schools and PRUs
cy-gb	Cydberthnasau iach mewn ysgolion uwchradd ac Unedau Cyfeirio Disgyblion

en-gb	This review will consider how well secondary schools and PRUs provide 11 to 16-year-olds with high quality learning experiences about healthy relationships.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn ystyried pa mor dda mae ysgolion uwchradd ac Unedau Cyfeirio Disgyblion yn darparu profiadau dysgu o ansawdd uchel i bobl ifanc 11 i 16 oed am gydberthnasau iach.

en-gb	The review will consider how schools support positive healthy relationships as part of their whole-school approach (e.g. building a positive and supportive culture, establishing policies and practices, interventions), as well as through teaching as part of the empowerment, safety and respect strand of their RSE provision, the relationships and identity strand of RSE, and the Healthy relationships Statement of What Matters within Health and Well-being.
cy-gb	Bydd yr adolygiad yn ystyried sut mae ysgolion yn cefnogi cydberthnasau iach cadarnhaol fel rhan o'u dull ysgol gyfan (e.e. adeiladu diwylliant cadarnhaol a chefnogol, sefydlu polisïau ac arferion, ymyriadau) yn ogystal â thrwy addysgu fel rhan o’r llinyn grymuso, diogelwch a pharch yn eu darpariaeth Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb, y llinyn cydberthnasau a hunaniaeth o Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb, a'r Datganiad Cydberthnasau Iach yn y Datganiadau o'r Hyn sy'n Bwysig yn y maes Iechyd a Lles.

en-gb	The review will also assess how well school staff are supported to deliver these learning experiences, considering the availability and effectiveness of training, professional learning, and ongoing support.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hefyd yn asesu pa mor dda y mae staff ysgol yn cael eu cefnogi i ddarparu'r profiadau dysgu hyn, gan ystyried argaeledd ac effeithiolrwydd hyfforddiant, dysgu proffesiynol, a chymorth parhaus.

en-gb	Standard review
cy-gb	Adolygiad safonol

en-gb	Attendance and participation in education in FE colleges and sixth forms
cy-gb	Presenoldeb a chyfranogiad mewn addysg mewn colegau addysg bellach a chweched dosbarth

en-gb	This review will consider levels of attendance and participation in FE colleges and sixth forms, comparing where possible.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn ystyried lefelau presenoldeb a chyfranogiad mewn colegau addysg bellach a chweched dosbarth, gan wneud cymariaethau lle bo'n bosibl.

en-gb	It will consider trends for different groups of learners and across different subject areas and course levels.
cy-gb	Bydd yn ystyried tueddiadau ar gyfer gwahanol grwpiau o ddysgwyr ac ar draws gwahanol feysydd pwnc a lefelau cwrs.

en-gb	It will consider the quality of support provided to learners.
cy-gb	Bydd yn ystyried ansawdd y cymorth a ddarperir i ddysgwyr.

en-gb	Medr on behalf of Welsh Government
cy-gb	Medr ar ran Llywodraeth Cymru

en-gb	Review of Education Welfare Services
cy-gb	Adolygiad o Wasanaethau Lles Addysg

en-gb	This review will consider the approach of education welfare services across Wales and their impact in addressing persistent absenteeism.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn ystyried dull gweithredu gwasanaethau lles addysg ledled Cymru a'u heffaith wrth fynd i'r afael ag absenoldeb cyson.

en-gb	It will highlight effective practice and make recommendations for the development of education welfare services.
cy-gb	Bydd yn tynnu sylw at arferion effeithiol ac yn gwneud argymhellion ar gyfer datblygu gwasanaethau lles addysg.

en-gb	LA support for schools to manage their budgets
cy-gb	Cymorth yr awdurdodau lleol i ysgolion ar reoli eu cyllidebau

en-gb	This review will consider what financial advice, information and training is available to support schools in strategic financial planning and managing their budget.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn ystyried pa gyngor ariannol, gwybodaeth a hyfforddiant sydd ar gael i gefnogi ysgolion gyda chynllunio ariannol strategol a rheoli eu cyllideb.

en-gb	It will highlight effective practice and make recommendations for improvements in the support provided.
cy-gb	Bydd yn tynnu sylw at arferion effeithiol ac yn gwneud argymhellion ar gyfer gwella'r cymorth a ddarperir.

en-gb	Arrangements for and the quality of individual tuition for pupils educated otherwise than at school
cy-gb	Y trefniadau ar gyfer dysgu unigol i ddisgyblion sy'n cael eu haddysg heblaw yn yr ysgol ac ansawdd y dysgu

en-gb	This review will provide scrutiny of individual tuition for pupils who are educated otherwise than at school (EOTAS).
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn craffu ar ddysgu unigol i ddisgyblion sy'n cael eu haddysg heblaw yn yr ysgol (EOTAS).

en-gb	It will consider variations in approaches across local authorities and schools.
cy-gb	Bydd yn ystyried amrywiadau mewn dulliau ar draws awdurdodau lleol ac ysgolion.

en-gb	It will highlight effective practice and make recommendations for improvements in provision.
cy-gb	Bydd yn tynnu sylw at arferion effeithiol ac yn gwneud argymhellion ar gyfer gwella'r ddarpariaeth.

en-gb	This review will evaluate teaching and learning international languages in primary, secondary and all-age schools in Wales.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn gwerthuso'r addysgu a'r dysgu ar gyfer ieithoedd rhyngwladol mewn ysgolion cynradd, uwchradd a phob oed yng Nghymru.

en-gb	It will highlight effective practice through cameos within the report.
cy-gb	Bydd yn tynnu sylw at arferion effeithiol trwy gynnwys cameos yn yr adroddiad.

en-gb	It will provide a professional learning resource for all those involved in planning for and teaching international languages.
cy-gb	Bydd yn darparu adnodd dysgu proffesiynol i bawb sy'n ymwneud â chynllunio ar gyfer ieithoedd rhyngwladol a’u haddysgu.

en-gb	Generative Artificial Intelligence (AI) in maintained schools and settings.
cy-gb	Deallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol (AI) mewn ysgolion a lleoliadau a gynhelir.

en-gb	This review will examine how schools and settings are currently using Generative AI within school life.
cy-gb	Bydd yr adolygiad hwn yn archwilio sut mae ysgolion a lleoliadau yn defnyddio AI cynhyrchiol ar hyn o bryd mewn bywyd ysgol.

en-gb	The report will highlight examples of effective and/or innovative practice.
cy-gb	Bydd yr adroddiad yn tynnu sylw at enghreifftiau o arferion effeithiol a/neu arloesol.

en-gb	It will also highlight challenges experienced by the sector.
cy-gb	Bydd hefyd yn tynnu sylw at heriau a brofwyd gan y sector.

en-gb	This report will provide a national landscape view on the current use and impact of AI in schools and settings in Wales.
cy-gb	Bydd yr adroddiad hwn yn rhoi trosolwg cenedlaethol ar y defnydd a'r effaith gyfredol o ddeallusrwydd artiffisial mewn ysgolion a lleoliadau yng Nghymru.

en-gb	Standard review – 2nd year
cy-gb	Adolygiad safonol – 2il flwyddyn

en-gb	1b) Ongoing advice based on evidence from inspection, engagement work and other activity
cy-gb	1b) Cyngor parhaus yn seiliedig ar dystiolaeth o arolygiadau, gwaith ymgysylltu, a gweithgarwch arall

en-gb	Estyn provides advice to Welsh Government and support for decision making in a range of areas.
cy-gb	Mae Estyn yn darparu cyngor a chymorth ar gyfer gwneud penderfyniadau mewn amrywiol feysydd.

en-gb	During 2025 to 2026 Estyn will continue to gather information from inspection activity and engagement work to support the Welsh Government’s priorities for the education and training sectors.
cy-gb	Yn ystod 2025 i 2026 bydd Estyn yn parhau i gasglu gwybodaeth o arolygiadau a gwaith ymgysylltu i gefnogi blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer y sectorau addysg a hyfforddiant.

en-gb	This will result in ongoing advice through meetings with Welsh Government officials and inform Estyn’s contributions to national working groups, the National Network Conversations, written advice, published guidance or reports.
cy-gb	Bydd hyn yn arwain at gyngor parhaus drwy gyfarfodydd â swyddogion Llywodraeth Cymru ac yn llywio cyfraniadau Estyn i weithgorau cenedlaethol, y Sgyrsiau Rhwydwaith Cenedlaethol, cyngor ysgrifenedig, canllawiau cyhoeddedig neu adroddiadau.

en-gb	Based on evidence gathered from inspections, engagement work and other activity, Estyn will also provide updates and advice on:
cy-gb	Yn seiliedig ar dystiolaeth a gesglir o arolygiadau, gwaith ymgysylltu a gweithgaredd arall, bydd Estyn hefyd yn darparu 'r wybodaeth ddiweddaraf a chyngor ar y canlynol:

en-gb	Developing the Humanities AoLE
cy-gb	Maes Dysgu a Phrofiad y Dyniaethau

en-gb	The impact of planning for literacy on pupils’ reading, writing and oracy skills
cy-gb	Effaith cynllunio ar gyfer llythrennedd ar sgiliau darllen, ysgrifennu a llafaredd disgyblion

en-gb	Developing mathematical understanding and applying numeracy skills across the curriculum
cy-gb	Datblygu dealltwriaeth fathemategol a chymhwyso sgiliau rhifedd ar draws y cwricwlwm

en-gb	Developing learners’ digital competence
cy-gb	Datblygu cymhwysedd digidol dysgwyr

en-gb	Developing pupils as independent thinkers
cy-gb	Datblygu disgyblion fel meddylwyr annibynnol

en-gb	The impact of leadership on teaching
cy-gb	Effaith arweinyddiaeth ar addysgu

en-gb	Ensuring Gypsy, Roma and Traveller pupils reach their potential
cy-gb	Sicrhau bod disgyblion Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn cyrraedd eu potensial

en-gb	Effective practice in promoting equity and inclusion
cy-gb	Arferion effeithiol wrth hyrwyddo tegwch a chynhwysiant

en-gb	Approaches to promote regular attendance and positive behaviour in schools
cy-gb	Dulliau o hyrwyddo presenoldeb rheolaidd ac ymddygiad cadarnhaol mewn ysgolion

en-gb	Ensuring effective safeguarding practices are in place
cy-gb	Sicrhau bod arferion diogelu effeithiol ar waith.

en-gb	Estyn may be asked to provide support to various working groups through representation, presentation of written evidence or discussions with senior Education and Tertiary Education Directorate officials.
cy-gb	Gellid gofyn i Estyn roi cymorth i amryw o wahanol weithgorau drwy ddod yn rhan ohonynt, cyflwyno tystiolaeth ysgrifenedig, neu gynnal trafodaethau gydag uwch-swyddogion y Gyfarwyddiaeth Addysg ac Addysg Drydyddol.

en-gb	This would also include advice and support for those aspects of post-compulsory education and training within Medr’s remit.
cy-gb	Byddai hyn hefyd yn cynnwys cyngor a chymorth ar gyfer yr agweddau hynny ar addysg a hyfforddiant ôl-orfodol sydd o fewn cylch gwaith Medr.

en-gb	1c) Continue to work with Welsh Government, local authorities, and regional consortia/school improvement services to support schools and PRUs causing concern
cy-gb	1c) Parhau i weithio gyda Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol a’r consortia rhanbarthol/gwasanaethau gwella ysgolion i gefnogi ysgolion ac Unedau Uned Cyfeirio Disgyblion sy'n peri pryder

en-gb	Estyn will continue to work with partners to ensure that their monitoring and support for schools and Pupil Referral Units (PRUs) causing concern dovetails with the school improvement support provided by others.
cy-gb	Bydd Estyn yn parhau i gydweithio â phartneriaid i sicrhau bod eu gwaith monitro a'u cefnogaeth i ysgolion ac Unedau Cyfeirio Disgyblion sy'n peri pryder yn plethu gyda'r cymorth gwella ysgolion a ddarperir gan eraill.

en-gb	1d) Implement new inspection arrangements in initial teacher education (ITE) and work-based learning (apprenticeship) sectors from September 2025
cy-gb	1d) Gweithredu trefniadau arolygu newydd yn y sectorau addysg gychwynnol athrawon (AGA) a dysgu seiliedig ar waith (prentisiaethau) o fis Medi 2025 ymlaen.

en-gb	Estyn will consult on and implement new inspection arrangements in initial teacher education (ITE) and work-based learning (apprenticeship) sectors from September 2025.
cy-gb	Bydd Estyn yn ymgynghori ar drefniadau arolygu newydd yn y sectorau addysg gychwynnol athrawon (AGA) a dysgu seiliedig ar waith (prentisiaethau) ac yn ei gweithredu o fis Medi 2025 ymlaen.

en-gb	These arrangements will, where relevant, build on those introduced in most other sectors in September 2024.
cy-gb	Bydd y trefniadau hyn, lle bo'n berthnasol, yn adeiladu ar y rhai a gyflwynwyd yn y rhan fwyaf o sectorau eraill ym mis Medi 2024.

en-gb	1e) Support Medr
cy-gb	1e) Cefnogi Medr

en-gb	Estyn will support the ongoing development of Medr.
cy-gb	Bydd Estyn yn cefnogi datblygiad parhaus Medr.

en-gb	Estyn will work with Medr and QAA (the Quality Assurance Agency for Higher Education) to develop guidance for providers on effective self-evaluation and continuous improvement planning.
cy-gb	Bydd Estyn yn gweithio gyda Medr a QAA (yr Asiantaeth Sicrhau Ansawdd ar gyfer Addysg Uwch) i ddatblygu canllawiau i ddarparwyr ar hunanwerthuso effeithiol a chynllunio gwelliant parhaus.

en-gb	1f) Other areas on which Welsh Government may require advice and support regarding education and training in Wales
cy-gb	1f) Meysydd eraill y gall fod angen cyngor a chymorth ar Lywodraeth Cymru ynghylch addysg a hyfforddiant yng Nghymru

en-gb	Estyn also provides ongoing support in:
cy-gb	Mae Estyn hefyd yn darparu cefnogaeth barhaus yn ymwneud â’r canlynol:

en-gb	school closure and reorganisation proposals
cy-gb	cynigion yn ymwneud â chau ac ad-drefnu ysgolion.

en-gb	development of the revised National Professional Qualification for Headship (NPQH)
cy-gb	datblygu'r Cymhwyster Proffesiynol Cenedlaethol diwygiedig ar gyfer Prifathrawiaeth (CPCP)

en-gb	registration of independent schools, including material change requests
cy-gb	cofrestru ysgolion annibynnol, gan gynnwys ceisiadau am newid sylweddol;

en-gb	inspection and regular monitoring of independent schools, including those registered to provide additional learning provision for learners with statements of special educational needs (SEN) or individual development plans
cy-gb	arolygu ysgolion annibynnol a’u monitro’n rheolaidd, gan gynnwys y rhai sydd wedi'u cofrestru i gynnig darpariaeth ddysgu ychwanegol i ddysgwyr sydd â datganiadau anghenion addysgol arbennig (AAA) neu gynlluniau datblygu unigol;

en-gb	inspection and regular monitoring of all independent specialist colleges in Wales
cy-gb	arolygu a monitro’n rheolaidd yr holl golegau arbenigol annibynnol yng Nghymru

en-gb	development of qualifications and inspection arrangements for any proposed new initial teacher training and continuing professional development requirements for teachers, tutors, and trainers in the lifelong learning sector
cy-gb	datblygu cymwysterau a threfniadau arolygu ar gyfer unrhyw ofynion newydd arfaethedig o ran hyfforddiant cychwynnol i athrawon a datblygiad proffesiynol parhaus ar gyfer athrawon, tiwtoriaid a hyfforddwyr yn y sector dysgu gydol oes;

en-gb	follow up work in respect of Local Education Authorities
cy-gb	gwaith dilynol gyda’r Awdurdodau Addysg Lleol;

en-gb	work with the Welsh Government Central Honours team to contribute any relevant intelligence as part of their process for validating honours citations for professionals within education and training providers
cy-gb	gweithio gyda thîm Anrhydeddau Canolog Llywodraeth Cymru i gyfrannu unrhyw wybodaeth berthnasol fel rhan o'u proses ar gyfer dilysu cyfeiriadau anrhydedd ar gyfer gweithwyr proffesiynol mewn darparwyr hyfforddiant ac addysg;

en-gb	background information for Ministerial meetings and visits to schools and other providers
cy-gb	gwybodaeth gefndirol ar gyfer cyfarfodydd Gweinidogol ac ymweliadau ag ysgolion a darparwyr eraill; a

en-gb	Senedd questions
cy-gb	cwestiynau i'r Senedd.

en-gb	Explanatory Memorandum to the Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales under the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014
cy-gb	Memorandwm Esboniadol Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014

en-gb	This Explanatory Memorandum has been prepared by the Health, Social Care and Early Years Group and is laid before Senedd Cymru in conjunction with the above subordinate legislation and in accordance with Standing Order 27.1
cy-gb	Lluniwyd y Memorandwm Esboniadol hwn gan y Grŵp Iechyd, Gofal Cymdeithasol a’r Blynyddoedd Cynnar ac fe’i gosodir gerbron Senedd Cymru ar y cyd â'r is-ddeddfwriaeth uchod ac yn unol â Rheol Sefydlog 27.1.

en-gb	In my view, this Explanatory Memorandum gives a fair and reasonable view of the expected impact of the Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	Yn fy marn i, mae’r Memorandwm Esboniadol hwn yn rhoi darlun teg a rhesymol o effaith ddisgwyliedig Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	I am satisfied that the benefits justify the likely costs.
cy-gb	Rwyf wedi fy modloni bod y manteision yn cyfiawnhau’r costau tebygol.

en-gb	Dawn Bowden MS Minister for Social Care
cy-gb	Dawn Bowden AS Y Gweinidog Gofal Cymdeithasol

en-gb	The Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales (“The Code”) establishes a framework for the commissioning of care and support in Wales by local authorities, local health boards and NHS Trusts.
cy-gb	Mae Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth (“y Cod”) yn sefydlu fframwaith ar gyfer comisiynu gofal a chymorth yng Nghymru gan awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	The Code sets out national principles and standards which commissioners must follow when commissioning services for care and support for their local populations.
cy-gb	Mae'r Cod yn amlinellu egwyddorion a safonau cenedlaethol y mae'n rhaid i gomisiynwyr eu dilyn wrth gomisiynu gwasanaethau gofal a chymorth ar gyfer eu poblogaethau lleol.

en-gb	It also seeks to rebalance the basis upon which the provision of care and support services are commissioned, by focusing on outcomes and social value and by shifting from price towards quality and focusing on outcomes.
cy-gb	Yn ogystal, mae'r Cod yn ceisio ailgydbwyso’r sail ar gyfer comisiynu darpariaeth gwasanaethau gofal a chymorth, drwy ganolbwyntio ar ganlyniadau a gwerth cymdeithasol a thrwy symud oddi wrth brisiau a thuag at ansawdd a chanolbwyntio ar ganlyniadau.

en-gb	This Code addresses errors identified in the draft Code laid on 19 March 2024 and subsequently withdrawn.
cy-gb	Mae'r Cod hwn yn mynd i'r afael â chamgymeriadau a nodwyd yn y Cod drafft a osodwyd ar 19 Mawrth 2024 ac a dynnwyd yn ôl yn dilyn hynny.

en-gb	The Code is issued under section 145 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 (“the 2014 Act”).
cy-gb	Dyroddir y Cod o dan adran 145 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (“Deddf 2014”).

en-gb	It also constitutes guidance under section 169 of the Act and guidance under section 2 of the NHS (Wales) Act 2006 (“the 2006 Act”).
cy-gb	Mae hefyd yn ganllawiau o dan adran 169 o'r Ddeddf ac yn ganllawiau o dan adran 2 o Ddeddf y GIG (Cymru) 2006 (“Deddf 2006”).

en-gb	To ensure that the Code has comparable force in relation to local authorities Local Health boards and NHS trusts, the Welsh Ministers will direct Local Health Boards and NHS Trusts under the NHS (Wales) Act 2006 to exercise their functions in accordance with the requirements contained within this Code when exercising their respective function.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod gan y Cod rym tebyg mewn perthynas ag awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, bydd Gweinidogion Cymru yn cyfarwyddo byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG o dan Ddeddf 2006 i arfer eu swyddogaethau yn unol â’r gofynion yn y Cod hwn wrth arfer eu priod swyddogaethau.

en-gb	The 2014 Act provides the legal framework for improving the well-being of people who need care and support, and carers who need support, and for transforming social services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf 2014 yn darparu'r fframwaith cyfreithiol ar gyfer gwella llesiant pobl sydd angen gofal a chymorth, a gofalwyr sydd angen cymorth, ac ar gyfer trawsnewid gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru.

en-gb	It introduced a comprehensive and integrated approach to social services, emphasising the well-being of individuals and communities.
cy-gb	Cyflwynodd ddull gweithredu cynhwysfawr ac integredig ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol, gan roi pwyslais ar lesiant unigolion a chymunedau.

en-gb	The 2006 Act establishes a legal framework for the organisation and delivery of healthcare services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf 2006 yn sefydlu fframwaith cyfreithiol ar gyfer trefnu a darparu gwasanaethau gofal iechyd yng Nghymru.

en-gb	The Code follows the Senedd’s draft negative procedure and will be brought into force in September 2024 with the making of an Appointed Day Order.
cy-gb	Mae’r Cod yn dilyn gweithdrefn negyddol ddrafft y Senedd a bydd yn cael ei ddwyn i rym ym mis Medi 2024 drwy wneud Gorchymyn Diwrnod Penodedig.

en-gb	The Code is a key component of the broader Rebalancing Care and Support Programme, alongside the establishment of a National Office for Care and Support (“The National Office”), which will oversee the implementation of the National Framework.
cy-gb	Mae'r Cod yn elfen allweddol o'r Rhaglen ehangach ar gyfer Ailgydbwyso Gofal a Chymorth, ochr yn ochr â sefydlu Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth (“y Swyddfa Genedlaethol”), a fydd yn goruchwylio'r gwaith o weithredu'r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	The strengthening of Regional Partnership Board arrangements, supporting stronger partnership working and the integration of services, is another component of the overarching programme.
cy-gb	Mae cryfhau trefniadau'r Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, gan gefnogi gwaith partneriaeth cryfach ac integreiddio gwasanaethau, yn elfen arall o'r rhaglen gyffredinol.

en-gb	The Rebalancing Care and Support Programme aims to readjust the care and support market in the following ways:
cy-gb	Nod y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth yw addasu'r farchnad gofal a chymorth drwy symud:

en-gb	Away from complexity, towards simplification.
cy-gb	Oddi wrth gymhlethdod, tuag at symleiddio.

en-gb	Away from price, towards quality and social value.
cy-gb	Oddi wrth brisiau, tuag at ansawdd a gwerth cymdeithasol.

en-gb	Away from reactive commissioning, towards managing the market.
cy-gb	Oddi wrth gomisiynu ymatebol, tuag at reoli’r farchnad.

en-gb	Away from task-based practice, towards an outcome-based practice.
cy-gb	Oddi wrth arferion seiliedig ar dasgau, tuag at arferion seiliedig ar ganlyniadau.

en-gb	Away from an organisational focus, towards more effective partnership and co-production with people for better outcomes.
cy-gb	Oddi wrth ffocws sefydliadol, tuag at bartneriaeth a chydgynhyrchu mwy effeithiol â phobl er mwyn sicrhau canlyniadau gwell.

en-gb	The Code lays out the principles and standards for commissioning practices in Wales.
cy-gb	Mae'r Cod yn nodi'r egwyddorion a'r safonau ar gyfer arferion comisiynu yng Nghymru.

en-gb	Commissioning involves making decisions about what services are needed to respond to the care and support needs of children and young people, families, adults and unpaid carers in Wales.
cy-gb	Mae comisiynu'n golygu gwneud penderfyniadau ynghylch pa wasanaethau sydd eu hangen i ymateb i anghenion gofal a chymorth plant a phobl ifanc, teuluoedd, oedolion a gofalwyr di-dâl yng Nghymru.

en-gb	It also involves making decisions about the capacity, location, cost and quality of services alongside those who will be receiving and delivering these services.
cy-gb	Mae hefyd yn golygu gwneud penderfyniadau ynghylch capasiti, lleoliad, costau ac ansawdd gwasanaethau ochr yn ochr â'r rhai a fydd yn defnyddio'r gwasanaethau hyn a'r rhai a fydd yn eu darparu.

en-gb	The Code consolidates good practice on commissioning, providing a framework to help shift the commissioning of services away from price towards quality and social value, and re-orientate reactive commissioning practices towards managing the market and focusing on outcomes.
cy-gb	Mae'r Cod yn atgyfnerthu arferion da o ran comisiynu, gan ddarparu fframwaith i helpu i symud comisiynu gwasanaethau oddi wrth brisiau a thuag at ansawdd a gwerth cymdeithasol, ac ailgyfeirio arferion comisiynu ymatebol tuag at reoli'r farchnad a chanolbwyntio ar ganlyniadau.

en-gb	The Code applies to the commissioning of care and support services within the context of the 2014 Act to meet the care and support needs of local populations by a local authority, local health board or NHS Trust.
cy-gb	Mae'r Cod yn gymwys i gomisiynu gwasanaethau gofal a chymorth yng nghyddestun Deddf 2014 er mwyn diwallu anghenion gofal a chymorth poblogaethau lleol gan awdurdod lleol, bwrdd iechyd lleol neu ymddiriedolaeth GIG.

en-gb	It applies in relation to internally provided or externally commissioned services, including regulated and non-regulated services.
cy-gb	Mae'n gymwys mewn perthynas â gwasanaethau a ddarperir yn fewnol neu a gomisiynir yn allanol, gan gynnwys gwasanaethau rheoleiddiedig a gwasanaethau nad ydynt yn cael eu rheoleiddio.

en-gb	This Code applies to the ‘care and support’ element of a package of care arranged and funded by a local health board or NHS trust where the individual has been assessed as having a ‘primary health need’ (as opposed to a need for local authority care and support) or in need of nursing care.
cy-gb	Mae’r Cod hwn yn gymwys i’r elfen ‘gofal a chymorth’ o becyn gofal wedi’i drefnu a’i ariannu gan fwrdd iechyd lleol neu ymddiriedolaeth GIG pan fo asesiad unigolyn wedi nodi bod ganddo ‘angen iechyd sylfaenol’ (mewn cyferbyniad ag angen am ofal a chymorth awdurdod lleol) neu angen gofal nyrsio.

en-gb	The National Office will be established within Welsh Government and one of its functions will be a national commissioning function which will support the implementation and management of the Code.
cy-gb	Bydd y Swyddfa Genedlaethol yn cael ei sefydlu o fewn Llywodraeth Cymru ac un o'i swyddogaethau fydd swyddogaeth gomisiynu genedlaethol a fydd yn helpu i weithredu'r a rheoli'r Cod.

en-gb	Implementation of the Code will begin in September 2024.
cy-gb	Bydd y Cod yn dechrau cael ei weithredu ym mis Medi 2024.

en-gb	The Welsh Government will also put in place and keep up to date a ‘toolkit’ of resources such as notable practice examples, case studies and evidence, commissioning tools, template clauses, to support commissioners in the delivery of this Code.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn creu ac yn diweddaru ‘pecyn cymorth’ o adnoddau, a fydd yn cynnwys enghreifftiau o arferion nodedig, astudiaethau achos a thystiolaeth, adnoddau comisiynu a chymalau enghreifftiol, i helpu comisiynwyr i gyflawni’r Cod hwn.

en-gb	This toolkit will be available by the date the Code comes into force and managed and kept up to date by dedicated staff within the National Office.
cy-gb	Bydd y pecyn cymorth hwn ar gael erbyn y dyddiad y daw’r Cod i rym a bydd yn cael ei reoli a’i ddiweddaru gan staff pwrpasol yn y Swyddfa Genedlaethol.

en-gb	A 12-week consultation was held on the Rebalancing Care and Support Programme between 22 May and 14 August 2023.
cy-gb	Cynhaliwyd ymgynghoriad ar y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth am gyfnod o 12 wythnos rhwng 22 Mai a 14 Awst 2023.

en-gb	The Welsh Government issued a Written Statement on the date the consultation launched, which was widely disseminated to various organisations via email and promoted on social media.
cy-gb	Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Ddatganiad Ysgrifenedig ar ddyddiad lansio'r ymgynghoriad, a gafodd ei rannu'n eang drwy gyfrwng e-bost â gwahanol sefydliadau a'i hyrwyddo ar y cyfryngau cymdeithasol.

en-gb	The consultation was featured in Social Care Wales newsletters and highlighted at the Welsh Government stand at the National Eisteddfod.
cy-gb	Cafodd yr ymgynghoriad sylw yng nghylchlythyrau Gofal Cymdeithasol Cymru a thynnwyd sylw ato yn stondin Llywodraeth Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

en-gb	Two engagement events were also conducted – an online event in June and an inperson event in July – allowing representatives from local government, NHS, third sector, and independent sector organisations to seek clarification directly from Welsh Government officials before submitting formal responses.
cy-gb	Cynhaliwyd dau ddigwyddiad ymgysylltu hefyd, sef digwyddiad ar-lein ym mis Mehefin a digwyddiad wyneb yn wyneb ym mis Gorffennaf. Roedd y rhain yn gyfleoedd i gynrychiolwyr o lywodraeth leol, y GIG, sefydliadau'r trydydd sector a'r sector annibynnol gael rhagor o wybodaeth yn uniongyrchol gan swyddogion Llywodraeth Cymru cyn cyflwyno eu hymatebion ffurfiol.

en-gb	The majority of responses agreed that the principles and standards would positively contribute to more consistency and reduced complexity in commissioning processes, whilst acknowledging the inherent complexities within the social care market.
cy-gb	Roedd y mwyafrif o'r ymatebwyr yn cytuno y byddai'r egwyddorion a'r safonau yn cyfrannu'n gadarnhaol at fwy o gysondeb a llai o gymhlethdod mewn prosesau comisiynu, gan gydnabod y cymhlethdodau cynhenid sydd yn y farchnad gofal cymdeithasol.

en-gb	The principles of prioritising individuals' needs, co-production, transparency in decision-making, and fair pricing and work principles were particularly welcomed.
cy-gb	Yn arbennig, croesawyd yr egwyddorion ynghylch blaenoriaethu anghenion unigolion, cydgynhyrchu, tryloywder wrth wneud penderfyniadau, ac egwyddorion prisiau teg a gwaith teg.

en-gb	However, concerns were raised about implementation challenges, including resource limitations and varying capabilities across commissioning teams.
cy-gb	Fodd bynnag, rhannwyd pryderon ynghylch heriau yn ymwneud â gweithredu, gan gynnwys cyfyngiadau o ran adnoddau a galluoedd amrywiol ar draws timau comisiynu.

en-gb	Calls were made for clearer guidance, adequate funding, and enhanced training for commissioners, as well as the development of tools and toolkits to support implementation.
cy-gb	Cafwyd ceisiadau am ganllawiau cliriach, cyllid digonol, a hyfforddiant gwell i gomisiynwyr, yn ogystal â datblygu adnoddau a phecynnau cymorth i gefnogi'r gwaith gweithredu.

en-gb	Further information on the consultation can be found at:
cy-gb	Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am yr ymgynghoriad yn:

en-gb	Amendments to the Code
cy-gb	Diwygiadau i’r Cod

en-gb	The draft Code submitted for consultation has been enhanced to reflect the consultation responses.
cy-gb	Mae’r fersiwn ddrafft o’r Cod a gyflwynwyd i ymgynghori arni wedi’i gwella i adlewyrchu ymatebion i’r ymgynghoriad.

en-gb	This includes strengthening of provisions including changing guidance to a statutory requirement e.g. in relation to commissioners encouraging providers to complete and return the annual Social Care Wales workforce data collection and use and keep up to date their information on the Care and Support Capacity Tracker is now a requirement.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cryfhau darpariaethau, gan gynnwys newid canllawiau i fod yn ofyniad statudol. Er enghraifft, mewn perthynas â chomisiynwyr yn annog darparwyr i gwblhau a dychwelyd y data am y gweithlu sy’n cael eu casglu’n flynyddol gan Gofal Cymdeithasol Cymru yn ogystal â defnyddio’r Traciwr Capasiti Gofal a Chymorth a diweddaru’u gwybodaeth arno, mae gwneud y pethau hyn bellach yn ofynnol.

en-gb	The amended Code also includes minor revisions to make the Code clearer and more concise and up to date in line with wider policy developments.
cy-gb	Mae’r Cod diwygiedig hefyd yn cynnwys mân ddiwygiadau i wneud y Cod yn gliriach, yn fwy cryno ac yn gyfredol yn unol â datblygiadau polisi ehangach.

en-gb	The Code has been reviewed extensively with regards to how it can promote and support the upholding of equalities and human rights in particular children’s rights.
cy-gb	Mae’r Cod wedi’i adolygu’n helaeth o ran sut y gall hyrwyddo a helpu i gynnal cydraddoldeb a hawliau dynol, yn arbennig o ran hawliau plant.

en-gb	It is acknowledged there were detailed suggestions on how this can be achieved in the consultation responses, however, based on the existing duties in the Act and other equalities legislation a careful balance has tried to be achieved to align with those duties whilst strengthening the ways in which the Code supports human rights in the specific context of commissioning.
cy-gb	Cydnabyddir bod yr ymatebion i’r ymgynghoriad wedi cynnwys awgrymiadau manwl ynghylch sut y gellir cyflawni hyn, fodd bynnag, yn seiliedig ar y dyletswyddau presennol yn y Ddeddf a darnau eraill o ddeddfwriaeth cydraddoldeb, ceisiwyd sicrhau cydbwysedd gofalus er mwyn cyd-fynd â’r dyletswyddau hynny, wrth hefyd wella’r ffyrdd y mae’r Cod yn hyrwyddo hawliau dynol yng nghyd-destun penodol comisiynu.

en-gb	Standard 10 relating to equalities and human rights has for example, in response to the Children’s Commissioner, been enhanced with additional provisions requiring statutory partners to:
cy-gb	Er enghraifft, mewn ymateb i’r Comisiynydd Plant, mae Safon 10 sy’n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol wedi’i gwella drwy ddarpariaethau ychwanegol sy’n ei gwneud yn ofynnol i bartneriaid statudol wneud y canlynol:

en-gb	have regard to the ‘THE RIGHT WAY - A Children’s Rights Approach for Social Care in Wales – A Children’s Rights Approach is a principled and practical framework for working with children, grounded in the UN Convention on the Rights of the Child’;
cy-gb	ystyried ‘Dull Gweithredu seiliedig ar Hawliau Plant ar gyfer Gofal Cymdeithasol yng Nghymru – Fframwaith egwyddorol ac ymarferol o weithio gyda phlant, wedi’i seilio ar Gonfensiwn y CU ar Hawliau’r Plentyn, yw Dull Gweithredu seiliedig ar Hawliau Plant’;

en-gb	have regard to the Corporate Parenting Charter;
cy-gb	ystyried y Siarter Rhianta Corfforaethol;

en-gb	find ways in which their statutory duties relating to equalities and human rights can be extended to providers through contracts and service specifications and undertake Equalities Impact Assessments for commissioning and procurement exercises.
cy-gb	dod o hyd i ffyrdd y gellir estyn eu dyletswyddau statudol sy’n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol i ddarparwyr drwy gontractau a manylebau gwasanaethau, a chynnal Asesiadau o’r Effaith ar Gydraddoldeb ar gyfer ymarferion comisiynu a chaffael.

en-gb	In the course of considering the consultation responses and amendments to the Code it has been identified that the toolkit will play an important part in supporting commissioners to deliver their duties.
cy-gb	Wrth ystyried ymatebion i’r ymgynghoriad a’r diwygiadau i’r Cod, nodwyd y bydd y pecyn cymorth yn chwarae rhan bwysig ar gyfer cefnogi comisiynwyr i gyflawni eu dyletswyddau.

en-gb	The Welsh Government will be working with the Children’s Commissioner and the Equalities and Human Rights Commission to develop specific tools in this regard.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda’r Comisiynydd Plant a’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i ddatblygu adnoddau penodol yn y maes hwn.

en-gb	The Code contains 7 principles and 10 standards which have been grouped into the following three themes for the purpose of assessing the costs, benefits and risks as part of this regulatory impact assessment:
cy-gb	Mae'r Cod yn cynnwys 7 egwyddor a 10 safon sydd wedi'u rhannu i'r tair thema a ganlyn er mwyn asesu'r costau, y manteision a'r risgiau yn rhan o'r asesiad effaith rheoleiddiol hwn:

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014

en-gb	(co-production, collaboration, early intervention and long-term planning)
cy-gb	(cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	Standard 1 emphasises achieving well-being outcomes, co-production with individuals, collaboration, early intervention, prevention, and longterm planning.
cy-gb	Mae Safon 1 yn pwysleisio cyflawni canlyniadau llesiant, cydgynhyrchu ag unigolion, cydweithio, ymyrryd yn gynnar, atal, a chynllunio hirdymor.

en-gb	Standard 2 supports this theme by stressing the need for collaboration, co-design, and continuous improvement in the commissioning cycle.
cy-gb	Mae Safon 2 yn ategu'r thema hon drwy bwysleisio'r angen am gydweithio, cyd-ddylunio a gwelliant parhaus yn y cylch comisiynu.

en-gb	Principle 1 emphasises the importance of fostering caring, compassionate, and equal relationships through inclusive co-production between commissioners and care providers, citizens, and people in need of care and support.
cy-gb	Mae Egwyddor 1 yn pwysleisio pwysigrwydd meithrin perthnasoedd gofalgar, tosturiol a theg drwy gydgynhyrchu cynhwysol rhwng comisiynwyr a darparwyr gofal, dinasyddion a phobl sydd angen gofal a chymorth.

en-gb	Principle 3 highlights the necessity for collaboration among leaders and commissioners, urging them to share risks, resources, and assets to enable positive risk management and enhance population well-being, with a focus on community involvement.
cy-gb	Mae Egwyddor 3 yn amlygu'r angen am gydweithio ymhlith arweinwyr a chomisiynwyr, gan eu hannog i rannu risgiau, adnoddau ac asedau i alluogi rheoli risgiau yn gadarnhaol a gwella llesiant y boblogaeth, gan ganolbwyntio ar gynnwys cymunedau.

en-gb	Principle 6 stresses the need for proactive planning for both present needs and future generations, advocating for forecasting and preventive measures to ensure sustainable outcomes in the medium to long term.
cy-gb	Mae Egwyddor 6 yn pwysleisio'r angen am gynllunio rhagweithiol ar gyfer yr angen presennol ac ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, gan ddadlau dros lunio rhagolygon a mesurau ataliol er mwyn sicrhau canlyniadau cynaliadwy yn y tymor canolig i'r tymor hir.

en-gb	Evidence-Informed Decision Making
cy-gb	Gwneud Penderfyniadau ar Sail Tystiolaeth

en-gb	Standards 3 and 4 focus on the importance of evidence in commissioning.
cy-gb	Mae Safonau 3 a 4 yn canolbwyntio ar bwysigrwydd tystiolaeth wrth gomisiynu.

en-gb	Standard 3 highlights the collation of relevant and accurate data, while Standard 4 emphasises evidence-informed decisions regarding commissioning and procurement plans.
cy-gb	Mae Safon 3 yn tynnu sylw at gasglu data perthnasol a chywir, ac mae Safon 4 yn nodi pwysigrwydd penderfyniadau ar sail tystiolaeth o ran cynlluniau comisiynu a chaffael.

en-gb	Principle 2 stresses accountable leadership in health and social care, advocating transparency and evidence-based decision-making, while urging continuous improvement in learning systems to minimise data duplication.
cy-gb	Mae Egwyddor 2 yn pwysleisio arweinyddiaeth atebol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, gan hyrwyddo tryloywder a gwneud penderfyniadau ar sail tystiolaeth, a hynny wrth annog gwelliant parhaus mewn systemau dysgu er mwyn lleihau dyblygu data.

en-gb	Principle 7 highlights the need to collect evidence from care recipients and carers to inform service outcomes, advocating measurement based on experience and outcomes.
cy-gb	Mae Egwyddor 7 yn amlygu'r angen i gasglu tystiolaeth gan y rhai sy'n cael gofal a gofalwyr er mwyn llywio canlyniadau gwasanaethau, ac mae'n nodi y dylid mesur perfformiad yn ôl profiad a chanlyniadau.

en-gb	It promotes a culture of ongoing learning and improvement, utilising both narratives and numerical data to identify and embed effective practices.
cy-gb	Mae'n hyrwyddo diwylliant o ddysgu a gwella parhaus, gan ddefnyddio naratifau a data ystadegol i nodi a gwreiddio arferion effeithiol.

en-gb	Value-Based Commissioning and Ethical Practices
cy-gb	Comisiynu ar Sail Gwerth ac Arferion Moesegol

en-gb	Standard 5 highlights measuring 'value' by considering people’s experience and outcomes, quality and safety standards, environmental impact, additional social value, and cost.
cy-gb	Mae Safon 5 yn tynnu sylw at fesur 'gwerth' drwy ystyried profiadau a chanlyniadau pobl, safonau ansawdd a diogelwch, effaith amgylcheddol, gwerth cymdeithasol ychwanegol, a chost.

en-gb	Standard 6 emphasises ethical commissioning that is underpinned by Fair Work principles.
cy-gb	Mae Safon 6 yn rhoi pwyslais ar gomisiynu moesegol sy'n cael ei ategu gan egwyddorion Gwaith Teg.

en-gb	Standards 7 to 10 collectively stress understanding the full costs, using regional or national benchmarks, transparency in setting fee rates, keeping financial and contract standing orders under review, and proactively addressing inequalities and promoting human rights.
cy-gb	Ar y cyd, mae safonau 7 i 10 yn odi bod angen deall y costau llawn, defnyddio meincnodau rhanbarthol neu genedlaethol, bod yn dryloyw wrth bennu cyfraddau ffioedd, parhau i adolygu rheolau sefydlog ar gyfer materion ariannol a chontractau yn rheolaidd, a mynd i'r afael ag anghydraddoldebau a hyrwyddo hawliau dynol yn rhagweithiol.

en-gb	Principle 4 focuses on delivering high-quality, safe care and support that achieves meaningful outcomes for individuals and enhances social value.
cy-gb	Mae Egwyddor 4 yn canolbwyntio ar ddarparu gofal a chymorth diogel o ansawdd uchel sy'n sicrhau canlyniadau ystyrlon i unigolion ac sy'n gwella gwerth cymdeithasol.

en-gb	It ensures that commissioning practices consider legal, procurement, and regulatory responsibilities, as well as factors such as equality, human rights, and environmental impact.
cy-gb	Mae'n sicrhau bod arferion comisiynu yn ystyried cyfrifoldebau cyfreithiol, caffael a rheoleiddiol, yn ogystal â ffactorau fel cydraddoldeb, hawliau dynol ac effaith amgylcheddol.

en-gb	Principle 5 highlights the importance of fair work practices and pricing structures in ensuring the sustainability of care and support services.
cy-gb	Mae Egwyddor 5 yn amlygu pwysigrwydd arferion gwaith teg a strwythurau prisio teg wrth sicrhau cynaliadwyedd gwasanaethau gofal a chymorth.

en-gb	It aims to improve the status, well-being, and working conditions of health and social care workers across all sectors, with the goal of achieving equality in terms of esteem and employment conditions.
cy-gb	Ei nod yw gwella statws, llesiant ac amodau gwaith gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol ar draws pob sector, gan anelu at sicrhau cydraddoldeb o ran parch ac amodau cyflogaeth.

en-gb	Two options have been considered in the analysis of the costs, benefits, and risks of creating a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales which commissioners would be bound by at local, regional and national level.
cy-gb	Mae dau opsiwn wedi'u hystyried wrth ddadansoddi costau, manteision a risgiau creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth, y byddai comisiynwyr wedi'u rhwymo ganddo ar lefel leol, ranbarthol a chenedlaethol.

en-gb	These are:
cy-gb	Dyma'r opsiynau:

en-gb	• Option one: do nothing - do not create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales
cy-gb	• Opsiwn un: gwneud dim - peidio â chreu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth

en-gb	This option reflects the current position.
cy-gb	Mae'r opsiwn hwn yn adlewyrchu'r sefyllfa bresennol.

en-gb	Under this option, the Welsh Government would not create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, ni fyddai Llywodraeth Cymru yn creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	Instead, commissioners would rely on existing provisions within the 2014 Act to make decisions about what services are needed to respond to the care and support needs of people in Wales.
cy-gb	Yn hytrach, byddai comisiynwyr yn dibynnu ar ddarpariaethau presennol Deddf 2014 i wneud penderfyniadau ynghylch pa wasanaethau sydd eu hangen i ymateb i anghenion gofal a chymorth pobl yng Nghymru.

en-gb	• Option two: create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales
cy-gb	• Opsiwn dau: creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth

en-gb	Under this option, a Code of Practice would be created under the 2014 Act to create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, byddai Cod Ymarfer yn cael ei greu o dan Ddeddf 2014 i greu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth yng Nghymru.

en-gb	COSTS
cy-gb	COSTAU

en-gb	This is the baseline option and, as such, there are no additional costs under this option.
cy-gb	Dyma'r opsiwn sylfaenol, ac felly nid oes unrhyw gostau ychwanegol yn gysylltiedig â'r opsiwn hwn.

en-gb	The current costs of the existing system would however continue to be incurred.
cy-gb	Fodd bynnag, byddai costau cyfredol y system bresennol yn parhau.

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act (co-production, collaboration, early intervention and long-term planning)
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014 (cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	The requirements within this theme largely reinforce those within the 2014 Act relevant to commissioning, including:
cy-gb	I raddau helaeth, mae'r gofynion yn y thema hon yn atgyfnerthu'r gofynion sy'n berthnasol i gomisiynu yn Neddf 2014, gan gynnwys:

en-gb	the importance of working with people who need care and support, and carers, to fully understand what care and support people need and what matters to them;
cy-gb	pwysigrwydd gweithio gyda phobl sydd angen gofal a chymorth, a gofalwyr, i ddeall yn llawn pa ofal a chymorth sydd eu hangen ar bobl a'r hyn sy'n bwysig iddynt;

en-gb	collaborating with organisations including local authorities and health boards, as well as service providers; and
cy-gb	cydweithio â sefydliadau gan gynnwys awdurdodau lleol a byrddau iechyd, yn ogystal â darparwyr gwasanaethau; a

en-gb	the importance of prevention, early intervention, and long-term planning, which aims to delay the onset of more complex needs for care and support.
cy-gb	phwysigrwydd atal, ymyrryd yn gynnar, a chynllunio hirdymor, sy'n ceisio oedi dechrau anghenion mwy cymhleth am ofal a chymorth.

en-gb	We do not consider that the requirements in this part of the Code go further than those within the 2014 Act, as this aspect of the Code re-emphasises the need to commission services in alignment with existing legal requirements.
cy-gb	Nid ydym o'r farn bod y gofynion yn y rhan hon o'r Cod yn mynd ymhellach na'r gofynion yn Neddf 2014, gan fod yr agwedd hon ar y Cod yn ailbwysleisio'r angen i gomisiynu gwasanaethau yn unol â'r gofynion cyfreithiol presennol.

en-gb	As such, we do not expect there to be additional costs arising from this aspect of the Code, which reinforces to commissioners the standards and principles they need to apply when commissioning services.
cy-gb	Nid ydym felly'n disgwyl y bydd costau ychwanegol yn codi o’r agwedd hon ar y Cod, sy'n atgyfnerthu i gomisiynwyr y safonau a'r egwyddorion y mae angen iddynt eu cymhwyso wrth gomisiynu gwasanaethau.

en-gb	However, we are aware of the gap between the aspirations in the 2014 Act and the consistency in how these principles have been implemented since the 2014 Act came into force.
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn ymwybodol o'r bwlch rhwng dyheadau Deddf 2014 a'r cysondeb yn y modd y mae'r egwyddorion hyn wedi'u rhoi ar waith ers i Ddeddf 2014 ddod i rym.

en-gb	As described in the final evaluation report for the 2014 Act published in March 2023:
cy-gb	Fel y disgrifir yn yr adroddiad gwerthuso terfynol ar gyfer Deddf 2014 a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2023:

en-gb	From Act to Impact?
cy-gb	O'r  Ddeddf  i'r  Effaith?

en-gb	Final Report of the Evaluation of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 (gov.wales)
cy-gb	Adroddiad  Terfynol  ar  Werthusiad  Deddf

en-gb	Our evidence suggests that the implementation of the principles has progressed further in some local authorities than others – and within them, in some service areas than others.
cy-gb	Mae ein tystiolaeth yn awgrymu bod gweithredu’r egwyddorion wedi datblygu ymhellach mewn rhai awdurdodau lleol nag mewn eraill – a thu mewn iddyn nhw, mewn rhai meysydd gwasanaeth yn fwy nag eraill.

en-gb	For example, as demonstrated within the coproduction report, the implementation of “robust arrangements… for encouraging the involvement of people” in “the co-production of the design and operation of services” was far from consistent, and in the case of some authorities and services, still in the very early stages.
cy-gb	Er enghraifft, fel y dynodwyd yn yr adroddiad ar gyd-gynhyrchu, doedd gweithredu “trefniadau trylwyr… i annog pobl i ymglymu” i “gyd-gynhyrchu i ddylunio a gweithredu gwasanaethau” yn bell o fod yn gyson, ac yn achos rhai awdurdodau a gwasanaethau ond mae’n ddyddiau cynnar arnyn nhw.

en-gb	In terms of partnership working, the evaluation stated:
cy-gb	O ran gweithio mewn partneriaeth, nododd y gwerthusiad:

en-gb	Fully integrated working on a consistent basis.. remains elusive, and multiagency working continues to prove challenging for organisations and the workforce.
cy-gb	Mae gweithio integredig llawn yn gyson yn dal i fod yn anodd ac mae gweithio’n aml-asiantaethol yn dal i fod yn heriol i sefydliadau a'r gweithlu.

en-gb	This demonstrates that, whilst the Code will not place additional requirements on commissioners, the implementation of these principles and standards may give rise to additional aspects to be considered and taken into account when commissioning for local authorities, local health boards and NHS Trusts who have not yet fully realised the aspirations within the 2014 Act.
cy-gb	Er na fydd y Cod yn gosod gofynion ychwanegol ar gomisiynwyr, mae hyn yn dangos y gallai rhoi'r egwyddorion a'r safonau hyn ar waith arwain at agweddau ychwanegol i'w hystyried wrth gomisiynu ar gyfer awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, nad ydynt wedi gwireddu'r dyheadau yn Neddf 2014 yn llawn eto.

en-gb	There are existing mechanisms in place for commissioners to collate relevant and accurate information to ensure that commissioning is based on meaningful data and demonstrate that commissioning plans are based on evidence-informed decisions.
cy-gb	Mae gweithdrefnau eisoes ar waith i alluogi comisiynwyr i gasglu gwybodaeth berthnasol a chywir er mwyn sicrhau bod arferion comisiynu yn seiliedig ar ddata ystyrlon a dangos bod cynlluniau comisiynu yn seiliedig ar benderfyniadau ar sail tystiolaeth.

en-gb	Local authorities and local health boards are already required by the 2014 Act to work in partnership to produce population needs assessment reports and market stability reports, for example.
cy-gb	Er enghraifft, mae eisoes yn ofynnol o dan Ddeddf 2014 i awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol weithio mewn partneriaeth i lunio adroddiadau ar asesiadau o anghenion y boblogaeth ac adroddiadau ar sefydlogrwydd y farchnad.

en-gb	Effective co-production will also contribute to the qualitative evidence of what is valued by people who receive care and support, and what works.
cy-gb	Bydd cydgynhyrchu effeithiol hefyd yn cyfrannu at y dystiolaeth ansoddol ynghylch yr hyn sydd o werth i bobl sy'n cael gofal a chymorth, a'r hyn sy'n gweithio.

en-gb	The Welsh Government already funds the Care Homes Wales project, which enables commissioners to access real-time data about the number of available places in care homes.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn ariannu prosiect Cartrefi Gofal Cymru, sy'n galluogi comisiynwyr i gael gafael ar ddata amser real am nifer y lleoedd sydd ar gael mewn cartrefi gofal.

en-gb	The system aims to reduce costs in terms of commissioners’ time in contacting individual services to obtain this information.
cy-gb	Nod y system yw lleihau costau o ran yr amser y mae comisiynwyr yn ei dreulio'n cysylltu â gwasanaethau unigol i gael yr wybodaeth hon.

en-gb	We understand that this online facility has not been fully utilised by commissioners and providers.
cy-gb	Rydym yn ymwybodol nad yw'r adnodd ar-lein hwn wedi'i ddefnyddio'n llawn gan gomisiynwyr a darparwyr.

en-gb	The Code recommends that this is adopted as part of the commissioning process.
cy-gb	Mae'r Cod yn argymell bod hyn yn cael ei fabwysiadu yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	We do not consider that the requirements in this part of the Code go further than existing requirements and therefore we do not expect there to be any additional costs associated with this theme.
cy-gb	Nid ydym o'r farn bod y gofynion yn y rhan hon o'r Cod yn mynd ymhellach na'r gofynion presennol ac felly nid ydym yn disgwyl y byddai unrhyw gostau ychwanegol yn gysylltiedig â'r thema hon.

en-gb	The guidelines within this aspect of the Code state that commissioners should consider the broader value of services over costs.
cy-gb	Mae'r canllawiau yn yr agwedd hon ar y Cod yn nodi y dylai comisiynwyr ystyried gwerth ehangach gwasanaethau dros gostau.

en-gb	This means taking into consideration a range of factors, including:
cy-gb	Mae hyn yn golygu ystyried amrywiaeth o ffactorau, gan gynnwys:

en-gb	The quality and safety of services;
cy-gb	Ansawdd a diogelwch gwasanaethau;

en-gb	How well services can support people to achieve what matters to them;
cy-gb	Pa mor dda y gall gwasanaethau helpu pobl i gyflawni'r hyn sy'n bwysig iddynt;

en-gb	The pay, terms and conditions for staff working at commissioned services;
cy-gb	Cyflogau, telerau ac amodau staff sy'n gweithio mewn gwasanaethau a gomisiynir;

en-gb	The environmental sustainability of services;
cy-gb	Cynaliadwyedd amgylcheddol gwasanaethau;

en-gb	Other regulatory responsibilities including equalities and human rights law.
cy-gb	Cyfrifoldebau rheoleiddiol eraill gan gynnwys cyfreithiau yn ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol.

en-gb	Local authority and health board commissioners should also work together with providers to determine fair and sustainable fees for contracted services.
cy-gb	Dylai comisiynwyr awdurdodau lleol a byrddau iechyd hefyd gydweithio â darparwyr i bennu ffioedd teg a chynaliadwy ar gyfer gwasanaethau o dan gontract.

en-gb	This reinforces the existing Programme for Government commitment to pay social care workers the Real Living Wage (RLW) as a minimum.
cy-gb	Mae hyn yn atgyfnerthu ymrwymiad presennol y Rhaglen Lywodraethu i dalu o leiaf y Cyflog Byw Gwirioneddol i weithwyr gofal cymdeithasol.

en-gb	As stated in the Social Care Fair Work Forum: annual progress update 2023, current commissioning arrangements tend to result in pay levels that remain at the statutory minimum rather than enabling uplifts to the Real Living Wage.
cy-gb	Fel y nodwyd yn adroddiad cynnydd blynyddol y Fforwm Gwaith Teg Gofal Cymdeithasol ar gyfer 2023, mae trefniadau comisiynu cyfredol yn dueddol o arwain at lefelau cyflog sy’n aros ar lleiafswm statudol yn hytrach na galluogi cynnydd i’r Cyflog Byw.

en-gb	This means people who work in the sector experience low pay and often variable contractual arrangements which conveys an impression that caring is not a role that is valued or one to aspire to.
cy-gb	Golyga hyn fod pobl sy’n gweithio yn y sector ar gyflogau isel ac yn aml ar wahanol drefniadau contractiol sy’n rhoi’r argraff nad yw gofalu yn rôl sy’n cael ei gwerthfawrogi neu’n un i anelu ati.

en-gb	Social Care Fair Work Forum: annual progress update 2023 [HTML] | GOV.WALES
cy-gb	Fforwm Gwaith Teg Gofal Cymdeithasol: adroddiad cynnydd blynyddol 2023 [HTML] | LLYW.CYMRU

en-gb	As part of this work, the Welsh Government worked with local authorities and health boards to identify the cost of implementing this commitment in 2023-24 (year 2), estimating the cost would be £70m, based on the RLW rising to £10.90 per hour from 1 April 2023.
cy-gb	Yn rhan o'r gwaith hwn, gweithiodd Llywodraeth Cymru gydag awdurdodau lleol a byrddau iechyd i nodi cost gweithredu'r ymrwymiad hwn yn 2023-24 (blwyddyn 2), gan amcangyfrif y byddai'r gost yn £70 miliwn, yn seiliedig ar y Cyflog Byw Gwirioneddol yn codi i £10.90 yr awr o 1 Ebrill 2023 ymlaen.

en-gb	Welsh Government funding was made available to support this.
cy-gb	Sicrhawyd bod cyllid Llywodraeth Cymru ar gael i gefnogi hyn.

en-gb	However, we recognise this uplift only applied to registered workers in care homes and domiciliary care, as well as personal assistants funded through a direct payment, and that paying a fair wage is only one element of fair work principles, which include terms and conditions and progression frameworks.
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn cydnabod mai dim ond i weithwyr cofrestredig mewn cartrefi gofal ac ym maes gofal cartref, yn ogystal â chynorthwywyr personol a ariennir drwy gynlluniau taliadau uniongyrchol, yr oedd y codiad cyflog hwn yn berthnasol, ac nad yw talu cyflog teg ond yn un elfen o egwyddorion gwaith teg, sy'n cynnwys telerau ac amodau a fframweithiau dilyniant.

en-gb	Fully implementing all aspects of this part of the Code is therefore likely to have cost implications for local authority, local health board and NHS Trust commissioners.
cy-gb	Felly, mae rhoi holl agweddau'r rhan hon o'r Cod ar waith yn llawn yn debygol o arwain at oblygiadau o ran costau i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	This was highlighted in many of the consultation responses, including the WLGA, who stated:
cy-gb	Atgyfnerthwyd hyn mewn llawer o'r ymatebion i'r ymgynghoriad, gan gynnwys CLlLC, a ddywedodd:

en-gb	Ahead of the 2023-24 budget settlement it was assessed that councils were already facing a potential gap of £802 million over the next two years due to cost pressures (and inflationary and increased energy prices) which will inevitably have an impact on the capability and capacity of councils to deliver services.
cy-gb	Cyn setliad y gyllideb ar gyfer 2023-24, aseswyd bod cynghorau eisoes yn wynebu bwlch posibl o £802 miliwn dros y ddwy flynedd nesaf yn sgil pwysau costau (a chwyddiant a chynnydd mewn prisiau ynni) a fydd, yn anochel, yn effeithio ar allu a chapasiti cynghorau i ddarparu gwasanaethau.

en-gb	For social services alone local authorities were facing a total cumulative pressure of £407.8m for 2023-24 and 2024-25… These stark financial challenges mean that without additional funding being provided there will be a significant implementation challenge, particularly around some aspects of the proposals such as fair work and fair pricing.
cy-gb	Ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yn unig, roedd awdurdodau lleol yn wynebu pwysau cronnol o £407.8 miliwn ar gyfer 2023-24 a 2024-25. Heb gyllid ychwanegol, mae'r heriau ariannol amlwg hyn yn golygu y bydd her sylweddol o ran gweithredu, yn arbennig o ran rhai agweddau ar y cynigion megis gwaith teg a phrisio teg.

en-gb	While a number of consultation responses raised the likelihood of financial implications, none provided an indication of the potential scale of the cost increase.
cy-gb	Er y gwnaeth nifer o'r rhai a ymatebodd i'r ymgynghoriad gyfeirio at y tebygolrwydd o oblygiadau ariannol, ni wnaeth yr un ohonynt roi syniad o raddfa bosibl y cynnydd mewn costau.

en-gb	The additional cost to public bodies for complying with this theme is therefore unknown at this stage.
cy-gb	Felly, nid yw'r costau ychwanegol i gyrff cyhoeddus yn sgil cydymffurfio â'r thema hon yn hysbys ar hyn o bryd.

en-gb	In recognition of the aspirational and long-term nature of these policies, many of the principles and standards within this part of the Code are guidelines rather than requirements.
cy-gb	I gydnabod natur uchelgeisiol a hirdymor y polisïau hyn, mae nifer o'r egwyddorion a'r safonau yn y rhan hon o'r Cod yn ganllawiau yn hytrach na gofynion.

en-gb	Establishment of the National Office for Care and Support
cy-gb	Sefydlu Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth

en-gb	There will be costs involved in the establishment of the National Office which will support the implementation of the Code, in addition to its other functions.
cy-gb	Bydd costau ynghlwm wrth sefydlu'r Swyddfa Genedlaethol a fydd yn helpu i roi'r Cod ar waith, yn ogystal â'i swyddogaethau eraill.

en-gb	The staffing cost allocation for National Office when it is established is anticipated to be £465K, which will be resourced by a mix of existing Welsh Government staff transferring into the National Office and recruitment.
cy-gb	Wedi'i sefydlu, disgwylir i'r dyraniad costau staffio ar gyfer y Swyddfa Genedlaethol fod yn £465,000, a fydd yn cael ei sicrhau gan gyfuniad o recriwtio a defnyddio staff presennol Llywodraeth Cymru a fydd yn trosglwyddo i'r Swyddfa Genedlaethol.

en-gb	An additional £25-30K from the social care reform budget will be used to raise awareness and provide training on the National Framework for local authority, local health board and NHS Trust commissioners.
cy-gb	Bydd £25,000 i £30,000 yn ychwanegol o'r gyllideb diwygio gofal cymdeithasol yn cael ei ddefnyddio i godi ymwybyddiaeth a darparu hyfforddiant ar y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer comisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	These costs will be met by the Welsh Government.
cy-gb	Llywodraeth Cymru fydd yn ariannu'r costau hyn.

en-gb	The toolkit will be hosted on a digital community platform hosted by Social Care Wales which is one of Welsh Government’s sponsored bodies therefore this is cost-neutral for the platform itself and training for staff in its usage.
cy-gb	Bydd y pecyn cymorth yn cael ei gynnal ar blatfform cymunedol digidol a gynhelir gan Gofal Cymdeithasol Cymru sy'n un o gyrff noddedig Llywodraeth Cymru. Mae hyn felly yn niwtral o ran cost i'r platfform ei hun ac o ran hyfforddiant i staff ar ei ddefnyddio.

en-gb	There will be costs involved in terms of time for commissioners to familiarise themselves with the content of the Code.
cy-gb	Bydd costau yn gysylltiedig ag amser i gomisiynwyr ymgyfarwyddo â chynnwys y Cod.

en-gb	The National Commissioning Board has estimated that between 100 and 150 people from local authorities, health boards and NHS Trusts will need awareness training.
cy-gb	Mae'r Bwrdd Comisiynu Cenedlaethol wedi amcangyfrif y bydd angen cynnal hyfforddiant ymwybyddiaeth i rhwng 100 a 150 o bobl o awdurdodau lleol, byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	We estimate that this will take around 3 hours per individual.
cy-gb	Rydym yn amcangyfrif y bydd hyn yn cymryd tua 3 awr i bob unigolyn.

en-gb	The Annual Survey of Hours and Earnings (ASHE) provides figures on hourly earnings for different occupations across the different regions.
cy-gb	Mae'r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion yn rhoi ffigurau ar enillion fesul awr ar gyfer gwahanol alwedigaethau ar draws y gwahanol ranbarthau.

en-gb	The below table sets out the figures for the two most relevant occupations in the survey data.
cy-gb	Mae'r tabl isod yn nodi'r ffigurau ar gyfer y ddwy alwedigaeth fwyaf perthnasol yn nata'r arolwg.

en-gb	Using this data we estimate that the cost range for commissioners to undertake this training will be between £5,600 and £14,100.
cy-gb	Gan ddefnyddio'r data hyn, rydym yn amcangyfrif y bydd yr ystod costau i gomisiynwyr ymgymryd â'r hyfforddiant hwn rhwng £5,600 a £14,100.

en-gb	Occupation
cy-gb	Galwedigaeth

en-gb	Median gross hourly salary
cy-gb	Cyflog gros canolrifol yr awr

en-gb	Including costs (30%) on-
cy-gb	Yn cynnwys argostau (30%)

en-gb	Cost to
cy-gb	Y gost i

en-gb	undertake training on Code
cy-gb	ymgymryd â hyfforddiant ar y Cod

en-gb	Administrative Occupations:
cy-gb	Galwedigaethau Gweinyddol:

en-gb	£5,600 - £8,400
cy-gb	£5,600 - £8,400

en-gb	Health and Social Services Managers
cy-gb	Rheolwyr Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol

en-gb	£9,400- £14,100
cy-gb	£9,400- £14,100

en-gb	BENEFITS
cy-gb	MANTEISION

en-gb	Under this option, local authority, local health board and NHS Trust commissioners would not have to familiarise themselves with the requirements within the Code, which may save them time in the short term.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, ni fyddai'n rhaid i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG ymgyfarwyddo â'r gofynion yn y Cod, a allai arbed amser iddynt yn y tymor byr.

en-gb	However, as many of the requirements are already embedded within the 2014 Act, they will still be required to fulfil these functions without the benefit of support from the National Office or the toolkit.
cy-gb	Fodd bynnag, gan fod llawer o'r gofynion eisoes wedi'u hymgorffori yn Neddf 2014, bydd yn ofynnol iddynt gyflawni'r swyddogaethau hyn o hyd, a hynny heb gymorth gan y Swyddfa Genedlaethol na'r pecyn cymorth.

en-gb	Overall, we do not consider it beneficial to maintain the status quo.
cy-gb	At ei gilydd, nid ydym o'r farn ei bod yn fanteisiol cadw at y status quo.

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act (co-production, collaboration, early intervention and long term planning)
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014 (cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	The requirements in this theme bring together the key principles within the 2014 Act relevant to effective commissioning, including supporting people to achieve their well-being outcomes, co-production, collaboration, early intervention, and long-term planning.
cy-gb	Mae'r gofynion yn y thema hon yn dwyn ynghyd egwyddorion allweddol Deddf 2014 sy'n berthnasol i gomisiynu effeithiol, gan gynnwys helpu pobl i gyflawni eu canlyniadau llesiant, cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor.

en-gb	The benefits of these principles are well documented, as set out in the EM/RIA for the Social Services and Well-being (Wales) Bill but we know from the evaluation of the 2014 Act that there remains a gap between these principles and how consistently and effectively they are implemented across Wales.
cy-gb	Mae manteision yr egwyddorion hyn wedi'u nodi'n helaeth eisoes, fel y nodir yn y Memorandwm Esboniadol a'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer y Bil Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru). Er hynny, gwyddom o'r gwerthusiad o Ddeddf 2014 fod bwlch o hyd rhwng yr egwyddorion hyn a pha mor gyson ac effeithiol y cânt eu rhoi ar waith ledled Cymru.

en-gb	Microsoft Word - Explanatory Memorandum - COMPLETE - FINAL for INTRO - 23012013.doc (senedd.wales)
cy-gb	Microsoft Word - Memorandwm Esboniadol - CYMRAEG - GORFFENEDIG.doc (senedd.cymru)

en-gb	Whilst the 2014 Act refers to the requirements to assess people’s care and support needs and plan services to meet these needs, it does not specifically refer to the role of commissioning.
cy-gb	Er bod Deddf 2014 yn cyfeirio at y gofynion i asesu anghenion gofal a chymorth pobl a chynllunio gwasanaethau i ddiwallu'r anghenion hyn, nid yw'n cyfeirio'n benodol at rôl comisiynu.

en-gb	The Code consolidates the key principles and standards for effective commissioning into one document, providing a framework for this role.
cy-gb	Mae'r Cod yn crynhoi'r egwyddorion a'r safonau allweddol ar gyfer comisiynu effeithiol mewn un ddogfen, gan ddarparu fframwaith ar gyfer y rôl hon.

en-gb	This aims to create a renewed focus on these aspects of the Act and support commissioners to apply these principles more consistently and effectively across Wales.
cy-gb	Nod hyn yw creu ffocws o'r newydd ar yr agweddau hyn ar y Ddeddf a helpu comisiynwyr i gymhwyso'r egwyddorion hyn yn fwy cyson ac yn fwy effeithiol ledled Cymru.

en-gb	The Code also demonstrates how evidence gathering is linked to co-production and working in partnership with other organisations, stressing that evidence should be gathered through stories and numbers.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn dangos sut y mae casglu tystiolaeth yn gysylltiedig â chydgynhyrchu a gweithio mewn partneriaeth â sefydliadau eraill, gan bwysleisio y dylid casglu tystiolaeth drwy straeon a rhifau.

en-gb	This helps to reinforce the importance of building relationships as part of the commissioning process.
cy-gb	Mae hyn yn helpu i atgyfnerthu pwysigrwydd meithrin perthnasoedd yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	Ensuring decisions are based on sound evidence will help people to be cared for and supported in a way that meets their needs and preferences.
cy-gb	Bydd sicrhau bod penderfyniadau yn seiliedig ar dystiolaeth gadarn yn helpu pobl i gael gofal a chymorth mewn modd sy'n diwallu eu hanghenion a'u dewisiadau.

en-gb	It also provides more detail about how commissioners must and should plan to meet the needs of people who need care and support in Wales, with a focus on building relationships.
cy-gb	Mae hefyd yn rhoi rhagor o fanylion ynghylch sut y mae'n rhaid i gomisiynwyr gynllunio, a sut y dylent gynllunio, i ddiwallu anghenion pobl sydd angen gofal a chymorth yng Nghymru, gan ganolbwyntio ar feithrin perthnasoedd.

en-gb	A toolkit will also be produced alongside the Code to provide additional resources to support commissioners to meet these requirements.
cy-gb	Bydd pecyn cymorth hefyd yn cael ei lunio ochr yn ochr â'r Cod i ddarparu adnoddau ychwanegol i helpu comisiynwyr i fodloni'r gofynion hyn.

en-gb	Whilst commissioners are already required to collate relevant and accurate data to inform how services should be planned to meet people’s needs, the Code sets this out in one place, providing clarity about what data commissioners must and should collect as part of this process.
cy-gb	Er ei bod eisoes yn ofynnol i gomisiynwyr gasglu data perthnasol a chywir i lywio sut y dylid cynllunio gwasanaethau i ddiwallu anghenion pobl, mae'r Cod yn nodi hyn mewn un lle, gan roi eglurder ynghylch y data y mae'n rhaid i gomisiynwyr eu casglu, ac y dylent eu casglu, yn rhan o'r broses hon.

en-gb	It highlights existing tools that can be used to support them to gather this information, such as the Care Homes Wales project.
cy-gb	Mae'n tynnu sylw at yr adnoddau presennol y gellir eu defnyddio i'w helpu i gasglu'r wybodaeth hon, er enghraifft, prosiect Cartrefi Gofal Cymru.

en-gb	This aims to provide clarity and support for local authority, local health board and NHS Trust commissioners, leading to greater consistency and quality in the data that is gathered as part of the commissioning process.
cy-gb	Nod hyn yw darparu eglurder a chymorth i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, gan arwain at well cysondeb ac ansawdd yn y data a gesglir yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	This aspect of the Code sets out how value-based commissioning and ethical practices are aligned to the broader Welsh Government objectives including rebalancing social care, tackling inequalities, and promoting environmental and sustainable practices.
cy-gb	Mae'r agwedd hon ar y Cod yn nodi sut y mae comisiynu ar sail gwerth ac arferion moesegol yn cyd-fynd ag amcanion ehangach Llywodraeth Cymru, gan gynnwys ailgydbwyso gofal cymdeithasol, mynd i'r afael ag anghydraddoldebau, a hyrwyddo arferion amgylcheddol a chynaliadwy.

en-gb	It lists the relevant legislation and good practice that commissioners should take into consideration when determining whether a service can meet this broader definition of social value, including equalities and human rights legislation.
cy-gb	Mae'n rhestru'r ddeddfwriaeth berthnasol a'r arferion da y dylai comisiynwyr eu hystyried wrth benderfynu a all gwasanaeth fodloni'r diffiniad ehangach hwn o werth cymdeithasol, gan gynnwys deddfwriaeth sy'n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol.

en-gb	The Code also provides guidance about what social value means in the context of commissioning, which will ensure commissioners have a shared understanding of this and how to work towards this goal.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn darparu canllawiau ynghylch yr hyn y mae gwerth cymdeithasol yn ei olygu yng nghyd-destun comisiynu, a fydd yn sicrhau bod gan gomisiynwyr ddealltwriaeth gyffredin o hyn, a sut i weithio tuag at y nod hwn.

en-gb	This should lead to greater consistency in commissioning practices and ultimately aims to incentivise providers to create more sustainable, ethical, and higher quality services.
cy-gb	Dylai hyn arwain at fwy o gysondeb mewn arferion comisiynu ac, yn y pen draw, y nod yw ceisio cymell darparwyr i greu gwasanaethau sy'n fwy cynaliadwy, yn fwy moesegol ac o ansawdd uwch.

en-gb	RISKS
cy-gb	RISGIAU

en-gb	Under option one there is a risk that, without a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales bolstered by support from the National Office and the toolkit, there will continue to be inconsistent commissioning practices across Wales that do not meet the objectives of the Rebalancing Care and Support Programme.
cy-gb	dan opsiwn un, heb Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth, wedi'i ategu gan gymorth gan y Swyddfa Genedlaethol a'r pecyn cymorth, ceir risg y bydd arferion comisiynu anghyson, nad ydynt yn cyflawni amcanion y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth, yn parhau ledled Cymru.

en-gb	There are risks associated with co-production and partnership working including raising expectations for people which may not be met, time and capacity limitations within organisations, as well as managing different organisational structures, processes and funding.
cy-gb	Ceir risgiau sy'n gysylltiedig â chydgynhyrchu a gweithio mewn partneriaeth, gan gynnwys codi disgwyliadau pobl, na fyddant efallai yn cael eu bodloni, cyfyngiadau o ran amser a chapasiti mewn sefydliadau, yn ogystal ag ymdrin â gwahanol strwythurau, prosesau a chyllid sefydliadol.

en-gb	There also remains a risk that the continued rise in demand for acute social services makes it more difficult to direct resources towards supporting preventative services.
cy-gb	Yn ogystal, mae risg o hyd fod y cynnydd parhaus yn y galw am wasanaethau cymdeithasol acíwt yn ei gwneud yn anos cyfeirio adnoddau at gynnal gwasanaethau ataliol.

en-gb	However, these requirements are already embedded within the 2014 Act and are not as a result of creating a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r gofynion hyn eisoes wedi'u hymgorffori yn Neddf 2014 ac nid ydynt yn deillio o lunio Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	Creating a National Framework supported by the National Office and a toolkit should mitigate some of these risks by providing greater clarity and guidance on how to effectively meet these objectives.
cy-gb	Dylai llunio Fframwaith Cenedlaethol, a gaiff ei ategu gan y Swyddfa Genedlaethol a phecyn cymorth, liniaru rhai o'r risgiau hyn drwy ddarparu gwell eglurder ac arweiniad ar sut i gyflawni'r amcanion hyn yn effeithiol.

en-gb	As many of the requirements within this theme consolidate existing requirements around data collection and evidence informed decision making, we do not consider there to be any risks associated with these requirements.
cy-gb	Gan fod llawer o'r gofynion yn y thema hon yn atgyfnerthu'r gofynion presennol o ran casglu data a gwneud penderfyniadau ar sail tystiolaeth, nid ydym o'r farn bod unrhyw risgiau yn gysylltiedig â'r gofynion hyn.

en-gb	There is a risk that the significant resourcing issues across social care will prevent commissioners from being able to fully implement this part of the Code, which aims to rebalance the commissioning of services away from cost, towards social value.
cy-gb	Ceir risg y bydd y materion sylweddol o ran adnoddau ar draws y sector gofal cymdeithasol yn atal comisiynwyr rhag gallu rhoi'r rhan hon o'r Cod, sy'n ceisio ailgydbwyso comisiynu gwasanaethau i ffwrdd oddi wrth gostau, tuag at werth cymdeithasol, ar waith yn llawn.

en-gb	Moving away from a focus on cost-minimisation could increase commissioning costs and worsen already strained budgets, potentially reducing the volume of care that can be provided.
cy-gb	Gallai symud i ffwrdd oddi wrth ganolbwyntio ar leihau costau gynyddu costau comisiynu a gwaethygu cyllidebau sydd eisoes o dan straen, gan leihau faint o ofal y gellir ei ddarparu.

en-gb	We acknowledge that the principles and standards outlined in this section of the Code may be ambitious and challenging in certain respects, requiring comprehensive system-wide adjustments over time.
cy-gb	Rydym yn cydnabod y gall yr egwyddorion a'r safonau a amlinellir yn yr adran hon o'r Cod fod yn uchelgeisiol ac yn heriol o ran rhai agweddau, gan ofyn am addasiadau cynhwysfawr ar draws y system dros amser.

en-gb	These considerations will be factored into the biennial review of the Code, and, where deemed necessary, addressed through the periodic introduction of supplementary nonstatutory commissioning guidance.
cy-gb	Bydd yr ystyriaethau hyn yn cael eu hystyried yn yr adolygiad o'r Cod a gynhelir bob dwy flynedd, a, lle bo'n angenrheidiol, bydd gwaith yn mynd rhagddo i ymdrin â hwy drwy gyflwyno canllawiau atodol anstatudol ar gomisiynu o bryd i'w gilydd.

en-gb	Based on an appraisal of the costs, benefits and risks of both options, option two is the preferred option.
cy-gb	Yn seiliedig ar werthusiad o gostau, manteision a risgiau'r ddau opsiwn, opsiwn dau yw'r opsiwn a ffefrir.

en-gb	The National Office for Care and Support (“the National Office”) will review the Code every 2 years to ensure that it remains current and aligned to the aspirations of commissioning practices.
cy-gb	Bydd y Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth (“y Swyddfa Genedlaethol”) yn adolygu'r Cod bob 2 flynedd i sicrhau ei fod yn parhau'n gyfredol ac yn cyd-fynd â dyheadau arferion comisiynu.

en-gb	SHORT VERSION.
cy-gb	FERSIWN FER.

en-gb	NOT FOR USE UNTIL CLEARED.
cy-gb	NI DDYLID EI DEFNYDDIO NES Y BYDD WEDI'I CHLIRIO.

en-gb	Inter-Institutional Relations Agreement Between the Senedd and the Welsh Government:
cy-gb	Cytundeb Cysylltiadau Rhyngsefydliadol rhwng y Senedd a Llywodraeth Cymru:

en-gb	Report on Intergovernmental Relations 2023-2024
cy-gb	Adroddiad ar Gysylltiadau Rhynglywodraethol 2023-2024

en-gb	This overview report covers the period from 1 April 2023 to 4 July 2024, and is published in the context of the inter-institutional relations agreement between the Senedd and the Welsh Government of 2021.
cy-gb	Mae’r adroddiad trosolwg hwn yn ymdrin â’r cyfnod rhwng 1 Ebrill 2023 a 4 Gorffennaf 2024, a chaiff ei gyhoeddi yng nghyd-destun y cytundeb cysylltiadau rhyngsefydliadol rhwng y Senedd a Llywodraeth Cymru yn 2021.

en-gb	It is the second report published pursuant to that agreement.
cy-gb	Dyma’r ail adroddiad a gyhoeddwyd yn unol â’r cytundeb hwnnw.

en-gb	The last report is available here.
cy-gb	Mae'r adroddiad diwethaf ar gael yma.

en-gb	https://senedd.wales/media/ifdavfn2/cr-ld14674-e.pdf
cy-gb	https://senedd.cymru/media/gnvhx3vx/cr-ld14674-w.pdf

en-gb	https://www.gov.wales/providing-inter-governmental-information-to-the-senedd-report-2021-to-2023-html
cy-gb	https://www.llyw.cymru/darparu-gwybodaeth-rynglywodraethol-ir-senedd-adroddiad-2021-i-2023-html

en-gb	This report is intended to provide an overview of intergovernmental work across the Welsh Government in the period until the 2024 UK General Election.
cy-gb	Bwriad yr adroddiad hwn yw rhoi trosolwg o waith rhynglywodraethol ar draws Llywodraeth Cymru yn y cyfnod hyd at Etholiad Cyffredinol y DU yn 2024.

en-gb	The experience of intergovernmental working outlined in this Report has developed significantly since that point.
cy-gb	Mae'r profiad o weithio'n rhynglywodraethol a amlinellir yn yr adroddiad hwn wedi datblygu'n sylweddol ers y cyfnod hwnnw.

en-gb	This report is provided alongside regular Welsh Government updates to the Senedd in plenary and committee, and via statements and correspondence, which are available on the Senedd website .
cy-gb	Darperir yr adroddiad hwn ochr yn ochr â diweddariadau rheolaidd Llywodraeth Cymru i’r Senedd mewn cyfarfodydd llawn a phwyllgorau, a thrwy ddatganiadau a gohebiaeth, sydd ar gael ar wefan y Senedd.

en-gb	https://business.senedd.wales/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=38300
cy-gb	https://busnes.senedd.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=38300

en-gb	Communiques relating to engagement undertaken as part of IGR Review structures are available here.
cy-gb	Mae datganiadau sy'n ymwneud â'r gwaith ymgysylltu a wnaed fel rhan o strwythurau'r Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol ar gael yma.

en-gb	https://www.gov.uk/government/collections/intergovernmental-relations
cy-gb	https://www.gov.uk/government/collections/intergovernmental-relations

en-gb	In the view of Welsh Ministers, the previous UK Government’s approach to intergovernmental working undermined the devolution settlement and damaged the union of the United Kingdom.
cy-gb	Ym marn Gweinidogion Cymru, roedd ymagwedd Llywodraeth flaenorol y DU tuag at weithio'n rhynglywodraethol yn tanseilio'r setliad datganoli ac yn niweidio undeb y Deyrnas Unedig.

en-gb	The clearest examples of this were the repeated breaches of the Sewel Convention.
cy-gb	Yr enghreifftiau mwyaf clir o hyn oedd yr achosion niferus o dorri Confensiwn Sewel.

en-gb	More broadly, poor engagement and ineffective use of the agreed intergovernmental relations mechanisms by the former UK Government – as reflected in late notice of UK Government policy proposals affecting the Welsh Government, limited information sharing, and opportunities missed for the governments to work together more closely – were regrettable common features of the relationship from the Welsh Government’s perspective.
cy-gb	Yn fwy cyffredinol, roedd ymgysylltu gwael a defnydd aneffeithiol o'r mecanweithiau cysylltiadau rhynglywodraethol cytunedig gan Lywodraeth flaenorol y DU yn nodweddion cyffredin anffodus o'r berthynas o safbwynt Llywodraeth Cymru. Adlewyrchwyd hyn yn y ffordd y byddai Llywodraeth y DU yn hwyr yn hysbysu Llywodraeth Cymru am gynigion polisi a oedd yn effeithio arni, yn rhannu ychydig iawn o wybodaeth, ac yn colli cyfleoedd i gydweithio'n agosach.

en-gb	Constrained overall UK public spending and unnecessary restrictions on the Welsh Government’s budget also adversely impacted on devolved responsibilities during this period.
cy-gb	Roedd gwariant cyhoeddus cyffredinol cyfyngedig y DU a chyfyngiadau diangen ar gyllideb Llywodraeth Cymru hefyd yn effeithio'n andwyol ar gyfrifoldebau datganoledig yn ystod y cyfnod hwn.

en-gb	However, there were areas where the Welsh Government and the UK Government worked together more positively – for example, in relation to Freeports, the development of proposed legislation relating to Tobacco and Vapes, and trade policy – and constructive engagement at official level was seen on a broad range of areas.
cy-gb	Fodd bynnag, roedd meysydd lle'r oedd Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn gweithio gyda'i gilydd yn fwy cadarnhaol – er enghraifft, mewn perthynas â Phorthladdoedd Rhydd, datblygu deddfwriaeth arfaethedig yn ymwneud â Thybaco a Fêps, a pholisi masnach. Gwelwyd hefyd ymgysylltu adeiladol ar lefel swyddogion ynghylch ystod eang o feysydd.

en-gb	The formation of a new UK Government following the election has provided a major opportunity to reset intergovernmental relations and develop a close partnership, with two governments working together in the interests of people across Wales.
cy-gb	Mae ffurfio Llywodraeth newydd y DU ar ôl yr etholiad wedi rhoi cyfle pwysig i ailosod cysylltiadau rhynglywodraethol a datblygu partneriaeth agos, lle mae dwy lywodraeth yn gweithio gyda'i gilydd er budd pobl ledled Cymru.

en-gb	The Welsh Government continues to support the structures and mechanisms agreed as part of the Intergovernmental Relations Review (‘the IGR Review’) which was a positive step towards a reformed and strengthened UK, through which governments work together for mutual benefit.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i gefnogi'r strwythurau a'r mecanweithiau y cytunwyd arnynt fel rhan o'r Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol. Roedd yr Adolygiad hwn yn gam cadarnhaol tuag at Deyrnas Unedig ddiwygiedig a chryfach, lle mae llywodraethau'n gweithio gyda'i gilydd er budd pawb.

en-gb	In relation to a continuing agenda of constitutional reform, the Welsh Government remains committed to the recommendations in the final report of the Independent Commission on the Constitutional Future of Wales, which was published during this reporting period in January 2024.
cy-gb	O ran parhau â'r agenda diwygio cyfansoddiadol, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo o hyd i'r argymhellion yn adroddiad terfynol y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru, a gyhoeddwyd yn ystod y cyfnod adrodd hwn ym mis Ionawr 2024.

en-gb	The Welsh Government also continues to benefit from strong relationships with the other devolved governments and with British-Irish Council member administrations outside the UK.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn parhau i elwa ar berthynas gref gyda’r llywodraethau datganoledig eraill a chyda’r aelod-weinyddiaethau o’r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig y tu allan i’r DU.

en-gb	Intergovernmental Relations
cy-gb	Cysylltiadau Rhynglywodraethol

en-gb	Constitution and Devolution
cy-gb	Cyfansoddiad a Datganoli

en-gb	During this reporting period, progress in implementing the formal machinery outlined in the IGR Review was variable.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod adrodd hwn, roedd y cynnydd o ran gweithredu'r peiriannau ffurfiol a amlinellwyd yn yr Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol yn amrywiol.

en-gb	Normally, following each meeting, a short joint communiqué is published, and Welsh Ministers have worked to provide more information through Written Statements or detailed letters to Senedd committees.
cy-gb	Fel arfer, ar ôl pob cyfarfod, cyhoeddir cyd-ddatganiad byr, ac mae Gweinidogion Cymru wedi gweithio i ddarparu rhagor o wybodaeth mewn Datganiadau Ysgrifenedig neu lythyrau manwl i Bwyllgorau'r Senedd.

en-gb	Top Tier - Prime Minister and Heads of Devolved Governments Council
cy-gb	Haen Uchaf – Cyngor y Prif Weinidog a Phenaethiaid y Llywodraethau Datganoledig

en-gb	Despite requests from the Welsh Government, the Prime Minister and Heads of Devolved Governments Council did not meet during this reporting period.
cy-gb	Er gwaethaf ceisiadau gan Lywodraeth Cymru, ni wnaeth Cyngor y Prif Weinidog a Phenaethiaid y Llywodraethau Datganoledig gyfarfod yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	This was disappointing and undermined the agreement set out in the IGR Review.
cy-gb	Roedd hyn yn siomedig ac yn tanseilio'r cytundeb a nodwyd yn yr Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol.

en-gb	Middle Tier - Inter-Ministerial Standing Committee (IMSC)
cy-gb	Haen Ganol – Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol

en-gb	The IMSC is a valuable element of the IGR structures, providing a forum for consideration of cross-cutting issues.
cy-gb	Mae'r Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol yn elfen werthfawr o’r strwythurau cysylltiadau rhynglywodraethol, gan ddarparu fforwm ar gyfer ystyried materion trawsbynciol.

en-gb	The IMSC met three times during this reporting period (17 May 2023; 19 October 2023; 12 March 2024).
cy-gb	Cyfarfu’r Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol deirgwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn (17 Mai 2023; 19 Hydref 2023; 12 Mawrth 2024).

en-gb	Discussions included areas such as the UK Legislation Programme, repeated breaches of the Sewel Convention, the cost-of-living crisis, International Relations and Common Frameworks.
cy-gb	Roedd y trafodaethau yn cynnwys meysydd fel Rhaglen Ddeddfwriaethol y DU, achosion niferus o dorri Confensiwn Sewel, yr argyfwng costau byw, Cysylltiadau Rhyngwladol a Fframweithiau Cyffredin.

en-gb	At the March 2024 meeting the Welsh Government led an item on the final report of the Independent Commission on the Constitutional Future of Wales.
cy-gb	Yn y cyfarfod ym mis Mawrth 2024, arweiniodd Llywodraeth Cymru eitem ar adroddiad terfynol y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru.

en-gb	Middle Tier - Finance Interministerial Standing Committee (F:ISC)
cy-gb	Haen Ganol – Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol ar Gyllid

en-gb	The F:ISC met four times during the reporting period, with three meetings in person (22 June 2023; 20 September 2023; 25 January 2024) and one virtual meeting (14 March 2024).
cy-gb	Cyfarfu’r Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol ar Gyllid bedair gwaith yn ystod y cyfnod adrodd. Cynhaliwyd tri chyfarfod wyneb yn wyneb (22 Mehefin 2023; 20 Medi 2023; 25 Ionawr 2024) ac un cyfarfod rhithiwr (14 Mawrth 2024).

en-gb	Discussions focused on EU replacement funding, public spending pressures, energy security, economic and fiscal priorities, devolved governments’ budgets and measures to tackle poverty.
cy-gb	Roedd y trafodaethau yn canolbwyntio ar gyllid yn lle cyllid yr UE, y pwysau ar wariant cyhoeddus, diogelwch ynni, blaenoriaethau economaidd a chyllidol, cyllidebau'r llywodraethau datganoledig a mesurau i drechu tlodi.

en-gb	Portfolio Level - Inter-Ministerial Groups (IMGs)
cy-gb	Lefel Portffolio – Grwpiau Rhyngweinidogol

en-gb	The IMGs are the main fora for discussing areas of mutual interest and concern at a portfolio level.
cy-gb	Grwpiau Rhyngweinidogol yw'r prif fforymau ar gyfer trafod meysydd o ddiddordeb a phryder cyffredin ar lefel portffolio.

en-gb	During this period, 15 IMGs were in place, though some operated more effectively than others.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod hwn, roedd 15 o Grwpiau Rhyngweinidogol ar waith, er bod rhai'n gweithredu'n fwy effeithiol nag eraill.

en-gb	The effectiveness of IMGs and the relationships built through them have been impacted by last-minute cancellations or shortened agendas.
cy-gb	Mae achosion o ganslo munud olaf neu agendâu byrrach wedi effeithio ar effeithiolrwydd Grwpiau Rhyngweinidogol a'r perthnasoedd y gellir eu meithrin drwyddynt.

en-gb	One IMG, the COP26 IMG, is no longer meeting as it is deemed no longer required.
cy-gb	Nid yw un Grŵp Rhyngweinidogol, sef y Grŵp Rhyngweinidogol COP26, yn cyfarfod mwyach, gan yr ystyrir nad oes ei angen mwyach.

en-gb	Intergovernmental Relations Secretariat
cy-gb	Ysgrifenyddiaeth Cysylltiadau Rhynglywodraethol

en-gb	The impartial Intergovernmental Relations Secretariat, established from the Review, is fully operational and accountable to the Council.
cy-gb	Mae'r Ysgrifenyddiaeth Cysylltiadau Rhynglywodraethol ddiduedd, a sefydlwyd yn sgil yr Adolygiad, yn gwbl weithredol ac yn atebol i'r Cyngor.

en-gb	It serves all governments equally in accordance with the Review.
cy-gb	Mae'n gwasanaethu pob llywodraeth yn gyfartal yn unol â'r Adolygiad.

en-gb	However, the governments themselves remain accountable for intergovernmental relations as a whole.
cy-gb	Fodd bynnag, y llywodraethau eu hunain sy’n dal yn atebol am gysylltiadau rhynglywodraethol yn gyffredinol.

en-gb	UK Legislation Programme and the Sewel Convention
cy-gb	Rhaglen Ddeddfwriaethol y DU a Chonfensiwn Sewel

en-gb	This reporting period covered significant activity across the former UK Government’s third and fourth legislative programmes.
cy-gb	Roedd y cyfnod adrodd hwn yn cwmpasu cryn dipyn o weithgarwch fel rhan o drydedd a phedwaredd raglen ddeddfwriaethol Llywodraeth flaenorol y DU.

en-gb	During this period, 12 UK Bills received Royal Assent containing provisions regarding devolved matters with the Senedd’s consent.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod hwn, rhoddwyd y Cydsyniad Brenhinol i 12 o Filiau'r DU sy'n cynnwys darpariaethau sy'n rhoi sylw i faterion datganoledig gyda chydsyniad y Senedd.

en-gb	However, several Bills received Royal Assent without the consent of the Senedd, showing a lack of respect for the Sewel Convention.
cy-gb	Fodd bynnag, rhoddwyd y Cydsyniad Brenhinol i sawl Bil heb gydsyniad y Senedd, gan ddangos diffyg parch at Gonfensiwn Sewel.

en-gb	These included the Retained EU Law Act 2023, the Energy Act 2023 and others.
cy-gb	Roedd y rhain yn cynnwys Deddf Cyfraith yr UE a Ddargedwir 2023, Deddf Ynni 2023 ac eraill.

en-gb	The Senedd also refused consent for the Strikes (Minimum Service Levels) Act 2023 and the Illegal Migration Act 2023.
cy-gb	Gwrthododd y Senedd roi ei chydsyniad hefyd ar gyfer Deddf Streiciau (Lefelau Gwasanaeth Gofynnol) 2023 a Deddf Mudo Anghyfreithlon 2023.

en-gb	Common Frameworks
cy-gb	Fframweithiau Cyffredin

en-gb	Common Frameworks are operational intergovernmental agreements managing areas of policy previously governed by the EU.
cy-gb	Mae Fframweithiau Cyffredin yn gytundebau rhynglywodraethol gweithredol sy'n rheoli meysydd polisi a lywodraethwyd yn flaenorol gan yr UE.

en-gb	During this reporting period, of the 26 Frameworks that apply to Wales, one had been fully scrutinised and published and 23 were operating at an official level but remained provisional; they currently await final ministerial sign-off across all four governments.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod adrodd hwn, o'r 26 Fframwaith sy'n gymwys i Gymru, cafodd un ei graffu arno'n llawn a'i gyhoeddi, ac roedd 23 yn gweithredu ar lefel swyddogion ond yn parhau i fod yn rhai dros dro. Ar hyn o bryd, mae'r Fframweithiau hyn yn aros i gael eu cymeradwyo'n derfynol gan y Gweinidogion ar draws pob un o'r pedair llywodraeth.

en-gb	The two remaining Frameworks were at different stages of development.
cy-gb	Roedd y ddau Fframwaith sy'n weddill ar wahanol gamau datblygu.

en-gb	British-Irish Council
cy-gb	Y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig

en-gb	Three British-Irish Council Summits were held during this reporting period:
cy-gb	Cynhaliwyd tair Uwchgynhadledd gan y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig yn ystod y cyfnod adrodd hwn:

en-gb	Jersey Summit (15-16 June 2023):
cy-gb	Uwchgynhadledd Jersey (15-16 Mehefin 2023):

en-gb	Focused on housing and energy policy, discussing efforts to provide affordable housing and decarbonisation.
cy-gb	Canolbwyntiodd yr uwchgynhadledd hon ar bolisi tai ac ynni, gan drafod ymdrechion i ddarparu tai fforddiadwy a datgarboneiddio.

en-gb	The summit also reflected on the 25th anniversary of the Good Friday Agreement.
cy-gb	Nododd hefyd 25 mlynedd ers llofnodi Cytundeb Dydd Gwener y Groglith.

en-gb	Ireland Summit (23-24 November 2023):
cy-gb	Uwchgynhadledd Iwerddon (23-24 Tachwedd 2023):

en-gb	Focused on transforming children’s lives, tackling child poverty, and improving wellbeing.
cy-gb	Canolbwyntiodd yr uwchgynhadledd hon ar drawsnewid bywydau plant, trechu tlodi plant, a gwella llesiant.

en-gb	Isle of Man Summit (20-21 June 2024):
cy-gb	Uwchgynhadledd Ynys Manaw (20-21 Mehefin 2024):

en-gb	Focused on unlocking economic and social opportunities of renewables.
cy-gb	Canolbwyntiodd yr uwchgynhadledd hon ar ddatgloi cyfleoedd economaidd a chymdeithasol ynni adnewyddadwy.

en-gb	In contributing to the discussion, the Welsh Government highlighted ambitions for the publicly owned renewable energy developer, Trydan Gwyrdd Cymru, and the Morlais tidal stream array project.
cy-gb	Wrth gyfrannu at y drafodaeth, tynnodd Llywodraeth Cymru sylw at yr uchelgeisiau ar gyfer y datblygwr ynni adnewyddadwy sy'n eiddo i'r cyhoedd, sef Trydan Gwyrdd Cymru, a phrosiect ynni llif llanw Morlais.

en-gb	Coronation of His Majesty King Charles III
cy-gb	Coroni Ei Fawrhydi y Brenin Charles III

en-gb	The Welsh Government worked closely with the UK Government on the Coronation of His Majesty King Charles III, ensuring it was marked appropriately in Wales.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru yn agos gyda Llywodraeth y DU ar Goroni Ei Fawrhydi y Brenin Charles III, gan sicrhau bod yr achlysur yn cael ei ddathlu'n briodol yng Nghymru.

en-gb	This included funding for large screens in Cardiff and identifying Welsh contributors to attend the Coronation.
cy-gb	Roedd hyn yn cynnwys cyllid ar gyfer sgriniau mawr yng Nghaerdydd a nodi cyfranwyr o Gymru i fynd i'r Coroni.

en-gb	Ukraine
cy-gb	Wcráin

en-gb	The Welsh Government continues to work closely with the UK Government and other devolved governments to ensure the Ukraine humanitarian response is delivered effectively in Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio’n agos gyda Llywodraeth y DU a'r llywodraethau datganoledig eraill i sicrhau bod yr ymateb dyngarol i Wcráin yn cael ei gyflawni’n effeithiol yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Government’s Super Sponsor route has supported over 3,300 Ukrainian arrivals.
cy-gb	Mae llwybr uwch-noddwr Llywodraeth Cymru wedi cefnogi dros 3,300 o bobl sy'n cyrraedd o Wcráin.

en-gb	Wider Migration Issues
cy-gb	Materion Mudo Ehangach

en-gb	The Welsh Government has continued to work with UK Government and devolved government counterparts on migration issues.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi parhau i weithio gyda Llywodraeth y DU a chymheiriaid yn y llywodraethau datganoledig ar faterion mudo.

en-gb	The Safety, Security, and Migration Inter-Ministerial Group met twice.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Ddiogelwch a Mudo ddwywaith.

en-gb	It was not possible to meet again prior to the general election as the scheduled meeting was postponed twice.
cy-gb	Nid oedd yn bosibl cyfarfod eto cyn yr etholiad cyffredinol gan fod y cyfarfod a drefnwyd wedi'i ohirio ddwywaith.

en-gb	Welsh Government officials met bi-monthly with devolved government counterparts to discuss and share information on devolved policies around planned migration.
cy-gb	Cyfarfu swyddogion Llywodraeth Cymru â chymheiriaid yn y llywodraethau datganoledig bob deufis i drafod a rhannu gwybodaeth am bolisïau datganoledig ynghylch mudo arfaethedig.

en-gb	They also attended monthly stakeholder meetings with the UK Government’s Future Borders and Immigration Team.
cy-gb	Fe wnaethant hefyd ymuno â chyfarfodydd rhanddeiliaid misol gyda Thîm Ffiniau a Mewnfudo'r Dyfodol Llywodraeth y DU.

en-gb	In early 2024 Welsh Government officials worked closely with the Ministry of Defence as part of the Afghan Relocations and Assistance Policy Scheme.
cy-gb	Yn gynnar yn 2024, gweithiodd swyddogion Llywodraeth Cymru yn agos gyda'r Weinyddiaeth Amddiffyn fel rhan o'r Cynllun Polisi Adleoli a Chymorth i Affganiaid.

en-gb	Statistics and Analysis
cy-gb	Ystadegau a Dadansoddi

en-gb	The Concordat on Statistics has continued to operate well, with intergovernmental relations largely coordinated at official level.
cy-gb	Mae'r Concordat ar Ystadegau wedi parhau i weithredu'n dda, ac mae cysylltiadau rhynglywodraethol wedi'u cydgysylltu i raddau helaeth ar lefel swyddogion.

en-gb	Significant engagement occurred with the Office for National Statistics on population and migration statistics, and labour market statistics.
cy-gb	Bu ymgysylltu sylweddol â'r Swyddfa Ystadegau Gwladol ar ystadegau poblogaeth a mudo, ac ystadegau'r farchnad lafur.

en-gb	Improving data coherence across the UK has also been a focus, with health statistics an initial priority, leading to improved coherence of data on ambulance response times, emergency department waiting times and the healthcare workforce.
cy-gb	Mae gwella cydlyniant data ledled y DU hefyd wedi bod yn ffocws. Y flaenoriaeth gychwynnol oedd ystadegau iechyd, sydd wedi arwain at well cydlyniant data ar amseroedd ymateb ambiwlansys, amseroedd aros mewn adrannau achosion brys a'r gweithlu gofal iechyd.

en-gb	Digital Policy
cy-gb	Polisi Digidol

en-gb	Regular engagement occurred on digital services, including implementing GOV.UK One Login across Welsh Government services.
cy-gb	Bu ymgysylltu rheolaidd ar wasanaethau digidol, gan gynnwys gweithredu One Login GOV.UK ar draws gwasanaethau Llywodraeth Cymru.

en-gb	The Welsh Government hosted an informal 4 Nations Digital Group, providing a forum for collaboration on digital service activities.
cy-gb	Cynhaliodd Llywodraeth Cymru Grŵp Digidol anffurfiol ar draws y pedair gwlad, gan ddarparu fforwm i gydweithio ar weithgareddau gwasanaethau digidol.

en-gb	Engagement on digital regulation was regular, with the Online Safety Bill receiving Senedd consent.
cy-gb	Roedd ymgysylltu rheolaidd ar reoleiddio digidol, gan arwain at y Senedd yn rhoi ei chydsyniad i'r Bil Diogelwch Ar-lein.

en-gb	Discussions continued on the Data Protection and Digital Information Bill, though there were concerns about some provisions.
cy-gb	Parhaodd trafodaethau ar y Bil Diogelu Data a Gwybodaeth Ddigidol, er bod pryderon am rai darpariaethau.

en-gb	Collaboration on broadband and mobile connectivity initiatives continued, with regular meetings discussing Project Gigabit and the Shared Rural Network.
cy-gb	Daliwyd ati i gydweithio ar fentrau band eang a chysylltedd dyfeisiau symudol, a chynhaliwyd cyfarfodydd yn rheolaidd i drafod y Prosiect Gigadid a'r Rhwydwaith Gwledig a Rennir.

en-gb	Welsh Government officials also participated in meetings with other devolved governments to discuss digital infrastructure issues.
cy-gb	Cymerodd swyddogion Llywodraeth Cymru ran hefyd mewn cyfarfodydd gyda'r llywodraethau datganoledig eraill i drafod materion seilwaith digidol.

en-gb	The Common Framework for Public Procurement facilitated information sharing on policy issues, with meetings held monthly and bi-annually.
cy-gb	Hwylusodd y Fframwaith Cyffredin ar gyfer Caffael Cyhoeddus y gwaith o rannu gwybodaeth ar faterion polisi, a chynhaliwyd cyfarfodydd unwaith y mis a dwywaith y flwyddyn.

en-gb	Despite being non-legislative, the commitment to share information has been maintained.
cy-gb	Er nad yw'r ymrwymiad i rannu gwybodaeth yn un deddfwriaethol, mae'r ymrwymiad hwnnw wedi'i gynnal.

en-gb	Constructive engagement occurred on the Procurement Act 2023, with Welsh Ministers securing standalone regulation-making powers.
cy-gb	Bu ymgysylltu adeiladol ar Ddeddf Caffael 2023, gan arwain at Weinidogion Cymru yn sicrhau pwerau annibynnol i wneud rheoliadau.

en-gb	Collaboration continued on developing secondary legislation and a comprehensive learning and development programme.
cy-gb	Parhaodd y cydweithio ar ddatblygu is-ddeddfwriaeth a rhaglen dysgu a datblygu gynhwysfawr.

en-gb	Monthly policy meetings discussed procurement chapters within draft Free Trade Agreements.
cy-gb	Trafododd cyfarfodydd polisi misol benodau caffael mewn Cytundebau Masnach Rydd drafft.

en-gb	Relations were adversely affected by the creation of concurrent powers which could be used by UK Government Ministers without the consent of Welsh Ministers in the Trade (Australia and New Zealand) Act 2023 and the Procurement Act 2023.
cy-gb	Cafodd cysylltiadau eu heffeithio'n andwyol gan greu pwerau cydredol y gallai Gweinidogion Llywodraeth y DU eu defnyddio heb gydsyniad Gweinidogion Cymru yn Neddf Masnach (Awstralia a Seland Newydd) 2023 ac yn Neddf Caffael 2023.

en-gb	Elections
cy-gb	Etholiadau

en-gb	The Elections and Registration Inter-Ministerial Group met twice during this reporting period.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Etholiadau a Chofrestru ddwywaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	Ministers agreed the need for collaborative working including helping public understanding and engagement, particularly where different rules apply to devolved and reserved elections, and extending the Online Absent Voting Application system.
cy-gb	Cytunodd y Gweinidogion ar yr angen am gydweithio, gan gynnwys helpu'r cyhoedd i ddeall ac ymgysylltu, yn enwedig lle mae rheolau gwahanol yn gymwys i etholiadau datganoledig ac a gedwir yn ôl. Cytunwyd hefyd i estyn y system Ceisiadau am Bleidlais Absennol Ar-lein.

en-gb	Regular meetings were held with other governments to share information and best practice.
cy-gb	Cynhaliwyd cyfarfodydd rheolaidd gyda'r llywodraethau eraill i rannu gwybodaeth ac arferion gorau.

en-gb	UK-EU Relations Inter-Ministerial Group:
cy-gb	Y Grŵp Rhyngweinidogol ar gyfer Cysylltiadau rhwng y DU a'r UE:

en-gb	The IMG met three times during this reporting period in advance of formal UK-EU meetings, assisting in the preparation of UK positions.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol deirgwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn cyn cyfarfodydd ffurfiol rhwng y DU a'r UE, gan helpu i baratoi swyddi yn y DU.

en-gb	The Welsh Government was represented at each meeting, discussing strategic and specific issues.
cy-gb	Roedd cynrychiolaeth o Lywodraeth Cymru ym mhob cyfarfod i drafod materion strategol a phenodol.

en-gb	Ministerial Engagement on International Issues:
cy-gb	Ymgysylltu â Gweinidogion ar Faterion Rhyngwladol:

en-gb	International matters appeared on two IMSC agendas, discussing Ukraine, Israel/Gaza and the International Development White Paper.
cy-gb	Ymddangosodd materion rhyngwladol ar ddwy agenda'r Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol, a oedd yn cynnwys trafod Wcráin, Israel/Gaza a'r Papur Gwyn ar Ddatblygu Rhyngwladol.

en-gb	The Welsh Government continued to advocate for a dedicated IMG for International Relations.
cy-gb	Parhaodd Llywodraeth Cymru i eirioli dros Grŵp Rhyngweinidogol pwrpasol ar gyfer Cysylltiadau Rhyngwladol.

en-gb	Free Trade Agreements (FTAs)
cy-gb	Cytundebau Masnach Rydd

en-gb	Ministerial engagement on FTAs occurred through the Trade Inter-Ministerial Group, which met four times in this reporting period, with positive engagement on negotiations and trade policy issues generally, whilst noting the point on concurrent powers referred to earlier.
cy-gb	Bu ymgysylltu â Gweinidogion ar Gytundebau Masnach Rydd drwy'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Fasnach, a gyfarfu bedair gwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn. Roedd ymgysylltu cadarnhaol ar drafodaethau a materion polisi masnach yn gyffredinol, gan nodi ar yr un pryd y pwynt ar bwerau cydredol y cyfeirir ato yn gynharach.

en-gb	Official-level engagement was frequent and predominantly positive.
cy-gb	Ar lefel swyddogion, roedd yr ymgysylltu’n digwydd yn aml ac yn gadarnhaol ar y cyfan.

en-gb	In addition to discussions at the F:ISC, bilateral Ministerial meetings with the Chief Secretary to the Treasury and other Treasury Ministers focused on budget pressures and flexibilities, investment in coal tip safety and rail, funding in relation to HS2, devolution of new tax powers and renewable energy-related issues.
cy-gb	Yn ogystal â thrafodaethau yn y Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol ar Gyllid, canolbwyntiodd cyfarfodydd Gweinidogol dwyochrog â Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys a Gweinidogion eraill y Trysorlys ar bwysau cyllidebol a hyblygrwydd, buddsoddi mewn diogelwch tomenni glo a rheilffyrdd, cyllid mewn perthynas â HS2, datganoli pwerau treth newydd a materion sy'n gysylltiedig ag ynni adnewyddadwy.

en-gb	Business and Industry
cy-gb	Busnes a Diwydiant

en-gb	The Business and Industry Interministerial Group did not meet during this reporting period.
cy-gb	Ni chyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar gyfer Busnes a Diwydiant yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	The last meeting prior to the reporting period was on 17 January 2023.
cy-gb	Cynhaliwyd y cyfarfod diwethaf cyn y cyfnod adrodd ar 17 Ionawr 2023.

en-gb	The hiatus was due to ministerial and departmental changes in the UK Government.
cy-gb	Roedd y seibiant oherwydd newidiadau Gweinidogol ac adrannol yn Llywodraeth y DU.

en-gb	Engagement with the Department for Business and Trade (DBT) regarding Tata was disappointing, as the agreement between the UK Government and Tata was not shared with the Welsh Government.
cy-gb	Roedd yr ymgysylltu â’r Adran Busnes a Masnach mewn perthynas â Tata yn siomedig, gan na chafodd y cytundeb rhwng Llywodraeth y DU a Tata ei rannu â Llywodraeth Cymru.

en-gb	The Welsh Government's former Minister for Economy made a number of requests to meet with the Secretary of State for Business and Trade though no meeting took place.
cy-gb	Gwnaeth cyn-Weinidog yr Economi Llywodraeth Cymru nifer o geisiadau i gwrdd â'r Ysgrifennydd Gwladol dros Fusnes a Masnach ond ni chynhaliwyd cyfarfod.

en-gb	Freeports and Investment Zones
cy-gb	Porthladdoedd Rhydd a Pharthau Buddsoddi

en-gb	Freeports and Investment Zones are UK Government programmes were set up to support economic development through a mix of reserved and devolved tax reliefs and other investments.
cy-gb	Porthladdoedd Rhydd a Pharthau Buddsoddi yw rhaglenni Llywodraeth y DU a sefydlwyd i gefnogi datblygiad economaidd drwy gymysgedd o ryddhadau treth datganoledig ac a gedwir yn ôl a buddsoddiadau eraill.

en-gb	The Welsh Government agreed to work in partnership with the UK Government to support Freeports and Investment Zones in Wales.
cy-gb	Cytunodd Llywodraeth Cymru i weithio mewn partneriaeth â Llywodraeth y DU i gefnogi Porthladdoedd Rhydd a Pharthau Buddsoddi yng Nghymru.

en-gb	The Freeports programme in Wales provided a starting point for a good model of joint working between the UK Government and Welsh Government where reserved and devolved levers are combined, and importantly where the UK Government respected the Welsh Government’s policy commitments relating to Fair Work and Net Zero.
cy-gb	Roedd y rhaglen Porthladdoedd Rhydd yng Nghymru yn fan cychwyn ar gyfer model da o weithio ar y cyd rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU. Mae'n enghraifft o gyfuno ysgogiadau datganoledig ac a gedwir yn ôl, ac yn bwysicach yn enghraifft o Lywodraeth y DU yn parchu ymrwymiadau polisi Llywodraeth Cymru mewn perthynas â Gwaith Teg a Sero Net.

en-gb	This approach facilitated genuinely joint decision-making at key points; though scope existed to remove duplication by UK Government in areas which are devolved.
cy-gb	Hwylusodd y dull hwn y broses o wneud penderfyniadau ar y cyd ar adegau allweddol; er bod lle i gael gwared ar ddyblygu gan Lywodraeth y DU mewn meysydd datganoledig.

en-gb	Shared Prosperity Fund
cy-gb	Y Gronfa Ffyniant Gyffredin

en-gb	There was little meaningful engagement between the two governments on the Shared Prosperity Fund (SPF), the replacement to EU structural funds, during the reporting period.
cy-gb	Ni fu llawer o ymgysylltu ystyrlon rhwng y ddwy lywodraeth ar y Gronfa Ffyniant Gyffredin, sy'n disodli cronfeydd strwythurol yr UE, yn ystod y cyfnod adrodd.

en-gb	The Welsh Government maintains that regional economic development is a devolved competence, and associated funding and decision-making should in the future be returned to the Welsh Government to deliver with Welsh partners.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn honni bod datblygu economaidd rhanbarthol yn gymhwysedd datganoledig, ac y dylid dychwelyd cyllid a phenderfyniadau cysylltiedig iddi yn y dyfodol i gyflawni gyda phartneriaid Cymru.

en-gb	Economic Regulation
cy-gb	Rheoleiddio Economaidd

en-gb	The UK Internal Market Act 2020 was imposed without the consent of the devolved governments and legislatures.
cy-gb	Gosodwyd Deddf Marchnad Fewnol y DU 2020 heb gydsyniad y llywodraethau na'r deddfwrfeydd datganoledig.

en-gb	The concerns articulated by Welsh Government at the time of introduction of this legislation remained throughout the reporting period.
cy-gb	Parhaodd y pryderon a fynegwyd gan Lywodraeth Cymru ar adeg cyflwyno'r ddeddfwriaeth hon drwy gydol y cyfnod adrodd.

en-gb	Whilst official-level representations sought greater clarity, transparency, and predictability in the exclusion process, no progress was made with the UK Government.
cy-gb	Er bod cynrychiolwyr ar lefel swyddogion wedi gofyn am fwy o eglurder, tryloywder a rhagweladwyedd yn y broses eithrio, ni wnaed unrhyw gynnydd gyda Llywodraeth y DU.

en-gb	Energy and Climate Change
cy-gb	Ynni a Newid Hinsawdd

en-gb	Energy policy is mostly reserved but impacts several devolved areas.
cy-gb	Mater a gedwir ôl yw'r polisi ynni yn bennaf, ond mae'n effeithio ar sawl maes datganoledig.

en-gb	There was little recognition of this in the UK Government during the reporting period.
cy-gb	Nid oedd llawer o gydnabyddiaeth o hyn yn Llywodraeth y DU yn ystod y cyfnod adrodd.

en-gb	The Energy Act 2023 was passed without the consent of the Senedd.
cy-gb	Pasiwyd Deddf Ynni 2023 heb gydsyniad y Senedd.

en-gb	However, positive progress was made with steps to improve intergovernmental working to implement the Act.
cy-gb	Fodd bynnag, gwnaed cynnydd cadarnhaol o ran camau i wella'r profiad o weithio'n rhynglywodraethol er mwyn gweithredu'r Ddeddf.

en-gb	A new ministerial group was established to implement regulatory requirements for Carbon Capture and Storage technology.
cy-gb	Sefydlwyd grŵp Gweinidogol newydd i weithredu gofynion rheoleiddio ar gyfer technoleg Dal a Storio Carbon.

en-gb	The Welsh and UK Governments continued to work together on floating offshore wind in the Celtic Seas during the reporting period.
cy-gb	Parhaodd Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU i weithio gyda’i gilydd ar ffermydd gwynt arnofiol ar y môr yn y Môr Celtaidd yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	The Net Zero, Energy, and Climate Change Inter-Ministerial Group met five times during the reporting period.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Sero Net, Ynni a Newid Hinsawdd bum gwaith yn ystod y cyfnod adrodd.

en-gb	The IMG supported effective engagement and collaboration in areas of shared interest and is the primary decision-making body for the UK Emissions Trading Scheme.
cy-gb	Cefnogodd y Grŵp Rhyngweinidogol ymgysylltu a chydweithio effeithiol mewn meysydd o ddiddordeb cyffredin, a dyma'r prif gorff sy'n gwneud penderfyniadau ar gyfer Cynllun Masnachu Allyriadau'r DU.

en-gb	The group enabled Ministers to discuss and share learning across various areas and make decisions on important policies.
cy-gb	Roedd y grŵp yn galluogi Gweinidogion i drafod a rhannu dysgu ar draws gwahanol feysydd, a gwneud penderfyniadau ar bolisïau pwysig.

en-gb	However, there were concerns regarding a lack of information sharing by UK Government on certain announcements.
cy-gb	Fodd bynnag, roedd pryderon am ddiffyg rhannu gwybodaeth gan Lywodraeth y DU ynglŷn â rhai cyhoeddiadau.

en-gb	There was positive engagement with the Department of Energy Security and Net Zero (DESNZ) over energy affordability, electric vehicles, and charging points.
cy-gb	Roedd ymgysylltu cadarnhaol â'r Adran Diogelwch Ynni a Sero Net ynghylch fforddiadwyedd ynni, cerbydau trydan, a phwyntiau gwefru.

en-gb	The Welsh Government was kept updated on the progress of the Economic Crime and Corporate Transparency (ECCT) Act and the Digital Markets and Competition and Consumer (DMCC) Act.
cy-gb	Roedd Llywodraeth Cymru yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd y Ddeddf Troseddau Economaidd a Thryloywder Corfforaethol a'r Ddeddf Marchnadoedd Digidol, Cystadleuaeth a Defnyddwyr.

en-gb	The Welsh Government has a positive relationship with Her Majesty’s Prison and Probation Service (HMPPS) on learning and skills provision in Welsh prisons.
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru berthynas gadarnhaol â Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Fawrhydi o ran y ddarpariaeth dysgu a sgiliau yng ngharchardai Cymru.

en-gb	The Welsh Government funds the provision through a joint Memorandum of Understanding with HMPPS.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ariannu’r ddarpariaeth drwy Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth â'r Gwasanaeth.

en-gb	Officials from both governments and other stakeholders worked collaboratively to co-develop a Welsh Government offender learning policy.
cy-gb	Cydweithiodd swyddogion o’r ddwy lywodraeth â rhanddeiliaid eraill i gyd-ddatblygu polisi dysgu Llywodraeth Cymru i droseddwyr.

en-gb	In November 2023, the UK Government used concurrent powers in the Professional Qualifications Act 2022 to make regulations without Welsh Ministers' consent, which the Welsh Government opposed.
cy-gb	Ym mis Tachwedd 2023, defnyddiodd Llywodraeth y DU bwerau cydredol yn Neddf Cymwysterau Proffesiynol 2022 i wneud rheoliadau heb gydsyniad Gweinidogion Cymru. Nid oedd Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r weithred hon.

en-gb	The UK Education Ministers Council (IMG) met once during the reporting period, focusing on digital approaches in education.
cy-gb	Cyfarfu Cyngor Gweinidogion Addysg y DU unwaith yn ystod y cyfnod adrodd, gan ganolbwyntio ar ddulliau digidol mewn addysg.

en-gb	A four-nations Reinforced autoclaved aerated concrete (RAAC) Working Group was established to share details on RAAC surveys and management approaches.
cy-gb	Sefydlwyd Gweithgor y Pedair Gwlad ar Goncrit Awyredig Awtoclafedig Cyfnerth (RAAC) i rannu manylion am arolygon a dulliau rheoli RAAC.

en-gb	The then Minister for Education and Welsh Language chaired the British-Irish Council’s Indigenous, Minority, and Lesser-Used Languages Work Sector Ministerial meeting in Jersey, focusing on language use, linguistic infrastructure and culture.
cy-gb	Cadeiriodd Gweinidog y Gymraeg ac Addysg ar y pryd gyfarfod Gweinidogol y Sector Gwaith Ieithoedd Cynhenid, Lleiafrifol a Llai eu Defnydd y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig yn Jersey, gan ganolbwyntio ar ddefnydd iaith, seilwaith ieithyddol a diwylliant.

en-gb	Environment, Agriculture, Food
cy-gb	Yr Amgylchedd, Amaethyddiaeth a Bwyd

en-gb	The Environment, Food and Rural Affairs Inter-Ministerial Group met three times during this reporting period, with discussions on the Internal Market Act and Deposit Return Scheme.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig deirgwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn, a chafwyd trafodaethau ar Ddeddf y Farchnad Fewnol a'r Cynllun Dychwelyd Ernes.

en-gb	Official-level working remained positive, though last-minute policy decisions by the UK Government brought challenges.
cy-gb	Roedd gwaith ar lefel swyddogion yn parhau i fod yn gadarnhaol, er bod penderfyniadau polisi munud olaf gan Lywodraeth y DU yn cyflwyno heriau.

en-gb	Joint positions were agreed on extended producer responsibility for packaging and bans on wet wipes containing plastic and single use vapes.
cy-gb	Cytunwyd ar safbwyntiau ar y cyd ynghylch cyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr am becynnu a gwaharddiadau ar weips gwlyb sy'n cynnwys plastig a fêps defnydd untro.

en-gb	Provisional Common Frameworks continued to be used to assist in cross-government working and managing divergence.
cy-gb	Parhaodd Fframweithiau Cyffredin Dros Dro i gael eu defnyddio i helpu gyda gwaith trawslywodraethol ac i reoli gwahaniaethau.

en-gb	Border Controls
cy-gb	Rheolaethau’r Ffin

en-gb	The Welsh, Scottish and UK Governments worked together to agree and publish the Border Target Operating Model in August 2023.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru, Llywodraeth yr Alban a Llywodraeth y DU gyda'i gilydd i gytuno ar Fodel Gweithredu Targed y Ffin a'i gyhoeddi ym mis Awst 2023.

en-gb	Subsequently, there was little progress in resolving policy issues that would enable physical checks on imports from Ireland, during this reporting period, though joint working has since improved.
cy-gb	Ar ôl hynny, ni fu fawr o gynnydd o ran datrys materion polisi a fyddai'n galluogi gwiriadau ffisegol ar fewnforion o Iwerddon, yn ystod y cyfnod adrodd hwn. Er hynny, mae cydweithio wedi gwella ers y cyfnod dan sylw.

en-gb	Productive relationships were developed at the official level across the four nations, resulting in a Terms of Reference for the UK Health Ministers Forum Inter-Ministerial Group.
cy-gb	Datblygwyd perthnasoedd cynhyrchiol ar lefel swyddogion ar draws y pedair gwlad, gan arwain at sefydlu Cylch Gorchwyl ar gyfer Grŵp Rhyngweinidogol Fforwm Gweinidogion Iechyd y DU.

en-gb	Whist two meetings of the IMG were scheduled during this reporting period, one was shortened due to other commitments by the then Secretary of State for Health and Social Care and one was cancelled upon the announcement of the general election.
cy-gb	Ar ôl trefnu dau gyfarfod o'r Grŵp yn ystod y cyfnod adrodd hwn, cafodd un ei gwtogi oherwydd ymrwymiadau eraill gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol ar y pryd, a chafodd y llall ei ganslo ar ôl cyhoeddi'r etholiad cyffredinol.

en-gb	Due to this, it is the opinion of Welsh Government that this IMG did not meet in the spirit of the Review of Intergovernmental Relations during this reporting period.
cy-gb	Oherwydd hyn, barn Llywodraeth Cymru yw nad yw'r Grŵp Rhyngweinidogol hwn wedi cyfarfod yn ysbryd yr Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol yn ystod y cyfnod dan sylw.

en-gb	The UK Government undertook a managed decommissioning of its COVID-19 testing infrastructure, with constructive four-nations engagement.
cy-gb	Rheolodd Llywodraeth y DU y gwaith o ddatgomisiynu ei seilwaith profi COVID-19, gan ymgysylltu'n adeiladol ar draws y pedair gwlad.

en-gb	The Welsh Government worked closely with the UK Government on the Tobacco and Vapes Bill and regulations to implement a levy on the gambling industry.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru yn agos gyda Llywodraeth y DU ar y Bil Tybaco a Fêps ac ar reoliadau i weithredu ardoll ar y diwydiant gamblo.

en-gb	A refreshed Biological Security Strategy (BSS) was published on 12 June 2023, aiming for the UK to be resilient to biological threats by 2030.
cy-gb	Cyhoeddwyd Strategaeth Diogelwch Biolegol ddiwygiedig ar 12 Mehefin 2023, gyda'r nod o sicrhau bod y DU yn gallu gwrthsefyll bygythiadau biolegol erbyn 2030.

en-gb	Work progressed positively on a four-nations basis during the reporting period.
cy-gb	Aeth y gwaith rhagddo'n gadarnhaol ar sail pedair gwlad yn ystod y cyfnod adrodd.

en-gb	The National Biosurveillance Network (NBN) is outcome 9 of the BSS, which aims to embed a One Health approach to surveillance.
cy-gb	Un o ganlyniadau'r Strategaeth, sef canlyniad 9 yw'r Rhwydwaith Biowyliadwriaeth Cenedlaethol, sy'n ceisio gwreiddio dull Iechyd Cyfunol o arolygu.

en-gb	Welsh Government officials met with counterparts across the four nations to inform the development of this outcome, though coordination and communication were initially challenging.
cy-gb	Cyfarfu swyddogion Llywodraeth Cymru â chymheiriaid ar draws y pedair gwlad i lywio'r gwaith o ddatblygu'r canlyniad hwn, er bod cydgysylltu a chyfathrebu yn heriol i ddechrau.

en-gb	The Welsh Government Paying for Care team held monthly meetings with policy officials from the UK Government, the Scottish Government, and the Northern Ireland Executive.
cy-gb	Cynhaliodd tîm Talu am Ofal Llywodraeth Cymru gyfarfodydd misol gyda swyddogion polisi o Lywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon.

en-gb	These meetings provided an opportunity to share policy direction and relevant research.
cy-gb	Roedd y cyfarfodydd hyn yn gyfle i rannu cyfeiriad polisi ac ymchwil berthnasol.

en-gb	Welsh Government officials also worked with Home Office counterparts in relation to the Offensive Weapons Homicide Review Pilot and the Single Unified Safeguarding Review.
cy-gb	Gweithiodd swyddogion Llywodraeth Cymru hefyd gyda chymheiriaid yn y Swyddfa Gartref mewn perthynas â'r cynllun peilot ar Adolygiadau Lladdiadau ag Arfau Ymosodol a'r Adolygiad Diogelu Unedig Sengl.

en-gb	Unaccompanied Asylum-Seeking Children:
cy-gb	Plant ar eu Pen eu Hunain sy'n Ceisio Lloches:

en-gb	The UK Government introduced legislation to tackle illegal migration, including the Nationality and Borders Act 2022 and the Illegal Migration Act 2023.
cy-gb	Cyflwynodd Llywodraeth y DU ddeddfwriaeth i fynd i'r afael â mudo anghyfreithlon, gan gynnwys Deddf Cenedligrwydd a Ffiniau 2022 a Deddf Mudo Anghyfreithlon 2023.

en-gb	Legislative Consent Memoranda were put before the Senedd, with the Senedd withholding consent.
cy-gb	Gosodwyd Memoranda Cydsyniad Deddfwriaethol gerbron y Senedd, ond gwrthododd y Senedd roi ei chydsyniad.

en-gb	Engagement improved towards the end of the reporting period with the establishment of groups focused on implementing necessary changes, comprising various representatives including from UK Government, Welsh Government, Scottish Government, Norther Ireland Executive, local authorities, and third sector organisations.
cy-gb	Gwelwyd gwell ymgysylltu tua diwedd y cyfnod adrodd drwy sefydlu grwpiau sy'n canolbwyntio ar weithredu'r newidiadau angenrheidiol. Ymhlith aelodau'r grwpiau hyn mae cynrychiolwyr amrywiol o Lywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban, Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon, awdurdodau lleol, a sefydliadau'r trydydd sector.

en-gb	Fostering:
cy-gb	Maethu:

en-gb	Welsh Government officials are part of a 4 Nations Group on fostering, a forum for sharing experience and expertise.
cy-gb	Mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn rhan o Grŵp Pedair Gwlad ar faethu, sef fforwm ar gyfer rhannu profiad ac arbenigedd.

en-gb	The group aims to support and represent the interests of foster families across the UK.
cy-gb	Nod y grŵp yw cefnogi a chynrychioli buddiannau teuluoedd maeth ledled y DU.

en-gb	Family Justice:
cy-gb	Cyfiawnder Teuluol:

en-gb	The Welsh Government worked proactively with UK Government on a number of issues including Public Law Working Group which published the Best Practice Guidance for the use of Supervision Orders in April 2023.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru yn rhagweithiol gyda Llywodraeth y DU ar nifer o faterion, gan gynnwys y Gweithgor Cyfraith Gyhoeddus a gyhoeddodd y Canllawiau Arferion Gorau ar gyfer defnyddio Gorchmynion Goruchwylio ym mis Ebrill 2023.

en-gb	Further work took place aimed at improving Court functioning post Covid-19 such as the National Recovery and the Data and Insights Group that helped ensure that there can be shared learning across governments regarding Family Justice.
cy-gb	Cynhaliwyd gwaith pellach gyda'r nod o wella'r ffordd y mae llysoedd yn gweithredu ar ôl Covid-19. Roedd y gwaith hwn yn cynnwys sefydlu'r Grŵp Adferiad Cenedlaethol a'r Grŵp Data a Mewnwelediadau a helpodd i sicrhau bod modd rhannu dysgu ar draws llywodraethau ynglŷn â Chyfiawnder Teuluol.

en-gb	The Welsh Government also worked alongside UK Government during the development and implementation of Jade’s Law with the Victims and Prisoners Bill which received Royal Assent in May 2024.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru ochr yn ochr â Llywodraeth y DU hefyd yn ystod y gwaith o ddatblygu a gweithredu Cyfraith Jade gyda'r Bil Dioddefwyr a Charcharorion. Cafodd y Bil hwn y Cydsyniad Brenhinol ym mis Mai 2024.

en-gb	Science
cy-gb	Gwyddoniaeth

en-gb	Chief Scientific Advisers (CSAs) in UK Government Departments and agencies, along with the CSAs of Welsh Government and Scottish Government, met regularly, chaired by the UK Government Chief Scientific Adviser.
cy-gb	Cyfarfu'r Prif Gynghorwyr Gwyddonol yn adrannau ac asiantaethau Llywodraeth y DU, ynghyd â Phrif Gynghorwyr Gwyddonol Llywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban, yn rheolaidd, dan gadeiryddiaeth Prif Gynghorydd Gwyddonol Llywodraeth y DU.

en-gb	Northern Ireland did not have a CSA until June 2024, when their Chief Scientific and Technical Adviser (CSTA) was appointed.
cy-gb	Nid oedd gan Ogledd Iwerddon Brif Gynghorydd Gwyddonol tan fis Mehefin 2024, pan benodwyd ei Phrif Gynghorydd Gwyddonol a Thechnegol.

en-gb	Due to various ministerial changes across governments, scheduled ministerial meetings were subsequently cancelled, resulting in no ministerial meetings taking place during this reporting period.
cy-gb	Oherwydd amrywiol newidiadau Gweinidogol ar draws y llywodraethau, canslwyd cyfarfodydd Gweinidogol a drefnwyd wedi hynny, gan olygu na chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd Gweinidogol yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	Justice and Community Safety
cy-gb	Cyfiawnder a Diogelwch Cymunedol

en-gb	The Justice Inter-Ministerial Group met twice during this reporting period.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Gyfiawnder ddwywaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	In addition, bilateral discussions with the UK Government took place on subjects such as family justice, the Welsh court estate and support for victims of major incidents.
cy-gb	Yn ogystal, cynhaliwyd trafodaethau dwyochrog gyda Llywodraeth y DU ar bynciau fel cyfiawnder teuluol, ystad llysoedd Cymru a chymorth i ddioddefwyr digwyddiadau mawr.

en-gb	The Welsh Government continued to work closely with reserved agencies, the Home Office, HM Prison and Probation Service and the Ministry of Justice on criminal justice matters, including the Youth Justice Blueprint and Women’s Justice Blueprint.
cy-gb	Parhaodd Llywodraeth Cymru i weithio'n agos gydag asiantaethau a gedwir yn ôl, y Swyddfa Gartref, Gwasanaeth Carchardai a Phrawf Ei Fawrhydi a'r Weinyddiaeth Gyfiawnder ar faterion cyfiawnder troseddol. Roedd y rhain yn cynnwys y Glasbrint ar gyfer Cyfiawnder Ieuenctid a'r Glasbrint Cyfiawnder i Fenywod.

en-gb	Official level relationships continue to be  generally positive.
cy-gb	Mae perthnasoedd ar lefel swyddogion yn parhau i fod yn gadarnhaol ar y cyfan.

en-gb	The UK Government introduced several justice Bills, most of which were wholly reserved.
cy-gb	Cyflwynodd Llywodraeth y DU sawl Bil cyfiawnder. Roedd y rhan fwyaf o'r Biliau hyn yn filiau a gedwir yn ôl.

en-gb	The Welsh Government worked closely with the UK Government on the Protection from Sex-Based Harassment in Public Act 2023, with a Memorandum of Understanding agreed in June 2023.
cy-gb	Gweithiodd Llywodraeth Cymru yn agos gyda Llywodraeth y DU ar Ddeddf Gwarchodaeth rhag Aflonyddu ar sail Rhyw yn Gyhoeddus 2023, gan gytuno ar Femorandwm Cyd-ddealltwriaeth ym mis Mehefin 2023.

en-gb	The Welsh Government also supported the implementation of the Police Crime Sentencing and Courts Act and worked on the Victims and Prisoners Bill and the Criminal Justice Bill.
cy-gb	Cefnogodd Llywodraeth Cymru y gwaith o weithredu Deddf yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a'r Llysoedd hefyd, a gweithiodd ar y Bil Dioddefwyr a Charcharorion a’r Bil Cyfiawnder Troseddol.

en-gb	The latter fell with the dissolution of Parliament, and the former was ultimately passed in May 2024 despite areas where the Senedd withheld consent.
cy-gb	Methodd y Bil Cyfiawnder Troseddol yn dilyn diddymu'r Senedd, a phasiwyd y Bil Dioddefwyr a Charcharorion yn y pen draw ym mis Mai 2024 er gwaethaf meysydd lle gwrthododd y Senedd roi ei chydsyniad.

en-gb	Fire and Rescue:
cy-gb	Tân ac Achub:

en-gb	Relationships with the Home Office (which was responsible for fire policy until that transferred to Ministry of Housing, Community and Local Government on 1 April 2025) and other devolved governments are generally very positive.
cy-gb	Mae'r berthynas â'r Swyddfa Gartref (a oedd yn gyfrifol am y polisi tân tan i'r cyfrifoldeb gael ei drosglwyddo i'r Weinyddiaeth Tai, Cymuned a Llywodraeth Leol ar 1 Ebrill 2025) a'r llywodraethau datganoledig eraill yn gadarnhaol iawn ar y cyfan.

en-gb	Collaboration included issues of culture, values, and conduct in the Service, the lessons of the Grenfell Tower fire, and reform of firefighters’ pensions; joint working on a comprehensive overhaul of statutory fire safety guidance has been particularly valuable.
cy-gb	Bu cydweithio ar faterion diwylliant, gwerthoedd ac ymddygiad yn y Gwasanaeth, y gwersi yn sgil tân Tŵr Grenfell, a diwygio pensiynau diffoddwyr tân. Mae'r cydweithio ar ailwampio canllawiau diogelwch tân statudol wedi bod yn arbennig o werthfawr.

en-gb	The Strikes (Minimum Service Levels) Act 2023 (which applies to firefighters amongst other groups of workers) was, however, passed without the consent of the Senedd or the support of the Welsh Government.
cy-gb	Fodd bynnag, pasiwyd Deddf Streiciau (Lefelau Gwasanaeth Gofynnol) 2023 (sy'n gymwys i ddiffoddwyr tân ymhlith grwpiau eraill o weithwyr) heb gydsyniad y Senedd na chefnogaeth Llywodraeth Cymru.

en-gb	Armed Forces and Veterans
cy-gb	Y Lluoedd Arfog a Chyn-filwyr

en-gb	Positive close working continued with the Ministry of Defence (MOD) and the Office for Veterans’ Affairs on supporting the Armed Forces Community through the Armed Forces Covenant in Wales.
cy-gb	Parhaodd gwaith agos cadarnhaol gyda'r Weinyddiaeth Amddiffyn a'r Swyddfa Materion Cyn-filwyr ar gefnogi Cymuned y Lluoedd Arfog drwy Gyfamod y Lluoedd Arfog yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Government also maintained contact with the MOD on Military Assistance to the Civil Authorities.
cy-gb	Roedd Llywodraeth Cymru hefyd yn cadw mewn cysylltiad â'r Weinyddiaeth Amddiffyn ar Gymorth Milwrol i'r Awdurdodau Sifil.

en-gb	Housing and Local Government
cy-gb	Tai a Llywodraeth Leol

en-gb	Welsh Government officials met UK Government and devolved government counterparts quarterly to share updates on second homes and short-term lets.
cy-gb	Cyfarfu swyddogion Llywodraeth Cymru â Llywodraeth y DU a chymheiriaid yn y llywodraethau datganoledig bob chwarter i rannu'r wybodaeth ddiweddaraf am ail gartrefi a llety gosod tymor byr.

en-gb	The Housing, Communities and Local Government Inter-Ministerial Group met twice, focusing on homelessness, building safety, affordable housing, and housing supply.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Dai, Cymunedau a Llywodraeth Leol ddwywaith, gan ganolbwyntio ar ddigartrefedd, diogelwch adeiladau, tai fforddiadwy, a chyflenwad tai.

en-gb	Relations and cross government working was positive from the perspective of non-domestic rates policy.
cy-gb	Roedd cysylltiadau a gwaith trawslywodraethol yn gadarnhaol o safbwynt polisi ardrethi annomestig.

en-gb	There were bi-weekly official-level meetings during the development and introduction of the Non-Domestic Rating Act 2023, and constructive engagement on other non-domestic rates matters.
cy-gb	Cynhaliwyd cyfarfodydd bob pythefnos ar lefel swyddogion yn ystod y gwaith o ddatblygu a chyflwyno Deddf Ardrethu Annomestig 2023, a chafwyd ymgysylltu adeiladol ar faterion ardrethi annomestig eraill.

en-gb	Social Welfare/Cost of Living
cy-gb	Lles Cymdeithasol/Costau Byw

en-gb	Child Poverty:
cy-gb	Tlodi Plant:

en-gb	Constructive contact at official-level continued on child poverty, with six-monthly four-nations meetings that enabled sharing of information on new child poverty policy initiatives.
cy-gb	Parhaodd cyswllt adeiladol ar lefel swyddogion ynghylch tlodi plant, a chynhaliwyd cyfarfodydd ar draws y pedair gwlad bob chwe mis a oedd yn fodd o rannu gwybodaeth am fentrau polisi tlodi plant newydd.

en-gb	Ad hoc meetings with Scotland and Northern Ireland were also valuable.
cy-gb	Roedd cyfarfodydd ad hoc gyda'r Alban a Gogledd Iwerddon hefyd yn werthfawr.

en-gb	Fuel Poverty:
cy-gb	Tlodi Tanwydd:

en-gb	The Welsh Government regularly called on the UK Government to introduce an energy social tariff.
cy-gb	Galwodd Llywodraeth Cymru yn rheolaidd ar Lywodraeth y DU i gyflwyno tariff cymdeithasol ynni.

en-gb	Following a commitment made by the Chancellor in 2022, there were discussions, but despite this there was no firm commitment on a consultation or announcement.
cy-gb	Yn dilyn ymrwymiad a wnaed gan y Canghellor yn 2022, cafwyd trafodaethau, ond er gwaethaf hyn nid wnaed unrhyw ymrwymiad pendant ar ymgynghoriad na chyhoeddiad.

en-gb	Social Welfare Advice and DWP Policy:
cy-gb	Cyngor Lles Cymdeithasol a Pholisi’r Adran Gwaith a Phensiynau:

en-gb	Good relationships continued between the Department for Work and Pensions (DWP) and the Welsh Government, with regular liaison meetings.
cy-gb	Parhaodd perthynas dda rhwng yr Adran Gwaith a Phensiynau a Llywodraeth Cymru, a chafwyd cyfarfodydd cyswllt rheolaidd.

en-gb	Progress was made with the setting up of a bilateral Inter-Ministerial Group on Work and Pensions, with the inaugural meeting taking place during this reporting period.
cy-gb	Gwnaed cynnydd i sefydlu Grŵp Rhyngweinidogol dwyochrog ar Waith a Phensiynau. Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	Terms of reference were agreed, but a second meeting was postponed.
cy-gb	Cytunwyd ar gylch gorchwyl ar gyfer y Grŵp, ond gohiriwyd yr ail gyfarfod.

en-gb	Basic Income for Care Leavers in Wales Pilot:
cy-gb	Cynllun Peilot Incwm Sylfaenol i Bobl Ifanc sy'n Gadael Gofal yng Nghymru:

en-gb	The Welsh Government engaged with UK Government departments on the pilot's interaction with tax, benefits, and legal aid.
cy-gb	Ymgysylltodd Llywodraeth Cymru ag adrannau Llywodraeth y DU ar ryngweithiad y cynllun peilot â threthiant, budd-daliadau a chymorth cyfreithiol.

en-gb	Good working relationships were maintained with the Department for Work and Pensions.
cy-gb	Cynhaliwyd perthynas waith dda gyda'r Adran Gwaith a Phensiynau.

en-gb	Officials also shared learning with counterparts in Scotland and Northern Ireland.
cy-gb	Rhannodd swyddogion yr hyn y maent wedi'i ddysgu gyda chymheiriaid yn yr Alban a Gogledd Iwerddon hefyd.

en-gb	The Transport Inter-Ministerial Group met three times during this reporting period, including discussions on decarbonisation, supporting the freight industry, and data sharing.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Drafnidiaeth deirgwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn, a chafwyd trafodaethau ar ddatgarboneiddio, cefnogi'r diwydiant cludo llwythi, a rhannu data.

en-gb	Official-level links with transport departments across all governments remained positive, with regular and meaningful engagement.
cy-gb	Parhaodd cysylltiadau ar lefel swyddogion ag adrannau trafnidiaeth ar draws pob llywodraeth yn gadarnhaol, a bu ymgysylltu rheolaidd ac ystyrlon.

en-gb	Culture and Creative Industries
cy-gb	Diwylliant a’r Diwydiannau Creadigol

en-gb	The Culture and Creative Industries Inter-Ministerial Group met once during this reporting period.
cy-gb	Cyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Ddiwylliant a'r Diwydiannau Creadigol unwaith yn ystod y cyfnod adrodd hwn.

en-gb	Close working continued at official level, and Creative Wales engaged with the UK Government on broadcasting matters, maintaining links to the Creative Industries Council.
cy-gb	Parhaodd gwaith agos ar lefel swyddogion, ac ymgysylltodd Cymru Greadigol â Llywodraeth y DU ar faterion darlledu, gan gynnal cysylltiadau â Chyngor y Diwydiannau Creadigol.

en-gb	Welsh Government officials discussed issues relating to the museums sector with the UK Government, Scottish Government, and Northern Ireland Executive.
cy-gb	Trafododd swyddogion Llywodraeth Cymru faterion sy'n ymwneud â'r sector amgueddfeydd gyda Llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon.

en-gb	The UK ratified the UNESCO Convention on Intangible Cultural Heritage, requiring the creation and maintenance of inventories, which Welsh Government were supportive of.
cy-gb	Cadarnhaodd y DU Gonfensiwn UNESCO ar Dreftadaeth Ddiwylliannol Anniriaethol, sy'n ei gwneud yn ofynnol creu a chynnal stocrestrau. Roedd Llywodraeth Cymru yn gefnogol i hyn.

en-gb	Two Sport Inter-Ministerial Group meetings were held, one virtual and one in person.
cy-gb	Cynhaliwyd dau gyfarfod o'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Chwaraeon, un rhithwir ac un wyneb yn wyneb.

en-gb	Welsh Government officials worked closely with the UK Government’s Department for Culture, Media & Sport, the Scottish Government, and Northern Ireland Executive.
cy-gb	Gweithiodd swyddogion Llywodraeth Cymru yn agos gydag Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon Llywodraeth y DU, Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon.

en-gb	Issues addressed included concussion, safeguarding and the Football Governance Bill which fell with the dissolution of Parliament.
cy-gb	Ymhlith y materion a drafodwyd oedd cyfergyd, diogelu a'r Bil Llywodraethu Pêl-droed a fethodd yn dilyn diddymu Senedd y DU.

en-gb	Despite several attempts the Tourism Inter-Ministerial Group did not meet during the reporting period.
cy-gb	Er gwaethaf sawl ymgais, ni chyfarfu'r Grŵp Rhyngweinidogol ar Dwristiaeth yn ystod y cyfnod adrodd.

en-gb	Welsh Government officials met UK Government and devolved government counterparts quarterly to share updates on short-term lets and second homes.
cy-gb	Cyfarfu swyddogion Llywodraeth Cymru â Llywodraeth y DU a chymheiriaid yn y llywodraethau datganoledig bob chwarter i rannu'r wybodaeth ddiweddaraf am lety gosod tymor byr ac ail gartrefi.

en-gb	Proposals for a registration and licensing scheme for all visitor accommodation in Wales were discussed.
cy-gb	Trafodwyd cynigion ar gyfer cynllun cofrestru a thrwyddedu ar gyfer pob llety ymwelwyr yng Nghymru.

en-gb	Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Act 2025
cy-gb	DEDDF TOMENNI MWYNGLODDIAU A CHWARELI NAS DEFNYDDIR (CYMRU) 2025

en-gb	1.These Explanatory Notes are for the Disused Mine and Quarry Tips (Wales) Act, that was passed by Senedd Cymru on 15 July 2025 and received Royal Assent on 11 September 2025.
cy-gb	1.Maeʼr Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) a basiwyd gan Senedd Cymru ar 15 Gorffennaf 2025 ac a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 11 Medi 2025.

en-gb	Summary and Policy Background
cy-gb	Crynodeb a’R Cefndir Polisi

en-gb	2.There are over 2,500 disused coal tips in Wales, predominantly in the South Wales valleys.
cy-gb	2.Mae dros 2,500 o domenni glo nas defnyddir yng Nghymru, yn bennaf yng nghymoedd y De.

en-gb	In February 2020, following storms Ciara and Dennis, a series of coal tip landslides occurred in Wales, including a major landslide of a disused tip in Tylorstown which caused over 60,000 tonnes of debris to fall into the Rhondda Fach River.
cy-gb	Ym mis Chwefror 2020, yn dilyn stormydd Ciara a Dennis, cafwyd cyfres o dirlithriadau tomenni glo yng Nghymru, gan gynnwys tirlithriad mawr o domen nas defnyddir yn Tylorstown a achosodd i dros 60,000 tunnell o falurion ddisgyn i Afon Rhondda Fach.

en-gb	These landslides illustrate the potential risks that disused tips present to communities.
cy-gb	Mae’r tirlithriadau hyn yn dangos y risgiau posibl i gymunedau a berir gan domenni nas defnyddir.

en-gb	3.The First Minister for Wales, Mark Drakeford MS, established the Coal Tip Safety Task Force in early 2020.
cy-gb	3.Sefydlodd Prif Weinidog Cymru, Mark Drakeford AS, y Tasglu Diogelwch Tomenni Glo ddechrau 2020.

en-gb	It was tasked with a wide-ranging programme of works including identification of the location and status of all disused coal tips in Wales; establishment of a programme of inspection and maintenance of coal tips; ensuring legislation is fit for purpose, and development of a future programme to remediate disused coal tips to address long-term stability issues.
cy-gb	Cafodd y tasglu raglen eang o waith gan gynnwys nodi lleoliad a statws yr holl domenni glo nas defnyddir yng Nghymru; sefydlu rhaglen o arolygu a chynnal a chadw tomenni glo; sicrhau bod deddfwriaeth yn addas at y diben, a datblygu blaenraglen i gyweirio tomenni glo nas defnyddir i fynd i’r afael â materion sefydlogrwydd hirdymor.

en-gb	4.To support the coal tip safety programme the Welsh Government has allocated £102 million in capital investment during this Senedd term to support local authorities to carry out maintenance and remediation work on coal tips.
cy-gb	4.Er mwyn cefnogi’r rhaglen diogelwch tomenni glo, mae Llywodraeth Cymru wedi dyrannu £102 miliwn mewn buddsoddiad cyfalaf yn ystod tymor y Senedd hon i gefnogi awdurdodau lleol i wneud gwaith cynnal a chadw a chyweirio ar domenni glo.

en-gb	5.In October 2020, the Welsh Government invited the Law Commission to evaluate current legislation and to consider options for new legislation to ensure a robust, integrated and future proofed regulatory system, which adopts a uniform approach to inspection, maintenance and record keeping on coal tips.
cy-gb	5.Ym mis Hydref 2020, gwahoddodd Llywodraeth Cymru Gomisiwn y Gyfraith i werthuso’r ddeddfwriaeth gyfredol ac i ystyried opsiynau ar gyfer deddfwriaeth newydd i sicrhau system reoleiddio gadarn, integredig a diogel yn y dyfodol, sy’n mabwysiadu dull unffurf o ran arolygu, cynnal a chadw a chadw cofnodion ynghylch tomenni glo.

en-gb	It reported on 24 March 2022.
cy-gb	Cyflwynodd y Comisiwn ei adroddiad ar 24 Mawrth 2022.

en-gb	It made a number of recommendations including the creation of a single supervisory authority, creation of a coal tips register, and recommendations relating to inspection and on-going maintenance of coal tips.
cy-gb	Gwnaeth nifer o argymhellion gan gynnwys creu un awdurdod goruchwylio, llunio cofrestr tomenni glo, ac argymhellion yn ymwneud ag arolygu a chynnal a chadw tomenni glo yn barhaus.

en-gb	6.The Coal Tip Safety (Wales) White Paper, which consulted on Bill proposals, was published by the Welsh Government on 12 May 2022.
cy-gb	6.Cyhoeddwyd Papur Gwyn Diogelwch Tomenni Glo (Cymru) , a oedd yn ymgynghori ar gynigion y Bil, gan Lywodraeth Cymru ar 12 Mai 2022.

en-gb	It drew on the recommendations of the Law Commission and further analysis undertaken by the Welsh Government.
cy-gb	Tynnodd ar argymhellion Comisiwn y Gyfraith a dadansoddiad pellach a wnaed gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Responses to the White Paper consultation were published in November 2022.
cy-gb	Cyhoeddwyd ymatebion i ymgynghoriad y Papur Gwyn ym mis Tachwedd 2022.

en-gb	The White Paper asked whether the proposals for the Bill should apply to both coal tips and non-coal tips (for example tips containing waste from Wales’s metal mining industry).
cy-gb	Gofynnodd y Papur Gwyn pa un a ddylai’r cynigion ar gyfer y Bil fod yn gymwys i domenni glo a thomenni nad ydynt yn domenni glo (er enghraifft tomenni sy’n cynnwys gwastraff o ddiwydiant cloddio metel Cymru).

en-gb	The majority of responses (88%) agreed.
cy-gb	Roedd y mwyafrif o’r ymatebion (88%) yn cytuno.

en-gb	Thus, the Act’s provisions apply to both coal and non-coal tips.
cy-gb	Felly, mae darpariaethau’r Ddeddf yn gymwys i domenni glo a thomenni nad ydynt yn domenni glo.

en-gb	It should be noted that it is estimated there are over 20,000 disused tips (not coal) in Wales.
cy-gb	Dylid nodi yr amcangyfrifir bod dros 20,000 o domenni nas defnyddir (nad ydynt yn domenni glo) yng Nghymru.

en-gb	7.There was a broad consensus from the consultations undertaken that the current legislation relating to disused coal tips, the Mines and Quarries (Tips) Act 1969 (“the 1969 Act”) was no longer fit for purpose.
cy-gb	7.Roedd consensws eang o’r ymgynghoriadau a gynhaliwyd nad oedd y ddeddfwriaeth bresennol sy’n ymwneud â thomenni glo nas defnyddir, sef Deddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969 (“Deddf 1969”), bellach yn addas at y diben.

en-gb	It had been enacted at a time when Wales had an active coal industry.
cy-gb	Roedd wedi ei deddfu ar adeg pan oedd gan Gymru ddiwydiant glo gweithredol.

en-gb	Consequently, it was not designed for and does not adequately address, the management of disused coal tips.
cy-gb	O ganlyniad, nid oedd wedi ei chynllunio ar gyfer rheoli tomenni glo nas defnyddir ac nid yw’n mynd i’r afael â hynny yn ddigonol.

en-gb	Consequently, the Act disapplies Part 2 of the 1969 Act to local authorities in Wales, and therefore, Part 2 does not apply in relation to disused tips that are located wholly in Wales.
cy-gb	O ganlyniad, mae’r Ddeddf yn datgymhwyso Rhan 2 o Ddeddf 1969 i awdurdodau lleol yng Nghymru, ac felly, nid yw Rhan 2 yn gymwys mewn perthynas â thomenni nas defnyddir sydd wedi eu lleoli’n gyfan gwbl yng Nghymru.

en-gb	8.The aim of the Act is to reduce the likelihood of landslides on disused coal and non-coal tips through the establishment of a new public body which will have functions in relation to the assessment, registration, monitoring and management of disused tips.
cy-gb	8.Nod y Ddeddf yw lleihau’r tebygolrwydd o dirlithriadau ar domenni glo a thomenni nad ydynt yn domenni glo nad defnyddir drwy sefydlu corff cyhoeddus newydd a fydd â swyddogaethau mewn perthynas ag asesu, cofrestru, monitro a rheoli tomenni nas defnyddir.

en-gb	9.In summary, the Act:
cy-gb	9.I grynhoi, mae’r Ddeddf:

en-gb	(a)establishes the Disused Tips Authority for Wales (“the Authority”) as a body corporate.
cy-gb	(a)yn sefydlu Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru (“yr Awdurdod”) fel corff corfforedig.

en-gb	It must exercise its functions under the Act with a view to ensuring that disused tips do not threaten human welfare by reason of their instability,
cy-gb	Rhaid i’r Awdurdod gyflawni ei swyddogaethau o dan y Ddeddf gyda golwg ar sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn bygwth lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd,

en-gb	(b)makes provision for the assessment, registration and monitoring of disused tips,
cy-gb	(b)yn gwneud darpariaeth ar gyfer asesu, cofrestru a monitro tomenni nas defnyddir,

en-gb	(c)contains provisions that enable the Authority to deal with tip instability and threats to tip instability.
cy-gb	(c)yn cynnwys darpariaethau sy’n galluogi’r Awdurdod i ddelio ag ansefydlogrwydd tomen a bygythiadau i sefydlogrwydd tomen.

en-gb	This includes powers to require an owner of land to carry out operations and for the Authority to carry out operations itself, and related provisions in respect of payments in connection with such operations,
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys pwerau i’w gwneud yn ofynnol i berchennog ar dir gynnal gweithrediadau ac i’r Awdurdod gynnal gweithrediadau ei hun, a darpariaethau cysylltiedig mewn perthynas â thaliadau mewn cysylltiad â gweithrediadau o’r fath,

en-gb	(d)contains supplementary provisions including powers of entry for the Authority, information sharing provisions and powers to require information, and
cy-gb	(d)yn cynnwys darpariaethau atodol gan gynnwys pwerau mynediad i’r Awdurdod, darpariaethau rhannu gwybodaeth a phwerau i wneud gwybodaeth yn ofynno, ac

en-gb	(e)creates related offences to support the enforcement of the regime.
cy-gb	(e)yn creu troseddau cysylltiedig i gefnogi gorfodi’r drefn.

en-gb	10.The Act comprises 93 sections and three Schedules.
cy-gb	10.Mae’r Ddeddf yn cynnwys 93 o adrannau a thair Atodlen.

en-gb	Commentary on Sections
cy-gb	Sylwadau Ar Yr Adrannau

en-gb	Part 1 – the Disused Tips Authority for Wales.
cy-gb	Rhan 1 – Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru.

en-gb	Overview of Part 1
cy-gb	Trosolwg o Ran 1

en-gb	11.Part I of the Act is comprised of sections 1 to 5 which establishes the Authority; introduces Schedule 1, which makes further provisions about the Authority; outlines how the Authority must exercise its functions under the Act and makes provision about both the general and ancillary functions of the Authority.
cy-gb	11.Mae Rhan 1 o’r Ddeddf yn cynnwys adrannau 1 i 5 sy’n sefydlu’r Awdurdod; yn cyflwyno Atodlen 1, sy’n gwneud darpariaethau pellach ynghylch yr Awdurdod; yn amlinellu sut y mae rhaid i’r Awdurdod arfer ei swyddogaethau o dan y Ddeddf ac yn gwneud darpariaeth ynghylch swyddogaethau cyffredinol ac atodol yr Awdurdod.

en-gb	Section 1 - The Disused Tips Authority for Wales
cy-gb	Adran 1 - Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru

en-gb	12.Section 1 establishes the Disused Tips Authority for Wales.
cy-gb	12.Mae adran 1 yn sefydlu Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru.

en-gb	It is established as a body corporate which means it is a body that has its own legal rights and responsibilities and is, for example, able to enter contracts.
cy-gb	Fe’i sefydlir fel corff corfforedig sy’n golygu ei fod yn gorff sydd â’i hawliau cyfreithiol a’i gyfrifoldebau cyfreithiol ei hun ac sydd, er enghraifft, yn gallu ymrwymo i gontractau.

en-gb	Throughout the Act, references to “the Authority” are to that body.
cy-gb	Drwy gydol y Ddeddf, mae cyfeiriadau at “yr Awdurdod” yn gyfeiriadau at y corff hwnnw.

en-gb	13.Subsection (3) introduces Schedule 1 which makes further provision about the Authority.
cy-gb	13.Mae is-adran (3) yn cyflwyno Atodlen 1 sy’n gwneud darpariaeth bellach ynghylch yr Awdurdod.

en-gb	Schedule 1- The Disused Tips Authority for Wales
cy-gb	Atodlen 1 - Awdurdod Tomenni Nas Defnyddir Cymru

en-gb	14.Schedule 1 makes provision about the Authority’s constitution and operational arrangements.
cy-gb	14.Mae Atodlen 1 yn gwneud darpariaeth ynghylch cyfansoddiad a threfniadau gweithredol yr Awdurdod.

en-gb	Under section 92, section 1 comes into force on 1 April 2027, therefore the Authority is established as a body corporate on that date.
cy-gb	O dan adran 92, daw adran 1 i rym ar 1 Ebrill 2027, felly sefydlir yr Awdurdod fel corff corfforedig ar y dyddiad hwnnw.

en-gb	Schedule 1 comes into force on 1 April 2027 too (section 92(2)).
cy-gb	Daw Atodlen 1 i rym ar 1 Ebrill 2027 hefyd (adran 92(2)).

en-gb	15.Paragraph 2 provides that the Authority will have between 4 and 6 non-executive members, appointed by the Welsh Ministers, including a chairing member.
cy-gb	15.Mae paragraff 2 yn darparu y bydd gan yr Awdurdod rhwng 4 a 6 aelod anweithredol, a benodir gan Weinidogion Cymru, gan gynnwys aelod-gadeirydd.

en-gb	One of these members may be appointed as a deputy chairing member.
cy-gb	Caniateir penodi un o’r aelodau hyn yn ddirprwy aelod-gadeirydd.

en-gb	16.The Authority’s membership will also include the person appointed under paragraph 6 as its chief executive.
cy-gb	16.Bydd aelodaeth yr Awdurdod hefyd yn cynnwys y person a benodir o dan baragraff 6 fel ei brif weithredwr.

en-gb	The first chief executive is to be appointed by the Welsh Ministers, with subsequent chief executives appointed by the non-executive members.
cy-gb	Bydd y prif weithredwr cyntaf yn cael ei benodi gan Weinidogion Cymru, gyda phrif weithredwyr dilynol yn cael eu penodi gan yr aelodau anweithredol.

en-gb	In accordance with paragraph 15, the chief executive is the accounting officer for the Authority.
cy-gb	Yn unol â pharagraff 15, y prif weithredwr yw swyddog cyfrifyddu’r Awdurdod.

en-gb	The accounting officer’s responsibilities about the accounts and finances of the Authority are as specified by the Welsh Ministers.
cy-gb	Mae cyfrifoldebau’r swyddog cyfrifyddu ynghylch cyfrifon a chyllid yr Awdurdod fel y’u pennir gan Weinidogion Cymru.

en-gb	17.Paragraph 2(1)(d) provides that the chief executive and non-executives must appoint at least one but no more than two members to the Authority from amongst the Authority’s staff.
cy-gb	17.Mae paragraff 2(1)(d) yn darparu bod rhaid i’r prif weithredwr a’r aelodau anweithredol benodi o leiaf un ond dim mwy na dau aelod i’r Awdurdod o blith staff yr Awdurdod.

en-gb	These members together with the chief executive are known as executive members (paragraph 2(3)(b)).
cy-gb	Gelwir yr aelodau hyn, ynghyd â’r prif weithredwr, yn aelodau gweithredol (paragraff 2(3)(b)).

en-gb	Paragraph 2(4) gives the Welsh Ministers a regulation making power to amend the number of members appointed to the Authority, but the number of non-executive members must always exceed the number of executive members in the interests of promoting independent oversight of the exercise of the Authority's functions.
cy-gb	Mae paragraff 2(4) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i ddiwygio nifer yr aelodau a benodir i’r Awdurdod, ond rhaid i nifer yr aelodau anweithredol fod yn uwch na nifer yr aelodau gweithredol bob amser er mwyn hybu trosolwg annibynnol o arfer swyddogaethau’r Awdurdod.

en-gb	18.Among other things, the Authority will have the power under Schedule 1 to appoint staff and to establish committees and sub-committees.
cy-gb	18.Ymhlith pethau eraill, bydd gan yr Awdurdod y pŵer o dan Atodlen 1 i benodi staff ac i sefydlu pwyllgorau ac is-bwyllgorau.

en-gb	The Authority will be required to make rules regulating its procedure and the procedure of any of its committees or sub-committees.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i’r Awdurdod wneud rheolau sy’n rheoleiddio ei weithdrefn a gweithdrefn unrhyw un neu ragor o’i bwyllgorau neu is-bwyllgorau.

en-gb	19.Schedule 1 also sets out the reporting requirements for the Authority.
cy-gb	19.Mae Atodlen 1 hefyd yn nodi’r gofynion adrodd ar gyfer yr Awdurdod.

en-gb	Paragraph 19 places a duty on the Authority to prepare and publish a corporate plan for each planning period.
cy-gb	Mae paragraff 19 yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i lunio a chyhoeddi cynllun corfforaethol ar gyfer pob cyfnod cynllunio.

en-gb	Paragraph 19(2) requires the corporate plan to set out how the Authority intends to discharge its functions under the Act during the planning period.
cy-gb	Mae paragraff 19(2) yn ei gwneud yn ofynnol i’r cynllun corfforaethol nodi sut y mae’r Awdurdod yn bwriadu cyflawni ei swyddogaethau o dan y Ddeddf yn ystod y cyfnod cynllunio.

en-gb	20.The first planning period will be a period of 3 years beginning with 1 October 2027.
cy-gb	20.Bydd y cyfnod cynllunio cyntaf yn gyfnod o 3 blynedd gan ddechrau ag 1 Hydref 2027.

en-gb	Subsequent planning periods will also run in 3-year cycles.
cy-gb	Bydd cyfnodau cynllunio dilynol hefyd mewn cylchoedd 3 blynedd.

en-gb	The corporate plan for a planning period must be submitted to the Welsh Ministers for approval before the planning period begins.
cy-gb	Rhaid cyflwyno’r cynllun corfforaethol ar gyfer cyfnod cynllunio i Weinidogion Cymru i’w gymeradwyo cyn i’r cyfnod cynllunio ddechrau.

en-gb	Before submitting the corporate plan for approval, the Authority must consult such persons as it considers appropriate.
cy-gb	Cyn cyflwyno’r cynllun corfforaethol i’w gymeradwyo, rhaid i’r Awdurdod ymgynghori â’r personau hynny y mae’n ystyried eu bod yn briodol.

en-gb	21.Paragraph 20 sets out the Authority's duties in relation to the preparation and publication of an annual report on the exercise of its functions during the preceding financial year.
cy-gb	21.Mae paragraff 20 yn nodi dyletswyddau’r Awdurdod mewn perthynas â llunio a chyhoeddi adroddiad blynyddol ar arfer ei swyddogaethau yn ystod y flwyddyn ariannol flaenorol.

en-gb	A copy of the report must be sent to the Welsh Ministers, and the Welsh Ministers must lay a copy before the Senedd Cymru.
cy-gb	Rhaid anfon copi o’r adroddiad at Weinidogion Cymru, a rhaid i Weinidogion Cymru osod copi gerbron Senedd Cymru.

en-gb	22.Part 8 of the Schedule makes minor and consequential amendments to existing primary legislation in connection with the establishment of the Authority.
cy-gb	22.Mae Rhan 8 o’r Atodlen yn gwneud mân ddiwygiadau a diwygiadau canlyniadol i ddeddfwriaeth sylfaenol bresennol mewn cysylltiad â sefydlu’r Awdurdod.

en-gb	Section 2 - The Authority’s exercise of its functions
cy-gb	Adran 2 - Yr Awdurdod yn arfer ei swyddogaethau

en-gb	23.Subsection (1) provides that the Authority must exercise its functions under the Act with a view to ensuring that disused tips do not threaten human welfare by reason of their instability.
cy-gb	23.Mae is-adran (1) yn darparu bod rhaid i’r Awdurdod arfer ei swyddogaethau o dan y Ddeddf gyda golwg ar sicrhau nad yw tomenni nas defnyddir yn bygwth lles pobl oherwydd eu hansefydlogrwydd.

en-gb	Subsection (2) also places a duty on the Authority to promote high standards in relation to the management of disused tips and threats to their stability in exercising its functions.
cy-gb	Mae is-adran (2) hefyd yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i hybu safonau uchel mewn perthynas â rheoli tomenni nas defnyddir a bygythiadau i’w sefydlogrwydd wrth arfer ei swyddogaethau.

en-gb	What is meant by a “threat to human welfare” is defined at section 87.
cy-gb	Diffinnir ystyr “bygythiad i les pobl” yn adran 87.

en-gb	24.By way of example, there could be a threat to human welfare if a disused tip located near a residential area became unstable and where any slippage resulting from instability could result in loss of human life, serious human illness or injury or serious damage to property.
cy-gb	24.Er enghraifft, gallai fod bygythiad i les pobl pe bai tomen nas defnyddir a leolir ger ardal breswyl yn mynd yn ansefydlog a lle gallai unrhyw lithriad sy’n deillio o ansefydlogrwydd arwain at farwolaeth pobl, salwch neu anaf difrifol i bobl neu ddifrod difrifol i eiddo.

en-gb	25.Similarly, a threat to human welfare could exist where the failure of a disused tip, due to instability, could block a water course and result in a consequential flooding threat to human welfare.
cy-gb	25.Yn yr un modd, gallai bygythiad i les pobl fodoli lle gallai methiant tomen nas defnyddir, oherwydd ansefydlogrwydd, rwystro cwrs dŵr ac arwain at fygythiad llifogydd canlyniadol i les pobl.

en-gb	26.Such a threat could exist where slippage of a disused tip due to instability could block a highway and cause serious disruption to facilities for transport.
cy-gb	26.Gallai bygythiad o’r fath fodoli lle gallai llithriad tomen nas defnyddir oherwydd ansefydlogrwydd rwystro priffordd ac achosi tarfu difrifol ar gyfleusterau ar gyfer trafnidiaeth.

en-gb	27.Similarly, a threat to human welfare could exist where a disused tip located near electrical power lines and pylons becomes unstable and where any ground movement from instability could result in serious disruption to energy supply.
cy-gb	27.Yn yr un modd, gallai bygythiad i les pobl fodoli pan fo tomen nas defnyddir sydd wedi ei lleoli ger llinellau a pheilonau pŵer trydanol yn mynd yn ansefydlog a lle gallai unrhyw symudiad tir oherwydd ansefydlogrwydd arwain at darfu difrifol ar gyflenwi ynni.

en-gb	Section 3 - Information, advice and assistance
cy-gb	Adran 3 – Gwybodaeth, cyngor a chynhorthwy

en-gb	28.Subsection (1) requires the Authority to provide the Welsh Ministers with such information, advice or assistance about any of their functions as the Welsh Ministers may require.
cy-gb	28.Mae is-adran (1) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod ddarparu unrhyw wybodaeth, cyngor neu gynhorthwy i Weinidogion Cymru ynghylch unrhyw un neu ragor o’i swyddogaethau fel y bo’n ofynnol gan Weinidogion Cymru.

en-gb	For example, the Welsh Ministers could ask the Authority for information relating to the number of notices under Part 3 issued by the Authority in relation to category 1 tips within a particular period.
cy-gb	Er enghraifft, gallai Gweinidogion Cymru ofyn i’r Awdurdod am wybodaeth sy’n ymwneud â nifer yr hysbysiadau o dan Ran 3 a ddyroddwyd gan yr Awdurdod mewn perthynas â thomenni categori 1 o fewn cyfnod penodol.

en-gb	Subsection (2) provides that the Authority does not have to wait for a request from the Welsh Ministers, and may, of its own initiative, provide the Welsh Ministers with information, advice or assistance in connection with any matter relevant to their functions under this Act or any of their other functions.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn darparu nad oes rhaid i’r Awdurdod aros am archiad gan Weinidogion Cymru, a chaiff, ar ei gymhelliad ei hun, roi gwybodaeth, cyngor neu gynhorthwy i Weinidogion Cymru mewn cysylltiad ag unrhyw fater sy’n berthnasol i’w swyddogaethau o dan y Ddeddf hon neu unrhyw un neu ragor o’i swyddogaethau eraill.

en-gb	29.In accordance with subsection (5), “assistance” for the purposes of this section is defined to include the carrying out of operations on land: for example, works to strengthen a retaining wall on a disused tip.
cy-gb	29.Yn unol ag is-adran (5), diffinnir “cynhorthwy” at ddibenion yr adran hon i gynnwys cynnal gweithrediadau ar dir: er enghraifft, gwaith i atgyfnerthu wal gynnal ar domen nas defnyddir.

en-gb	30.Subsection (3) provides that the Authority may also give any other person (other than the Welsh Ministers) information or advice on, or assistance with, any matter relating to a particular disused tip, or disused tips in general.
cy-gb	30.Mae is-adran (3) yn darparu y caiff yr Awdurdod hefyd roi gwybodaeth neu gyngor i unrhyw berson arall (ac eithrio Gweinidogion Cymru) ar unrhyw fater sy’n ymwneud â thomen nas defnyddir benodol neu i domenni nas defnyddir yn gyffredinol, neu roi cynorthwy iddynt â’r mater hwnnw.

en-gb	Subsection (4) gives the Authority power to charge a fee for the provision of such support under subsection (3).
cy-gb	Mae is-adran (4) yn rhoi pŵer i’r Awdurdod i godi ffi am ddarparu cynhorthwy o’r fath o dan is-adran (3).

en-gb	This means for example that the Authority could charge a local authority in England for providing advice and assistance with matters relating to a disused tip in its area, if that tip straddles the border between Wales and England.
cy-gb	Mae hyn yn golygu, er enghraifft, y gallai’r Awdurdod godi tâl ar awdurdod lleol yn Lloegr am ddarparu cyngor a chynhorthwy gyda materion yn ymwneud â thomen nas defnyddir yn ei ardal, os yw’r domen honno’n mynd ar draws y ffin rhwng Cymru a Lloegr.

en-gb	31.As the Authority is a public authority, the principles of public law will require any fees charged by it to be reasonable.
cy-gb	31.Gan fod yr Awdurdod yn awdurdod cyhoeddus, bydd egwyddorion cyfraith gyhoeddus yn ei gwneud yn ofynnol i unrhyw ffioedd a godir ganddo fod yn rhesymol.

en-gb	Section 4 – Financial assistance
cy-gb	Adran 4 - Cynhorthwy ariannol

en-gb	32.Subsection (1) enables the Authority to give financial assistance to any person in respect of relevant expenditure.
cy-gb	32.Mae is-adran (1) yn galluogi’r Awdurdod i roi cynhorthwy ariannol i unrhyw berson mewn cysylltiad â gwariant perthnasol.

en-gb	Subsection (2) defines “relevant expenditure” for the purposes of this provision.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn diffinio “gwariant perthnasol” at ddibenion y ddarpariaeth hon.

en-gb	33.Under this section, financial assistance may be given to, for example, individuals, public authorities or corporations.
cy-gb	33.O dan yr adran hon, caniateir rhoi cynhorthwy ariannol, er enghraifft, i unigolion, awdurdodau cyhoeddus neu gorfforaethau.

en-gb	In practice, the types of financial assistance that it is envisaged the Authority will provide includes administration of a grant to fund safety critical maintenance and remedial works to reduce threats to human welfare.
cy-gb	Yn ymarferol, mae’r mathau o gynhorthwy ariannol y rhagwelir y bydd yr Awdurdod yn eu darparu yn cynnwys rhoi grant i ariannu gwaith cynnal a chadw sy’n hanfodol er mwyn sicrhau diogelwch a gwaith cyweirio i leihau bygythiadau i les pobl.

en-gb	Section 5 - Ancillary powers
cy-gb	Adran 5 – Pwerau ategol

en-gb	34.Section 5 provides that the Authority may do anything which is calculated to facilitate, or which is conducive or incidental to, the exercise of its functions.
cy-gb	34.Mae adran 5 yn darparu y caiff yr Awdurdod wneud unrhyw beth y bwriedir iddo hwyluso arfer ei swyddogaethau, neu sy’n ffafriol i’w harfer neu’n ddeilliadol i’w harfer.

en-gb	This ensures that in addition to the specific powers the Authority is given to perform its core functions under the Act, it also has the powers it needs to be able to operate effectively, for example to enter into contracts, or to acquire land to accommodate its staff or equipment.
cy-gb	Mae hyn yn sicrhau, yn ogystal â’r pwerau penodol a roddir i’r Awdurdod i gyflawni ei swyddogaethau craidd o dan y Ddeddf, fod hefyd ganddo’r pwerau sydd eu hangen arno i allu gweithredu’n effeithiol, er enghraifft i ymrwymo i gontractau, neu i gaffael tir i ddarparu llety ar gyfer ei staff neu le ar gyfer ei gyfarpar.

en-gb	35.Subsection (2) places a restriction on the ability of the Authority to borrow money.
cy-gb	35.Mae is-adran (2) yn gosod cyfyngiad ar allu’r Awdurdod i gael benthyg arian.

en-gb	It may only borrow from the Welsh Ministers.
cy-gb	Ni chaniateir iddo gael benthyg arian ond oddi wrth Weinidogion Cymru.

en-gb	Part 2 Assessment, Registrati on and Monitoring of Disused Tips
cy-gb	Rhan 2 Asesu, Cofrestru a Monitro Tomenni Nas Defnyddir

en-gb	Chapter 1– Register of Disused Tips
cy-gb	Pennod 1 - Cofrestr Tomenni Nas Defnyddir

en-gb	Overview of Chapter 1
cy-gb	Trosolwg o Bennod 1

en-gb	36.Chapter 1 makes provision requiring the Authority to compile and maintain a register of disused tips; setting the criteria for registration and the content of the register; giving a right of public access to the register and placing a duty on the Authority to monitor disused tips in the register.
cy-gb	36.Mae Pennod 1 yn gwneud darpariaeth sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod lunio a chadw cofrestr o domenni nas defnyddir; yn pennu’r meini prawf ar gyfer cofrestru a chynnwys y gofrestr; yn rhoi hawl i’r cyhoedd i gael gweld y gofrestr ac yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i fonitro’r tomenni nas defnyddir yn y gofrestr.

en-gb	Sections 6 and 7 – Duty to compile and maintain register and the criteria for registration
cy-gb	Adrannau 6 a 7 - Dyletswydd i lunio a chadw cofrestr a’r meini prawf ar gyfer cofrestru

en-gb	37.Section 6(1) places a duty on the Authority to compile and maintain an electronic register of disused tips that it has decided (a) pose a threat to human welfare by reason of instability, or (b) could pose such a threat in the event of instability.
cy-gb	37.Mae adran 6(1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i lunio a chadw cofrestr electronig o domenni nas defnyddir y mae wedi penderfynu eu bod (a) yn peri bygythiad i les pobl oherwydd ansefydlogrwydd neu (b) y gallent beri bygythiad o’r fath pe bai ansefydlogrwydd.

en-gb	38.The process for including disused tips in the register, or removing them from it, is set out in Chapter 3.
cy-gb	38.Mae’r broses ar gyfer cynnwys tomenni nas defnyddir yn y gofrestr, neu eu dileu o’r gofrestr, wedi ei nodi ym Mhennod 3.

en-gb	39.Section 7 sets out the criteria for registering a disused tip.
cy-gb	39.Mae adran 7 yn nodi’r meini prawf ar gyfer cofrestru tomen nas defnyddir.

en-gb	40.The criteria for registration are satisfied if either section 7(a) or (b) is satisfied in relation to a particular disused tip.
cy-gb	40.Mae’r meini prawf ar gyfer cofrestru wedi eu bodloni os yw naill ai adran 7(a) neu (b) wedi ei bodloni mewn perthynas â thomen nas defnyddir benodol.

en-gb	Therefore, a disused tip does not need to be unstable at the time of assessment to be included in the register.
cy-gb	Felly, nid oes angen i domen nas defnyddir fod yn ansefydlog ar adeg yr asesiad i’w chynnwys yn y gofrestr.

en-gb	It must also be included if it could pose a threat to human welfare (which is defined in section 87 and explained at paragraphs 330 - 331) if it were to become unstable.
cy-gb	Rhaid ei chynnwys hefyd os gallai beri bygythiad i les pobl (a ddiffinnir yn adran 87 ac a eglurir ym mharagraffau 330 - 331) pe bai’n mynd yn ansefydlog.

en-gb	Section 8 - Content of the register
cy-gb	Adran 8 - Cynnwys y gofrestr

en-gb	41.Subsection (1) provides that the electronic register that the Authority is under a duty to compile and maintain under section 6, must, for each registered tip, include a map identifying the area of the tip.
cy-gb	41.Mae is-adran (1) yn darparu bod rhaid i’r gofrestr electronig y mae’r Awdurdod o dan ddyletswydd i’w llunio a’i chynnal o dan adran 6, ar gyfer pob tomen gofrestredig, gynnwys map sy’n nodi ardal y domen.

en-gb	In addition, the register must include the information listed in subsection (2).
cy-gb	Yn ogystal, rhaid i’r gofrestr gynnwys yr wybodaeth a restrir yn is-adran (2).

en-gb	42.Subsection (2) sets out what must be included in an entry for a disused tip in the register.
cy-gb	42.Mae is-adran (2) yn nodi’r hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn cofnod am domen nas defnyddir yn y gofrestr.

en-gb	This includes a unique identifier given by the Authority to the tip (for example, this could be a reference number such as T28703).
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys rhif adnabod unigryw a roddir gan yr Awdurdod i’r domen (er enghraifft, gallai hyn fod yn gyfeirnod megis T28703).

en-gb	Subsection (2)(f) provides that an entry in the register must include any additional information specified in regulations made by the Welsh Ministers.
cy-gb	Mae is-adran (2)(f) yn darparu bod rhaid i gofnod yn y gofrestr gynnwys unrhyw wybodaeth ychwanegol a bennir mewn rheoliadau a wneir gan Weinidogion Cymru.

en-gb	Subsection (3) places a duty on the Welsh Ministers to consult with the Authority before making such regulations.
cy-gb	Mae is-adran (3) yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i ymgynghori â’r Awdurdod cyn gwneud rheoliadau o’r fath.

en-gb	43.Subsection (4) provides that the Authority may only change the mapped area for a disused tip or change the category that has been awarded to a tip, in accordance with the provisions of Chapter 5.
cy-gb	43.Mae is-adran (4) yn darparu na chaiff yr Awdurdod newid yr ardal sydd wedi ei mapio ar gyfer tomen nas defnyddir neu newid y categori sydd wedi ei ddyfarnu i domen ond yn unol â darpariaethau Pennod 5.

en-gb	Section 9 - Public access to the register
cy-gb	Adran 9 - Caniatáu i’r cyhoedd weld y gofrestr

en-gb	44.Section 9 requires the Authority to publish the maps and information in the register, other than information specified by regulations made under section 8(2)(f), which does not have to be published.
cy-gb	44.Mae adran 9 yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi’r mapiau a’r wybodaeth yn y gofrestr, ac eithrio gwybodaeth a bennir drwy reoliadau a wneir o dan adran 8(2)(f), sef gwybodaeth nad oes rhaid iddi gael ei chyhoeddi.

en-gb	In accordance with section 72, where the Act requires the Authority to publish anything, this means it must be published on the website (or other electronic facility) that the Authority is required to establish and maintain under section 71, and it may also be published in any other manner the Authority considers appropriate.
cy-gb	Yn unol ag adran 72, pan fo’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi unrhyw beth, mae hyn yn golygu bod rhaid iddo gael ei gyhoeddi ar y wefan (neu gyfleuster electronig arall) y mae’n ofynnol i’r Awdurdod ei sefydlu a’i chynnal neu ei gynnal o dan adran 71, a chaniateir ei gyhoeddi hefyd mewn unrhyw fodd arall y mae’r Awdurdod yn ystyried ei fod yn briodol.

en-gb	Section 10 - Duty to monitor registered tips
cy-gb	Adran 10 - Dyletswydd i fonitro tomenni cofrestredig

en-gb	45.Subsection (1) places a duty on the Authority to monitor the stability, and threats to the stability, of each disused tip in the register.
cy-gb	45.Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i fonitro sefydlogrwydd, a bygythiadau i sefydlogrwydd, pob tomen nas defnyddir yn y gofrestr.

en-gb	46.To perform its monitoring duty in relation to a category 1 disused tip, subsection (2) requires the Authority to inspect the tip within 6 months of the tip being recorded in the register as a category 1 tip, and to further inspect the tip twice within the period of 12 months beginning with the day on which the first inspection is completed.
cy-gb	46.Er mwyn cyflawni ei ddyletswydd monitro mewn perthynas â thomen nas defnyddir categori 1, mae is-adran (2) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod arolygu’r domen o fewn 6 mis ar ôl i’r domen gael ei chofnodi yn y gofrestr fel tomen categori 1, ac arolygu’r domen ddwywaith wedyn o fewn y cyfnod o 12 mis sy’n dechrau â’r diwrnod y cwblheir yr arolygiad cyntaf.

en-gb	Thereafter, the Authority is required to inspect the tip twice within each subsequent period of 12 months.
cy-gb	Wedi hynny, mae’n ofynnol i’r Awdurdod arolygu’r domen ddwywaith o fewn pob cyfnod dilynol o 12 mis.

en-gb	47.To perform its monitoring duty in relation to a category 2 disused tip, subsection (3) requires the Authority to inspect the tip within 12 months of the tip being recorded in the register as a category 2 tip, and to further inspect the tip once within the period of 12 months beginning with the day on which the first inspection is completed.
cy-gb	47.Er mwyn cyflawni ei ddyletswydd monitro mewn perthynas â thomen nas defnyddir categori 2, mae is-adran (3) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod arolygu’r domen o fewn 12 mis ar ôl i’r domen gael ei chofnodi yn y gofrestr fel tomen categori 2, ac arolygu’r domen unwaith wedyn o fewn y cyfnod o 12 mis sy’n dechrau â’r diwrnod y cwblheir yr arolygiad cyntaf.

en-gb	Thereafter the Authority must inspect the tip once within each subsequent period of 12 months.
cy-gb	Wedi hynny, rhaid i’r Awdurdod arolygu’r domen unwaith o fewn pob cyfnod dilynol o 12 mis.

en-gb	48.Subsection (4) provides that the Authority may carry out any other monitoring activities (including additional inspections) that it considers appropriate in relation to a category 1 or 2 disused tip.
cy-gb	48.Mae is-adran (4) yn darparu y caiff yr Awdurdod gynnal unrhyw weithgareddau monitro eraill (gan gynnwys arolygiadau ychwanegol) y mae’n ystyried eu bod yn briodol mewn perthynas â thomen nas defnyddir categori 1 neu gategori 2.

en-gb	Other monitoring activities might, for example, include the use of remote sensing to detect ground movement.
cy-gb	Gallai gweithgareddau monitro eraill, er enghraifft, gynnwys defnyddio synhwyro o bell i ganfod symudiad tir.

en-gb	49.Subsection (5) provides that in order to perform its duty under subsection (1) in relation to category 3 or category 4 disused tips, the Authority may carry out any inspections or other monitoring activities that it considers appropriate.
cy-gb	49.Mae is-adran (5) yn darparu y caiff yr Awdurdod, er mwyn cyflawni ei ddyletswydd o dan is-adran (1) mewn perthynas â thomenni nas defnyddir categori 3 neu gategori 4, gynnal unrhyw arolygiadau neu weithgareddau monitro eraill y mae’n ystyried eu bod yn briodol.

en-gb	50.Subsection (6) provides the Welsh Ministers with the power to make regulations to amend subsection (2) or (3) to -
cy-gb	50.Mae is-adran (6) yn darparu’r pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i ddiwygio is-adran (2) neu (3) –

en-gb	(a)change any period of time, referred to in those subsections, within which an inspection or inspections (as the case may be) must be carried out;
cy-gb	(a)i newid unrhyw gyfnod o amser, y cyfeirir ato yn yr is-adrannau hynny, y mae rhaid cynnal arolygiad neu arolygiadau (yn ôl y digwydd) ynddo;

en-gb	(b)change, in relation to any such period, the number of inspections which the Authority is required to carry out.
cy-gb	(b)i newid, mewn perthynas ag unrhyw gyfnod o’r fath, nifer yr arolygiadau y mae’n ofynnol i’r Awdurdod eu cynnal.

en-gb	51.Section 74(1)(b) places Welsh Ministers under a duty to issue guidance to the Authority in relation to the exercise of its functions under section 10.
cy-gb	51.Mae adran 74(1)(b) yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i ddyroddi canllawiau i’r Awdurdod mewn perthynas ag arfer ei swyddogaethau o dan adran 10.

en-gb	In accordance with subsection (3) of that section, the Authority must have regard to such guidance in exercising its monitoring functions.
cy-gb	Yn unol ag is-adran (3) o’r adran honno, rhaid i’r Awdurdod roi sylw i ganllawiau o’r fath wrth arfer ei swyddogaethau monitro.

en-gb	Chapter 2 – Assessment of Disused Tips
cy-gb	Pennod 2 – Asesu Tomenni Nas Defnyddir

en-gb	Section 11 - Overview
cy-gb	Adran 11 - Trosolwg

en-gb	52.Section 11 provides an overview of the content of Chapter 2.
cy-gb	52.Mae adran 11 yn rhoi trosolwg o gynnwys Pennod 2.

en-gb	Sections 12 and 15 - Meaning of “preliminary assessment” and “full assessment”
cy-gb	Adrannau 12 a 15 - Ystyr “asesiad rhagarweiniol” ac “asesiad llawn”

en-gb	53.Section 12 defines “preliminary assessment” for the purposes of Chapter 2.
cy-gb	53.Mae adran 12 yn diffinio “asesiad rhagarweiniol” at ddibenion Pennod 2.

en-gb	In accordance with section 74(1)(c), the Welsh Ministers must issue guidance to the Authority in relation to the exercise of its functions under Chapter 2 of Part 2 (preliminary assessments and full assessment of tips by the Authority).
cy-gb	Yn unol ag adran 74(1)(c), rhaid i Weinidogion Cymru ddyroddi canllawiau i’r Awdurdod mewn perthynas ag arfer ei swyddogaethau o dan Bennod 2 o Ran 2 (asesiadau rhagarweiniol ac asesiad llawn o domenni gan yr Awdurdod).

en-gb	It is anticipated that the guidance will state that a preliminary assessment should take the form of a desktop survey that looks at matters such as the height and volume of a disused tip, its proximity to sensitive receptors (such as housing, infrastructure etc), any information about the tip’s history that may be relevant to its stability and existing inspection or structural reports.
cy-gb	Rhagwelir y bydd y canllawiau yn datgan y dylai asesiad rhagarweiniol fod ar ffurf arolygiad bwrdd gwaith sy’n edrych ar faterion megis uchder a chyfaint tomen nas defnyddir, ei hagosrwydd at dderbynyddion sensitif (megis tai, seilwaith ac ati), unrhyw wybodaeth am hanes y domen a allai fod yn berthnasol o ran ei sefydlogrwydd ac adroddiadau arolygu neu strwythurol sy’n bodoli eisoes.

en-gb	54.Section 15 defines the meaning of a “full assessment” of a disused tip for the purposes of Chapter 2.
cy-gb	54.Mae adran 15 yn diffinio ystyr “asesiad llawn” o domen nas defnyddir at ddibenion Pennod 2.

en-gb	The definition refers to the criteria for registration, which are described in section 7.
cy-gb	Mae’r diffiniad yn cyfeirio at y meini prawf ar gyfer cofrestru, a ddisgrifir yn adran 7.

en-gb	It is anticipated the guidance will state that a full assessment should involve a physical inspection of the disused tip by a suitably qualified person.
cy-gb	Rhagwelir y bydd y canllawiau yn datgan y dylai asesiad llawn gynnwys arolygiad ffisegol o’r domen nas defnyddir gan berson sy’n meddu ar gymwysterau addas.

en-gb	55.A full assessment may only take place after a preliminary assessment has been conducted.
cy-gb	55.Ni chaniateir cynnal asesiad llawn ond ar ôl cynnal asesiad rhagarweiniol.

en-gb	Section 13 - Preliminary assessments of all disused tips
cy-gb	Adran 13 - Asesiadau rhagarweiniol o’r holl domenni nas defnyddir

en-gb	56.Subsection (1) places a duty on the Authority to (a) carry out a preliminary assessment in relation to every disused tip in Wales, and (b) produce and publish a report of each assessment.
cy-gb	56.Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i (a) cynnal asesiad rhagarweiniol mewn perthynas â phob tomen nas defnyddir yng Nghymru, a (b) llunio a chyhoeddi adroddiad ar bob asesiad.

en-gb	57.Subsection (2) enables the Authority to publish a report in a redacted form if the Authority considers it necessary to do so in order to avoid disclosing information contrary to any prohibition imposed by an enactment or rule of law.
cy-gb	57.Mae is-adran (2) yn galluogi’r Awdurdod i gyhoeddi adroddiad ar ffurf olygedig os yw’r Awdurdod yn ystyried ei bod yn angenrheidiol gwneud hynny er mwyn osgoi datgelu gwybodaeth yn groes i unrhyw waharddiad a osodir gan ddeddfiad neu reol gyfreithiol.

en-gb	Redaction could, for example, entail removing personal data such as name, address or contact details.
cy-gb	Gallai golygu, er enghraifft, beri bod data personol megis enw, cyfeiriad neu fanylion cyswllt yn cael eu dileu.

en-gb	58.There are approximately 2,500 disused coal tips in Wales, and it is estimated there are over 20,000 other disused tips (i.e. not coal) in Wales.
cy-gb	58.Mae tua 2,500 o domenni glo nas defnyddir yng Nghymru, ac amcangyfrifir bod dros 20,000 o domenni nas defnyddir eraill (h.y. tomenni nad ydynt yn domenni glo) yng Nghymru.

en-gb	Not all disused tips can be assessed at once.
cy-gb	Ni ellir asesu pob tomen nas defnyddir ar unwaith.

en-gb	Consequently, subsection (3) requires the Authority to prepare a programme of work setting out its proposed approach to, and a timetable for, carrying out the preliminary assessments that are required by section 13.
cy-gb	O ganlyniad, mae is-adran (3) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod lunio rhaglen waith sy’n nodi ei ddull arfaethedig o gynnal yr asesiadau rhagarweiniol sy’n ofynnol gan adran 13, ac amserlen ar gyfer gwneud hynny.

en-gb	59.It is anticipated that the programme of works will be developed so that the disused tips (whether they be coal or not) that are currently known to present the greatest threat to human welfare will be the first to receive a preliminary assessment.
cy-gb	59.Rhagwelir y bydd y rhaglen waith yn cael ei datblygu fel mai’r tomenni nas defnyddir (p’un a ydynt yn lo ai peidio) y gwyddys eu bod ar hyn o bryd yn peri’r bygythiad mwyaf i les pobl fydd y cyntaf i gael asesiad rhagarweiniol.

en-gb	In respect of disused coal tips, decisions on prioritisation for preliminary assessment will be based on existing data from the Coal Authority.
cy-gb	O ran tomenni glo nas defnyddir, bydd penderfyniadau ar flaenoriaethu asesiad rhagarweiniol yn seiliedig ar ddata presennol gan yr Awdurdod Glo.

en-gb	60.Subsections (4) to (9) make further provision about the programme of work the Authority is required to prepare.
cy-gb	60.Mae is-adrannau (4) i (9) yn gwneud darpariaeth bellach ynghylch y rhaglen waith y mae’n ofynnol i’r Awdurdod ei llunio.

en-gb	In particular, the Authority must send the first programme of work to the Welsh Ministers for approval within 12 months of section 13 coming into force.
cy-gb	Yn benodol, rhaid i’r Awdurdod anfon y rhaglen waith gyntaf at Weinidogion Cymru i’w chymeradwyo o fewn 12 mis ar ôl i adran 13 ddod i rym.

en-gb	The Welsh Minsters may approve the programme that is submitted to them by the Authority, or they may modify it prior to approving it.
cy-gb	Gall Gweinidogion Cymru gymeradwyo’r rhaglen a gyflwynir iddynt gan yr Awdurdod, neu gallant ei haddasu cyn ei chymeradwyo.

en-gb	The Authority must publish the programme.
cy-gb	Rhaid i’r Awdurdod gyhoeddi’r rhaglen.

en-gb	The Authority may revise its published programme, subject to the approval of the Welsh Ministers.
cy-gb	Caiff yr Awdurdod ddiwygio ei raglen gyhoeddedig, yn ddarostyngedig i gymeradwyaeth Gweinidogion Cymru.

en-gb	If it does so, the revised programme must be published as soon as practicable.
cy-gb	Os yw’n gwneud hynny, rhaid cyhoeddi’r rhaglen ddiwygiedig cyn gynted ag y bo’n ymarferol.

en-gb	61.In accordance with section 72, where the Act requires the Authority to publish anything, this means it must be published on the website (or other electronic facility) the Authority is required to establish and maintain under section 71, and may also be published in any other manner the Authority considers appropriate.
cy-gb	61.Yn unol ag adran 72, pan fo’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi unrhyw beth, mae hyn yn golygu bod rhaid iddo gael ei gyhoeddi ar y wefan (neu gyfleuster electronig arall) y mae’n ofynnol i’r Awdurdod ei sefydlu a’i chynnal neu ei gynnal o dan adran 71, a chaniateir ei gyhoeddi hefyd mewn unrhyw fodd arall y mae’r Awdurdod yn ystyried ei fod yn briodol.

en-gb	Section 14 – Additional preliminary assessments
cy-gb	Adran 14 – Asesiadau rhagarweiniol ychwanegol

en-gb	62.There will be circumstances where the Authority has carried out a preliminary assessment of a disused tip and has decided it does not meet the criteria for inclusion in the register.
cy-gb	62.Bydd amgylchiadau pan fo’r Awdurdod wedi cynnal asesiad rhagarweiniol o domen nas defnyddir ac wedi penderfynu nad yw’n bodloni’r meini prawf ar gyfer ei chynnwys yn y gofrestr.

en-gb	An additional preliminary assessment must be carried out and a report of that assessment must be produced and published by the Authority, as soon as practicable, if the Authority considers such an assessment necessary in relation to the relevant tip:
cy-gb	Rhaid cynnal asesiad rhagarweiniol ychwanegol a rhaid i’r Awdurdod lunio a chyhoeddi adroddiad ar yr asesiad hwnnw, cyn gynted ag y bo’n ymarferol, os yw’r Awdurdod yn ystyried bod asesiad o’r fath yn angenrheidiol mewn perthynas â’r domen berthnasol:

en-gb	(a) because of a change in circumstances; or (b) because information is available that was not taken into account when the previous assessment was carried out.
cy-gb	(a) oherwydd newid mewn amgylchiadau; neu (b) oherwydd bod gwybodaeth ar gael na chafodd ei hystyried pan gynhaliwyd yr asesiad blaenorol.

en-gb	As is the case for preliminary assessment reports under section 13, the Authority may publish the report in a redacted form.
cy-gb	Fel ag yn achos adroddiadau ar asesiadau rhagarweiniol o dan adran 13, caiff yr Awdurdod gyhoeddi’r adroddiad ar ffurf olygedig.

en-gb	63.An example of a change in circumstances might be the construction of a housing estate or a highway near to a disused tip, which might threaten the stability of the disused tip.
cy-gb	63.Enghraifft o newid mewn amgylchiadau fyddai adeiladu ystad dai neu briffordd ger tomen nas defnyddir, a allai fygwth sefydlogrwydd y domen nas defnyddir.

en-gb	An example of new information might be information not previously made available by an owner or occupier of the disused tip that highlights, for instance, evidence of an increased water run-off from neighbouring land that might pose a threat to the stability of the disused tip.
cy-gb	Enghraifft o wybodaeth newydd yw gwybodaeth nad oedd ar gael o’r blaen gan berchennog neu feddiannydd y domen nas defnyddir sy’n amlygu, er enghraifft, dystiolaeth o gynnydd o ran dŵr ffo o dir cyfagos a allai beri bygythiad i sefydlogrwydd y domen nas defnyddir.

en-gb	Section 16 – Full assessment of unregistered tip
cy-gb	Adran 16 – Asesiad llawn o domen anghofrestredig

en-gb	64.Subsection (1) places a duty on the Authority to carry out a full assessment of an unregistered disused tip if, based on a preliminary assessment under either section 13 or 14, it appears to the Authority that the criteria for the registration of the tip may be met.
cy-gb	64.Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i gynnal asesiad llawn o domen nas defnyddir anghofrestredig os yw’n ymddangos i’r Awdurdod, ar sail asesiad rhagarweiniol o dan naill ai adran 13 neu 14, y gellir bodloni’r meini prawf ar gyfer cofrestru’r domen.

en-gb	The Authority is required to produce and publish a report of the assessment.
cy-gb	Rhaid i’r Awdurdod lunio a chyhoeddi adroddiad ar yr asesiad.

en-gb	65.Subsection (2) enables the Authority to publish a report in a redacted form if the Authority considers it necessary to do so in order to avoid disclosing information contrary to any prohibition imposed by an enactment or rule of law.
cy-gb	65.Mae is-adran (2) yn galluogi’r Awdurdod i gyhoeddi adroddiad ar ffurf olygedig os yw’r Awdurdod yn ystyried ei bod yn angenrheidiol gwneud hynny er mwyn osgoi datgelu gwybodaeth yn groes i unrhyw waharddiad a osodir gan ddeddfiad neu reol gyfreithiol.

en-gb	Section 17 - Full assessment of registered tip
cy-gb	Adran 17 - Asesiad llawn o domen gofrestredig

en-gb	66.Section 17 provides that an additional full assessment must be carried out and a report of that assessment must be produced and published by the Authority, as soon as practicable, if the Authority considers such an assessment necessary in relation to the relevant tip:
cy-gb	66.Mae adran 17 yn darparu bod rhaid cynnal asesiad llawn ychwanegol a rhaid i’r Awdurdod lunio a chyhoeddi adroddiad ar yr asesiad hwnnw, cyn gynted ag y bo’n ymarferol, os yw’r Awdurdod yn ystyried bod asesiad o’r fath yn angenrheidiol mewn perthynas â’r domen berthnasol:

en-gb	(a) because of a change in circumstances; or (b) because information is available that was not taken into account when a full assessment was last carried out in relation to the tip.
cy-gb	(a) oherwydd newid mewn amgylchiadau; neu (b) oherwydd bod gwybodaeth ar gael nas ystyriwyd pan gynhaliwyd asesiad llawn ddiwethaf mewn perthynas â’r domen.

en-gb	As is the case for full assessment reports of an unregistered tip under section 16, the Authority may publish the report in a redacted form.
cy-gb	Fel ag yn achos adroddiadau ar asesiad llawn o domen anghofrestredig o dan adran 16, caiff yr Awdurdod gyhoeddi’r adroddiad ar ffurf olygedig.

en-gb	67.The Authority may, for example, decide to carry out an additional full assessment of a disused tip that is already on the register if it learns that drainage infrastructure under the tip has collapsed since the tip was last subject to a full assessment.
cy-gb	67.Gall yr Awdurdod, er enghraifft, benderfynu cynnal asesiad llawn ychwanegol o domen nas defnyddir sydd eisoes yn y gofrestr os yw’n cael gwybod bod seilwaith draenio o dan y domen wedi dymchwel ers i’r domen gael ei hasesu’n llawn ddiwethaf.

en-gb	Equally, the Authority may decide to carry out a full assessment of a registered tip if it receives information that suggests the tip no longer meets the criteria for registration.
cy-gb	Yn yr un modd, gall yr Awdurdod benderfynu cynnal asesiad llawn o domen gofrestredig os yw’n derbyn gwybodaeth sy’n awgrymu nad yw’r domen bellach yn bodloni’r meini prawf ar gyfer cofrestru.

en-gb	Section 18 – Notice of intention to carry out full assessment
cy-gb	Adran 18 – Hysbysiad o fwriad i gynnal asesiad llawn

en-gb	68.Before carrying out a full assessment in relation to a disused tip, subsection (1) places a duty on the Authority to give notice to every owner and every occupier of land to which access is required for the purposes of the assessment.
cy-gb	68.Cyn cynnal asesiad llawn mewn perthynas â thomen nas defnyddir, mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i roi hysbysiad i bob perchennog a phob meddiannydd ar dir y mae angen mynd arno at ddibenion yr asesiad.

en-gb	69.In practice, this means every owner and every occupier of the disused tip will need to be given notice.
cy-gb	69.Yn ymarferol, mae hyn yn golygu y bydd angen rhoi hysbysiad i bob perchennog a phob meddiannydd ar y domen nas defnyddir.

en-gb	In addition, where the disused tip cannot be accessed directly from a public highway, the owners and the occupiers of any land the Authority will be required to cross to gain access to the disused tip will also need to be notified.
cy-gb	Yn ogystal, pan na ellir cyrchu’r domen nas defnyddir yn uniongyrchol o briffordd gyhoeddus, bydd hefyd angen hysbysu perchnogion a meddianwyr ar unrhyw dir y bydd angen i’r Awdurdod ei groesi i gael mynediad i’r domen nas defnyddir.

en-gb	Notice will also be given to owners and occupiers of land near to the disused tip, if access to that land is needed as part of the full assessment: for example, to assess whether there are any interdependencies between tips or to consider whether the criteria for registration (under section 7) are met.
cy-gb	Rhoddir hysbysiad hefyd i berchnogion a meddianwyr ar dir ger y domen nas defnyddir, os oes angen mynediad i’r tir hwnnw fel rhan o’r asesiad llawn: er enghraifft, i asesu pa un a oes unrhyw ryngddibyniaethau rhwng tomenni neu i ystyried pa un a yw’r meini prawf ar gyfer cofrestru (o dan adran 7) wedi eu bodloni.

en-gb	70.An “owner” of land is defined for the purposes of the Act in section 88 to mean the person who owns the freehold title to the land or holds a fixed term tenancy that has at least a year left to run and is not a mortgage term.
cy-gb	70.Diffinnir “perchennog” ar dir at ddibenion y Ddeddf yn adran 88 i olygu’r person sy’n berchen ar y teitl rhydd-ddaliadol i’r tir neu sydd â thenantiaeth cyfnod penodol sydd ag o leiaf blwyddyn ar ôl ac nad yw’n gyfnod morgais.

en-gb	This means banks and building societies that hold a mortgage on a piece of land are not considered to be owners for the purposes of the Act.
cy-gb	Mae hyn yn golygu nad yw banciau a chymdeithasau adeiladu sy’n dal morgais ar ddarn o dir yn cael eu hystyried yn berchnogion at ddibenion y Ddeddf.

en-gb	Section 88(b) provides that a person who has a reversionary interest in land that will only be realised when such a tenancy comes to an end is not to be considered an owner for the purposes of the Act.
cy-gb	Mae adran 88(b) yn darparu nad yw person sydd â buddiant rifersiynol mewn tir a fydd ond yn cael ei wireddu pan ddaw tenantiaeth o’r fath i ben i gael ei ystyried yn berchennog at ddibenion y Ddeddf.

en-gb	71.The “owner” of the land will, in many cases, be the occupier of the land too.
cy-gb	71.Bydd y “perchennog” ar y tir, mewn llawer o achosion, yn feddiannydd ar y tir hefyd.

en-gb	However, there will be cases in which persons other than the “owner” are occupying the land: for example, persons who have a licence to occupy the land, or persons who hold periodic tenancies or tenancies which have less than a year to run.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd achosion pan fo personau ac eithrio’r “perchennog” yn meddiannu’r tir: er enghraifft, bersonau sydd â thrwydded i feddiannu’r tir, neu bersonau sydd â thenantiaethau cyfnodol neu denantiaethau sydd â llai na blwyddyn ar ôl.

en-gb	Where this is the case, notice will have to be given to those persons too.
cy-gb	Pan felly, bydd rhaid rhoi hysbysiad i’r personau hynny hefyd.

en-gb	72.Subsection (2) describes what must be included in a notice given under section 18(1).
cy-gb	72.Mae is-adran (2) yn disgrifio’r hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn hysbysiad a roddir o dan adran 18(1).

en-gb	Amongst other things, the notice must specify the date on which access to the land may be needed.
cy-gb	Ymhlith pethau eraill, rhaid i’r hysbysiad bennu’r dyddiad y gallai fod angen mynediad i’r tir.

en-gb	This must not be less than 14 days after the date on which the notice is given.
cy-gb	Ni chaiff y dyddiad sydd i’w bennu fod yn llai nag 14 o ddiwrnodau ar ôl y dyddiad y rhoddir yr hysbysiad.

en-gb	So, if a notice is given on 1 November, access cannot be sought until 15 November.
cy-gb	Felly, os rhoddir hysbysiad ar 1 Tachwedd, ni chaniateir ceisio mynediad tan 15 Tachwedd.

en-gb	73.The notice must also state that the Authority can apply for a warrant to enter land (in accordance with section 67) if access is refused.
cy-gb	73.Rhaid i’r hysbysiad hefyd ddatgan y gall yr Awdurdod wneud cais am warant i fynd ar dir (yn unol ag adran 67) os gwrthodir mynediad.

en-gb	This requirement does not apply if the land in question is Crown land, as a warrant cannot be applied for to enter Crown land.
cy-gb	Nid yw’r gofyniad hwn yn gymwys os yw’r tir o dan sylw yn dir y Goron, oherwydd ni chaniateir gwneud cais am warant i fynd ar dir y Goron.

en-gb	Crown land is defined in section 89(2).
cy-gb	Diffinnir tir y Goron yn adran 89(2).

en-gb	Section 19 – Notice of conclusions of full assessment
cy-gb	Adran 19 – Hysbysiad o gasgliadau asesiad llawn

en-gb	74.When the Authority produces a report of a full assessment in relation to a disused tip, it must, as soon as practicable, give notice of the conclusions of the report to every owner and every occupier of land on which the tip is situated.
cy-gb	74.Pan fo’r Awdurdod yn llunio adroddiad ar asesiad llawn mewn perthynas â thomen nas defnyddir, rhaid iddo, cyn gynted ag y bo’n ymarferol, roi hysbysiad ynghylch casgliadau’r adroddiad i bob perchennog a phob meddiannydd ar y tir y mae’r domen wedi ei lleoli arno.

en-gb	Chapter 3 – Registering and Deregistering Disused Tips
cy-gb	Pennod 3 – Cofrestru a Dadgofrestru Tomenni Nas Defnyddir

en-gb	75.Chapter 3 sets out the process that the Authority must follow where it proposes to register a tip or to remove a tip from the register.
cy-gb	75.Mae Pennod 3 yn nodi’r broses y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn pan fo’n bwriadu cofrestru tomen neu ddileu tomen o’r gofrestr.

en-gb	Section 20 – Proposal to register tip
cy-gb	Adran 20 – Cynnig i gofrestru tomen

en-gb	76.Where the Authority concludes that the criteria for registering a tip (section 7) are met based on the report of a full assessment (section 16), section 20 places a duty on the Authority to give a “notice of proposed registration” to the persons listed in section 20(2)(a) and (b).
cy-gb	76.Pan ddaw’r Awdurdod i’r casgliad bod y meini prawf ar gyfer cofrestru tomen (adran 7) yn cael eu bodloni ar sail adroddiad asesiad llawn (adran 16), mae adran 20 yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i roi “hysbysiad o gofrestriad arfaethedig” i’r personau a restrir yn adran 20(2)(a) a (b).

en-gb	77.For the purposes of subsection (2)(b), persons with an estate or interest in the land who are neither owners (as defined in section 88 of the Act) nor occupiers of the land may include, for example, those with an easement over the land.
cy-gb	77.At ddibenion is-adran (2)(b), caiff personau sydd ag ystad neu fuddiant yn y tir nad ydynt yn berchnogion (fel y’u diffinnir yn adran 88 o’r Ddeddf) na meddianwyr ar y tir gynnwys, er enghraifft, y rhai hynny sydd â hawddfraint dros y tir.

en-gb	78.Subsection (3) describes what must be included in a notice given under subsection (1).
cy-gb	78.Mae is-adran (3) yn disgrifio’r hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn hysbysiad a roddir o dan is-adran (1).

en-gb	For example, the notice must advise the person to whom a notice is given under subsection (2) that they may make representations to the Authority on the proposal to register the tip (including the proposed category for the tip).
cy-gb	Er enghraifft, rhaid i’r hysbysiad roi gwybod i’r person y rhoddir hysbysiad iddo o dan is-adran (2) y caiff gyflwyno sylwadau i’r Awdurdod ar y cynnig i gofrestru’r domen (gan gynnwys y categori arfaethedig ar gyfer y domen).

en-gb	The notice must give the person a period of at least 30 days, beginning with the day after the day on which the notice is given, to make representations.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad roi cyfnod o 30 diwrnod o leiaf i’r person, gan ddechrau â’r diwrnod ar ôl y diwrnod y rhoddir yr hysbysiad, i wneud sylwadau.

en-gb	This means for example that if a notice is given on 1 October a person must be given until at least 31 October to make the representations.
cy-gb	Mae hyn yn golygu, er enghraifft, os rhoddir hysbysiad ar 1 Hydref bod rhaid i berson gael tan o leiaf 31 Hydref i wneud y sylwadau.

en-gb	The notice must also explain how a person may make representations.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad hefyd esbonio sut y caiff person gyflwyno sylwadau.

en-gb	79.The ways of making representations could include, for example, the making of representations by email or post to the Authority.
cy-gb	79.Gallai’r ffyrdd o gyflwyno sylwadau gynnwys, er enghraifft, gyflwyno sylwadau drwy e-bost neu drwy’r post i’r Awdurdod.

en-gb	80.It is anticipated that the Welsh Ministers will give guidance to the Authority to make reasonable adjustments for persons who may find it difficult to make representations using traditional methods.
cy-gb	80.Rhagwelir y bydd Gweinidogion Cymru yn rhoi canllawiau i’r Awdurdod i wneud addasiadau rhesymol ar gyfer personau a allai ei chael hi’n anodd cyflwyno sylwadau drwy ddefnyddio dulliau traddodiadol.

en-gb	81.In terms of the substance of the representations, it would be for the person making the representations to determine what additional evidence they wish the Authority to consider when making a decision on registration; this might include information they believe the Authority did not consider when carrying out its assessment.
cy-gb	81.O ran sylwedd y sylwadau, mater i’r sawl sy’n cyflwyno’r sylwadau fyddai penderfynu pa dystiolaeth ychwanegol y dymunant i’r Awdurdod ei hystyried wrth wneud penderfyniad ar gofrestru. Gallai hyn gynnwys gwybodaeth y credant nad oedd yr Awdurdod wedi ei hystyried wrth gynnal ei asesiad.

en-gb	82.Subsection (4) gives the Welsh Ministers a regulation making power to change the time period for making representations.
cy-gb	82.Mae is-adran (4) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i newid y cyfnod o amser ar gyfer cyflwyno sylwadau.

en-gb	The power cannot be exercised to reduce the period for making representations to less than 14 days.
cy-gb	Ni chaniateir arfer y pŵer er mwyn lleihau’r cyfnod ar gyfer cyflwyno sylwadau i gyfnod o lai na 14 o ddiwrnodau.

en-gb	Section 21 – Decision on registration
cy-gb	Adran 21 – Penderfyniad ynghylch cofrestru

en-gb	83.Section 21 sets out the procedure that the Authority must follow once the period for making representations about a proposal to include a disused tip in the register has expired.
cy-gb	83.Mae adran 21 yn nodi’r weithdrefn y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn unwaith y bydd y cyfnod ar gyfer cyflwyno sylwadau ynghylch cynnig i gynnwys tomen nas defnyddir yn y gofrestr wedi dod i ben.

en-gb	84.Subsections (2) and (3) set out what the Authority must decide and the specific matters to which the Authority must have regard.
cy-gb	84.Mae is-adrannau (2) a (3) yn nodi’r hyn y mae rhaid i’r Awdurdod ei benderfynu a’r materion penodol y mae rhaid i’r Awdurdod roi sylw iddynt.

en-gb	85.Subsection (4) provides that the Authority may also have regard to any other information it considers relevant.
cy-gb	85.Mae is-adran (4) yn darparu y caiff yr Awdurdod hefyd roi sylw i unrhyw wybodaeth arall y mae’n ystyried ei bod yn berthnasol.

en-gb	This could, for example, include information relating to the history of the tip’s construction, proposed development on or around a tip that will affect the tip, or changes to land use.
cy-gb	Gallai hyn, er enghraifft, gynnwys gwybodaeth yn ymwneud â hanes adeiladu’r domen, datblygiad arfaethedig ar domen neu o’i chwmpas a fydd yn effeithio ar y domen, neu newidiadau i’r defnydd tir.

en-gb	Subsection (5) provides that where the Authority decides the criteria for registration are met, it must include the tip in the register as soon as practicable.
cy-gb	Mae is-adran (5) yn darparu, pan fo’r Awdurdod yn penderfynu bod y meini prawf ar gyfer cofrestru wedi eu bodloni, fod rhaid iddo gynnwys y domen yn y gofrestr cyn gynted ag y bo’n ymarferol.

en-gb	86.Subsection (6) provides the Authority may, if it thinks it is appropriate to do so, register a tip otherwise than in accordance with the proposal contained in the notice of proposed registration.
cy-gb	86.Mae is-adran (6) yn darparu y caiff yr Awdurdod, os yw’n credu ei bod yn briodol gwneud hynny, gofrestru tomen ac eithrio yn unol â’r cynnig a gynhwysir yn yr hysbysiad o gofrestru arfaethedig.

en-gb	This might occur, for example, where the Authority takes into account representations made in accordance with section 20(3) and places the tip in a different category.
cy-gb	Gallai hyn ddigwydd, er enghraifft, pan fo’r Awdurdod yn ystyried sylwadau a gyflwynir yn unol ag adran 20(3) ac yn gosod y domen mewn categori gwahanol.

en-gb	87.Subsections (7) and (8) list the persons to whom the Authority must give notice of its decision and the information that must be contained in the notice.
cy-gb	87.Mae is-adrannau (7) ac (8) yn rhestru’r personau y mae rhaid i’r Awdurdod roi hysbysiad iddynt o’i benderfyniad, a’r wybodaeth y mae rhaid ei chynnwys yn yr hysbysiad.

en-gb	Section 22 – Proposal to remove tip from register
cy-gb	Adran 22 – Cynnig i ddileu tomen o’r gofrestr

en-gb	88.If it appears to the Authority, on the basis of a report of a full assessment under section 17, that the criteria for registration are no longer met in relation to a tip in the register, the Authority must as soon as practicable give a “notice of proposed deregistration” to the persons listed in subsection (2)(a) and (b).
cy-gb	88.Os yw’n ymddangos i’r Awdurdod, ar sail adroddiad ar asesiad llawn o dan adran 17, nad yw’r meini prawf ar gyfer cofrestru yn cael eu bodloni mwyach mewn perthynas â thomen yn y gofrestr, rhaid i’r Awdurdod roi “hysbysiad o ddadgofrestriad arfaethedig” i’r personau a restrir yn is-adran (2)(a) a (b) cyn gynted ag y bo’n ymarferol.

en-gb	The persons listed in subsection (2)(a) and (b) are the same as those required to be notified about a proposal to register a tip under section 20(2).
cy-gb	Mae’r personau a restrir yn is-adran (2)(a) a (b) yr un fath â’r rhai y mae’n ofynnol eu hysbysu ynghylch cynnig i gofrestru tomen o dan adran 20(2).

en-gb	89.Subsection (3) sets out what a notice of proposed deregistration must contain and the minimum period for making representations.
cy-gb	89.Mae is-adran (3) yn nodi’r hyn y mae rhaid i hysbysiad o ddadgofrestriad arfaethedig ei gynnwys a’r cyfnod byrraf a ganiateir ar gyfer cyflwyno sylwadau.

en-gb	90.Subsection (4) gives the Welsh Ministers a regulation making power to change the minimum period for making representations.
cy-gb	90.Mae is-adran (4) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i newid y cyfnod byrraf a ganiateir ar gyfer cyflwyno sylwadau.

en-gb	The power cannot be exercised to reduce the period for making representations to less than 14 days.
cy-gb	Ni chaniateir arfer y pŵer er mwyn lleihau’r cyfnod ar gyfer cyflwyno sylwadau i lai na 14 o ddiwrnodau.

en-gb	Section 23 – Decision on removal of tip from register
cy-gb	Adran 23 – Penderfyniad ynghylch dileu tomen o’r gofrestr

en-gb	91.Section 23 sets out the procedure that the Authority must follow once the period for making representations about a proposal to remove a disused tip from the register has expired.
cy-gb	91.Mae adran 23 yn nodi’r weithdrefn y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn unwaith y bydd y cyfnod ar gyfer cyflwyno sylwadau ynghylch cynnig i ddileu tomen nas defnyddir o’r gofrestr wedi dod i ben.

en-gb	92.Subsections (2) and (3) set out what the Authority must decide and the specific matters to which the Authority must have regard.
cy-gb	92.Mae is-adrannau (2) a (3) yn nodi’r hyn y mae rhaid i’r Awdurdod ei benderfynu a’r materion penodol y mae rhaid i’r Awdurdod roi sylw iddynt.

en-gb	Subsection (4) provides the Authority may also have regard to any other information it considers relevant.
cy-gb	Mae is-adran (4) yn darparu y caiff yr Awdurdod hefyd roi sylw i unrhyw wybodaeth arall y mae’n ystyried ei bod yn berthnasol.

en-gb	93.Subsections (6) and (7) list the persons to whom the Authority must give notice of its decision and the information that must be contained in the notice.
cy-gb	93.Mae is-adrannau (6) a (7) yn rhestru’r personau y mae rhaid i’r Awdurdod roi hysbysiad iddynt o’i benderfyniad a’r wybodaeth y mae rhaid ei chynnwys yn yr hysbysiad.

en-gb	Chapter 4 – the Categories of Disused Tip Etc
cy-gb	Pennod 4 – Y Categorïau O Domenni Nas Defnyddir Etc

en-gb	Overview of Chapter
cy-gb	Trosolwg o’r Bennod

en-gb	94.All disused tips that are entered onto the register will be given a category by the Authority, based on the different degrees to which the disused tips cause the Authority concern.
cy-gb	94.Bydd yr Awdurdod yn rhoi categori i bob tomen nas defnyddir sy’n cael ei nodi yn y gofrestr, yn seiliedig ar y gwahanol raddau y mae’r tomenni nas defnyddir yn peri pryder i’r Awdurdod.

en-gb	This Chapter explains the categories of disused tip, how the Authority will make decisions on categorisation and provides a process for review of categorisation.
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn esbonio’r categorïau o domenni nas defnyddir, sut y bydd yr Awdurdod yn gwneud penderfyniadau ar gategoreiddio ac yn darparu proses ar gyfer adolygu categoreiddio.

en-gb	Section 24 – Categories of disused tip
cy-gb	Adran 24 – Categorïau tomenni nas defnyddir

en-gb	95.Subsection (1) provides that a disused tip may be placed in one of four categories on the register: category 1, 2, 3 or 4.
cy-gb	95.Mae is-adran (1) yn darparu y caniateir rhoi tomen nas defnyddir mewn un o bedwar categori yn y gofrestr: categori 1, 2, 3 neu 4.

en-gb	The categories have a numeric descriptor as the register will be available in both English and Welsh.
cy-gb	Mae gan y categorïau ddisgrifiad rhifol gan y bydd y gofrestr ar gael yn Gymraeg a Saesneg.

en-gb	96.Subsection (2) provides the four categories represent the different degrees to which disused tips cause the Authority concern.
cy-gb	96.Mae is-adran (2) yn darparu bod y pedwar categori yn cynrychioli’r graddau gwahanol y mae tomenni nas defnyddir yn peri pryder i’r Awdurdod.

en-gb	Decisions on the categorisation of a tip must be made on the basis of one or more of the factors set out in subsection (3).
cy-gb	Rhaid gwneud penderfyniadau ar gategoreiddio tomen ar sail un neu ragor o’r ffactorau a nodir yn is-adran (3).

en-gb	Section 25 – Statement of policy on categorisation
cy-gb	Adran 25 - Datganiad polisi ar gategoreiddio

en-gb	97.Subsection (1) places a duty on the Authority to publish a statement of its policy on the categorisation of disused tips.
cy-gb	97.Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i gyhoeddi datganiad o’i bolisi ar gategoreiddio tomenni nas defnyddir.

en-gb	It is anticipated that this statement will include matters such as the Authority’s approach to categorisation and a description of the different categories.
cy-gb	Rhagwelir y bydd y datganiad hwn yn cynnwys materion megis dull gweithredu yr Awdurdod o ran categoreiddio a disgrifiad o’r gwahanol gategorïau.

en-gb	98.Subsection (2) enables the Authority to revise the statement.
cy-gb	98.Mae is-adran (2) yn galluogi’r Awdurdod i ddiwygio’r datganiad.

en-gb	If it does so, the Authority must publish the statement in its revised form as soon as practicable after making the revisions.
cy-gb	Os yw’n gwneud hynny, rhaid i’r Awdurdod gyhoeddi’r datganiad ar ei ffurf ddiwygiedig cyn gynted ag y bo’n ymarferol ar ôl gwneud y diwygiadau.

en-gb	It is intended the Authority will publish the statement on its website.
cy-gb	Y bwriad yw y bydd yr Awdurdod yn cyhoeddi’r datganiad ar ei wefan.

en-gb	99.Subsection (3) places a duty on the Authority to consult such persons as it considers appropriate before publishing the statement (including in a revised form).
cy-gb	99.Mae is-adran (3) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i ymgynghori â’r personau hynny y mae’n ystyried eu bod yn briodol cyn cyhoeddi’r datganiad (gan gynnwys ar ffurf ddiwygiedig).

en-gb	Section 26 – Initial categorisation of a disused tip
cy-gb	Adran 26 – Categoreiddio cychwynnol tomen nas defnyddir

en-gb	100.When proposing to register a tip under section 20 or deciding to register a tip under section 21, the Authority must have regard to the report of the full assessment carried out under section 16 and follow the policy in the statement published under section 25.
cy-gb	100.Wrth gynnig cofrestru tomen o dan adran 20 neu benderfynu cofrestru tomen o dan adran 21, rhaid i’r Awdurdod roi sylw i’r adroddiad ar yr asesiad llawn a gynhaliwyd o dan adran 16 a dilyn y polisi yn y datganiad a gyhoeddir o dan adran 25.

en-gb	101.The Authority may also have regard to any other information it considers relevant in proposing or deciding on a tip’s category.
cy-gb	101.Wrth gynnig neu benderfynu ar gategori tomen caiff yr Awdurdod hefyd roi sylw i unrhyw wybodaeth arall y mae’n ystyried ei bod yn berthnasol.

en-gb	This might include, for example, information about the tip’s history that may be relevant to its stability.
cy-gb	Gallai hyn gynnwys, er enghraifft, wybodaeth am hanes y domen a allai fod yn berthnasol o ran ei sefydlogrwydd.

en-gb	Section 27 – Reviews of categorisation
cy-gb	Adran 27 – Adolygiadau o gategori

en-gb	102.The Act allows the Authority to change a tip’s category following a review.
cy-gb	102.Mae’r Ddeddf yn caniatáu i’r Awdurdod newid categori tomen yn dilyn adolygiad.

en-gb	Subsection (1) places a duty on the Authority to review a tip’s category as soon as practicable where the Authority carries out a full assessment of a disused tip that is already in the register and the report concludes the criteria for registration are still met.
cy-gb	Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i adolygu categori tomen cyn gynted ag y bo’n ymarferol pan fo’r Awdurdod yn cynnal asesiad llawn o domen nas defnyddir sydd eisoes yn y gofrestr ac mae’r adroddiad yn dod i’r casgliad bod y meini prawf ar gyfer cofrestru yn dal i gael eu bodloni.

en-gb	103.Subsection (2) gives the Authority the power to review the category of a tip at any other time.
cy-gb	103.Mae is-adran (2) yn rhoi’r pŵer i’r Awdurdod i adolygu categori tomen ar unrhyw adeg arall.

en-gb	104.Subsection (3) provides that where the Authority considers on review that a disused tip’s category should be changed, it must propose a different category for the tip as soon as practicable.
cy-gb	104.Mae is-adran (3) yn darparu, pan fo’r Awdurdod yn ystyried ar adolygiad y dylid newid categori tomen nas defnyddir, rhaid iddo gynnig categori gwahanol ar gyfer y domen cyn gynted ag y bo’n ymarferol.

en-gb	105.Subsections (4) and (5) mirror section 26(2) and (3), in that these provisions set out the information and documents that the Authority is required or permitted to have regard to in reviewing a disused tip’s category and in proposing a different category.
cy-gb	105.Mae is-adrannau (4) a (5) yn adlewyrchu adran 26(2) a (3), gan fod y darpariaethau hyn yn nodi’r wybodaeth a’r dogfennau y mae’n ofynnol neu y caniateir i’r Awdurdod roi sylw iddynt wrth adolygu categori tomen nas defnyddir ac wrth gynnig categori gwahanol.

en-gb	Where there has been more than one full assessment in relation to a disused tip, the Authority may have regard to all of these assessments but is only required to have regard to the report of the most recent assessment.
cy-gb	Pan fu mwy nag un asesiad llawn mewn perthynas â thomen nas defnyddir, caiff yr Awdurdod roi sylw i’r holl asesiadau hyn, ond dim ond adroddiad ar yr asesiad diweddaraf y mae’n ofynnol iddo roi sylw iddo.

en-gb	Chapter 5 – Notifiable Changes to the Register
cy-gb	Pennod 5 – Newidiadau Hysbysadwy I’R Gofrestr

en-gb	106.Chapter 5 makes provision about notifiable changes to the register.
cy-gb	106.Mae Pennod 5 yn gwneud darpariaeth ynghylch newidiadau hysbysadwy i’r gofrestr.

en-gb	It defines what is meant by notifiable change, the process that the Authority must follow if it proposes to make a notifiable change, and the process for making a decision on a notifiable change.
cy-gb	Mae’n diffinio ystyr newid hysbysadwy, y broses y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn os yw’n bwriadu gwneud newid hysbysadwy, a’r broses ar gyfer gwneud penderfyniad ynghylch newid hysbysadwy.

en-gb	Section 28 – Meaning of “notifiable change”
cy-gb	Adran 28 - Ystyr “newid hysbysadwy”

en-gb	107.For the purposes of Chapter 5, a notifiable change means a change to the area shown as the area of a disused tip on the map included in the register, or a change to the disused tip’s category.
cy-gb	107.At ddibenion Pennod 5, ystyr newid hysbysadwy yw newid i’r ardal a ddangosir fel ardal tomen nas defnyddir ar y map sydd wedi ei gynnwys yn y gofrestr, neu newid i gategori’r domen nas defnyddir.

en-gb	Section 29 – Proposal to make notifiable change
cy-gb	Adran 29 – Cynnig i wneud newid hysbysadwy

en-gb	108.Subsection (1) describes the persons that the Authority must notify if it proposes to make a notifiable change.
cy-gb	108.Mae is-adran (1) yn disgrifio’r personau y mae rhaid i’r Awdurdod eu hysbysu os yw’n cynnig gwneud newid hysbysadwy.

en-gb	109.Subsection (2) describes what a notice under subsection 1 (i.e. a “notice of a proposed change to the register”) must address.
cy-gb	109.Mae is-adran (2) yn disgrifio’r materion y mae rhaid i hysbysiad o dan is-adran (1) (h.y. “hysbysiad o newid arfaethedig i’r gofrestr”) fynd i’r afael â hwy.

en-gb	110.Amongst other things, the notice must advise the person to whom a notice is given under this section that they may make representations to the Authority about the proposal.
cy-gb	110.Ymhlith pethau eraill, rhaid i’r hysbysiad roi gwybod i’r person y rhoddir hysbysiad iddo o dan yr adran hon y caiff gyflwyno sylwadau i’r Awdurdod ynghylch y cynnig.

en-gb	The notice must give the person a period of at least 30 days beginning with the day after the day on which the notice is given to make representations.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad roi cyfnod o 30 o ddiwrnodau o leiaf i’r person sy’n dechrau â’r diwrnod drannoeth y diwrnod y rhoddir yr hysbysiad i gyflwyno sylwadau.

en-gb	This means, for example, that if a notice is given on 1 October a person must be given until at least 31 October to make the representations.
cy-gb	Mae hyn yn golygu, er enghraifft, os rhoddir hysbysiad ar 1 Hydref bod rhaid caniatáu hyd at o leiaf 31 Hydref i berson gyflwyno’r sylwadau.

en-gb	The notice must also explain how a person may make representations.
cy-gb	Rhaid i’r hysbysiad hefyd esbonio sut y gall person gyflwyno sylwadau.

en-gb	111.The ways of making representations could include, for example, by email or post to the Authority.
cy-gb	111.Gallai’r ffyrdd o gyflwyno sylwadau gynnwys, er enghraifft, drwy e-bost neu drwy’r post i’r Awdurdod.

en-gb	It is anticipated that the Welsh Ministers will give guidance to the Authority to make reasonable adjustments for persons who may find it difficult to make a complaint using traditional methods.
cy-gb	Rhagwelir y bydd Gweinidogion Cymru yn rhoi arweiniad i’r Awdurdod i wneud addasiadau rhesymol ar gyfer personau a allai ei chael hi’n anodd cyflwyno sylwadau drwy ddefnyddio dulliau traddodiadol.

en-gb	112.In terms of the substance of the representations, it would be for the person making the representations to determine what additional evidence they wish the Authority to consider when making a decision, this might include information they believe the Authority has not considered or had access to.
cy-gb	112.O ran sylwedd y sylwadau, mater i’r person sy’n gwneud y sylwadau fyddai penderfynu pa dystiolaeth ychwanegol y dymunant i’r Awdurdod ei hystyried wrth wneud penderfyniad, gallai hyn gynnwys gwybodaeth y mae’n credu nad yw’r Awdurdod wedi ei hystyried neu wedi cael mynediad iddi.

en-gb	113.Subsection (3) gives the Welsh Ministers a regulation making power to change the time period for making representations.
cy-gb	113.Mae is-adran (3) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i newid y cyfnod o amser ar gyfer cyflwyno sylwadau.

en-gb	Section 30 – Decision on notifiable change
cy-gb	Adran 30 - Penderfyniad ynghylch newid hysbysadwy

en-gb	114.The provisions in this section set out the procedure that the Authority must follow in deciding whether to make the change, once the period for making representations about a proposal to make a notifiable change has expired.
cy-gb	114.Mae’r darpariaethau yn yr adran hon yn nodi’r weithdrefn y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn wrth benderfynu pa un a ddylid gwneud y newid, unwaith y bydd y cyfnod ar gyfer cyflwyno sylwadau ynghylch cynnig i wneud newid hysbysadwy wedi dod i ben.

en-gb	115.Subsection (5) provides that in making its decision, the Authority must have regard to any representations about the proposal by a person who was given a notice under section 29.
cy-gb	115.Mae is-adran (5) yn darparu, wrth wneud ei benderfyniad, bod rhaid i’r Awdurdod roi sylw i unrhyw sylwadau am y cynnig gan berson y rhoddwyd hysbysiad iddo o dan adran 29.

en-gb	Subsection (6) provides that the Authority may also have regard to any other information it considers relevant.
cy-gb	Mae is-adran (6) yn darparu y caiff yr Awdurdod hefyd roi sylw i unrhyw wybodaeth arall y mae’n ystyried ei bod yn berthnasol.

en-gb	This could, for example, include information relating to the history of the tip and its stability.
cy-gb	Gallai hyn, er enghraifft, gynnwys gwybodaeth yn ymwneud â hanes y domen a’i sefydlogrwydd.

en-gb	116.Subsection (7) provides that where the Authority decides to make a notifiable change, it must update the register as soon as practicable.
cy-gb	116.Mae is-adran (7) yn darparu, pan fo’r Awdurdod yn penderfynu gwneud newid hysbysadwy, fod rhaid iddo ddiweddaru’r gofrestr cyn gynted ag y bo’n ymarferol.

en-gb	117.Subsections (8) and (9) set out the procedure that the Authority must follow to give notice of its decision.
cy-gb	117.Mae is-adrannau (8) a (9) yn nodi’r weithdrefn y mae rhaid i’r Awdurdod ei dilyn i roi hysbysiad o’i benderfyniad.

en-gb	Chapter 6 – Supplementary Provision
cy-gb	Pennod 6 – Darpariaeth Atodol

en-gb	118.Chapter 6 contains provision that supplements the other provisions in Part 2.
cy-gb	118.Mae Pennod 6 yn cynnwys darpariaeth sy’n ategu’r darpariaethau eraill yn Rhan 2.

en-gb	Section 31 places the Authority under a duty to compile and maintain a list of all disused tips that have had a preliminary assessment under section 13.
cy-gb	Mae adran 31 yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i lunio a chadw cofrestr o’r holl domenni nas defnyddir y cynhaliwyd asesiad rhagarweiniol ohonynt o dan adran 13.

en-gb	Section 32 requires the Authority to publish specified notices.
cy-gb	Mae adran 32 yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi hysbysiadau penodedig.

en-gb	Section 33 makes provision for compensation for damage or disturbance arising as a result of specified activity carried out under Chapter 1 or 2 of this Part.
cy-gb	Mae adran 33 yn gwneud darpariaeth ar gyfer digollediad am ddifrod neu aflonyddu sy’n codi o ganlyniad i weithgarwch penodedig a gynhelir o dan Bennod 1 neu 2 o’r Rhan hon.

en-gb	It also introduces Schedule 2 - Claims for Contributions by Owners and Contributories.
cy-gb	Mae hefyd yn cyflwyno Atodlen 2 - Hawliadau am Ddigollediad gan Berchnogion a Chyfranwyr.

en-gb	Section 34 makes it a criminal offence to obstruct monitoring activities or assessments under Part 2 of the Act.
cy-gb	Mae adran 34 yn ei gwneud yn drosedd rhwystro gweithgareddau monitro neu asesiadau o dan Ran 2 o’r Ddeddf.

en-gb	Section 31 – Duty to compile and maintain list of all disused tips
cy-gb	Adran 31 – Dyletswydd i lunio a chadw cofrestr o’r holl domenni nas defnyddir

en-gb	119.Subsection (1) places a duty on the Authority to compile and maintain an electronic list of all disused tips which have undergone a preliminary assessment.
cy-gb	119.Mae is-adran (1) yn gosod dyletswydd ar yr Awdurdod i lunio a chadw cofrestr electronig o’r holl domenni nas defnyddir y cynhaliwyd asesiad rhagarweiniol ohonynt.

en-gb	This means that, in time, all disused tips in Wales will appear on the list, including those that do not meet the criteria for registration under section 7.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y bydd pob tomen nas defnyddir yng Nghymru, ymhen amser, yn ymddangos yn y gofrestr, gan gynnwys y rheini nad ydynt yn bodloni’r meini prawf ar gyfer cofrestru o dan adran 7.

en-gb	In accordance with subsection (2), the Authority must include a disused tip in the list as soon as practical after completing the relevant preliminary assessment.
cy-gb	Yn unol ag is-adran (2), rhaid i’r Awdurdod gynnwys tomen nas defnyddir yn y gofrestr cyn gynted ag y bo’n ymarferol ar ôl yr asesiad rhagarweiniol perthnasol.

en-gb	120.Subsection (3) prescribes that an entry in the list must include the name or names by which the tip is commonly known, the location of the tip and a unique identifier given by the Authority to the tip.
cy-gb	120.Mae is-adran (3) yn rhagnodi bod rhaid i gofnod yn y gofrestr gynnwys enw neu enwau cyffredin y domen, lleoliad y domen a dynodydd unigryw y mae’r Awdurdod wedi ei roi i’r domen.

en-gb	Subsection (4) requires the Authority to publish the list.
cy-gb	Mae is-adran (4) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi’r rhestr.

en-gb	In accordance with section 72, where the Act requires the Authority to publish anything, this means it must be published on the Authority’s website (or other electronic facility) established and maintained under section 71, and may also be published in any other manner the Authority considers appropriate.
cy-gb	Yn unol ag adran 72, pan fo’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod gyhoeddi unrhyw beth, mae hyn yn golygu bod rhaid iddo gael ei gyhoeddi ar y wefan (neu gyfleuster electronig arall) yr Awdurdod a sefydlir ac a gynhelir o dan adran 71, a chaniateir ei gyhoeddi hefyd mewn unrhyw fodd arall y mae’r Awdurdod yn ystyried ei fod yn briodol.

en-gb	Section 32 – Duty to publish notices
cy-gb	Adran 32 – Dyletswydd i gyhoeddi hysbysiadau

en-gb	121.Section 32 provides that where a provision in Chapter 3 or 5 of Part 2 requires a notice to be given to a person, the Authority must publish the notice as soon as practicable after it is given.
cy-gb	121.Mae adran 32 yn darparu, pan fo darpariaeth ym Mhennod 3 neu 5 o Ran 2 yn ei gwneud yn ofynnol i hysbysiad gael ei roi i berson, fod rhaid i’r Awdurdod gyhoeddi’r hysbysiad cyn gynted ag y bo’n ymarferol ar ôl iddo gael ei roi.

en-gb	This means that notices given under sections 20, 21, 22, 23, 29 and 30 must be published.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod rhaid cyhoeddi hysbysiadau a roddir o dan adrannau 20, 21, 22, 23, 29 a 30.

en-gb	The Authority has the power to publish the notice in a redacted form if the conditions specified in subsection (2) are met.
cy-gb	Mae gan yr Awdurdod y pŵer i gyhoeddi’r hysbysiad ar ffurf olygedig os bodlonir yr amodau a bennir yn is-adran (2).

en-gb	122.In accordance with section 72, the notices must be published on the Authority’s website (or other electronic facility) established and maintained under section 71, and may also be published in any other manner the Authority considers appropriate.
cy-gb	122.Yn unol ag adran 72, rhaid i’r hysbysiadau gael eu cyhoeddi ar wefan (neu gyfleuster electronig arall) yr Awdurdod a sefydlir ac a gynhelir o dan adran 71, a chaniateir eu cyhoeddi hefyd mewn unrhyw fodd arall y mae’r Awdurdod yn ystyried ei fod yn briodol.

en-gb	Section 33 - Compensation for damage or disturbance
cy-gb	Adran 33 - Digollediad am ddifrod neu aflonyddu

en-gb	123.Section 33 provides that the persons referred to in subsection (3) are entitled to recover compensation from the Authority for damage or disturbance resulting from carrying out activities listed in subsection (1).
cy-gb	123.Mae adran 33 yn darparu bod gan y personau y cyfeirir atynt yn is-adran (3) hawlogaeth i adennill digollediad oddi wrth yr Awdurdod am ddifrod neu aflonyddu o ganlyniad i gynnal gweithgareddau a restrir yn is-adran (1).

en-gb	124.Subsection (4) provides that any dispute arising out of a claim for compensation under this section is to be determined by the court.
cy-gb	124.Mae is-adran (4) yn darparu bod unrhyw anghydfod sy’n codi ynghylch hawliad am ddigollediad o dan yr adran hon i’w benderfynu gan y llys.

en-gb	“Court” is defined in section 90 as the High Court or county court.
cy-gb	Diffinnir “llys” yn adran 90 fel yr Uchel Lys neu’r llys sirol.

en-gb	125.Subsection (5) provides that Schedule 2 has effect in relation to certain claims for compensation under this section.
cy-gb	125.Mae is-adran (5) yn darparu bod Atodlen 2 yn cael effaith mewn perthynas â hawliadau penodol am ddigollediad o dan yr adran hon.

en-gb	126.Under section 74(1)(d), the Welsh Ministers must give guidance to the Authority in relation to the exercise of its functions under section 33.
cy-gb	126.O dan adran 74(1)(d), rhaid i Weinidogion Cymru roi canllawiau i’r Awdurdod mewn perthynas ag arfer ei swyddogaethau o dan adran 33.

en-gb	Schedule 2 – Claims for compensation by owners and contributories
cy-gb	Atodlen 2 - Hawliadau am ddigollediad gan berchnogion a chyfranwyr

en-gb	127.Schedule 2 makes provision in relation to claims by owners or contributories for compensation.
cy-gb	127.Mae Atodlen 2 yn gwneud darpariaeth mewn perthynas â hawliadau gan berchnogion neu gyfranwyr am ddigollediad.

en-gb	“Contributories” are persons in relation to whom a contribution order has been made under section 48.
cy-gb	“Cyfranwyr” yw personau y gwnaed gorchymyn cyfrannu mewn perthynas â hwy o dan adran 48.

en-gb	128.Paragraph 1(1) provides that the Schedule applies to an owner of land where the Authority has carried out operations under section 44 or investigations under section 55 that resulted in the carrying out of operations, the owner has claimed compensation under the Act and notwithstanding any contribution order that may have been made, the owner has expenses to bear in respect of those operations or investigations.
cy-gb	128.Mae paragraff 1(1) yn darparu bod yr Atodlen yn gymwys i berchennog ar dir pan fo’r Awdurdod wedi cynnal gweithrediadau o dan adran 44 neu ymchwiliadau o dan adran 55 a arweiniodd at gynnal gweithrediadau, pan fo’r perchennog wedi hawlio digollediad o dan y Ddeddf ac er gwaethaf unrhyw orchymyn cyfrannu a allai fod wedi ei wneud, fod gan y perchennog dreuliau i’w hysgwyddo mewn cysylltiad â’r gweithrediadau hynny neu’r ymchwiliadau hynny.

en-gb	129.Paragraph 1(2) provides that the Schedule also applies to contributories if a contribution may be claimed from them in respect of expenses incurred by an owner of land in carrying out operations under section 35 or by the Authority in carrying out operations under section 44 or investigations under section 55 that resulted in the carrying out of operations, and the contributory has claimed compensation under the Act from an owner of land or the Authority.
cy-gb	129.Mae paragraff 1(2) yn darparu bod yr Atodlen hefyd yn gymwys i gyfranwyr os caniateir hawlio cyfraniad oddi wrthynt mewn cysylltiad â threuliau yr eir iddynt gan berchennog ar dir wrth gynnal gweithrediadau o dan adran 35 neu gan yr Awdurdod wrth gynnal gweithrediadau o dan adran 44 neu ymchwiliadau o dan adran 55 a arweiniodd at gynnal gweithrediadau, a bod y cyfrannydd wedi hawlio digollediad o dan y Ddeddf oddi wrth berchennog ar dir neu’r Awdurdod.

en-gb	130.Paragraph 2 makes provision that applies where an owner of land seeks to enforce a claim for compensation from the Authority under the Act and the Authority is entitled to demand a sum from the owner under section 53.
cy-gb	130.Mae paragraff 2 yn gwneud darpariaeth sy’n gymwys pan fo perchennog ar dir yn ceisio gorfodi hawliad am ddigollediad oddi wrth yr Awdurdod o dan y Ddeddf a bod gan yr Awdurdod hawlogaeth i wneud archiad am swm oddi wrth y perchennog o dan adran 53.

en-gb	131.Paragraph 3 makes provision that applies where a contributory seeks to enforce a claim for compensation from the Authority or a landowner and the Authority or the landowner is entitled to demand a sum from the contributory (under section 51 or 53).
cy-gb	131.Mae paragraff 3 yn gwneud darpariaeth sy’n gymwys pan fo cyfrannydd yn ceisio gorfodi hawliad am ddigollediad oddi wrth yr Awdurdod neu dirfeddiannwr a bod gan yr Awdurdod neu’r tirfeddiannwr hawlogaeth i wneud archiad am swm oddi wrth y cyfrannydd (o dan adran 51 neu 53).

en-gb	132.Paragraphs 2 and 3 prevent those claims for compensation from being enforced, other than by way of an offset against a demand, for a period of 12 months.
cy-gb	132.Mae paragraffau 2 a 3 yn atal yr hawliadau hynny am ddigollediad rhag cael eu gorfodi, ac eithrio drwy eu gosod yn erbyn archiad, am gyfnod o 12 mis.

en-gb	The purpose of this restriction is to provide an opportunity for the relevant sums to be demanded (and potentially recovered) from the person before compensation has to be paid to the person.
cy-gb	Diben y cyfyngiad hwn yw rhoi cyfle i wneud archiad am y symiau perthnasol (ac o bosibl eu hadennill) oddi wrth y peron cyn bod rhaid talu digollediad i’r person.

en-gb	133.Paragraph 4 provides that references to operations in Schedule 2 include works of reinstatement consequential on those operations.
cy-gb	133.Mae paragraff 4 yn darparu bod cyfeiriadau at weithrediadau yn Atodlen 2 yn cynnwys gwaith adfer o ganlyniad i’r gweithrediadau hynny.

en-gb	134.Paragraph 5 makes provision relating to the time limit for bringing a claim for compensation referred to in paragraph 1.
cy-gb	134.Mae paragraff 5 yn gwneud darpariaeth sy’n ymwneud â’r terfyn amser ar gyfer cyflwyno hawliad am ddigollediad y cyfeirir ato ym mharagraff 1.

en-gb	Section 9 of the Limitation Act 1980 requires the claim to be made within 6 years of the date on which the cause of action accrued, and paragraph 5 sets out when the cause of action is to be regarded as having accrued for that purpose.
cy-gb	Mae adran 9 o Ddeddf Cyfyngiadau 1980 yn ei gwneud yn ofynnol i’r hawliad gael ei wneud o fewn 6 blynedd i ddyddiad cronni achos y person i adennill y digollediad, ac mae paragraff 5 yn nodi pryd y dylid ystyried bod achos y person i adennill y digollediad wedi cronni at y diben hwnnw.

en-gb	Section 34 – Penalty for obstructing monitoring activities or assessments
cy-gb	Adran 34 - Cosb am rwystro gweithgareddau monitro neu asesiadau

en-gb	135.Subsection (1) provides that it is an offence to intentionally obstruct or interfere with an inspection or other monitoring activity under section 10, or a preliminary or full assessment under Chapter 2.
cy-gb	135.Mae is-adran (1) yn darparu ei bod yn drosedd rhwystro neu ymyrryd yn fwriadol ag arolygiad neu weithgaredd monitro arall o dan adran 10, neu asesiad rhagarweiniol neu lawn o dan Bennod 2.

en-gb	136.Subsection (2) provides that a person who is found guilty of such an offence is liable on summary conviction to a fine.
cy-gb	136.Mae is-adran (2) yn darparu bod person a euogfernir o drosedd o’r fath yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy.

en-gb	137.Subsection (3) provides that a contravention of subsection (1) by the Crown does not make the Crown criminally liable.
cy-gb	137.Mae is-adran (3) yn darparu nad yw torri is-adran (1) gan y Goron yn gwneud y Goron yn atebol o ran cyfraith trosedd.

en-gb	This is consistent with the policy expressed in section 28(3) of the Legislation (Wales) Act 2019, which provides that an Act of Senedd Cymru does not make the Crown criminally liable, but applies to persons in the service of the Crown as it applies to other persons.
cy-gb	Mae hyn yn gyson â’r polisi a fynegir yn adran 28(3) o Ddeddf Deddfwriaeth (Cymru) 2019, sy’n darparu nad yw Deddf gan Senedd Cymru yn gwneud y Goron yn atebol o ran cyfraith trosedd, ond ei bod yn gymwys i bersonau sy’n gwasanaethu’r Goron fel y mae’n gymwys i bersonau eraill.

en-gb	Part 3 – Dealing With Tip Instability and Threats to Tip Stability
cy-gb	Rhan 3 – Ymdrin Ag Ansefydlogrwydd Tomen a Bygythiadau I Sefydlogrwydd Tomen

en-gb	Chapter 1 - Requiring an Owner of Land to Carry Out Operations
cy-gb	Pennod 1 - Ei Gwneud Yn Ofynnol I Berchennog Ar Dir Gynnal Gweithrediadau

en-gb	138.Chapter 1 gives the Authority a power to give an owner of land a notice to require the owner to carry out operations on that land to prevent or deal with threats to the stability of disused tips, or to stabilise disused tips or prevent them from becoming more unstable, so as to avoid or reduce threats to human welfare.
cy-gb	138.Mae Pennod 1 yn rhoi pŵer i’r Awdurdod i roi hysbysiad i berchennog ar dir i’w gwneud yn ofynnol i’r perchennog gynnal gweithrediadau ar y tir hwnnw i atal bygythiadau i sefydlogrwydd tomenni nas defnyddir neu ymdrin â bygythiadau o’r fath, neu i sefydlogi tomenni nas defnyddir neu eu hatal rhag mynd yn fwy ansefydlog, er mwyn osgoi neu leihau bygythiadau i les pobl.

en-gb	It makes provision in relation to the owner’s right to enter their land to carry out operations in situations where the owner is not in occupation of their land.
cy-gb	Mae’n gwneud darpariaeth mewn perthynas â hawl y perchennog i fynd ar ei dir i gynnal gweithrediadau mewn sefyllfaoedd pan na fo’r perchennog yn meddiannu ei dir.

en-gb	It also makes provision requiring the Authority to give interested parties, such as occupiers of the land, copies of any notice requiring the owner to carry out operations.
cy-gb	Mae hefyd yn gwneud darpariaeth sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r Awdurdod roi copïau i bartïon sydd â buddiant o unrhyw hysbysiad sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r perchennog gynnal gweithrediadau.

en-gb	The Chapter also makes provision for related matters, such as rights of appeal against a notice and the imposition of a penalty for a failure to comply with a notice.
cy-gb	Mae’r Bennod hefyd yn gwneud darpariaeth ar gyfer materion cysylltiedig, megis hawliau apelio yn erbyn hysbysiad a gosod cosb am fethu â chydymffurfio â hysbysiad.

en-gb	It also enables the Authority to cancel a notice after it has been given and makes provision for reimbursement of expenses in such a situation.
cy-gb	Mae hefyd yn galluogi’r Awdurdod i ganslo hysbysiad ar ôl iddo gael ei roi ac yn gwneud darpariaeth ar gyfer ad-dalu treuliau mewn sefyllfa o’r fath.

en-gb	Section 35 – Notice requiring owner of land to carry out operations
cy-gb	Adran 35 – Hysbysiad yn ei gwneud yn ofynnol i berchennog ar dir gynnal gweithrediadau

en-gb	139.Section 35 gives the Authority the power by notice to require the owner of land to carry out specified operations on the land if the Authority thinks the operations are necessary to fulfil the objective set out in subsection (2).
cy-gb	139.Mae adran 35 yn rhoi’r pŵer i’r Awdurdod i’w gwneud yn ofynnol drwy hysbysiad i berchennog ar dir gynnal gweithrediadau penodedig ar y tir os yw’r Awdurdod yn meddwl bod y gweithrediadau’n angenrheidiol i gyflawni’r amcan a nodir yn is-adran (2).

en-gb	140.Subsection (2) provides the objective is to (a) prevent or deal with threats to the stability of a disused tip, or (b) to stabilise a disused tip or prevent a disused tip from becoming more unstable, so as to avoid or reduce threats to human welfare.
cy-gb	140.Mae is-adran (2) yn darparu mai’r amcan yw (a) atal neu ymdrin â bygythiadau i sefydlogrwydd tomen nas defnyddir, neu (b) sefydlogi tomen nas defnyddir neu atal tomen nas defnyddir rhag mynd yn fwy ansefydlog, er mwyn osgoi neu leihau bygythiadau i les pobl.

en-gb	Therefore, the Authority has the power to intervene in the interests of the stability of disused tips at various stages, including by taking pre-emptive action.
cy-gb	Felly, mae gan yr Awdurdod y pŵer i ymyrryd er budd sefydlogrwydd tomenni nas defnyddir ar gamau amrywiol, gan gynnwys drwy gymryd camau rhagataliol.

en-gb	141.“Operations” are defined in section 90 as including, but not limited to, building and engineering operations.
cy-gb	141.Diffinnir “gweithrediadau” yn adran 90 fel rhai sy’n cynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, weithrediadau adeiladu a pheirianneg.

en-gb	142.The Authority is given the power to issue notices to owners of land.
cy-gb	142.Rhoddir y pŵer i’r Awdurdod i ddyroddi hysbysiadau i berchnogion ar dir.

en-gb	This includes owners of disused tips but may also include owners of land that is not covered by a disused tip.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys perchnogion tomenni nas defnyddir ond caiff hefyd gynnwys perchnogion ar dir nad yw’n cael ei orchuddio gan domen nas defnyddir.

en-gb	In practice, such land is likely to be land that is immediately adjacent to a disused tip where conditions on that land are having a direct impact, or could potentially have a direct impact, on the stability of the disused tip.
cy-gb	Yn ymarferol, mae tir o’r fath yn debygol o fod yn dir sy’n union gerllaw tomen nas defnyddir pan fo’r amodau ar y tir hwnnw yn cael effaith uniongyrchol, neu y gallent gael effaith uniongyrchol, ar sefydlogrwydd y domen nas defnyddir.

en-gb	143.The operations that might be required by a notice will vary in nature and degree.
cy-gb	143.Bydd y gweithrediadau y gallent fod yn ofynnol gan hysbysiad yn amrywio o ran natur a maint.

en-gb	Some operations might be relatively minor in nature, such as clearing detritus from a culvert to allow proper drainage that might prevent a disused tip becoming unstable.
cy-gb	Gallai rhai gweithrediadau fod yn gymharol fach eu natur, megis clirio malurion o gwlfert i ganiatáu draenio priodol a allai atal tomen nas defnyddir rhag mynd yn ansefydlog.

en-gb	Equally, a notice could require a major overhaul of a disused tip’s drainage system that is no longer serviceable.
cy-gb	Yn yr un modd, gallai hysbysiad ei gwneud yn ofynnol cynnal gwaith atgyweirio mawr ar system ddraenio tomen nas defnyddir nad oes modd ei defnyddio mwyach.

en-gb	144.An example of the type of operations that might be required to be undertaken by an owner of land that is not a disused tip might include operations to capture and re-route water run-off which is uncontrollably discharging onto a disused tip from adjacent land and causing instability.
cy-gb	144.Gallai enghraifft o’r math o weithrediadau y gallai fod yn ofynnol i berchennog ar dir nad yw’n domen nas defnyddir eu cynnal gynnwys gweithrediadau i ddal ac ailgyfeirio dŵr ffo sy’n gollwng yn afreolus ar domen nas defnyddir o dir cyfagos ac yn achosi ansefydlogrwydd.

en-gb	145.Subsections (3) and (4) set out the procedural requirements the Authority must follow in giving a notice under this section.
cy-gb	145.Mae is-adrannau (3) a (4) yn nodi’r gofynion gweithdrefnol y mae rhaid i’r Awdurdod eu dilyn wrth roi hysbysiad o dan yr adran hon.

en-gb	146.The Welsh Ministers intend to issue guidance to the Authority about its functions under this Chapter.
cy-gb	146.Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu dyroddi canllawiau i’r Awdurdod ynghylch ei swyddogaethau o dan y Bennod hon.

en-gb	This is likely to include guidance on matters such as allowing sufficient time, when setting deadlines for the completion of operations, for the owners to obtain the necessary permissions or permits to carry out the operations, so as to ensure that the timeframe given for the completion of operations is reasonable.
cy-gb	Mae hyn yn debygol o gynnwys canllawiau ar faterion megis caniatáu digon o amser, wrth bennu terfynau amser ar gyfer cwblhau gweithrediadau, i’r perchnogion gael y caniatadau angenrheidiol neu’r trwyddedau angenrheidiol i gynnal y gweithrediadau, er mwyn sicrhau bod yr amserlen a roddir ar gyfer cwblhau gweithrediadau yn rhesymol.

en-gb	Section 36 – Owner's right of entry onto land etc
cy-gb	Adran 36 - Hawl y perchennog i fynd ar dir etc

en-gb	147.Section 36 recognises that owners who are not in occupation of their land, or any part of it, need to be able to enter their land if they receive a notice under section 35 that requires them to carry out operations on the land.
cy-gb	147.Mae adran 36 yn cydnabod bod angen i berchnogion nad ydynt yn meddiannu eu tir, neu unrhyw ran ohono, allu mynd ar eu tir os ydynt yn cael hysbysiad o dan adran 35 sy’n ei gwneud yn ofynnol iddynt gynnal gweithrediadau ar y tir.