en-gb	Early liaison with Private Offices is important so they can be kept aware of key dates for each of their Minister’s Bills and in order to avoid diary clashes.
cy-gb	Mae cyswllt cynnar gyda Swyddfeydd Preifat yn bwysig fel y gallant gael eu hysbysu am ddyddiadau allweddol ar gyfer pob un o Filiau eu Gweinidogion, ac er mwyn osgoi digwyddiadau a fydd yn cyd-daro mewn dyddiaduron.

en-gb	Group Legislation Leads
cy-gb	Arweinwyr Deddfwriaethol Grŵp

en-gb	Legislation Leads perform a co-ordinating role within policy Groups.
cy-gb	Mae Arweinwyr Deddfwriaethol yn cyflawni swyddogaeth gydgysylltu o fewn Grwpiau polisi.

en-gb	They can offer support and advice to the Bill team.
cy-gb	Gallant gynnig cymorth a chyngor i dîm y Bil.

en-gb	Special advisers
cy-gb	Cynghorwyr arbennig

en-gb	Special advisers add a political dimension to the advice and assistance available to Ministers while reinforcing the political impartiality of the permanent Civil Service by distinguishing the source of political advice and support.
cy-gb	Mae cynghorwyr arbennig yn ychwanegu dimensiwn gwleidyddol i’r cyngor a’r cymorth sydd ar gael i Weinidogion gan atgyfnerthu didueddrwydd gwleidyddol y Gwasanaeth Sifil parhaol trwy fod yn ffynhonnell wahanol o gyngor a chymorth gwleidyddol.

en-gb	They are appointed by the First Minister to help Ministers on matters where the work of Government and the work of the governing party overlap and where it would be inappropriate for permanent civil servants to become involved.
cy-gb	Cânt eu penodi gan y Prif Weinidog i helpu Gweinidogion ar faterion lle mae gwaith y Llywodraeth a gwaith y blaid sy’n llywodraethu yn gorgyffwrdd a phan fyddai’n amhriodol i weision sifil parhaol gymryd rhan.

en-gb	They are an additional resource for the Minister providing assistance from a standpoint that is more politically committed and politically aware than would be available to a Minister from the permanent Civil Service.
cy-gb	Maent yn adnodd ychwanegol i’r Gweinidog gan gynnig cymorth o safbwynt sy’n fwy ymrwymedig yn wleidyddol ac yn fwy ymwybodol yn wleidyddol na fyddai ar gael i Weinidog gan y Gwasanaeth Sifil parhaol.

en-gb	It is helpful for Bill teams to engage with special advisers when preparing advice to Ministers in relation to Bills.
cy-gb	Mae o gymorth i dimau Biliau ymgysylltu â chynghorwyr arbennig wrth baratoi cyngor i Weinidogion yng nghyswllt Biliau.

en-gb	Specialist policy advisers
cy-gb	Cynghorwyr polisi arbenigol

en-gb	Specialist policy advisers are employed from time to time as temporary Civil Servants, often on secondment, to provide expert policy advice to Ministers and their Groups.
cy-gb	Cyflogir cynghorwyr polisi arbenigol o dro i dro fel Gweision Sifil dros dro, yn aml ar secondiad, i gynnig cyngor polisi arbenigol i Weinidogion a’u Grwpiau.

en-gb	Unlike special advisers, the advice they provide will be non-political, but their experience, knowledge and proximity to some Ministers could assist officials in preparing policy advice or briefing on specific issues.
cy-gb	Yn wahanol i gynghorwyr arbennig, bydd y cyngor y maent yn ei ddarparu yn anwleidyddol, ond gallai eu profiad, eu gwybodaeth a’u hagosrwydd at rai Gweinidogion gynorthwyo swyddogion i baratoi cyngor polisi neu ddogfennau briffio ar faterion penodol.

en-gb	Assuring delivery of the legislative programme
cy-gb	Sicrhau bod y rhaglen ddeddfwriaethol yn cael ei chyflawni

en-gb	The Bill team are responsible for the delivery of an individual Bill; this Bill will form part of the wider legislative programme for the Government.
cy-gb	Tîm y Bil sy’n gyfrifol am ddarparu Bil unigol a bydd y Bil hwn yn rhan o’r rhaglen ddeddfwriaethol ehangach ar gyfer y Llywodraeth.

en-gb	The following groups and teams support and assure the delivery of the legislative programme.
cy-gb	Mae’r grwpiau a’r timau canlynol yn cefnogi’r rhaglen ddeddfwriaethol ac yn sicrhau ei bod yn cael ei chyflawni.

en-gb	Legislative Programme and Governance Unit (LPGU)
cy-gb	Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant

en-gb	LPGU manages the delivery of the legislative programme, which includes providing advice and support to individual Bill teams, lead Ministers and special advisers, as required.
cy-gb	Mae Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn rheoli darpariaeth y rhaglen ddeddfwriaethol sy’n cynnwys darparu cyngor a chefnogaeth i dimau Biliau unigol, Gweinidogion arweiniol a chynghorwyr arbennig, yn ôl y gofyn.

en-gb	LPGU also provides advice to the First Minister and the Minister with responsibility for Government Business on the legislative programme.
cy-gb	Mae Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant hefyd yn darparu cyngor i’r Prif Weinidog a’r Gweinidog sy’n gyfrifol am Fusnes y Llywodraeth ar y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	This work includes advice on early policy development, stakeholder engagement, timetabling and publication of Green and White Papers, Draft Bills and other consultations, as well as on the handling of each phase of the process, particularly the Assembly Stages.
cy-gb	Mae’r gwaith hwn yn cynnwys cyngor ar ddatblygu polisi yn gynnar, ymgysylltu â rhanddeiliaid, amserlennu a chyhoeddi Papurau Gwyrdd a Gwyn, Biliau Drafft ac ymgyngoriadau eraill, yn ogystal ag ymdrin â phob cyfnod o’r broses, yn enwedig Cyfnodau’r Cynulliad.

en-gb	LPGU must be given the opportunity to comment on all Ministerial advice relating to Assembly legislation and will offer advice on relevant documents that must accompany legislation.
cy-gb	Mae’n rhaid rhoi’r cyfle i Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant wneud sylwadau ar yr holl gyngor Gweinidogol yn ymwneud â deddfwriaeth y Cynulliad a bydd yn cynnig cyngor ar ddogfennau perthnasol y mae’n rhaid eu darparu ynghyd â’r ddeddfwriaeth.

en-gb	Alongside providing training for individual Bill teams, LPGU will also attend project boards and Bill team meetings (including those held with Ministers) and ensure that planning and management principles are in place for each Bill.
cy-gb	Ochr yn ochr â darparu hyfforddiant i dimau Biliau unigol, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant hefyd yn bresennol mewn cyfarfodydd byrddau prosiect a thimau Biliau (gan gynnwys y rhai a gynhelir gyda Gweinidogion) ac yn sicrhau bod egwyddorion cynllunio a rheoli ar waith ar gyfer pob Bil.

en-gb	They closely monitor progress against agreed milestones to ensure that deadlines are met; and ensure consistency of approach across Government in relation to legislation.
cy-gb	Maent yn monitro cynnydd yn agos yn erbyn cerrig milltir y cytunwyd arnynt i sicrhau bod terfynau amser yn cael eu bodloni; a sicrhau agwedd gyson at ddeddfwriaeth ar draws y Llywodraeth.

en-gb	LPGU will determine and set the timetable for each Bill (pre and post-introduction), taking into account the views of all relevant parties.
cy-gb	Bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn penderfynu ac yn pennu’r amserlen ar gyfer pob Bil (cyn ac ar ôl ei gyflwyno), gan gymryd safbwyntiau’r holl bartïon perthnasol i ystyriaeth.

en-gb	Part of the team supports the work of the Legislative Programme Board and its associated working groups by providing secretariat support, and by taking forward a range of improvement actions.
cy-gb	Mae rhan o’r tîm yn cefnogi gwaith Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol a’i weithgorau trwy ddarparu cymorth ysgrifenyddiaeth, a thrwy fwrw ymlaen ag amrywiaeth o gamau gwella.

en-gb	Legislative Programme Board
cy-gb	Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol

en-gb	The Legislative Programme Board takes a central role in the overall management and monitoring of the legislative programme as part of the wider Programme for Government.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol yn cyflawni swyddogaeth ganolog yn y gwaith cyffredinol o reoli a monitro’r rhaglen ddeddfwriaethol yn rhan o’r Rhaglen Lywodraethu ehangach.

en-gb	It is made up of the senior officials from across the Welsh Government and is supported by associated working groups.
cy-gb	Mae’n cynnwys uwch-swyddogion o bob rhan o Lywodraeth Cymru ac fe’i cefnogir gan weithgorau cysylltiedig.

en-gb	Constitutional Affairs and Inter-Governmental Relations
cy-gb	Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol

en-gb	Constitutional Affairs and Inter-Government Relations (CAIGR) includes two teams of particular relevance to those working on legislation:
cy-gb	Mae Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol yn cynnwys dau dîm â pherthnasedd penodol i’r rheini sy’n gweithio ar ddeddfwriaeth:

en-gb	A combined team dealing with constitutional affairs, parliamentary legislation and inter-governmental relations.
cy-gb	Tîm cyfunol yn ymdrin â materion cyfansoddiadol, deddfwriaeth Senedd y DU a chysylltiadau rhynglywodraethol.

en-gb	The team is responsible for dealing with any UK parliamentary legislation affecting Wales, with constitutional issues relating both to the Welsh devolution settlement and to wider UK constitutional developments, and with relations with the UK Government and the other devolved administrations.
cy-gb	Mae’r tîm yn gyfrifol am ymdrin ag unrhyw ddeddfwriaeth Senedd y DU sy’n effeithio ar Gymru, â materion cyfansoddiadol yn ymwneud â setliad datganoli Cymru yn ogystal â datblygiadau cyfansoddiadol ehangach y DU, a chyda chysylltiadau â Llywodraeth y DU a’r gweinyddiaethau datganoledig eraill.

en-gb	The team has a significant network of senior and working level contacts with lead responsibility for devolution across UK Government departments;
cy-gb	Mae gan y tîm rwydwaith sylweddol o gysylltiadau uwch a lefel gweithio sydd â phrif gyfrifoldeb am ddatganoli ar draws adrannau Llywodraeth y DU;

en-gb	The Justice Policy Team leads the development of justice capacity and capability across the Welsh Government and contributes to the effective delivery of justice in Wales through reform of devolved tribunals and working with external justice stakeholders.
cy-gb	Mae’r Tîm Polisi Cyfiawnder yn arwain ar ddatblygu capasiti a gallu ym maes cyfiawnder ar draws Llywodraeth Cymru ac yn gweithio i sicrhau bod cyfiawnder yn cael ei wireddu mewn modd effeithiol yng Nghymru trwy ddiwygio tribiwnlysoedd datganoledig a gweithio gyda rhanddeiliaid allanol ym maes cyfiawnder.

en-gb	The Justice Policy Team is available to advise Bill teams, from an early stage in the policy or legislation development process, on justice considerations in their proposals and handling the potential impacts of proposals on the justice system.
cy-gb	Mae’r Tîm Polisi Cyfiawnder ar gael i gynghori timau Biliau, o gam cynnar yn y broses o ddatblygu’r polisi neu’r ddeddfwriaeth, ar ystyriaethau mewn perthynas â chyfiawnder yn eu cynigion ac ymdrin ag effeithiau posibl cynigion ar y system gyfiawnder.

en-gb	CAIGR can also advise on interpretation of Devolution Guidance Notes and the ‘Memorandum of Understanding between the UK Government and Devolved Administrations’.
cy-gb	Gall yr Is-adran Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol hefyd gynghori ar ddehongli’r Canllawiau ar Ddatganoli a’r Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth rhwng Llywodraeth y DU a'r Gweinyddiaethau Datganoledig.

en-gb	Resourcing the Bill team
cy-gb	Rhoi adnoddau i dîm y Bil

en-gb	The Bill team must be properly resourced, with a dedicated Bill Manager and SRO in place to oversee progress from an early stage.
cy-gb	Rhaid bod gan dîm y Bil adnoddau priodol, gyda Rheolwr Bil penodol a Phrif Berchennog Cyfrifol ar waith i oruchwylio cynnydd o ddechrau’r broses.

en-gb	Bill management is an integral part of the process.
cy-gb	Mae rheoli’r Bil yn rhan annatod o’r broses.

en-gb	In a number of cases a small administrative team will support the Bill Manager.
cy-gb	Mewn nifer o achosion, bydd tîm gweinyddol bach yn cynorthwyo Rheolwr y Bil.

en-gb	Even for a very large Bill it is not recommended to extend this team too far (e.g. no more than 1 or 2 support staff) – good communication and direct involvement with the Bill management function is essential, and the larger the team, the harder this becomes.
cy-gb	Hyd yn oed ar gyfer Bil mawr iawn, ni argymhellir y dylid ehangu’r tîm hwn yn ormodol (e.e. dim mwy nag 1 neu 2 o staff cymorth) – mae cyfathrebu da a chymryd rhan yn uniongyrchol yn swyddogaeth reoli’r Bil yn hanfodol, a pho fwyaf y tîm yr anoddaf fydd hyn.

en-gb	When considering how the full Bill team will be resourced there are a number of factors which should be considered, together with the actual requirements for the particular phase of the work in view.
cy-gb	Ceir nifer o ffactorau y dylid eu cadw mewn cof wrth ystyried sut y dylid rhoi adnoddau i dîm llawn y Bil, ynghyd â’r gwir ofynion ar gyfer y cyfnod penodol o’r gwaith dan sylw.

en-gb	For example, it is not necessary to have dedicated OLC resource for a Bill at the point of initial policy development.
cy-gb	Er enghraifft, nid oes angen cael adnodd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol penodol ar gyfer Bil ar adeg dechrau datblygu’r polisi.

en-gb	Factors that will determine Bill team size include –
cy-gb	Mae ffactorau a fydd yn pennu maint tîm y Bil yn cynnwys –

en-gb	policy complexity – some Bills may deal with only one discrete policy area, others will have a number of policy intentions (sometimes very different policy areas), and some contain policy under the responsibility of different Groups or Ministers.
cy-gb	cymhlethdod y polisi – efallai y bydd rhai Biliau yn ymdrin ag un maes polisi ar wahân yn unig, ond bydd gan eraill nifer o fwriadau polisi (meysydd polisi gwahanol iawn weithiau), ac mae rhai yn cynnwys polisi y mae gwahanol Grwpiau neu Weinidogion yn gyfrifol amdano.

en-gb	There needs to be a sufficient number of policy officials, with experience and expertise in the subject, to understand and develop the policy or policies of the Bill.
cy-gb	Mae angen nifer digonol o swyddogion polisi, â phrofiad ac arbenigedd yn y pwnc, i ddeall a datblygu polisi neu bolisïau’r Bil.

en-gb	The need for comprehensive policy input should not be underestimated – as has been noted already in this Chapter (and elsewhere, particularly Chapter 7), the level of detail and precision required to prepare a Bill is significant.
cy-gb	Ni ddylid diystyru’r angen am fewnbwn polisi cynhwysfawr – fel a nodwyd eisoes yn y Bennod hon (ac mewn rhannau eraill, a Phennod 7 yn benodol) – mae lefel y manylder a’r cywirdeb sydd ei hangen i baratoi Bil yn sylweddol.

en-gb	Experience has shown that strong policy knowledge and experience, together with sufficient staff available to undertake all of the work required, is a vital factor for Bill success;
cy-gb	Mae profiad wedi dangos bod gwybodaeth a phrofiad polisi cryf, ynghyd â sicrhau bod digon o staff ar gael i wneud yr holl waith sy’n ofynnol, yn ffactor hanfodol i lwyddiant y Bil;

en-gb	legal complexity – such complexity could include matters relating to legislative competence, EU and human rights matters, Minister of Crown consents, or could relate to the breadth and detail of the existing legal framework into which the Bill will eventually sit;
cy-gb	cymhlethdod cyfreithiol – gallai cymhlethdod o’r fath gynnwys materion yn ymwneud â chymhwysedd deddfwriaethol, materion yn ymwneud â’r UE a hawliau dynol, cydsyniadau Gweinidog y Goron, neu gallai ymwneud ag ehangder a manylder y fframwaith cyfreithiol presennol y bydd y Bil yn rhan ohono yn y pen draw;

en-gb	expected size of the Bill;
cy-gb	maint disgwyliedig y Bil;

en-gb	contentiousness – the attraction of public interest, the level of stakeholder, public and political support and full cross party support.
cy-gb	pa mor ddadleuol yw’r Bil – denu diddordeb y cyhoedd, lefel cefnogaeth y rhanddeiliaid, a’r cyhoedd, a’r lefel o gefnogaeth wleidyddol a chefnogaeth drawsbleidiol lawn.

en-gb	Consideration needs to be given to the level of communications and stakeholder engagement that is necessary and the expected levels of correspondence which may be generated, and to have resource to reflect this; and
cy-gb	Mae angen rhoi ystyriaeth i lefel y cyfathrebu â’r ymgysylltu â rhanddeiliaid sy’n angenrheidiol a’r lefelau disgwyliedig o ohebiaeth a allai gael ei chynhyrchu, ac i fod ag adnoddau i adlewyrchu hyn;

en-gb	implementation planning – particular consideration will need to be given to the resources required to prepare and deliver the implementation programme which could include subordinate legislation and statutory or non-statutory guidance associated with the Bill.
cy-gb	cynllunio’r gweithredu – bydd angen rhoi ystyriaeth benodol i’r adnoddau sydd eu hangen i baratoi a darparu’r rhaglen weithredu a allai gynnwys is-ddeddfwriaeth a chanllawiau statudol neu anstatudol sy’n gysylltiedig â’r Bil.

en-gb	This will be particularly important where there is an expectation that subordinate legislation will be developed alongside the Bill, and/or available for scrutiny at the same time as the Bill is being considered by the Assembly.
cy-gb	Bydd hyn yn arbennig o bwysig lle diwgwylir y bydd is-ddeddfwriaeth yn cael ei datblygu ochr yn ochr â’r Bil, a/neu y bydd ar gael ar gyfer craffu arni ar yr un pryd ag y mae’r Bil yn cael ei ystyried gan y Cynulliad.

en-gb	Some Bills will also have other considerations, such as:–
cy-gb	Bydd gan rai Biliau ystyriaethau eraill hefyd, fel:–

en-gb	how quickly the legislation will need to be brought forward;
cy-gb	pa mor gyflym y bydd angen datblygu’r ddeddfwriaeth;

en-gb	the source of the Bill – does this derive from a manifesto commitment, is this a Member Bill, etc.;
cy-gb	ffynhonnell y Bil – a yw’n deillio o ymrwymiad maniffesto, a yw hwn yn Fil Aelod, etc;

en-gb	inter-Governmental considerations – how much engagement is required with the UK Government or the Governments of Northern Ireland or Scotland; and
cy-gb	ystyriaethau rhynglywodraethol – faint o ymgysylltu sydd ei angen â Llywodraeth y DU neu Lywodraethau Gogledd Iwerddon neu’r Alban;

en-gb	the type of consultation that will be undertaken – preparing a draft Bill for consultation requires different resources to a Green Paper consultation.
cy-gb	y math o ymgynghori a fydd yn cael ei wneud – mae paratoi Bil drafft ar gyfer ymgynghori yn gofyn am adnoddau gwahanol i ymgynghoriad Papur Gwyrdd.

en-gb	Chapter 4 – Bill management and governance
cy-gb	Pennod 4 – Rheoli a llywodraethu Bil

en-gb	This Chapter provides guidance in relation to Bill management, including some of the principles, processes and documentation which support and deliver Bill work.
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn cynnig canllawiau ar reoli Bil, gan gynnwys rhai o’r egwyddorion, prosesau a dogfennau sy’n cefnogi ac yn cyflawni gwaith Bil.

en-gb	Separate guidance is given in later Chapters on preparing a Bill, and taking it through the Assembly.
cy-gb	Rhoddir canllawiau ar wahân mewn Penodau diweddarach ar baratoi Bil, a mynd ag ef drwy’r Cynulliad.

en-gb	Bill management supports the work of preparing the Bill.
cy-gb	Mae gwaith rheoli Bil yn cefnogi’r gwaith o baratoi Bil.

en-gb	Guidance on who is who in a Bill team is given in Chapter 3.
cy-gb	Ceir canllaw ar bwy yw pwy mewn tîm Bil ym Mhennod 3.

en-gb	Principles of Bill management
cy-gb	Egwyddorion rheoli Bil

en-gb	As noted in the previous Chapter of this handbook, Bill management is an integral and essential part of working on Assembly Bills – it is not an inconvenience or unnecessary overhead.
cy-gb	Fel a nodwyd yn y Bennod flaenorol yn y llawlyfr hwn, mae rheoli Bil yn rhan annatod a hanfodol o weithio ar Filiau’r Cynulliad – nid rhywbeth i beri anghyfleustra na gwaith ychwanegol diangen mohono.

en-gb	Equally, Bill management should be proportionate to the actual project and should take the form of a supportive and guiding hand in the delivery of the Bill.
cy-gb	Yn yr un modd, dylai gwaith rheoli Bil fod yn gymesur â’r prosiect ei hun a dylai fod yn gyfrwng i gefnogi a llywio’r gwaith o sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni.

en-gb	Good Bill management calls upon strong project management skills and a comprehensive understanding of the legislative and political process.
cy-gb	Mae gwaith rheoli Bil da yn galw am sgiliau rheoli prosiect cryf a dealltwriaeth gynhwysfawr o’r broses ddeddfwriaethol a gwleidyddol.

en-gb	Effective communication is essential to successful delivery.
cy-gb	Mae cyfathrebu effeithiol yn hanfodol i sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni’n llwyddiannus.

en-gb	Bill teams will be working under great pressure for much of the time, and good Bill management will enable the policy officials and leads, lawyers, drafters, translators and all others involved in the process, to deliver the Bill to time, budget, policy intent and Ministerial expectations.
cy-gb	Bydd timau Biliau yn gweithio o dan bwysau mawr am lawer o’r amser, a bydd gwaith rheoli Bil da yn galluogi swyddogion ac arweinwyr polisi, cyfreithwyr, drafftwyr, cyfieithwyr a phawb arall sy’n rhan o’r broses, i gyflawni’r Bil yn brydlon, yn unol â’r gyllideb, bwriad y polisi a disgwyliadau Gweinidogol.

en-gb	Working together to make good law
cy-gb	Cydweithio i wneud cyfraith dda

en-gb	Bill teams should remain mindful of the statement on ‘Civil Service support for Ministers in the development of government legislation’.
cy-gb	Dylai timau Biliau gadw’r datganiad ‘Cymorth y Gwasanaeth Sifil ar gyfer Gweinidogion i ddatblygu deddwriaeth y llywodraeth’ mewn cof.

en-gb	This statement is included below:
cy-gb	Mae’r datganiad hwn wedi ei gynnwys isod:

en-gb	it is in line with the Ministerial Code and the Civil Service Code, and is intended to explain how officials will support Ministers in the delivery of legislation.
cy-gb	mae’n cydymffurfio â Chod y Gweinidogion a Chod y Gwasanaeth Sifil, a bwriedir iddo esbonio sut y bydd swyddogion yn cynorthwyo Gweinidogion i gyflawni deddfwriaeth.

en-gb	Alongside this, the ‘Guiding principles for collaborative working on government legislation’, also included below, is intended to support officials in working collaboratively on legislation in accordance with the values of integrity, honesty, objectivity and impartiality set out in the Civil Service Code.
cy-gb	Ochr yn ochr â hyn, bwriedir i’r ‘‘Egwyddorion arweiniol ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth y llywodraeth’, sydd hefyd wedi ei gynnwys isod, gynorthwyo swyddogion wrth weithio ar y cyd ar ddeddfwriaeth yn unol â’r gwerthoedd o uniondeb, gonestrwydd, gwrthrychedd a didueddrwydd a nodir yng Nghod y Gwasanaeth Sifil.

en-gb	These statements have both been adopted by the Welsh Government.
cy-gb	Mabwysiadwyd y ddau ddatganiad hyn gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Civil service support for Ministers in the development of government legislation
cy-gb	Cymorth y gwasanaeth sifil ar gyfer Gweinidogion i ddatblygu deddfwriaeth y llywodraeth

en-gb	The statement sets out how Ministers can expect civil servants to support them in developing an Assembly Bill when that route has been determined as the most appropriate way of achieving a set policy objective, and in considering the need for primary legislation when options are being explored.
cy-gb	Mae’r datganiad yn nodi sut y gall Gweinidogion ddisgwyl i weision sifil eu cefnogi i ddatblygu Bil Cynulliad pan benderfynwyd mai dyma’r trywydd mwyaf priodol i’w ddilyn i gyflawni amcan polisi penodol, ac wrth ystyried yr angen am ddeddfwriaeth sylfaenol pan ymchwilir i’r opsiynau.

en-gb	The statement fits within the wider framework of the Civil Service Code and is as relevant to civil servants as it is to Ministers.
cy-gb	Mae’r datganiad yn rhan o fframwaith ehangach Cod y Gwasanaeth Sifil ac mae’n berthnasol i weision sifil fel y mae i Weinidogion.

en-gb	Many of the principles outlined below will also apply to the development of other legislation, although the development of such legislation will not necessarily be formally managed as a project.
cy-gb	Bydd llawer o’r egwyddorion a amlinellir isod yn gymwys hefyd i ddatblygu deddfwriaeth arall, er na fydd datblygu deddfwriaeth o’r fath yn cael ei reoli’n ffurfiol fel prosiect o reidrwydd.

en-gb	In each case where legislating through an Assembly Bill has been agreed as the appropriate route, the consequent project to develop and deliver a government-proposed Bill will be thoroughly planned and managed.
cy-gb	Ym mhob achos pan gytunwyd mai deddfu drwy Fil Cynulliad yw’r trywydd priodol, bydd y prosiect dilynol i ddatblygu Bil a gynigir gan y llywodraeth a sicrhau ei fod yn cael ei gyflawni yn cael ei gynllunio a’i reoli’n drylwyr.

en-gb	There will be a Senior Responsible Owner (SRO) for each project and a project board.
cy-gb	Bydd Prif Berchennog Cyfrifol ar gyfer pob prosiect a bwrdd prosiect.

en-gb	Reporting arrangements will be built around a core of regular highlight reporting and tailored to Ministerial requirements.
cy-gb	Bydd y trefniadau adrodd yn cael eu hadeiladu o amgylch craidd o adroddiadau rheolaidd ar y prif bwyntiau ac yn cael eu teilwra yn unol ag anghenion y Gweinidogion.

en-gb	Some central resources, principally drafting lawyers and legislative translators, will remain centrally controlled and deployed across the legislative programme.
cy-gb	Bydd rhai adnoddau canolog, sef cyfreithwyr sy’n drafftio a chyfieithwyr deddfwriaethol, yn cael eu rheoli’n ganolog o hyd a’u defnyddio ar draws y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	The SRO will give account and assurance to Ministers for the delivery of the legislation project.
cy-gb	Bydd y Prif Berchennog Cyfrifol yn rhoi cyfrif a sicrwydd i’r Gweinidogion mewn perthynas â chyflawni’r prosiect deddfwriaeth.

en-gb	The SRO (or a duly-appointed deputy), together with officials from all professions and specialisms, will make themselves available to explain advice and account for progress on the legislation project.
cy-gb	Bydd y Prif Berchennog Cyfrifol (neu ddirprwy a benodir fel sy’n briodol), ynghyd â swyddogion o bob proffesiwn ac arbenigedd, yn sicrhau eu bod ar gael i egluro cyngor ac i roi cyfrif o gynnydd y prosiect deddfwriaeth.

en-gb	Officials will apply a consistent approach to all legislative proposals, whatever their source.
cy-gb	Bydd swyddogion yn defnyddio dull cyson o ymdrin â phob cynnig deddfwriaethol, beth bynnag y bo’r ffynhonnell.

en-gb	The case for change will be examined:
cy-gb	Bydd yr achos dros newid yn cael ei ystyried:

en-gb	the issue which it is intended to solve or the advantages intended to arise will be clearly identified;
cy-gb	nodir yn glir y mater y bwriedir iddo ei ddatrys neu’r manteision y bwriedir iddynt godi;

en-gb	Through an appraisal of options, consideration will be given to alternative ways of solving that issue or delivering those advantages, and the comparative effectiveness, efficiency and affordability of these alternatives assessed;
cy-gb	Trwy arfarnu opsiynau, ystyrir dulliau gwahanol o ddatrys y mater hwnnw neu o gyflawni’r manteision hynny, ac asesir eu heffeithiolrwydd, effeithlonrwydd a fforddiadwyedd cymharol;

en-gb	Where legislation emerges as the preferred option (being effective, necessary, and a key contribution to the strategic priorities of the Welsh Government) the potential intended and unintended consequences of legislation will be considered; the proposals will be analysed with a view to achieving law which is clear, effective and accessible; and its fit with the existing body of law, forthcoming Bills and key policy imperatives will be tested;
cy-gb	Pan fydd deddfwriaeth yn dod i’r amlwg fel yr opsiwn a ffefrir (drwy fod yn effeithiol, angenrheidiol, ac yn gyfraniad allweddol at flaenoriaethau strategol Llywodraeth Cymru) ystyrir y canlyniadau posibl y bwriedir i ddeddfwriaeth eu cael ac na fwriedir i ddeddfwriaeth eu cael; bydd y cynigion yn cael eu dadansoddi gyda’r nod o gael cyfraith sy’n glir, effeithiol a hygyrch; a phrofir hefyd pa mor gyson ydyw â’r corff presennol o gyfraith, Biliau sydd ar fin ymddangos a gorchmynion polisi allweddol;

en-gb	In consequence of engagement in this testing process, proposals are likely to be refined and developed as an integral part of the process of making legislation, to deliver the best quality of product.
cy-gb	Yn sgil bod yn rhan o’r broses brofi hon, mae’n debygol y bydd cynigion yn cael eu mireinio a’u datblygu fel rhan annatod o’r broses o wneud deddfwriaeth, er mwyn cyflawni cynnyrch o’r ansawdd gorau;

en-gb	The effective implementation of this testing process will involve early engagement with specialists – in the fields of policy, law, and legislative drafting.
cy-gb	Er mwyn ymgymryd â’r broses brofi hon yn effeithiol, bydd rhaid ymgysylltu ag arbenigwyr ar ddechrau’r broses – ym meysydd polisi, cyfraith a drafftio deddfwriaethol;

en-gb	In order to support Ministers in the development and delivery of the best quality of legislative product, officials will continue to test robustly any new proposals for subject matter to be included in the Bill (for example at amending stages).
cy-gb	Er mwyn cefnogi’r Gweinidogion i ddatblygu a chyflawni’r cynnyrch deddfwriaethol o’r ansawdd gorau posibl, bydd swyddogion yn parhau i brofi mewn modd cadarn unrhyw gynigion ar gyfer deunydd pwnc i’w gynnwys yn y Bil (er enghraifft yn y camau diwygio);

en-gb	Appropriate engagement with relevant parties will have taken place in order to ensure the impact proposals have been tested.
cy-gb	Bydd ymgysylltu priodol wedi bod â’r partïon perthnasol er mwyn sicrhau bod y cynigion effaith wedi cael eu profi.

en-gb	All advice from officials will be clear, accurate, robust and concise.
cy-gb	Bydd yr holl gyngor gan swyddogion yn glir, cywir, cadarn a chryno.

en-gb	Advice will take into account what is achievable within the timetables set for Assembly Bills.
cy-gb	Bydd y cyngor yn ystyried yr hyn y mae modd ei gyflawni o fewn yr amserlenni a bennir ar gyfer Biliau’r Cynulliad.

en-gb	Any areas of risk or uncertainty will be clearly indicated and the advice will, where possible, separate out the advantages and disadvantages of possible decisions.
cy-gb	Nodir yn eglur unrhyw feysydd o risg neu ansicrwydd a, lle bo hynny’n bosibl, bydd y cyngor yn gwahaniaethu rhwng manteision ac anfanteision penderfyniadau posibl.

en-gb	All advice will be subject to rigorous quality assurance and represent the considered advice of the wider Bill team involved in this testing process and cleared by the SRO.
cy-gb	Bydd yr holl gyngor yn destun prosesau sicrwydd ansawdd cadarn ac yn cynrychioli cyngor gofalus tîm y Bil yn ehangach sy’n rhan o’r broses brofi hon a byddant yn cael eu hawdurdodi gan y Prif Berchennog Cyfrifol.

en-gb	Early engagement will be sought from all parts of the wider Bill team.
cy-gb	Gofynnir i bob rhan o dîm ehangach y Bil ymgysylltu o ddechrau’r broses.

en-gb	All advice will be submitted to the Minister after having had appropriate internal discussion and clearances.
cy-gb	Bydd pob cyngor yn cael ei gyflwyno i’r Gweinidog wedi iddo gael ei drafod a’i awdurdodi’n fewnol fel sy’n briodol.

en-gb	Where the SRO recommends a course of action and lawyers or other expert teams do not agree with the recommendation, the advice will make clear the reasoning behind the different views of those teams as well as the SRO’s reasoning.
cy-gb	Pan fo’r Prif Berchennog Cyfrifol yn argymell camau gweithredu ac nid yw cyfreithwyr neu dimau arbenigol eraill yn cytuno â’r argymhelliad, bydd y cyngor yn egluro’r rhesymeg am wahanol safbwyntiau’r timau hynny yn ogystal â rhesymeg y Prif Swyddog Cyfrifol.

en-gb	All advice and support to the Minister will be timely.
cy-gb	Bydd yr holl gyngor a’r gefnogaeth i’r Gweinidog yn cael eu rhoi yn amserol.

en-gb	Every effort will be made to manage the submission of advice in line with the Minister’s availability and all advice will be drafted with clarity and accessibility to the Minister as a primary consideration.
cy-gb	Ymdrechir bob amser i reoli’r ffordd y cyflwynir y cyngor yn unol ag argaeledd y Gweinidog, a rhoddir ystyriaeth flaenllaw i sicrhau eglurder a hygyrchedd yr holl gyngor i’r Gweinidog wrth ei ddrafftio.

en-gb	All government-proposed Assembly Bills form part of the legislative programme.
cy-gb	Bydd pob Bil y Cynulliad a gynigir gan y llywodraeth yn rhan o’r rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	There will be occasions where strategic decisions about the legislative programme affect delivery of legislative proposals and policies within a Minister’s portfolio.
cy-gb	O bryd i’w gilydd, bydd penderfyniadau strategol ynghylch y rhaglen ddeddfwriaethol yn effeithio ar sicrhau bod cynigion deddfwriaethol a pholisïau mewn portffolio Gweinidog yn cael eu cyflawni.

en-gb	In these circumstances officials will seek to ensure Ministers are advised about the implications of these decisions.
cy-gb	Mewn amgylchiadau o’r fath, bydd swyddogion yn ceisio sicrhau bod Gweinidogion yn cael gwybod am oblygiadau’r penderfyniadau hyn.

en-gb	Guiding principles for collaborative working on government legislation
cy-gb	Egwyddorion arweiniol ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth y llywodraeth

en-gb	In developing policy and legislation, all officials must serve Ministers as one team.
cy-gb	Wrth ddatblygu polisi a deddfwriaeth, dylai pob swyddog wasanaethu Gweinidogion fel un tîm.

en-gb	For this reason all officials should follow these guiding principles for collaborative working on legislation in accordance with the values of integrity, honesty, objectivity and impartiality set out in the Civil Service Code.
cy-gb	O’r herwydd, dylai pob swyddog ddilyn yr egwyddorion arweiniol hyn ar gyfer cydweithio ar ddeddfwriaeth yn unol â’r gwerthoedd o uniondeb, gonestrwydd, gwrthrychedd a didueddrwydd a nodir yng Nghod y Gwasanaeth Sifil.

en-gb	All officials will continue to discharge their individual responsibilities while also engaging with and supporting colleagues to deliver theirs.
cy-gb	Bydd pob swyddog yn parhau i ymgymryd â’i ddyletswyddau unigol gan gadw mewn cysylltiad hefyd â chydweithwyr, a’u cefnogi, i gyflawni eu dyletswyddau hwythau.

en-gb	In doing so they should bring the full range of their skills and abilities to bear to the range of tasks in producing effective policy and legislation.
cy-gb	Wrth wneud hynny dylent ddefnyddio eu hystod sgiliau a gallu gyfan i ymgymryd â’r amrywiol dasgau i gynhyrchu polisi a deddfwriaeth effeithiol.

en-gb	This requires:
cy-gb	I wneud hynny mae’n ofynnol cael:

en-gb	An understanding of individual and collective roles and responsibilities, including what to expect from particular professionals and specialists;
cy-gb	Dealltwriaeth o rolau a chyfrifoldebau unigolion a chydweithwyr ar y cyd gan gynnwys beth i’w ddisgwyl gan weithwyr proffesiynol ac arbenigwyr penodol;

en-gb	Mutual respect;
cy-gb	Parch rhwng unigolion â’i gilydd;

en-gb	Striking a balance between timely and in-depth communication;
cy-gb	Cydbwysedd rhwng cyfathrebu’n amserol ac yn drylwyr;

en-gb	A shared understanding of individual and collective priorities and pressures;
cy-gb	Cyd-ddealltwriaeth o flaenoriaethau a phwysau unigolion a chydweithwyr ar y cyd;

en-gb	An understanding of the big picture, and how each individual’s contribution fits into this.
cy-gb	Dealltwriaeth o’r darlun cyflawn a sut y mae cyfraniad pob unigolyn yn cyfrannu at hyn.

en-gb	The big picture includes the political and constitutional context; the fit with other parts of the current and prospective legislative framework; and approaches to implementation of legislation.
cy-gb	Mae’r darlun cyflawn yn cynnwys y cyd-destun gwleidyddol a chyfansoddiadol; cysondeb â rhannau eraill o’r fframwaith deddfwriaethol presennol ac arfaethedig; a dulliau o weithredu deddfwriaeth.

en-gb	All officials will seek to establish and build relationships based on trust, with each other and with Ministers.
cy-gb	Bydd pob swyddog yn ceisio meithrin perthynas yn seiliedig ar ymddiriedaeth, gyda’i gilydd a gyda Gweinidogion.

en-gb	Officials will, in particular, ensure their communication with Ministers, and with each other, is timely, clear, effective and honest, particularly in respect of the following matters:
cy-gb	Bydd swyddogion, yn benodol, yn sicrhau bod eu cyfathrebu â Gweinidogion, a gyda’i gilydd, yn amserol, clir, effeithiol a gonest, yn enwedig mewn perthynas â’r materion a ganlyn:

en-gb	Potential slippage in the timetable of a Bill – recognising its potential knock-on effect on others involved in the production of the Bill, the effects of delaying the delivery of the policy, and any potential impact on the wider legislative programme;
cy-gb	Y posibilrwydd y gallai amserlen Bil lithro – sylweddoli pa effaith allai hyn ei chael ar eraill sy’n rhan o gynhyrchu’r Bil, yr effeithiau yn deillio o oedi wrth gyflawni’r polisi, ac unrhyw effaith bosibl ar y rhaglen ddeddfwriaethol ehangach;

en-gb	Dealing with risks, complex and sensitive issues, and problems – this requires both confidence and humility when discussing;
cy-gb	Delio â risgiau, materion cymhleth a sensitif, a phroblemau – mae hyn yn galw am hyder a gwyleidd-dra wrth drafod;

en-gb	Resolving disputes – this requires a willingness to be pragmatic, open-minded and to reflect on the comments of colleagues.
cy-gb	Datrys anghydfodau – mae hyn yn galw am barodrwydd i fod yn bragmataidd, yn feddwl agored ac i fyfyrio ar sylwadau cydweithwyr.

en-gb	Officials should also work collaboratively with special advisers as part of their approach to developing policy and progressing legislation.
cy-gb	Dylai swyddogion gydweithio hefyd â chynghorwyr arbennig fel rhan o’u dull o ddatblygu polisi a symud deddfwriaeth yn ei blaen.

en-gb	Special advisers play a key role in supporting effective communication between officials and Ministers and in supporting Ministers in working with politicians and other stakeholders to ensure the delivery of legislative proposals.
cy-gb	Mae cynghorwyr arbennig yn chwarae rôl allweddol i gefnogi cyfathrebu effeithiol rhwng swyddogion a Gweinidogion i weithio gyda gwleidyddion a rhanddeiliaid eraill i sicrhau bod cynigion deddfwriaethol yn cael eu cyflawni.

en-gb	All officials will work to support a learning culture.
cy-gb	Bydd yr holl swyddogion yn cefnogi diwylliant o ddysgu.

en-gb	This includes:
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys:

en-gb	Taking responsibility for their own development – identifying their learning needs and actively pursuing opportunities to meet those needs;
cy-gb	Cymryd cyfrifoldeb am eu datblygiad eu hunain – nodi eu hanghenion dysgu a mynd ar drywydd cyfleoedd i fodloni’r anghenion hynny;

en-gb	Supporting the development of others and the organisation, including by freely sharing their own learning and experience.
cy-gb	Cefnogi datblygiad pobl eraill a’r sefydliad, gan gynnwys drwy rannu o’u gwirfodd eu profiadau eu hunain yn ogystal â’r hyn y maent wedi’i ddysgu.

en-gb	Assuring delivery of the Bill
cy-gb	Sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni

en-gb	The Legislative Programme Board expects all Bill teams to have robust governance arrangements in place for the delivery of the Bill.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol yn disgwyl i bob tîm Bil fod â threfniadau llywodraethu cadarn ar waith ar gyfer sicrhau bod y Bil yn cael ei gyflawni.

en-gb	It is recognised such governance arrangements may need to vary to suit the precise nature of individual Bills, and good governance is a means to enable effective delivery and not an end in itself.
cy-gb	Cydnabyddir y gallai fod angen i drefniadau llywodraethu o’r fath amrywio i gyd-fynd ag union natur Biliau unigol, ac mai diben llywodraethu da yw sicrhau bod Bil yn cael ei gyflawni’n effeithiol.

en-gb	Principles of governance
cy-gb	Egwyddorion llywodraethu

en-gb	All Bill teams should take account of the following principles of Bill governance –
cy-gb	Dylai pob tîm Bil gymryd yr egwyddorion llywodraethu Bil canlynol i ystyriaeth –

en-gb	there should be a Senior Responsible Owner (SRO);
cy-gb	dylai fod yna Brif Berchennog Cyfrifol;

en-gb	there should be a governance structure in place which facilitates operational delivery (project management and decision making) as well as wider influence and stakeholder management; and
cy-gb	dylai fod strwythur llywodraethu ar waith sy’n hwyluso darpariaeth weithredol (rheoli prosiect a gwneud penderfyniadau) yn ogystal â dylanwad ehangach a rheolaeth rhanddeiliaid;

en-gb	there should be appropriate project documentation in place, which is agreed and approved by the body constituted under the governance structure (usually a project board, see below).
cy-gb	dylai fod dogfennau prosiect priodol ar waith, sydd wedi eu cytuno a’u cymeradwyo gan y corff a gyfansoddir o dan y strwythur llywodraethu (bwrdd prosiect fel arfer, gweler isod).

en-gb	Some Bill projects may be part of a wider programme of delivery, but the principles of governance apply to all Bill projects.
cy-gb	Gallai rhai prosiectau Bil fod yn rhan o raglen gyflawni ehangach, ond mae egwyddorion llywodraethu yn berthnasol i bob prosiect Bil.

en-gb	Project board
cy-gb	Bwrdd prosiect

en-gb	Under the governance structure for the Bill project, there should be a decision-making forum responsible for taking key decisions in relation to the delivery of the Bill and keeping the project on track to deliver.
cy-gb	O dan y strwythur llywodraethu ar gyfer prosiect Bil, dylai fod yna fforwm gwneud penderfyniadau sy’n gyfrifol am benderfyniadau allweddol ynghylch sicrhau bod y Bil yn cael ei gyflawni a chadw’r prosiect ar y trywydd cywir i’w gyflawni.

en-gb	This is usually a project board.
cy-gb	Bwrdd prosiect yw hwn fel arfer.

en-gb	Each Bill project board should be part of a Group’s governance arrangements for projects and delivery.
cy-gb	Dylai bwrdd prosiect pob Bil fod yn rhan o drefniadau llywodraethu Grŵp ar gyfer prosiectau a darparu.

en-gb	Project boards are typically chaired by the SRO, and are responsible (in accordance with their agreed terms of reference) for –
cy-gb	Mae byrddau prosiect yn cael eu cadeirio gan y Prif Berchennog Cyfrifol fel arfer, ac maent yn gyfrifol (yn unol â’u cylch gorchwyl y cytunwyd arnynt) am –

en-gb	ensuring the delivery of the project to timetable;
cy-gb	sicrhau bod y prosiect yn cael ei gyflawni yn unol â’r amserlen;

en-gb	addressing delays or problems with the quality of work;
cy-gb	mynd i’r afael ag oedi neu broblemau gydag ansawdd y gwaith;

en-gb	helping to ensure that roles are filled and responsibilities are known and understood;
cy-gb	helpu i sicrhau bod swyddi’n cael eu llenwi a bod ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o gyfrifoldebau;

en-gb	agreeing timescales, risks, issues and handling approaches;
cy-gb	cytuno ar amserlenni, risgiau, problemau a dulliau ymdrin;

en-gb	managing and monitoring risks, progress against project plans and timetables, and handling issues;
cy-gb	rheoli a monitro risgiau, cynnydd yn erbyn cynlluniau ac amserlenni prosiect, ac ymdrin â phroblemau;

en-gb	ensuring that adequate resources (financial and people) are identified, considering associated risks and taking decisions to address these, including escalating where necessary; and
cy-gb	sicrhau bod adnoddau digonol (ariannol a phobl) yn cael eu nodi, gan ystyried risgiau cysylltiedig a gwneud penderfyniadau i fynd i’r afael â’r rhain, gan gynnwys uwchgyfeirio yn ôl yr angen;

en-gb	agreeing roles, training, collaboration and any sub-groups or work streams that may be required.
cy-gb	cytuno ar swyddogaethau, hyfforddiant, cydweithrediad ac unrhyw is-grwpiau neu ffrydiau gwaith y gallai fod eu hangen.

en-gb	The matters which the project board will consider will change over the lifetime of the project, for example in the early phases the focus may be on policy aspects, whereas towards the end of the project the focus is likely to have moved to implementation issues.
cy-gb	Bydd y materion y bydd y bwrdd prosiect yn eu hystyried yn newid yn ystod oes y prosiect. Er enghraifft efallai y bydd y pwyslais ar agweddau polisi yn y cyfnodau cynnar, ond mae’n debygol y bydd y pwyslais wedi symud ymlaen i faterion gweithredu tuag at ddiwedd y prosiect.

en-gb	Membership of project boards will vary dependent on the individual Bill requirements and the phase of work the Bill project is in, but should typically include the SRO, Legal Services, Office of the Legislative Counsel (OLC), Translation Service, Legislative Programme and Governance Unit (LPGU), Strategic Budgeting and key officials (sometimes from Welsh Government Groups outside the lead policy Group) with responsibility for the delivery of the Bill.
cy-gb	Bydd aelodaeth byrddau prosiect yn amrywio gan ddibynnu ar ofynion y Bil unigol a’r cyfnod gwaith y mae’r prosiect Bil ynddo. Fodd bynnag, fel arfer, dylai gynnwys y Prif Berchennog Cyfrifol, Gwasanaethau Cyfreithiol, Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, y Gwasanaeth Cyfieithu, Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, Cyllidebu Strategol a swyddogion allweddol (weithiau o Grwpiau Llywodraeth Cymru y tu allan i’r Grŵp polisi arweiniol) sy’n gyfrifol am gyflawni’r Bil.

en-gb	Some project boards also include the special adviser.
cy-gb	Mae rhai byrddau prosiect hefyd yn cynnwys y cynghorydd arbennig.

en-gb	In some project boards the Bill team are part of the project board, in other cases they report to the project board.
cy-gb	Mewn rhai byrddau prosiect, mae tîm y Bil yn rhan o’r bwrdd prosiect, mewn achosion eraill mae’n atebol i’r bwrdd prosiect.

en-gb	It may prove helpful for the relevant communications representative to attend the project board as the communications strategy needs to be considered throughout the legislative process.
cy-gb	Gallai fod o gymorth i’r cynrychiolydd cyfathrebu perthnasol fod yn bresennol ym mwrdd y prosiect gan fod angen ystyried y strategaeth gyfathrebu trwy gydol y broses ddeddfwriaethol.

en-gb	It is important that the right people are part of the project board, but that efficiency and agility is not compromised.
cy-gb	Mae’n bwysig bod y bobl iawn yn rhan o fwrdd y prosiect, ond nad oes unrhyw gyfaddawdu mewn perthynas ag effeithlonrwydd ac ystwythder.

en-gb	For this reason there may need to be a separation between membership, regular attendees and invited guests.
cy-gb	Am y rheswm hwn, efallai y bydd angen gwahanu aelodau, mynychwyr rheolaidd a gwesteion a wahoddir.

en-gb	The membership of the project board may need to be reviewed as the project moves between key phases of work, to ensure the membership remains appropriate to the project and the work being delivered at that point.
cy-gb	Efallai y bydd angen adolygu aelodaeth y bwrdd prosiect wrth i’r prosiect symud rhwng cyfnodau gwaith allweddol, i sicrhau bod yr aelodaeth yn parhau i fod yn briodol i’r prosiect a’r gwaith sy’n cael ei ddarparu ar yr adeg honno.

en-gb	Membership of a Bill project board requires an investment of time by each board member, together with a commitment to, and interest in, the project being delivered.
cy-gb	Mae aelodaeth o fwrdd prosiect Bil yn gofyn am ymrwymiad amser gan bob aelod o’r bwrdd, yn ogystal ag ymrwymiad hefyd i’r prosiect sy’n cael ei ddarparu, a diddordeb ynddo.

en-gb	Cross-cutting and cross-Group matters
cy-gb	Materion trawsbynciol a thraws-Grŵp

en-gb	Attention must be given by the Bill team and the project board to the potential for cross-cutting matters arising from the Bill development process.
cy-gb	Mae’n rhaid i dîm y Bil a’r bwrdd prosiect roi sylw i’r posibilrwydd y gallai materion trawsbynciol godi o’r broses o ddatblygu’r Bil.

en-gb	These may be within a Group or affect other Groups and/or Bills.
cy-gb	Gallai’r rhain fod o fewn Grŵp neu effeithio ar Grwpiau a/neu Filiau eraill.

en-gb	Early identification will assist in resolution, and an effective (cross Government) approach to delivery secured.
cy-gb	Bydd eu nodi ar ddechrau’r broses o gymorth i’w datrys, a bydd gwneud hynny’n sicrhau dull cyflawni (trawslywodraethol) effeithiol.

en-gb	However this is an on going process and Bill teams will need to be alive to the possibility of new cross-cutting matters arising.
cy-gb	Fodd bynnag, mae hon yn broses barhaus a bydd angen i dimau Biliau fod yn effro i’r posibilrwydd y gallai materion trawsbynciol newydd godi.

en-gb	Bill teams will need to invest time and effort in working across Groups to ensure that cross-cutting matters are fully considered by all interested persons in each Group, and where required decisions are put before all relevant Ministers.
cy-gb	Bydd angen i dimau Biliau fuddsoddi amser ac ymdrech i weithio ar draws Grwpiau i sicrhau bod materion trawsbynciol yn cael eu hystyried yn llawn gan bob person sydd â buddiant ym mhob Grŵp a, lle y bo angen, fod penderfyniadau yn cael eu rhoi gerbron yr holl Weinidogion perthnasol.

en-gb	The Bill Manager should, in the first instance, bring such matters to the attention of the Group Legislation Lead.
cy-gb	Dylai Rheolwr y Bil, yn y lle cyntaf, dynnu sylw Arweinydd Deddfwriaethol y Grŵp at faterion o’r fath.

en-gb	Discussion with, amongst others, LPGU, Legal Services, OLC and Constitutional Affairs and Inter-Government Relations (CAIGR) may also be beneficial.
cy-gb	Gallai trafodaethau gydag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a Llywodraethiant, Gwasanaethau Cyfreithiol, Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol a Materion Cyfansoddiadol a Chysylltiadau Rhynglywodraethol, ymhlith eraill, fod o fudd hefyd.

en-gb	The Legislative Programme Board and its associated working groups may be appropriate forums for these issues to be explored and resolved.
cy-gb	Gallai Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol a’i weithgorau cysylltiedig fod yn fforymau priodol ar gyfer ymchwilio i’r materion hyn a’u datrys.

en-gb	Bill timetable and key milestones
cy-gb	Amserlen a cherrig milltir allweddol Bil

en-gb	The “Bill timetable” is the term given to the overall time available, including deadlines, within which the key phases of work associated with preparing a Bill and its consideration by the Assembly are to be completed.
cy-gb	“Amserlen Bil” yw’r term a roddir i gyfanswm yr amser sydd ar gael, gan gynnwys terfynau amser, ar gyfer cwblhau’r cyfnodau allweddol o waith sy’n gysylltiedig â pharatoi Bil a’i ystyriaeth gan y Cynulliad.

en-gb	It is recognised that Bill work is only one element of the overall programme, and, therefore, fits inside the timescale for that programme.
cy-gb	Cydnabyddir mai dim ond un elfen o’r rhaglen gyffredinol yw gwaith Bil, ac, felly, mae’n rhan o’r amserlen ar gyfer y rhaglen honno.

en-gb	The timescale is the period of time it will take to deliver the entirety of the project (from conception into policy development through to implementation and review).
cy-gb	Yr amserlen yw’r cyfnod o amser y bydd yn ei gymryd i ddarparu’r prosiect yn ei gyfanrwydd (o’r syniad gwreiddiol i ddatblygu’r polisi hyd at ei weithredu a’i adolygu).

en-gb	Setting the Bill timetable
cy-gb	Pennu amserlen y Bil

en-gb	LPGU is responsible for setting the Bill timetable for Bill preparation, and for managing the timetable for the overall legislative programme.
cy-gb	Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant sy’n gyfrifol am bennu amserlen y Bil ar gyfer paratoi’r Bil, ac am reoli’r amserlen ar gyfer y rhaglen ddeddfwriaethol gyffredinol.

en-gb	The Bill Manager is responsible for setting the detailed project timetables, within the Bill timetable set by LPGU, required to deliver the different aspects of the Bill project (for example, the Bill Manager will prepare a detailed timetable for the development and production of the Explanatory Memorandum).
cy-gb	Rheolwr y Bil sy’n gyfrifol am bennu’r amserlenni prosiect manwl, yn unol ag amserlen y Bil a bennwyd gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, sy’n ofynnol i ddarparu’r gwahanol agweddau ar brosiect y Bil (er enghraifft, bydd Rheolwr y Bil yn paratoi amserlen fanwl ar gyfer datblygu a llunio’r Memorandwm Esboniadol).

en-gb	In order to develop an appropriate Bill timetable, LPGU will take account of the information provided by officials in preparation for, or at the time of, inclusion within the legislative programme.
cy-gb	Er mwyn datblygu amserlen briodol ar gyfer y Bil, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn ystyried yr wybodaeth a ddarparwyd gan swyddogion wrth baratoi ar gyfer, neu ar adeg, cynnwys y Bil yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	They will also take account of:
cy-gb	Byddant hefyd yn ystyried:

en-gb	any policy and legal constraints that may exist; the degree and progress of policy development; the limited windows for drafting and translation of Bills; the requirements of Standing Orders and the expectations of the Assembly; together with the need to progress Ministerial expectations and deliver legislation in accordance with the programme for government and other commitments.
cy-gb	unrhyw gyfyngiadau cyfreithiol ac o ran polisi; i ba raddau y datblygwyd y polisi; y ffenestri cyfyngedig ar gyfer drafftio a chyfieithu Biliau; gofynion Rheolau Sefydlog a disgwyliadau’r Cynulliad; ynghyd â’r angen i fwrw ymlaen â disgwyliadau Gweinidogion a sicrhau bod deddfwriaeth yn cael ei chyflawni yn unol â’r rhaglen lywodraethu ac ymrwymiadau eraill.

en-gb	The preparation of a Bill timetable is, therefore, a collaborative process, but one that ultimately has to be set in the context of other Bills, the overall programme and the First Minister’s expectations.
cy-gb	Mae’r broses o baratoi amserlen Bil yn broses gydweithredol felly, ond yn un y mae’n rhaid ei rhoi yng nghyd-destun Biliau eraill, y rhaglen gyffredinol a disgwyliadau’r Prif Weinidog yn y pen draw.

en-gb	Once a Bill timetable has been settled, it will be agreed with the First Minister, and then monitored against delivery.
cy-gb	Ar ôl penderfynu’n derfynol ar amserlen Bil, bydd yn cael ei chytuno gyda’r Prif Weinidog, ac yna’n cael ei monitro yn erbyn y cyflawni.

en-gb	Bill teams are expected to deliver against the key milestones, and failure to meet a key milestone could result in the essential resources (such as OLC or Translation Service) not being available for the Bill (or other Bills) and ultimately the Bill not being introduced (which could include losing the Bill from the programme entirely).
cy-gb	Disgwylir i dimau Biliau gyflawni yn erbyn y cerrig milltir allweddol, a gallai methiant i fodloni carreg filltir allweddol olygu na fydd adnoddau hanfodol (fel Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol neu’r Gwasanaeth Cyfieithu) ar gael ar gyfer y Bil (neu Filiau eraill) ac na fydd y Bil yn cael ei gyflwyno yn y pen draw (a allai gynnwys colli’r Bil o’r rhaglen yn gyfan gwbl).

en-gb	Changes to the Bill timetable
cy-gb	Newidiadau i amserlen y Bil

en-gb	It is recognised that a Bill timetable set at the beginning of the process may need to be changed in light of new circumstances (for example, a new policy direction).
cy-gb	Cydnabyddir efallai y bydd angen newid amserlen Bil a bennwyd ar ddechrau’r broses os bydd amgylchiadau newydd (er enghraifft, cyfeiriad polisi newydd) yn codi.

en-gb	Where a Bill team considers that the key milestones may need to be changed, or indicative introduction dates altered, contact should immediately be made with the relevant LPGU contact.
cy-gb	Pan fydd tîm Bil o’r farn efallai fod angen newid y cerrig milltir allweddol, neu ddiwygio dyddiadau cyflwyno dangosol, dylid cysylltu ar unwaith â’r cyswllt perthnasol yn Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant.

en-gb	Bill teams are not permitted to change the Bill timetable without the agreement of the Head of LPGU, who will provide advice to the First Minister.
cy-gb	Ni chaniateir i dimau Biliau newid amserlen y Bil heb gytundeb Pennaeth Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, a fydd yn rhoi cyngor i’r Prif Weinidog.

en-gb	As such Bill teams are not able to make commitments to Ministers about changes without first discussing these with LPGU.
cy-gb	Fel y cyfryw, ni all timau Biliau wneud ymrwymiadau i Weinidogion ynghylch newidiadau heb drafod y rhain gydag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn gyntaf.

en-gb	Such restrictions exist because of the potential impact a change for one Bill may have for other Bills or the legislative programme as a whole.
cy-gb	Mae cyfyngiadau o’r fath yn bodoli oherwydd yr effaith bosibl y gallai newid i un Bil ei chael ar Filiau eraill neu’r rhaglen ddeddfwriaethol yn ei chyfanrwydd.

en-gb	It should also be noted that the final decision on Bill timetables is a matter for the First Minister, rather than individual Ministers.
cy-gb	Dylid nodi hefyd mai mater i’r Prif Weinidog yw’r penderfyniad terfynol ar amserlenni Biliau, yn hytrach na Gweinidogion unigol.

en-gb	Timetable for Assembly consideration
cy-gb	Amserlen ar gyfer ystyriaeth y Cynulliad

en-gb	The timetable for Assembly consideration will be included in the overall Bill timetable.
cy-gb	Bydd yr amserlen ar gyfer ystyriaeth y Cynulliad yn cael ei chynnwys yn amserlen gyffredinol y Bil.

en-gb	Guidance on the process for setting and agreeing this is included in Chapter 15.
cy-gb	Mae canllawiau ar y broses o bennu a chytuno ar hyn wedi eu cynnwys ym Mhennod 15.

en-gb	When a Bill has been introduced into the Assembly, LPGU will work with the Bill team to develop a timetable for the preparation of amendments to the Bill – see also Chapter 15.
cy-gb	Pan fydd Bil wedi cael ei gyflwyno i’r Cynulliad, bydd Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant yn gweithio gyda thîm y Bil i ddatblygu amserlen ar gyfer paratoi diwygiadau i’r Bil – gweler hefyd Bennod 15.

en-gb	Documentation
cy-gb	Dogfennau

en-gb	Bill project documentation
cy-gb	Dogfennau prosiect Bil

en-gb	As noted above, Bill management should be proportionate.
cy-gb	Fel y nodwyd uchod, dylai’r gwaith o reoli’r Bil fod yn gymesur.

en-gb	Part of this proportionality relates to the project documentation that will accompany the Bill work.
cy-gb	Mae rhan o’r cymesuredd hwn yn ymwneud â’r dogfennau prosiect a fydd yn cyd-fynd a gwaith y Bil.

en-gb	There are no centrally set requirements for the format of the Bill project documentation (there are set requirements for other Bill documents, for example Explanatory Memoranda).
cy-gb	Nid oes unrhyw ofynion a bennwyd yn ganolog ar gyfer fformat dogfennau prosiect Bil (ceir gofynion penodol ar gyfer dogfennau Bil eraill, fel Memoranda Esboniadol er enghraifft).

en-gb	Although Bill teams are run differently, according to individual requirements, it is very important there is clarity on what Bill project documentation exists and what it aims to do and that common terms for documents are used to avoid confusion.
cy-gb	Er bod timau Biliau yn cael eu rhedeg yn wahanol, yn unol â gofynion unigol, mae’n bwysig iawn bod eglurder ynghylch pa ddogfennau prosiect Bil sy’n bodoli a’r hyn y maent yn bwriadu ei wneud a bod termau cyffredin yn cael eu defnyddio ar gyfer dogfennau er mwyn osgoi dryswch.

en-gb	Project boards will need to agree the documentation that will be kept for the Bill project.
cy-gb	Bydd angen i fyrddau prosiect gytuno ar y dogfennau a fydd yn cael eu cadw ar gyfer y prosiect Bil.

en-gb	Bill Managers are responsible for ensuring the quality of the Bill documentation, and that it meets the standards required by the Group’s own governance arrangements.
cy-gb	Rheolwyr Biliau sy’n gyfrifol am sicrhau ansawdd dogfennau’r Bil, a’u bod yn bodloni’r safonau sy’n ofynnol yn ôl trefniadau llywodraethu’r Grŵp ei hun.

en-gb	Bill Managers are also responsible for keeping the information up to date, monitoring and reporting against the documents, and maintaining an effective version control system.
cy-gb	Mae Rheolwyr Biliau hefyd yn gyfrifol am gadw’r wybodaeth yn gyfredol, am fonitro ac adrodd yn erbyn y dogfennau, ac am gynnal system rheoli fersiynau effeithiol.

en-gb	It is usual for Bill Managers to prepare regular highlight reports to the project board.
cy-gb	Mae’n arferol i Reolwyr Biliau baratoi adroddiadau ar y prif bwyntiau yn rheolaidd i’r bwrdd prosiect.

en-gb	Bill Managers should find the Government’s project management guidance of assistance in developing the project documentation for the Bill.
cy-gb	Dylai canllawiau rheoli prosiect y Llywodraeth fod o gymorth i Reolwyr Biliau wrth ddatblygu’r dogfennau prosiect ar gyfer y Bil.

en-gb	As a minimum it is expected each Bill project will have the following documents –
cy-gb	Disgwylir y bydd gan bob prosiect Bil y dogfennau canlynol o leiaf –

en-gb	Project plan – an overall plan for delivering the Bill project.
cy-gb	Cynllun prosiect – cynllun cyffredinol ar gyfer cyflawni prosiect y Bil.

en-gb	It should set out the scope of the project and the methods by which the project will be delivered; assumptions; dependencies; key milestones; resources; reporting and governance; tolerances; and a critical path.
cy-gb	Dylai nodi cwmpas y prosiect a’r dulliau a fydd yn cael eu defnyddio i ddarparu’r prosiect; tybiaethau; dibyniaethau; cerrig milltir allweddol; adnoddau; adrodd a llywodraethu; goddefiadau; a llwybr critigol.

en-gb	Work stream plans – large projects, and particularly Bill projects, can be broken down into work streams (i.e. a smaller project which contributes to the delivery of the main project – for example a work stream on securing Minister of Crown consent, where this is required, e.g. for the conferral or modification of functions on, or in relation to, reserved authorities; or a work stream on preparing the Explanatory Memorandum).
cy-gb	Cynlluniau ffrwd gwaith – gellir rhannu prosiectau mawr, a phrosiectau Bil yn arbennig, yn ffrydiau gwaith (h.y. prosiect llai sy’n rhan hanfodol o gyflawni’r prif brosiect – er enghraifft ffrwd waith ar sicrhau cydsyniad Gweinidog y Goron, pan fo hynny'n ofynnol, er enghraifft er mwyn rhoi neu addasu swyddogaethau i, neu mewn perthynas ag, awdurdod a gadwyd yn ôl; neu ffrwd waith ar baratoi’r Memorandwm Esboniadol).

en-gb	Each work stream should have its own plan which sets out how the work stream will be delivered.
cy-gb	Dylai fod cynllun ar gyfer pob ffrwd waith sy’n nodi sut y bydd y ffrwd waith yn cael ei chyflawni.

en-gb	Work stream plans should feed into, and align with, the main project plan, and may include dependencies with wider programmes, or other Group priorities or needs.
cy-gb	Dylai cynlluniau ffrydiau gwaith gyfrannu at y prif gynllun prosiect a chyd-fynd ag ef, a gall gynnwys dibyniaethau â rhaglenni ehangach, neu flaenoriaethau neu anghenion eraill y Grŵp.

en-gb	Detailed project timetable – as noted above, the overall Bill timetable is set by LPGU, but Bill teams will need detailed timetables below for the delivery of the individual aspects of each phase of work.
cy-gb	Amserlen prosiect fanwl – fel a nodwyd uchod, caiff amserlen gyffredinol y Bil ei phennu gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant, ond bydd angen yr amserlenni manwl isod ar dimau Biliau i fodloni’r agweddau unigol ar bob cyfnod gwaith.

en-gb	For example, a period of 12 weeks for instructions in the Bill timetable will need to be broken down into the activities necessary to develop, prepare, refine and clear the instructions, together with details of who is responsible for completing the tasks and any inter-dependencies (e.g. engaging with Legal Services, checking against the evidence base, and so on).
cy-gb	Er enghraifft, bydd angen rhannu cyfnod o 12 wythnos ar gyfer cyfarwyddiadau yn amserlen y Bil rhwng gweithgareddau sy’n angenrheidiol i ddatblygu, paratoi, mireinio ac awdurdodi’r cyfarwyddiadau, ynghyd â manylion pwy sy’n gyfrifol am gwblhau’r tasgau ac unrhyw ryng-ddibyniaethau (e.e. ymgysylltu â Gwasanaethau Cyfreithiol, gwirio yn erbyn y sail dystiolaeth, ac yn y blaen).

en-gb	Risk register – this document sets out the risks to Bill delivery, and details the likelihood and impact of each risk, the proximity of the risk, and crucially the actions that will be taken to mitigate the risk, as well as any further actions required in the future to reduce the risk.
cy-gb	Cofrestr risg – mae’r ddogfen hon yn nodi pa risgiau a allai roi’r gwaith o gyflawni’r Bil yn llwyddiannus yn y fantol. Mae’n rhoi manylion tebygolrwydd ac effaith pob risg, pa bryd y mae’n debygol o godi ac, yn hanfodol, mae’n nodi’r camau a fydd yn cael eu cymryd i liniaru’r risg, yn ogystal ag unrhyw gamau eraill fydd eu hangen yn y dyfodol i leihau’r risg.

en-gb	Issue log / Issue register – for some Bill teams this document acts as a repository of all (known) outstanding matters which need to be dealt with, including decisions which need to be taken.
cy-gb	Log problemau / Cofrestr problemau – i rai timau Biliau, mae’r ddogfen hon yn gweithredu fel cronfa o’r holl faterion sydd heb eu datrys (sy’n hysbys) y mae angen ymdrin â nhw, gan gynnwys penderfyniadau y mae angen eu gwneud.

en-gb	This is so the issues are not lost in the fast pace of work which can sometimes take place.
cy-gb	Mae hyn er mwyn sicrhau nad yw’r problemau yn cael eu colli pan fo gwaith yn cael ei wneud yn gyflym, fel sy’n gallu digwydd o bryd i’w gilydd.

en-gb	For other Bill teams, the term refers to the document that captures those matters that are currently adversely affecting delivery – i.e. a materialised risk.
cy-gb	I dimau Biliau eraill, mae’r term yn cyfeirio at y ddogfen sy’n crynhoi’r materion hynny sy’n cael effaith andwyol ar gyflawni ar y pryd – h.y. risg sydd wedi codi.

en-gb	In addition to the Bill and the Explanatory Memorandum, all projects must also produce –
cy-gb	Yn ogystal â’r Bil a’r Memorandwm Esboniadol, mae’n rhaid i bob prosiect hefyd lunio –

en-gb	a communications strategy;
cy-gb	strategaeth gyfathrebu;

en-gb	a record of lessons learned.
cy-gb	cofnod o wersi a ddysgwyd.

en-gb	Fuller guidance on each is given below.
cy-gb	Rhoddir canllawiau llawnach ar bob un isod.

en-gb	Communications strategy
cy-gb	Strategaeth gyfathrebu

en-gb	An effective and well-delivered communication programme will support the delivery of the Bill project, and work towards the longer-term implementation of the policy.
cy-gb	Bydd rhaglen gyfathrebu effeithiol a threfnus yn cefnogi’r gwaith o gyflawni prosiect y Bil, ac yn gweithio tuag at roi’r polisi ar waith ar gyfer y tymor hwy.

en-gb	As such it is essential that such a programme, which delivers for both internal and external stakeholders, is an embedded part of the Bill project; a communications strategy will help achieve this.
cy-gb	Fel y cyfryw, mae’n hanfodol bod rhaglen o’r fath, sy’n cyflawni ar ran rhanddeiliaid mewnol ac allanol, yn rhan annatod o brosiect y Bil a bydd strategaeth gyfathrebu yn helpu i gyflawni hyn.

en-gb	A communications strategy sets out how the Bill team and the Minister (and in some cases other parts of the Welsh Government) will communicate with, primarily, external stakeholders (including the UK Government).
cy-gb	Mae strategaeth gyfathrebu yn nodi sut y bydd tîm y Bil a’r Gweinidog (a rhannau eraill o Lywodraeth Cymru mewn rhai achosion) yn cyfathrebu â rhanddeiliaid allanol yn bennaf (gan gynnwys Llywodraeth y DU).

en-gb	The communications strategy can also include information on working and communicating with internal stakeholders.
cy-gb	Gall y strategaeth gyfathrebu hefyd gynnwys gwybodaeth am weithio a chyfathrebu â rhanddeiliaid mewnol.

en-gb	How to communicate in Welsh and English must be considered from the outset.
cy-gb	Mae’n rhaid ystyried sut i gyfathrebu yn Gymraeg ac yn Saesneg o’r cychwyn.

en-gb	As with any plan or strategy, it is important that it is kept up to date, accurate and followed.
cy-gb	Fel gydag unrhyw gynllun neu strategaeth, mae’n bwysig ei bod yn cael ei chadw’n gyfredol, ac yn gywir a’i bod yn cael ei dilyn.

en-gb	The Minister will need to have sight of, and be advised on, the communications strategy.
cy-gb	Bydd angen i’r Gweinidog gadw golwg ar y strategaeth gyfathrebu a chael gwybodaeth amdani.

en-gb	The strategy is likely to identify–
cy-gb	Mae’r strategaeth yn debygol o nodi –

en-gb	what the key messages for the target audience are , when they will be given, how, and by whom;
cy-gb	beth yw’r negeseuon allweddol i’r gynulleidfa darged, pryd y byddant yn cael eu rhoi, sut a chan bwy;

en-gb	what other communications need to take place alongside, and in addition to, the work on key messages;
cy-gb	pa gyfathrebu arall y mae angen ei wneud ochr yn ochr â’r gwaith ar y negeseuon allweddol, ac yn ychwanegol at y gwaith hwnnw;

en-gb	key dates and communication activity proposed around those;
cy-gb	dyddiadau allweddol a gweithgarwch cyfathrebu a gynigir ar sail y rheini;

en-gb	the resources for delivering communications activity;
cy-gb	yr adnoddau ar gyfer darparu gweithgareddau cyfathrebu;

en-gb	media opportunities (including Welsh language press and media);
cy-gb	cyfleoedd yn y cyfryngau (gan gynnwys y wasg a’r cyfryngau Cymraeg);

en-gb	how risks to effective and successful communication could arise and how these could be mitigated (note, these risks may need to be added to the Bill project risk register); and
cy-gb	sut y gallai risgiau i gyfathrebu effeithiol a llwyddiannus godi a sut y gellir lliniaru’r rhain (sylwer, efallai y bydd angen ychwanegu’r risgiau hyn at gofrestr risg prosiect y Bil);

en-gb	linkages to other communication strategies (be this other Bills, other Welsh Government projects, other policy work, etc.).
cy-gb	cysylltiadau â strategaethau cyfathrebu eraill (pa un a ydynt yn Filiau eraill, yn brosiectau Llywodraeth Cymru eraill, gwaith polisi arall, etc).

en-gb	The Communications Team, including press teams, should be engaged in the development of the communications strategy, and the plans should draw on any stakeholder analysis work.
cy-gb	Dylid cynnwys y Tîm Cyfathrebu, gan gynnwys timau’r wasg, yn y gwaith o ddatblygu’r strategaeth gyfathrebu, a dylai’r cynlluniau fanteisio ar unrhyw waith dadansoddi gan randdeiliaid.

en-gb	Strong communications support should be maintained throughout the process, where possible.
cy-gb	Dylid rhoi cymorth cyfathrebu cryf trwy gydol y broses, pan fo hynny’n bosibl.

en-gb	Lessons learned
cy-gb	Gwersi a ddysgwyd

en-gb	The successes and challenges of Bill work along the way will influence how each Bill team develops and provide an opportunity for the team to do something better at the next stage.
cy-gb	Bydd llwyddiannau a heriau gwaith Bil ar hyd y daith yn dylanwadu ar sut y mae pob tîm Bil yn datblygu ac yn cynnig cyfle i’r tîm wneud rhywbeth yn well yn ystod y cyfnod nesaf.

en-gb	It is important that other Bill teams are able to benefit from lessons learned, in order to improve their processes.
cy-gb	Mae’n bwysig y gall timau Biliau eraill elwa o wersi a ddysgwyd, er mwyn gwella eu prosesau.

en-gb	The Legislative Programme Board has agreed a corporate lessons learned system to share experiences and knowledge in order to inform, improve and maintain performance.
cy-gb	Mae Bwrdd y Rhaglen Ddeddfwriaethol wedi cytuno ar system gwersi a ddysgwyd gorfforaethol i rannu profiadau a gwybodaeth i hysbysu, gwella a chynnal perfformiad.

en-gb	Bill teams will want to review the lessons learned from previous Bill teams when planning risk responses for new projects in the form of a risk register.
cy-gb	Bydd timau Biliau yn dymuno adolygu’r gwersi a ddysgwyd gan dimau Biliau blaenorol wrth gynllunio ymatebion risg ar gyfer prosiectau newydd ar ffurf cofrestr risg.

en-gb	Training on Bill work
cy-gb	Hyfforddiant ar waith Bil

en-gb	It is recognised that for many Bill work will be a new part of their role, and a range of formal and informal training and education opportunities exist to provide support and improve capability.
cy-gb	Cydnabyddir y bydd gwaith Bil yn rhan newydd o swyddogaeth llawer o unigolion, ac mae amrywiaeth o gyfleoedd hyfforddiant ac addysg ffurfiol ac anffurfiol yn bodoli i ddarparu cymorth a gwella gallu.

en-gb	Further information is available from the Head of LPGU and also Group Legislation Leads.
cy-gb	Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan Bennaeth Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant ac Arweinwyr Deddfwriaethol Grŵp hefyd.

en-gb	Chapter 5 – Integrated Impact Assessment
cy-gb	Pennod 5 – Asesiad Effaith Integredig

en-gb	Impact assessment is a means of judging the effect of policy on people, culture, the environment and the economy.
cy-gb	Mae asesiadau effaith yn ffordd o ddyfarnu effaith polisi ar bobl, diwylliant, yr amgylchedd a’r economi.

en-gb	Impact assessment should be undertaken when developing policy.
cy-gb	Dylid cynnal asesiad effaith wrth ddatblygu polisi.

en-gb	For this reason, impact assessment is part of the process of preparing Assembly Bills.
cy-gb	Am y rheswm hwn, mae asesiad effaith yn rhan o'r broses o baratoi Biliau'r Cynulliad.

en-gb	The purpose of this Chapter is to signpost users to the guidance on the new Integrated Impact Assessment tool which officials need to use in the context of preparing Assembly Bills.
cy-gb	Diben y Bennod hon yw cyfeirio defnyddwyr at ganllawiau ar yr offeryn Asesiad Effaith Integredig newydd y mae angen i swyddogion ei ddefnyddio wrth baratoi Biliau'r Cynulliad.

en-gb	The findings from using the Integrated Impact Assessment will inform the Regulatory Impact Assessments (RIAs) which accompany Assembly Bills.
cy-gb	Bydd canfyddiadau o ddefnyddio'r Asesiad Effaith Integredig yn bwydo i mewn i'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy'n cyd-fynd â Biliau'r Cynulliad.

en-gb	Comprehensive guidance on RIAs is provided in Chapter 6 of this Handbook.
cy-gb	Rhoddir canllawiau cynhwysfawr ar Asesiadau Effaith Rheoleiddiol ym Mhennod 6 y Llawlyfr hwn.

en-gb	Approach to impact assessment
cy-gb	Dull o gynnal asesiad effaith

en-gb	Impact assessments have developed to meet both the requirements of Ministers and requirements set out in statutes passed by the Assembly and by the UK Parliament.
cy-gb	Datblygwyd asesiadau effaith i fodloni gofynion Gweinidogion a gofynion a nodir mewn statud a basiwyd gan y Cynulliad a Senedd y DU.

en-gb	Policy makers are required to consider all the relevant issues before reaching and making a decision; impact assessments prompt and guide policy-makers to gather and, if necessary, seek evidence so as to improve the development of a policy or inform a change in policy direction.
cy-gb	Mae’n ofynnol i lunwyr polisi ystyried yr holl faterion perthnasol cyn dod i benderfyniad a’i wneud; mae asesiadau effaith yn cymell ac yn arwain llunwyr polisi i gasglu tystiolaeth ac, os oes angen, i chwilio am dystiolaeth er mwyn gwella datblygiad polisi neu i gynghori y dylid newid cyfeiriad polisi.

en-gb	Impact assessment is more effective when undertaken in an integrated way.
cy-gb	Mae asesiad effaith yn fwy effeithiol pan fydd yn cael ei gynnal mewn ffordd integredig.

en-gb	The Integrated Impact Assessment tool is designed to support a way of working on impact assessment within the Welsh Government which avoids excessive procedure and replication, and which results in an integrated, accessible appraisal of the expected outcomes of a policy decision, legislation, or other activity.
cy-gb	Lluniwyd yr offeryn Asesiad Effaith Integredig i helpu i sicrhau ffordd o weithio ar asesiadau effaith yn Llywodraeth Cymru sy'n osgoi gweithdrefnau gormodol a dyblygu gwaith, ac sy'n arwain at werthusiad integredig, hygyrch o ganlyniadau disgwyliedig penderfyniad polisi, deddfwriaeth neu weithgaredd arall.

en-gb	The Integrated Impact Assessment should also tell the story of how a proposal has been developed and how impacts have been considered.
cy-gb	Dylai'r Asesiad Effaith Integredig hefyd egluro hanes datblygu cynnig a'r ffordd y cafodd yr effeithiau eu hystyried.

en-gb	Full guidance can be found on the policy and delivery section of the intranet.
cy-gb	Gellir gweld y canllawiau yn llawn yn adran polisi a chyflawni y fewnrwyd.

en-gb	Making the findings available
cy-gb	Rhyddhau’r canfyddiadau

en-gb	Chapter 6 of this Handbook provides information on undertaking and preparing the RIA which will form part of the Explanatory Memorandum which accompanies the Bill on introduction to the Assembly.
cy-gb	Mae Pennod 6 y Llawlyfr hwn yn cynnig gwybodaeth am gynnal a pharatoi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol a fydd yn rhan o’r Memorandwm Esboniadol sy’n cyd-fynd â’r Bil wrth ei gyflwyno i’r Cynulliad.

en-gb	It explains that a summary of the impact assessments which have been undertaken should be provided within Chapter 8 of the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Mae’n esbonio y dylid darparu crynodeb o’r asesiadau effaith a gyflawnwyd, a hynny ym Mhennod 8 y Memorandwm Esboniadol.

en-gb	This can draw on the summary which will be produced as part of undertaking the Integrated Impact Assessment.
cy-gb	Gall hyn ddefnyddio'r crynodeb a fydd yn cael ei gynhyrchu wrth gynnal yr Asesiad Effaith Integredig.

en-gb	In addition, sometimes it may be appropriate for the Government to make available more detail on the findings of certain impact assessments within the Integrated Impact Assessment separately to the information in the Explanatory Memorandum for the Bill.
cy-gb	Ar ben hynny, weithiau gall fod yn briodol i'r Llywodraeth ryddhau rhagor o fanylion ynghylch canfyddiadau rhai asesiadau effaith penodol o fewn yr Asesiad Effaith Integredig ar wahân i'r wybodaeth yn y Memorandwm Esboniadol ar gyfer y Bil.

en-gb	The Integrated Impact Assessment guidance, available on the policy and delivery area of the intranet, gives further information on making the findings of the assessment available.
cy-gb	Mae'r canllawiau ar Asesiadau Effaith Integredig, sydd yn adran polisi a chyflawni'r fewnrwyd, yn rhoi rhagor o wybodaeth ynghylch rhyddhau canfyddiadau'r asesiad.

en-gb	When consulting on a proposal to legislate, it is good practice to seek comments on a draft RIA too.
cy-gb	Wrth ymgynghori ar gynnig i ddeddfu, mae’n ymarfer da i geisio sylwadau ar Asesiadau Effaith Rheoleiddiol drafft hefyd.

en-gb	It is also good practice to consult on an early version of the findings from the Integrated Impact Assessment when consulting on a proposal to legislate.
cy-gb	Mae hefyd yn ymarfer da ymgynghori ar fersiwn gynnar o'r canfyddiadau o'r Asesiad Effaith Integredig  wrth ymgynghori ar gynnig i ddeddfu.

en-gb	Chapter 5 – Integrated Impact Assessment
cy-gb	However I did draw on some of the IIA material to prepare the new version of this chapter, and that is available bilingually. The form and the guidance are available in English at https://intranet/English/PolicyDelivery/AppraisingPolicy/Pages/Integrated-Impact-Assessment.aspx and in Welsh at https://intranet/Welsh/PolicyDelivery/AppraisingPolicy/Pages/Integrated-Impact-Assessment.aspx . If you’ve not yet worked on this chapter, I am happy to go through the documents and pull out those sentences which I used in both languages in order to help – let me know if this would be useful.

en-gb	Chapter 6 – Regulatory Impact Assessments
cy-gb	Pennod 6 – Asesiadau Effaith Rheoleiddiol (RIA)

en-gb	The purpose of the Regulatory Impact Assessment (RIA) is to provide the Welsh Ministers, the Accounting Officer and the National Assembly for Wales with the best estimates of the likely impact of an Assembly Bill.
cy-gb	Diben Asesiadau Effaith Rheoleiddiol yw darparu’r amcangyfrifon gorau i Weinidogion Cymru, y Swyddog Cyfrifyddu a Chynulliad Cenedlaethol Cymru o effaith debygol Bil Cynulliad.

en-gb	It is required to satisfy Standing Order 26.6(iii), 26.6(viii), 26.6(ix), and sometimes also 26.6(xi), and will ultimately form part of the Explanatory Memorandum which must accompany the Bill on introduction to the Assembly in Welsh and English.
cy-gb	Mae’n ofynnol bodloni Rheol Sefydlog 26.6(iii), 26.6(viii), 26.6(ix), ac weithiau 26.6(xi) hefyd, a bydd yn rhan yn y pen draw o’r Memorandwm Esboniadol y mae’n rhaid ei ddarparu yn Gymraeg a Saesneg gyda’r Bil wrth ei gyflwyno i’r Cynulliad.

en-gb	This Chapter provides guidance on how to prepare the RIA, and advice is also available from Welsh Government economists.
cy-gb	Mae’r Bennod hon yn cynnig canllawiau ar sut i baratoi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ac mae cyngor ar gael hefyd gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	Chapter 5 provides summary guidance on impact assessments more generally, and Chapter 8 gives detailed guidance on preparing the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Mae Pennod 5 yn cynnig canllawiau cryno ar asesiadau effaith yn fwy cyffredinol, ac mae Pennod 8 yn cynnig canllawiau manwl ar baratoi’r Memorandwm Esboniadol.

en-gb	The guidance on format of the Explanatory Memorandum in Chapter 8 (see paragraphs 8.45 to 8.56) applies also to the format of the RIA.
cy-gb	Mae’r canllawiau ar fformat y Memorandwm Esboniadol ym Mhennod 8 (gweler paragraffau 8.45 i 8.56) hefyd yn berthnasol i fformat yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	Requirements of Standing Orders
cy-gb	Gofynion Rheolau Sefydlog

en-gb	In respect of the RIA, the relevant aspects of Standing Order 26.6 are:
cy-gb	Dyma agweddau perthnasol Rheol Sefydlog 26.6 mewn perthynas â’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol:

en-gb	“… [the Explanatory Memorandum] must:
cy-gb	“[Rhaid i'r Memorandwm Esboniadol]:

en-gb	… (viii) set out the best estimates of:
cy-gb	… (viii) nodi’r amcangyfrifon gorau o’r canlynol:

en-gb	the gross administrative, compliance and other costs to which the provisions of the Bill would give rise;
cy-gb	y costau gweinyddol gros, y costau cydymffurfio gros a’r costau gros eraill y byddai darpariaethau’r Bil yn arwain atynt;

en-gb	the administrative savings arising from the Bill;
cy-gb	yr arbedion gweinyddol y byddai'r Bil yn arwain atynt;

en-gb	net administrative costs of the Bill’s provisions;
cy-gb	costau gweinyddol net darpariaethau'r Bil;

en-gb	the timescales over which all such costs and savings would be expected to arise; and
cy-gb	dros ba gyfnodau amser y disgwylid i'r holl gostau ac arbedion hynny godi; ac

en-gb	on whom the costs would fall;
cy-gb	ar bwy y byddai’r costau’n syrthio;

en-gb	(ix) set out any environmental and social benefits and dis-benefits arising from the Bill that cannot be quantified financially
cy-gb	(ix) nodi unrhyw fanteision ac anfanteision amgylcheddol a chymdeithasol sy'n deillio o'r Bil na ellir eu mesur yn ariannol

en-gb	…(xi) where the Bill contains any provision charging expenditure on the Welsh Consolidated Fund, incorporate a report of the Auditor General setting out his or her views on whether the charge is appropriate.
cy-gb	…(xi) os yw’r Bil yn cynnwys unrhyw ddarpariaeth sy’n codi gwariant ar Gronfa Gyfunol Cymru, ymgorffori adroddiad gan yr Archwilydd Cyffredinol sy’n nodi ei farn ef ar a yw’r tâl yn briodol neu beidio.

en-gb	(xii) set out the potential impact (if any) on the justice system in England and Wales of the provisions of the Bill (a “justice impact assessment”), in accordance with section 110A of the Act.”
cy-gb	(xii) nodi'r effaith bosibl (os o gwbl) ar y system gyfiawnder yng Nghymru a Lloegr yn sgil darpariaethau'r Bil ("asesiad effaith ar gyfiawnder"), yn unol ag adran 110A o'r Ddeddf. "

en-gb	To clarify Standing Order 26.6(ix), the RIA should include quantified and unquantified economic, environmental, cultural and social benefits and dis-benefits.
cy-gb	I egluro Rheol Sefydlog 26.6(ix), dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gynnwys manteision ac anfanteision economaidd, amgylcheddol, diwylliannol a chymdeithasol a fesurwyd ac na fesurwyd.

en-gb	Note the other requirements of Standing Order 26.6 are met through the Explanatory Memorandum, and Explanatory Notes – see Chapters 8 and 9 of this Handbook.
cy-gb	Sylwer bod gofynion eraill Rheol Sefydlog 26.6 yn cael eu bodloni drwy’r Memorandwm Esboniadol a Nodiadau Esboniadol – gweler Penodau 8 a 9 y Llawlyfr hwn.

en-gb	The need for an RIA
cy-gb	Yr angen am Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	RIAs must be completed for proposed legislation which could affect the public or private sectors (with a particular focus on the impacts on small business), charities and the voluntary sector.
cy-gb	Mae’n rhaid paratoi Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer deddfwriaeth arfaethedig a allai effeithio ar y sectorau cyhoeddus neu breifat (gyda phwyslais penodol ar yr effeithiau ar fusnesau bach), elusennau a’r sector gwirfoddol.

en-gb	An RIA is needed whenever changes to the law are being considered and where costs or benefits could accrue.
cy-gb	Mae angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol pryd bynnag y bydd newidiadau i’r gyfraith yn cael eu hystyried a phan allai costau neu fuddion gronni.

en-gb	This includes changes made using both Bills and subordinate legislation.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys newidiadau a wneir gan ddefnyddio Biliau ac is-ddeddfwriaeth.

en-gb	Where a Bill is to be followed by subordinate legislation, RIAs need to be carried out on both the Bill and on each subsequent piece of subordinate legislation (although it is not usually the case that an RIA is required for a Commencement Order).
cy-gb	Pan fydd Bil yn cael ei ddilyn gan is-ddeddfwriaeth, mae angen cynnal Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y Bil a phob darn dilynol o is-ddeddfwriaeth (er nad yw’n wir fel arfer bod angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer Gorchymyn Cychwyn).

en-gb	Even in cases where there is no overall net change but some kind of redistribution (such as in cases where there is an exchange or 'transfer' of costs and benefits) the effects should be assessed through an RIA.
cy-gb	Hyd yn oed mewn achosion lle nad oes newid net cyffredinol ond mae rhyw fath o ailddosbarthu (fel mewn achosion lle ceir cyfnewid neu ‘drosglwyddo’ o gostau a manteision), dylid asesu’r effeithiau trwy Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	For a Bill which imposes no costs or savings, benefits or dis-benefits or only negligible costs, savings, benefits or dis-benefits on the public, private, charities and the voluntary sector or society in general, an RIA is not usually required.
cy-gb	Nid oes angen Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel arfer ar gyfer Bil nad yw’n gorfodi unrhyw gostau nac arbedion, manteision nac anfanteision, neu sydd ond yn gorfodi ychydig iawn ohonynt, ar y sectorau cyhoeddus, preifat, gwirfoddol ac elusennau, neu ar gymdeithas yn gyffredinol.

en-gb	In such cases the remaining requirements of Standing Order 26.6 must still be met and captured in the Explanatory Memorandum.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, mae’n rhaid bodloni gweddill gofynion Rheol Sefydlog 26.6 o hyd a’u crynhoi yn y Memorandwm Esboniadol.

en-gb	However, the basis for the judgment that the legislation imposes no, or negligible, costs, savings, benefits or dis-benefits needs to be clearly demonstrated and Table Office (who assess the compliance of the Explanatory Memorandum with Standing Orders prior to introduction of the Bill) will need to be satisfied the requirements of Standing Order 26.6(viii) are met.
cy-gb	Fodd bynnag, mae angen dangos y sail dros benderfynu nad yw’r ddeddfwriaeth yn gorfodi unrhyw gostau, arbedion, manteision neu anfanteision, neu mai ychydig iawn ohonynt a orfodir, yn eglur a bydd angen i’r Swyddfa Gyflwyno (sy’n asesu cydymffurfiad y Memorandwm Esboniadol â’r Rheolau Sefydlog cyn cyflwyno’r Bil) fod yn fodlon bod gofynion Rheol Sefydlog 26.6(viii) wedi eu bodloni.

en-gb	As noted in Chapter 15 below, on introduction of a Bill, the Legislation Office (in the Assembly) will update the Assembly’s website with information and all the documents relating to the Bill.
cy-gb	Fel y nodir ym Mhennod 15 isod, wrth gyflwyno Bil, bydd y Swyddfa Ddeddfwriaeth (yn y Cynulliad) yn diweddaru gwefan y Cynulliad gyda gwybodaeth a’r holl ddogfennau sy’n gysylltiedig â’r Bil.

en-gb	This will include the Explanatory Memorandum, which will contain the RIA.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys y Memorandwm Esboniadol, a fydd yn cynnwys yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	It is very likely stakeholders will comment on the RIA and costings as part of their evidence to the responsible Committee during the Assembly’s consideration of the Bill.
cy-gb	Mae’n debygol iawn y bydd rhanddeiliaid yn cynnig sylwadau ar yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol a’r costau yn rhan o’u tystiolaeth i’r Pwyllgor Cyfrifol yn ystod ystyriaeth y Cynulliad o’r Bil.

en-gb	Development of the RIA
cy-gb	Datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	The standard template for an Explanatory Memorandum includes the standard template for the RIA for a Bill (the template is available from the Legislative Programme and Governance Unit (LPGU)).
cy-gb	Mae’r templed safonol ar gyfer y Memorandwm Esboniadol yn cynnwys y templed safonol ar gyfer yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer Bil (mae’r templed ar gael gan Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant).

en-gb	The RIA forms Part 2 of the Explanatory Memorandum template, and is divided into the following Chapters –
cy-gb	Rhan 2 templed y Memorandwm Esboniadol yw’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, ac mae wedi ei rannu rhwng y Penodau a ganlyn –

en-gb	Chapter 7 – Options:
cy-gb	Pennod 7 – Opsiynau:

en-gb	details the options considered to achieve the policy objectives, this will include the ‘Business as Usual’ (BAU) option and bringing forward the Bill.
cy-gb	yn rhoi manylion yr opsiynau a ystyriwyd i fodloni’r amcanion polisi, bydd hyn yn cynnwys yr opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ a datblygu’r Bil.

en-gb	The level of detail required on alternative options will depend upon whether the RIA is being prepared for consultation or the introduction of a Bill (see Standing Order 26.6(iii) and paragraphs 6.19 – 6.27).
cy-gb	Bydd lefel y manylion sydd ei hangen ar opsiynau eraill yn dibynnu ar ba un a yw’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cael ei baratoi ar gyfer ymgynghori ar Fil neu ei gyflwyno (gweler Rheol Sefydlog 26.6(iii) a pharagraffau 6.19 – 6.27).

en-gb	Chapter 8 – Costs and benefits:
cy-gb	Pennod 8 - Costau a manteision:

en-gb	sets out the costs and benefits of the options considered, giving particular detail on the costs and benefits of the chosen option (i.e. the Bill).
cy-gb	yn nodi costau a manteision yr opsiynau a ystyriwyd gan gynnig manylion penodol costau a manteision yr opsiwn a ddewiswyd (h.y. y Bil).

en-gb	The requirements of Standing Order 26.6(viii) should be considered here.
cy-gb	Dylid ystyried gofynion Rheol Sefydlog 26.6(viii) yma.

en-gb	Chapter 9 – Competition assessment:
cy-gb	Pennod 9 – Asesu cystadleuaeth:

en-gb	detail of the findings of the competition filter, and if used the findings of the competition assessment.
cy-gb	manylion canfyddiadau ymarfer hidlo’r gystadleuaeth, a chanfyddiadau asesu’r gystadleuaeth os cawsant eu defnyddio.

en-gb	Chapter 10 – Post implementation review:
cy-gb	Pennod 10 – Adolygiad ar ôl gweithredu:

en-gb	a summary of the intended approach and timescales for undertaking a review of implementation, including any intentions to report on this to the Assembly.
cy-gb	crynodeb o’r dull a’r amserlenni arfaethedig ar gyfer cynnal adolygiad o’r gweithredu, gan gynnwys unrhyw fwriad i adrodd ar hyn i’r Cynulliad.

en-gb	Each of these elements is considered in more detail below.
cy-gb	Ystyrir pob un o’r elfennau hyn yn fwy manwl isod.

en-gb	To improve the accessibility of RIAs for the Fifth Assembly, a simple, two-page Summary Table has been developed within the template to provide a short summary of the assessment.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod Asesiadau Effaith Rheoleiddiol yn fwy hygyrch ar gyfer y Pumed Cynulliad, datblygwyd Tabl Crynodeb dwy dudalen syml yn y templed i gynnig crynodeb byr o’r asesiad.

en-gb	The Summary Table has been designed to present, at a high level, the information required in Standing Orders and to be consistent across Bills.
cy-gb	Dyluniwyd y Tabl Crynodeb i gyflwyno, ar lefel uchel, yr wybodaeth sy’n ofynnol mewn Rheolau Sefydlog ac i fod yn gyson ar draws Biliau.

en-gb	Guidance on completing the Summary Table is available from Welsh Government economists.
cy-gb	Mae canllawiau ar lenwi’r Tabl Crynodeb ar gael gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	When and how to start development of the RIA
cy-gb	Pryd a sut i ddechrau datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	The RIA is best seen as the formal documentation of the evidence needed to ensure that legislation has been designed to be fit for purpose.
cy-gb	Y ffordd orau o ystyried yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yw fel y cofnod ffurfiol o’r dystiolaeth sydd ei hangen i sicrhau bod deddfwriaeth wedi cael ei chynllunio i fod yn addas at y diben.

en-gb	The development of the RIA should be a continual part of the policy making process and started as early as possible.
cy-gb	Dylai datblygiad yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol fod yn rhan barhaus o’r broses o lunio polisi a dylid dechrau ar y gwaith cyn gynted â phosibl.

en-gb	The following is a summary of the evolution of an RIA and the main stages at which work on an RIA should be undertaken:
cy-gb	Mae crynodeb isod o esblygiad Asesiadau Effaith Rheoleiddiol a’r prif gyfnodau pan ddylid gweithio ar Asesiad Effaith Rheoleiddiol:

en-gb	Development – The first stage of the process is focussed on defining the policy problem, establishing the rationale for Government intervention, identifying alternative options to address the policy problem and developing the evidence base.
cy-gb	Datblygu – Mae cam cyntaf y broses yn canolbwyntio ar ddiffinio’r broblem polisi, penderfynu ar y sail resymegol sy’n sylfaen ar gyfer ymyrraeth y Llywodraeth, nodi opsiynau eraill i fynd i’r afael â’r broblem polisi a datblygu’r sail dystiolaeth.

en-gb	There should also be an initial attempt at a cost-benefit analysis including the identification of the main parties likely to be affected by the proposals and an initial estimate of the likely costs and benefits.
cy-gb	Dylid gwneud ymdrech gychwynnol hefyd i gynnal dadansoddiad cost a budd gan gynnwys nodi’r prif bartïon sy’n debygol o gael eu heffeithio gan y cynigion ac amcangyfrif cychwynnol o’r costau a’r manteision tebygol.

en-gb	Consultation/Draft Bill – The Welsh Government has committed to including draft RIAs in future consultations on legislation.
cy-gb	Ymgynghori/Bil Drafft – Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gynnwys Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft fel rhan o unrhyw ymarfer ymgynghori ar ddeddfwriaeth yn y dyfodol.

en-gb	The initial option appraisal should be firmed up at this stage to provide a more detailed, quantified assessment of the costs and benefits associated with each option.
cy-gb	Dylid cynnal arfarniad opsiynau cychwynnol sy’n fwy cadarn yn ystod y cam hwn i gynnig asesiad mwy manwl, meintiol o’r costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â phob opsiwn.

en-gb	This draft RIA should then be published as part of any consultation exercise to provide stakeholders with the opportunity to review the analysis and to provide additional/alternative data and evidence.
cy-gb	Dylid cyhoeddi’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft hwn wedyn yn rhan o unrhyw ymarfer ymgynghori i gynnig cyfle i randdeiliaid adolygu’r dadansoddiad a darparu data a thystiolaeth ychwanegol/eraill.

en-gb	This stage and the transparent consideration of alternative policy options is important from a Value for Money perspective.
cy-gb	Mae’r cyfnod hwn a rhoi ystyriaeth dryloyw i opsiynau polisi eraill yn bwysig o safbwynt sicrhau Gwerth am Arian.

en-gb	Introduction – At this stage, the RIA should focus on the preferred option (which in the case of a Bill will be to introduce legislation).
cy-gb	Cyflwyno – Yn ystod y cam hwn, dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ganolbwyntio ar yr opsiwn a ffefrir (sef cyflwyno deddfwriaeth yn achos Bil).

en-gb	The cost-benefit analysis should be updated to reflect final policy details and any evidence/feedback received from stakeholders during the public consultation.
cy-gb	Dylid diweddaru’r dadansoddiad cost a budd i adlewyrchu manylion polisi terfynol ac unrhyw dystiolaeth/adborth a dderbyniwyd gan randdeiliaid yn ystod yr ymgynghoriad cyhoeddus.

en-gb	The RIA should also provide details of the post implementation review, setting out the scope and timing of the review.
cy-gb	Dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol hefyd ddarparu manylion yr adolygiad ar ôl gweithredu, gan nodi cwmpas ac amseriad yr adolygiad.

en-gb	The RIA will form Part 2 of the Explanatory Memorandum which is published on the Assembly website when the Bill is introduced.
cy-gb	Yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol fydd Rhan 2 y Memorandwm Esboniadol a gyhoeddir ar wefan y Cynulliad pan gaiff y Bil ei gyflwyno.

en-gb	Following Amendments – Standing Order 26.27 requires that where a Bill is amended at Stage 2 proceedings, a revised Explanatory Memorandum must be prepared unless the Committee in charge resolves that it is not required.
cy-gb	Diwygiadau Dilynol – Mae Rheol Sefydlog 26.27 yn ei gwneud yn ofynnol, pan fydd Bil yn cael ei ddiwygio yn ystod trafodion Cyfnod 2, fod Memorandwm Esboniadol diwygiedig yn cael ei baratoi oni bai bod y Pwyllgor Cyfrifol yn penderfynu nad yw’n ofynnol.

en-gb	As part of this, you will need to consider whether the amendments alter the impact assessments, revising the RIA as appropriate.
cy-gb	Yn rhan o hyn, bydd angen ichi ystyried a yw’r diwygiadau’n newid yr asesiadau effaith, gan ddiwygio’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel sy’n briodol.

en-gb	The revised Explanatory Memorandum has to be laid before Stage 3 proceedings begin.
cy-gb	Mae’n rhaid gosod y Memorandwm Esboniadol diwygiedig cyn i drafodion Cyfnod 3 ddechrau.

en-gb	If a Bill is amended during Stage 3 proceedings and the Assembly agrees to consider further amendments at Report Stage, the Explanatory Memorandum must be revised unless the Assembly agrees that a revised version is not required (Standing Order 26.46A).
cy-gb	Os caiff Bil ei ddiwygio yn ystod trafodion Cyfnod 3 ac y bydd y Cynulliad yn cytuno i ystyried diwygiadau pellach ar y Cyfnod Adrodd, mae’n rhaid diwygio’r Memorandwm Esboniadol oni bai bod y Cynulliad yn cytuno nad yw’n ofynnol darparu fersiwn ddiwygiedig (Rheol Sefydlog 26.46A).

en-gb	It is also best practice to publish an RIA after enactment to reflect the final Act.
cy-gb	Mae hefyd yn ymarfer gorau i gyhoeddi Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar ôl deddfu i adlewyrchu’r Ddeddf derfynol.

en-gb	A robust and meaningful RIA can take several months to complete.
cy-gb	Gall Asesiad Effaith Rheoleiddiol cadarn ac ystyrlon gymryd sawl mis i’w gyflawni.

en-gb	To gather sufficient evidence, it may be necessary to commission research from external experts, particularly where costs or benefits are expected to be significant.
cy-gb	Er mwyn casglu digon o dystiolaeth, gallai fod angen comisiynu gwaith ymchwil gan arbenigwyr allanol, yn enwedig pan ddisgwylir i gostau neu fanteision fod yn sylweddol.

en-gb	Policy impact assessments (covered in Chapter 5) can make a useful contribution to identifying costs and benefits within RIAs, particularly where these cannot be monetised.
cy-gb	Gall asesiadau effaith polisi (a drafodir ym Mhennod 5) wneud cyfraniad defnyddiol at nodi costau a manteision mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol, yn enwedig lle na ellir pennu gwerth ariannol i’r rhain.

en-gb	Thorough planning of the RIA, including information on implementation and delivery, will help to ensure the right information is collected and analysed, and the findings are taken into account (including within the development of the Bill).
cy-gb	Bydd cynllunio’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn drylwyr, gan gynnwys gwybodaeth am weithredu a chyflenwi, yn helpu i sicrhau bod yr wybodaeth gywir yn cael ei chasglu a’i dadansoddi, a bod y canfyddiadau yn cael eu hystyried (gan gynnwys wrth ddatblygu’r Bil).

en-gb	Such an approach will contribute to the overall successful implementation of the future Act and facilitate post implementation review (see paragraphs6.67 – 6.71).
cy-gb	Bydd dull o’r fath yn helpu i sicrhau bod y darpar Ddeddf yn cael ei rhoi ar waith yn llwyddiannus ac yn hwyluso adolygiad ar ôl gweithredu (gweler baragraffau 6.67 – 6.71).

en-gb	Support from Welsh Treasury and Knowledge and Analytical Services (KAS)
cy-gb	Cymorth gan Drysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi

en-gb	A key role of analysts in Welsh Treasury and Knowledge and Analytical Services (KAS) is to provide support in developing policy.
cy-gb	Un o swyddogaethau allweddol dadansoddwyr Trysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi yw darparu cymorth i ddatblygu polisi.

en-gb	Advice is available from specialists such as economists, statisticians, social researchers, cartographers and the library to support the estimation of costs and the development of the RIA.
cy-gb	Mae cyngor ar gael gan arbenigwyr fel economegwyr, ystadegwyr, ymchwilwyr cymdeithasol, cartograffwyr a’r llyfrgell i gynorthwyo’r gwaith o amcangyfrif costau a datblygu’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	Support is also available from Strategic Budgeting and finance representatives from Group Operations Teams.
cy-gb	Mae cymorth hefyd ar gael gan y Timau Cyllidebu Strategol a chynrychiolwyr cyllid o'r Timau Gweithrediadau Grŵp.

en-gb	The analytical teams should be engaged as early as possible in the policy making process.
cy-gb	Dylid cynnwys y timau dadansoddi hyn cyn gynted â phosibl yn y broses o lunio polisi.

en-gb	In the first instance, contact should be made with the Welsh Government economists.
cy-gb	Dylid cysylltu ag economegwyr Llywodraeth Cymru yn y lle cyntaf.

en-gb	The evidence and KAS support requirements for an RIA will need to be included as part of a Group’s evidence planning process.
cy-gb	Bydd angen cynnwys y dystiolaeth a gofynion cymorth Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi ar gyfer Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel rhan o broses cynllunio tystiolaeth Grŵp.

en-gb	A number of Bill teams have found it helpful to establish a ‘steering group’ comprised of policy officials and analysts to help develop the RIA.
cy-gb	Mae nifer o dimau Biliau wedi ei gweld yn ddefnyddiol sefydlu 'grŵp llywio' sy'n cynnwys swyddogion polisi a dadansoddwyr er mwyn helpu i ddatblygu'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	In the early engagement with Welsh Treasury and KAS, policy officials and other members of the Bill team will need to consider the evidence base, options, costs and benefits.
cy-gb	Yn ystod yr ymgysylltiad cynnar â Thrysorlys Cymru a'r Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi, bydd angen i swyddogion polisi ac aelodau eraill o dîm y Bil ystyried y sail dystiolaeth, opsiynau, costau a manteision.

en-gb	This should build upon the initial impact assessments undertaken as part of the process of seeking inclusion within the legislative programme.
cy-gb	Dylai hyn adeiladu ar yr asesiadau effaith cychwynnol a gynhelir yn rhan o’r broses o geisio cynnwys y Bil yn y rhaglen ddeddfwriaethol.

en-gb	The RIA will need to be cleared by the Chief Economist, and Strategic Budgeting will need to clear the accompanying advice, prior to final Ministerial clearances, and before the Bill and accompanying documentation are sent to the Llywydd for determination.
cy-gb	Bydd angen i’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gael ei awdurdodi gan y Prif Economegydd, a bydd angen i'r cyngor ategol gael ei awdurdodi gan Cyllidebu Strategol cyn cael yr awdurdodiad Gweinidogol terfynol, a chyn anfon y Bil a’r dogfennau cysylltiedig at y Llywydd er mwyn iddi benderfynu arnynt.

en-gb	Additional guidance
cy-gb	Canllawiau pellach

en-gb	Further guidance can also be found in HM Treasury’s Green Book (the Green Book) and the ‘Better Regulation Framework’.
cy-gb	Mae canllawiau pellach hefyd ar gael yn Llyfr Gwyrdd Trysorlys EM a’r ddogfen ‘Better Regulation Framework’.

en-gb	However both are publications of the UK Government and some of the guidance (in the Better Regulation Framework, in particular) such as the business cost threshold below which an RIA is not required, does not apply in relation to RIAs prepared in respect of Assembly Bills.
cy-gb	Fodd bynnag, cyhoeddiadau Llywodraeth y DU yw’r ddau ac nid yw rhai o’r canllawiau (yn y 'Better Regulation Framework' yn arbennig), fel y trothwy costau busnes lle daw Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn ofynnol, yn berthnasol i Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy’n cael ei baratoi yng nghyswllt Biliau’r Cynulliad.

en-gb	Preparing Chapter 7 of the RIA – Options
cy-gb	Paratoi Pennod 7 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Opsiynau

en-gb	The rigorous assessment of alternative options is a key part of demonstrating that the policy proposals represent good Value for Money (VfM).
cy-gb	Mae asesu opsiynau eraill yn drwyadl yn rhan allweddol o ddangos bod y cynigion polisi yn cynnig Gwerth am Arian da.

en-gb	To ensure that the assessment is transparent and based on the best available information, it is important that stakeholders have the opportunity both to contribute to, and to scrutinise, the option appraisal.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod yr asesiad yn dryloyw ac yn seiliedig ar yr wybodaeth orau sydd ar gael, mae’n bwysig bod rhanddeiliaid yn cael y cyfle i gyfrannu at yr arfarniad opsiynau a chraffu arno.

en-gb	As set out above, the approach going forward will be for the appraisal of alternative options to be presented in a Consultation/Draft Bill stage RIA.
cy-gb	Fel y nodir uchod, o hyn ymlaen bydd yr arfarniad o opsiynau eraill yn cael ei gyflwyno mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y cam Ymgynghori/Bil Drafft.

en-gb	Considering the alternative options at this earlier stage will enable the RIA which accompanies each Bill on introduction to focus on the preferred option (i.e. the expected impact of the Bill).
cy-gb	Bydd ystyried yr opsiynau eraill yn gynharach fel hyn yn golygu bod modd canolbwyntio yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy’n cyd-fynd â phob Bil, wrth iddo gael ei gyflwyno, ar yr opsiwn a ffefrir (h.y. yr effaith y disgwylir i’r Bil ei chael).

en-gb	Development and Consultation stages
cy-gb	Y Cyfnodau Datblygu ac Ymgynghori

en-gb	At the start of the policy development process a range of options that could potentially satisfy the policy objectives should be identified and considered.
cy-gb	Ar ddechrau’r broses o ddatblygu polisi, dylid nodi ac ystyried amrywiaeth o opsiynau a allai o bosibl fodloni’r amcanion polisi.

en-gb	The list of options is likely to include both legislative and non-legislative proposals – the views of stakeholders on the potential interventions that could achieve a policy objective may assist the development of these.
cy-gb	Mae’r rhestr o opsiynau yn debygol o gynnwys cynigion deddfwriaethol ac aneddfwriaethol – gallai safbwyntiau rhanddeiliaid ar yr ymyriadau posibl a allai gyflawni amcan polisi fod o gymorth wrth ddatblygu’r rhain.

en-gb	Whilst considering a range of options as part of policy development it is recommended the RIA includes consideration of at least three options at the Development and Consultation/Draft Bill stages.
cy-gb	Wrth ystyried amrywiaeth o opsiynau fel rhan o waith datblygu polisi, argymhellir bod yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cynnwys ystyriaeth o dri opsiwn o leiaf yn ystod y cyfnodau Datblygu ac Ymgynghori/Bil Drafft.

en-gb	One of these should be a ‘Business As Usual’ (BAU) option to act as the baseline against which the impact of the other options is assessed.
cy-gb	Dylai un o’r rhain fod yn opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ i weithredu fel y llinell sylfaen yr asesir effaith yr opsiynau eraill yn ei herbyn.

en-gb	This was previously termed a ‘do nothing’ option.
cy-gb	Roedd hyn yn cael ei alw yn opsiwn 'gwneud dim' yn y gorffennol.

en-gb	It is usual for there to also be realistic ‘do minimum’ and ‘do something’ options which aim to test whether a large proportion of the claimed benefits of the preferred option can be delivered at a significantly lower cost.
cy-gb	Mae’n arferol hefyd cael opsiynau ‘gwneud cyn lleied â phosibl’ a ‘gwneud rhywbeth’, er mwyn ystyried a ellir cyflawni cyfran fawr o’r manteision honedig yr opsiwn a ffefrir am gost sylweddol is.

en-gb	If only two options (i.e.
cy-gb	Os cyflwynir dau opsiwn (h.y.

en-gb	‘BAU’ and ‘the Bill’) are presented, this should be explained.
cy-gb	‘Parhau fel Arfer’ a’r ‘Bil’) yn unig, dylid esbonio hyn.

en-gb	There is no maximum number of options which can be considered, however, the assessment needs to remain manageable.
cy-gb	Nid oes uchafswm o ran nifer yr opsiynau y gellir eu hystyried, ond mae angen gallu rheoli’r asesiad.

en-gb	Where there are more than 5 or 6 potential options, it may be appropriate to consider an initial short-listing exercise to reduce the number of options considered in the assessment of costs and benefits (see the Green Book for a recommended approach).
cy-gb	Pan fydd mwy na 5 neu 6 o opsiynau posibl, efallai y bydd yn briodol ystyried ymarfer llunio rhestr fer gychwynnol i leihau nifer yr opsiynau a ystyrir yn yr asesiad o gostau a manteision (gweler y Llyfr Gwyrdd am ddull gweithredu sy'n cael ei argymell).

en-gb	In such instances, an explanation will need to be provided in the RIA as to why options have not been taken forward for further analysis.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, bydd angen darparu esboniad yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol pam nad yw opsiynau wedi cael eu datblygu i’w dadansoddi ymhellach.

en-gb	Where a Bill contains a number of distinct policy changes, it is recommended that the RIA considers separate options for each policy change rather than presenting options for the Bill as a whole.
cy-gb	Pan fydd Bil yn cynnwys amryw o wahanol newidiadau i bolisi, argymhellir bod yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn ystyried opsiynau ar wahân ar gyfer pob newid i bolisi yn hytrach na chyflwyno opsiynau ar gyfer y Bil yn ei gyfanrwydd.

en-gb	This approach simplifies the assessment of costs and benefits and improves clarity for the reader.
cy-gb	Mae’r dull hwn yn symleiddio’r asesiad o gostau a manteision ac yn gwella eglurder i’r darllenydd.

en-gb	Introduction and Amendment stages
cy-gb	Y Cyfnodau Cyflwyno a Diwygio

en-gb	Provided that a robust assessment of alternative options has been published at the Consultation stage, the Introduction/Amendment stage RIA should focus on the costs and benefits associated with the preferred option (i.e. the Bill).
cy-gb	Cyn belled ag y bo asesiad cadarn o’r opsiynau eraill wedi cael ei gyhoeddi yn ystod y cyfnod Ymgynghori, dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar y cyfnod Cyflwyno/Diwygio ganolbwyntio ar y costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â’r opsiwn a ffefrir (h.y. y Bil).

en-gb	Where this is the case, Chapter 7 of the Explanatory Memorandum should include:
cy-gb	Pan fo hynny’n cael ei wneud, dylai Pennod 7 y Memorandwm Esboniadol gynnwys:

en-gb	reference to the earlier Consultation RIA (including a web-link where possible);
cy-gb	cyfeiriad at yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol (Ymgynghori) cynharach (gan gynnwys dolen i’r we pan fo’n bosibl);

en-gb	an outline of the alternative options which were considered;
cy-gb	amlinelliad o’r opsiynau eraill a ystyriwyd;

en-gb	a brief summary of the costs and benefits associated with the alternative options, including any significant changes since the Consultation RIA;
cy-gb	crynodeb byr o’r costau a’r manteision sy’n gysylltiedig â’r opsiynau eraill, gan gynnwys unrhyw newidiadau sylweddol ers yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol (Ymgynghori);

en-gb	an explanation for the selection of the preferred option, and;
cy-gb	esboniad pam y dewiswyd yr opsiwn a ffefrir;

en-gb	confirmation that the original assessment (and selection of a preferred option) remains valid.
cy-gb	cadarnhad bod yr asesiad gwreiddiol (a’r opsiwn a ffefrir a gafodd ei ddewis) yn dal i fod yn ddilys.

en-gb	If the preferred option has changed between the consultation stage and introduction stage then the reasons for this need to be explained in detail.
cy-gb	Os bydd yr opsiwn a ffefrir wedi newid rhwng y cyfnod ymgynghori a’r cyfnod cyflwyno, yna mae angen esbonio’r rhesymau am hyn yn fanwl.

en-gb	The above assumes that a robust RIA has been published as part of a consultation exercise.
cy-gb	Mae’r uchod yn rhagdybio bod Asesiad Effaith Rheoleiddiol cadarn wedi cael ei gyhoeddi yn rhan o’r ymarfer ymgynghori.

en-gb	If this is not the case, the Introduction stage RIA will need to include a full option appraisal (as was the approach during the Fourth Assembly).
cy-gb	Os nad yw hyn yn wir, bydd angen i Asesiad Effaith Rheoleiddiol y cyfnod Cyflwyno gynnwys arfarniad llawn o opsiynau (yn unol â’r dull yn ystod y Pedwerydd Cynulliad).

en-gb	However, this approach has contributed to lengthy and complicated Explanatory Memoranda in the past.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r dull hwn wedi arwain at Femoranda Esboniadol hirfaith a chymhleth yn y gorffennol.

en-gb	Preparing Chapter 8 of the RIA – Costs
cy-gb	Paratoi Pennod 8 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Costau

en-gb	Once the options for delivering the policy have been identified, a detailed cost-benefit analysis (CBA) for each option will then need to be prepared.
cy-gb	Ar ôl i’r opsiynau ar gyfer darparu’r polisi gael eu nodi, bydd angen paratoi dadansoddiad cost a budd manwl ar gyfer pob opsiwn.

en-gb	Option appraisal is usually focused on the additional costs and benefits incurred or generated from a policy proposal (i.e. those costs and benefits incremental to the baseline or ‘BAU’ option).
cy-gb	Mae gwaith arfarnu opsiynau fel arfer yn canolbwyntio ar y costau a’r manteision ychwanegol a fydd yn cael eu hysgwyddo neu a fydd yn deillio o gynnig polisi (h.y. y costau a manteision hynny sy’n ychwanegol i’r llinell sylfaen neu’r opsiwn ‘Parhau fel Arfer’).

en-gb	However, it is strongly advised that Bill teams identify the costs incurred with the ‘BAU’ option, emphasising that such costs are not additional, as well as the ‘additional’ costs, so as to satisfy the requirements of Standing Orders, and in order to provide full and appropriate advice to Ministers.
cy-gb	Fodd bynnag, argymhellir yn gryf bod timau Biliau yn nodi’r costau a ysgwyddir gyda’r opsiwn ‘Parhau fel Arfer’, gan bwysleisio nad yw costau o’r fath yn rhai ychwanegol, yn ogystal â’r costau ‘ychwanegol’, er mwyn bodloni gofynion Rheolau Sefydlog, ac er mwyn darparu cyngor llawn a phriodol i Weinidogion.

en-gb	Standing Orders and (consequently) the RIA Summary Table refer to administrative costs (and cost-savings) and compliance costs.
cy-gb	Mae’r Rheolau Sefydlog ac (yn sgil hynny) Tabl Crynodeb yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cyfeirio at gostau gweinyddol (ac arbedion cost) a chostau cydymffurfio.

en-gb	Administrative costs are those expected to be incurred by the public sector (Welsh Government, local authorities, Natural Resources Wales, Welsh Revenue Authority and/or NHS, etc.) to administer, monitor and enforce the proposed policy.
cy-gb	Costau gweinyddol yw’r rheini y disgwylir iddynt gael eu hysgwyddo gan y sector cyhoeddus (Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, Cyfoeth Naturiol Cymru, Awdurdod Cyllid Cymru a/neu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG) etc) i weinyddu, monitro a gorfodi’r polisi arfaethedig.

en-gb	Compliance costs are those costs incurred by businesses, consumers, and/or the public sector etc. in order to operate within the requirements of the proposed policy.
cy-gb	Costau cydymffurfio yw’r costau hynny a ysgwyddir gan fusnesau, defnyddwyr, a/neu’r sector cyhoeddus etc, er mwyn gweithredu yn unol â gofynion y polisi arfaethedig.

en-gb	Cost-benefit analysis (CBA)
cy-gb	Dadansoddiad cost a budd

en-gb	The following pointers should be followed in developing the CBA:
cy-gb	Dylid dilyn yr awgrymiadau canlynol wrth ddatblygu’r dadansoddiad cost a budd:

en-gb	when making decisions on legislation, Ministers will be particularly interested in the Welsh impacts.
cy-gb	wrth wneud penderfyniadau ynghylch deddfwriaeth, bydd gan Weinidogion ddiddordeb arbennig yn yr effeithiau ar Gymru.

en-gb	However, the CBA should also encompass the perspective of the whole UK economy, in line with the requirements of the Green Book and Accounting Officer guidance.
cy-gb	Fodd bynnag, dylai’r dadansoddiad cost a budd hefyd gwmpasu safbwynt economi’r DU gyfan, yn unol â gofynion y Llyfr Gwyrdd a chanllawiau’r Swyddog Cyfrifyddu.

en-gb	This means that the potential cost of Welsh legislation on UK Government departments and the potential impact on stakeholders across the UK will also need to be considered;
cy-gb	Mae hyn yn golygu y bydd angen ystyried cost bosibl deddfwriaeth Cymru i adrannau Llywodraeth y DU a’r effaith bosibl ar randdeiliaid ledled y DU hefyd;

en-gb	the CBA should be proportionate to the likely impact of the legislation.
cy-gb	dylai’r dadansoddiad cost a budd fod yn gymesur ag effaith debygol y ddeddfwriaeth.

en-gb	For example, if the proposal is likely to affect only a few firms, many firms to a very small degree, or if the costs and benefits are likely to be small, then the CBA can be quite short.
cy-gb	Er enghraifft, os yw’r cynnig yn debygol o effeithio ar ychydig o gwmnïau yn unig, ar lawer o gwmnïau i ychydig iawn o raddau’n unig, neu os yw’r costau a’r manteision yn debygol o fod yn fach, yna gall y dadansoddiad cost a budd fod yn weddol gryno.

en-gb	However, where the impact is likely to be substantial, more data and depth of analysis will be required;
cy-gb	Fodd bynnag, pan fo’r effaith yn debygol o fod yn sylweddol, bydd angen mwy o ddata a dadansoddiad mwy trylwyr;

en-gb	the assessment should focus on the additional (or marginal) costs and benefits of an option over and above what would accrue/be incurred in the ‘do nothing’ option (although note the ‘BAU’ option will still need to be costed) as explained at paragraph 6.28 above;
cy-gb	dylai’r asesiad ganolbwyntio ar gostau a manteision ychwanegol (neu ymylol) opsiwn sy’n uwch na’r hyn a fyddai’n cronni/yn cael eu hysgwyddo yn yr opsiwn ‘Parhau fel Arfer’ (er y dylid nodi y bydd dal angen costio’r opsiwn ‘gwneud dim’) fel yr esbonnir ym mharagraff 6.28 uchod;

en-gb	the distribution of costs and benefits between different industries, groups and/or sectors should be considered;
cy-gb	dylid ystyried dosbarthiad costau a manteision rhwng gwahanol ddiwydiannau, grwpiau a/neu sectorau;

en-gb	all costs and benefits should be monetised, or at least quantified, where possible.
cy-gb	dylid mynegi gwerth costau a manteision mewn arian, neu eu meintioli o leiaf, pan fo hynny’n bosibl.

en-gb	A qualitative assessment of costs and benefits should only be provided in situations where it is not possible to undertake a quantified assessment.
cy-gb	Dim ond mewn sefyllfaoedd lle nad yw’n bosibl cynnal asesiad meintiol y dylid darparu asesiad ansoddol o gostau a manteision.

en-gb	The Government has previously been required to provide monetised or quantified amounts to be set out instead of terms such as “negligible costs” or “limited costs will arise”.
cy-gb	Bu’n ofynnol yn y gorffennol i’r Llywodraeth ddarparu symiau mewn gwerth ariannol neu feintiol i’w cyflwyno yn hytrach na defnyddio termau fel “bach iawn o gostau” neu “bydd costau cyfyngedig yn codi”.

en-gb	It is recognised there is a potential conflict here with proportionality and it may sometimes be acceptable to express a cost as negligible where this is clearly defined as being less than a certain threshold;
cy-gb	Cydnabyddir bod gwrthdaro posibl yma gyda chymesuredd a gallai weithiau fod yn dderbyniol mynegi bod cost yn un y gellir ei diystyru pan ddiffinnir yn eglur ei bod yn llai na throthwy penodol;

en-gb	the costs should, where possible, be expressed in terms of the opportunity cost (i.e. the value of the next best use of the asset or resource).
cy-gb	dylid, pan fo’n bosibl, mynegi costau yn nhermau’r gost cyfle (h.y. gwerth defnydd gorau nesaf yr ased neu’r adnodd).

en-gb	Further guidance on this can be sought from Welsh Government economists;
cy-gb	Gellir cael canllawiau pellach ar hyn gan economegwyr Llywodraeth Cymru;

en-gb	the RIA should, as far as is practicable, include consideration of any cultural change necessitated by the legislation and recognise the aspirations of the legislation as well as the processes required to implement change.
cy-gb	dylai'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol, cyn belled ag y bo'n ymarferol, gynnwys ystyriaeth o unrhyw newidiadau diwylliannol sy'n ofynnol gan y ddeddfwriaeth ynghyd â'r prosesau sy'n ofynnol i roi newid ar waith.

en-gb	Information sources to develop the cost-benefit analysis (CBA)
cy-gb	Ffynonellau gwybodaeth i ddatblygu’r dadansoddiad cost a budd

en-gb	The information needed to complete the CBA will vary from one policy to another.
cy-gb	Bydd yr wybodaeth sydd ei hangen i gwblhau’r dadansoddiad cost a budd yn amrywio o un polisi i’r llall.

en-gb	However, it is likely that it will have to be gathered from a number of sources, such as Government colleagues (for example the Group Communications team will be able to advise on suitable communication activities and their associated costs), research reports, policy evaluations, statistics and external organisations, etc.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’n debygol y bydd yn rhaid ei chasglu o nifer o ffynonellau, fel gan gydweithwyr yn y Llywodraeth (er enghraifft, bydd tîm Cyfathrebu’r Grŵp yn gallu rhoi gwybodaeth am weithgareddau cyfathrebu priodol a’u costau cysylltiedig), adroddiadau ymchwil, arfarniadau polisi, ystadegau a sefydliadau allanol, etc.

en-gb	The Library Service and other colleagues in KAS are able to help identify and access the required evidence, and advise on how research should be commissioned if this is necessary.
cy-gb	Gall y Gwasanaeth Llyfrgell a chydweithwyr eraill yn Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi helpu i ddod o hyd i’r dystiolaeth ofynnol, a chael mynediad ati, a chynghori ar sut y dylid comisiynu gwaith ymchwil os yw hyn yn angenrheidiol.

en-gb	Where use is made of evidence from specialist fields, the advice of the relevant professional experts within the Government should be sought and included explicitly in the RIA.
cy-gb	Pan ddefnyddir tystiolaeth o feysydd arbenigol, dylid gofyn am gyngor yr arbenigwyr proffesiynol perthnasol yn y Llywodraeth a’i gynnwys yn eglur yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	If the required evidence is not available then it may be necessary to commission new research.
cy-gb	Os nad yw’r dystiolaeth ofynnol ar gael, yna efallai y bydd angen comisiynu gwaith ymchwil newydd.

en-gb	Data on some costs, such as Government or Local Authority staff costs and average salaries for various occupations has been required on a number of occasions.
cy-gb	Bu’n ofynnol darparu data ar rai costau, fel costau staff Llywodraeth neu Awdurdod Lleol a chyflogau cyfartalog ar gyfer gwahanol alwedigaethau ar nifer o achlysuron.

en-gb	KAS are also able to advise on available data sources.
cy-gb	Gall Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi hefyd gynghori ar ffynonellau data sydd ar gael.

en-gb	Stakeholder engagement is essential for the development of a robust RIA and, to be effective, that engagement needs to start at an early stage of the analysis.
cy-gb	Mae cysylltiad â rhanddeiliaid yn hanfodol ar gyfer datblygu Asesiad Effaith Rheoleiddiol cadarn ac, i fod yn effeithiol, rhaid i'r cysylltiad hwnnw ddechrau yn gynnar yn ystod y cyfnod dadansoddi.

en-gb	Stakeholders represent a significant source of information, and their experience and evidence needs to be taken into account.
cy-gb	Mae rhanddeiliaid yn ffynhonnell bwysig o wybodaeth, ac mae angen ystyried eu profiad a’u tystiolaeth hwythau.

en-gb	If a stakeholder engagement or reference group has not yet been established, consideration should be given to setting up such a group to assist, particularly, in the RIA process.
cy-gb	Os nad oes grŵp ymgysylltu neu gyfeirio rhanddeiliaid wedi cael ei sefydlu eto, dylid ystyried sefydlu grŵp o’r fath i gynorthwyo, yn benodol, gyda phroses yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	Members of such a group should include delivery partners (for example, local authority representatives, the Welsh Local Government Association, etc.) and the key groups affected by the proposals.
cy-gb	Dylai aelodau grŵp o’r fath gynnwys partneriaid cyflenwi (er enghraifft, cynrychiolwyr awdurdodau lleol, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru etc) a’r grwpiau allweddol sy’n cael eu heffeithio gan y cynigion.)

en-gb	All stakeholder evidence should be scrutinised appropriately.
cy-gb	Dylid craffu ar yr holl dystiolaeth gan randdeiliaid yn briodol.

en-gb	There is also a risk that impacts on stakeholders who have not chosen to participate in the process may be undervalued, and steps should be taken to guard against this.
cy-gb	Ceir perygl hefyd efallai na fydd digon o bwys yn cael ei roi ar yr effeithiau ar randdeiliaid nad ydynt wedi dewis cymryd rhan yn y broses, a dylid cymryd camau i sicrhau nad yw hyn yn digwydd.

en-gb	In addition to using stakeholders as a source of data and evidence to inform an RIA, it is good practice for stakeholders to be given an opportunity to review and comment on the relevant sections of the final RIA before publication.
cy-gb	Yn ogystal â defnyddio rhanddeiliaid fel ffynhonnell o ddata a thystiolaeth wrth lunio Asesiad Effaith Rheoleiddiol, mae'n arfer da i randdeiliaid gael cyfle i adolygu a rhoi sylwadau ar adrannau perthnasol yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol terfynol cyn ei gyhoeddi.

en-gb	This will provide an opportunity for any issues to be addressed before the Bill is introduced in the Assembly.
cy-gb	Bydd hyn yn rhoi cyfle i roi sylw i unrhyw faterion sy'n codi cyn cyflwyno'r Bil yn y Cynulliad.

en-gb	It is important to retain a record of engagement with stakeholders.
cy-gb	Mae'n bwysig cadw cofnod o'r cysylltiad â rhanddeiliaid.

en-gb	Where the Bill will involve more than one policy change it is advised that a separate cost-benefit analysis for each policy is undertaken; the costs, benefits and preferred option for the first policy should be set out before moving onto the second policy, and so on.
cy-gb	Pan fydd y Bil yn golygu gwneud mwy nag un newid i bolisi, cynghorir y dylid cynnal dadansoddiad cost a budd ar wahân ar gyfer pob polisi; dylid cyflwyno’r costau, y manteision a’r opsiwn a ffefrir ar gyfer y polisi cyntaf cyn symud ymlaen at yr ail bolisi, ac yn y blaen.

en-gb	The RIA Summary Table provides a high-level outline of the costs and savings of a Bill, but particularly in cases where a Bill involves a number of policy changes, it will also be worth including a more detailed table in the main body of the RIA summarising the cost of each policy change made by the legislation as a whole, identifying on whom those costs fall and over what time period.
cy-gb	Mae Tabl Crynodeb yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn cynnig amlinelliad lefel uchel o gostau ac arbedion Bil. Fodd bynnag, yn enwedig mewn achosion lle mae Bil yn golygu nifer o newidiadau i bolisi, bydd hefyd yn werth cynnwys tabl mwy manwl ym mhrif ran yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn crynhoi cost pob un newid i bolisi a wneir gan y ddeddfwriaeth yn ei chyfanrwydd, gan nodi pwy fydd yn ysgwyddo’r costau hynny a thros ba gyfnod amser.

en-gb	Close collaboration is required between individuals/teams working on the analyses to ensure a consistent approach across the RIA.
cy-gb	Mae angen cydweithredu agos rhwng unigolion/timau sy’n gweithio ar y dadansoddiadau i sicrhau dull cyson ar draws yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	The RIA should set out a best estimate of the cost of the legislation as a whole and this includes any associated subordinate legislation.
cy-gb	Dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol nodi’r amcangyfrif gorau o gost y ddeddfwriaeth yn ei chyfanrwydd ac mae hyn yn cynnwys unrhyw is-ddeddfwriaeth gysylltiedig.

en-gb	Even where the precise detail of subordinate legislation has not been finalised, a best estimate of the likely costs and benefits is required to enable the Assembly to fully scrutinise the legislation.
cy-gb	Hyd yn oed pan nad yw union fanylion is-ddeddfwriaeth wedi cael eu pennu’n derfynol, mae angen amcangyfrif gorau o’r costau a’r manteision tebygol i alluogi’r Cynulliad i graffu’n llawn ar y ddeddfwriaeth.

en-gb	Where there is some uncertainty around the content of the subordinate legislation, the main areas of uncertainty and the basis of the cost estimates should be explained.
cy-gb	Pan fo rhywfaint o ansicrwydd ynghylch cynnwys yr is-ddeddfwriaeth, dylid esbonio’r prif feysydd o ansicrwydd a’r sail ar gyfer yr amcangyfrifon o gostau.

en-gb	As outlined in paragraph 6.5, a separate RIA will also need to be prepared for each piece of subordinate legislation.
cy-gb	Fel yr amlinellir ym mharagraff 6.5, bydd angen paratoi Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar wahân ar gyfer pob darn o is-ddeddfwriaeth hefyd.

en-gb	Where the RIA for the subordinate legislation identifies costs which are significantly different to those presented in the RIA for the primary legislation (and you are still within the original appraisal period), this should be identified in the RIA accompanying the subordinate legislation.
cy-gb	Pan fo'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer is-ddeddfwriaeth yn nodi costau sy'n sylweddol wahanol i'r rhai a gyflwynir yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer y ddeddfwriaeth sylfaenol (a'ch bod yn parhau i fod o fewn y cyfnod arfarnu gwreiddiol), dylid nodi hyn yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol sy'n cyd-fynd â'r is-ddeddfwriaeth.

en-gb	The main reasons for the cost differences should also be outlined.
cy-gb	Dylid hefyd nodi'r prif resymau dros y gwahaniaethau mewn costau.

en-gb	The appropriate appraisal period for each policy should be determined at an early stage.
cy-gb	Dylid penderfynu ar y cyfnod arfarnu priodol ar gyfer pob polisi ar ddechrau’r broses.

en-gb	This appraisal period should cover the expected life of the policy.
cy-gb	Dylai’r cyfnod arfarnu gynnwys oes ddisgwyliedig y polisi.

en-gb	Where the appropriate appraisal period is not immediately obvious then a 10-year period would typically be used, however, an extended appraisal period may be necessary for policies with a longer-term focus.
cy-gb	Pan nad yw’r cyfnod arfarnu priodol yn amlwg ar unwaith, yna byddai cyfnod o 10 mlynedd yn cael ei ddefnyddio fel arfer. Fodd bynnag, efallai y bydd angen cyfnod arfarnu estynedig ar gyfer polisïau ag iddynt ffocws mwy hirdymor.

en-gb	Most important, the appraisal period should be sufficiently long to ensure that a ‘steady state’ is reached on costs and benefits (in other words, recurrent costs should be broadly constant at the end of the appraisal period).
cy-gb	Yn bwysicaf oll, dylai’r cyfnod arfarnu fod yn ddigon hir i sicrhau bod ‘sefyllfa sefydlog’ yn cael ei chyrraedd o ran costau a manteision (mewn geiriau eraill, dylai costau rheolaidd fod yn gyffredinol gyson ar ddiwedd y cyfnod arfarnu).

en-gb	Where costs will continue to be incurred beyond the end of the appraisal period, this should be made clear in the RIA narrative.
cy-gb	Pan fydd costau yn parhau i gael eu hysgwyddo y tu hwnt i ddiwedd y cyfnod arfarnu, dylid gwneud hyn yn eglur yn naratif yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	In order to assess costs (and to satisfy the requirements of Standing Orders), consideration will need to be given as to who will be affected by the policy proposals.
cy-gb	Er mwyn asesu costau (ac i fodloni gofynion Rheolau Sefydlog), bydd angen rhoi ystyriaeth i bwy fydd yn cael eu heffeithio gan y cynigion polisi.

en-gb	As noted above, the RIA should encompass the perspective of the UK economy and so the groups affected could include Welsh Government, Local Authorities, UK Government departments, business, the Third Sector, consumers and/or society in general.
cy-gb	Fel y nodir uchod, dylai’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gynnwys safbwynt economi’r DU yn gyfan ac felly gallai’r grwpiau a effeithir gynnwys Llywodraeth Cymru, Awdurdodau Lleol, adrannau Llywodraeth y DU, busnesau, y Trydydd Sector, defnyddwyr a/neu gymdeithas yn gyffredinol.

en-gb	The assessment should consider the impact of the proposed policy on devolved and non-devolved tax revenues, with a particular focus on the Welsh tax base.
cy-gb	Dylai'r asesiad ystyried effaith y polisi arfaethedig ar refeniw trethi sydd wedi eu datganoli neu eu datganoli yn rhannol, gan ganolbwyntio'n benodol ar sylfaen drethu Cymru.

en-gb	However, bear in mind that taxes are a transfer payment, with any increase in the amount of tax paid by one party resulting in an equivalent increase in tax receipts for a second party (e.g. the Welsh Revenue Authority or HM Revenue and Customs).
cy-gb	Fodd bynnag, dylech gadw mewn cof bod trethi yn daliad trosglwyddo, gydag unrhyw gynnydd yn y swm o dreth sy'n cael ei dalu gan un parti yn arwain at gynnydd cyfatebol mewn derbyniadau treth ar gyfer ail barti (er enghraifft Awdurdod Cyllid Cymru neu Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi).

en-gb	The net economic impact of taxes is therefore zero, although any impact on tax revenues may have financial implications for the Welsh Government.
cy-gb	Felly mae effaith economaidd net trethi yn cyfrif fel sero, er y gall unrhyw effaith ar refeniw trethi fod â goblygiadau ariannol ar gyfer Llywodraeth Cymru.

en-gb	Policy officials in Welsh Treasury should be contacted at an early stage to discuss the potential impact on the Welsh tax base.
cy-gb	Dylid cysylltu'n gynnar â swyddogion polisi Trysorlys Cymru i drafod yr effaith bosibl ar sylfaen drethu Cymru.

en-gb	When identifying the costs to be included in the analysis, it is necessary to consider both transition costs – typically one-off costs which relate to the implementation of the policy – and recurrent costs – those which are incurred on a frequent (typically annual) basis and usually relate to the ongoing costs of delivering the policy.
cy-gb	Wrth ystyried y costau i’w cynnwys yn y dadansoddiad, mae angen ystyried costau pontio – costau untro yn ymwneud â gweithrediad y polisi fel arfer – a chostau rheolaidd – y rheini a ysgwyddir yn rheolaidd (yn flynyddol fel arfer) ac sy’n gysylltiedig â’r costau parhaus o ddarparu’r polisi fel arfer.

en-gb	Thinking about the costs in this way will be helpful when it comes to presenting the timescales over which costs are expected to arise.
cy-gb	Bydd meddwl am y costau fel hyn o gymorth pan ddaw i gyflwyno’r cyfnodau amser pan y disgwylir i gostau godi.

en-gb	The term ‘sunk costs’ refers to expenditure or payments that have already been incurred and such costs should be excluded from economic appraisal.
cy-gb	Mae'r term 'costau suddedig' yn cyfeirio at wariant neu daliadau sydd eisoes wedi'u hysgwyddo, ac fe ddylai costau o'r fath gael eu heithrio o'r arfarniad economaidd.

en-gb	The RIA is a forward looking assessment of costs and benefits and what matters are those costs and benefits which are affected by decisions still to be made – such as the decision of whether or not to pass a Bill.
cy-gb	Mae'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn asesiad o gostau a manteision sy'n edrych tua'r dyfodol, a'r hyn sy'n bwysig yw'r costau a'r manteision sy'n cael eu heffeithio gan benderfyniadau sydd eto i'w gwneud - fel y penderfyniad ynghylch pasio Bil ai peidio.

en-gb	That said, Assembly Members are likely to have some interest in costs which have already been incurred (for example, if there has been a pilot scheme, if an IT system has been developed or if there has been staff training in anticipation of a Bill being enacted) and so it is recommended those costs are reported in a separate section of the RIA along with an explanation of why the costs have been incurred prior to the Bill being passed.
cy-gb	Wedi dweud hynny, mae'n debyg y bydd gan Aelodau'r Cynulliad rywfaint o ddiddordeb mewn costau sydd eisoes wedi'u hysgwyddo (er enghraifft cynnal cynllun peilot, datblygu system TG neu hyfforddi staff wrth ddisgwyl i Fil gael ei ddeddfu) felly argymhellir y dylid adrodd am y costau hynny mewn adran ar wahân o'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol gydag esboniad ynghylch pam yr ysgwyddwyd y costau cyn i'r Bil gael ei basio.

en-gb	However, the sunk costs should not be included in the main summary table for the Bill.
cy-gb	Fodd bynnag, ni ddylid cynnwys y costau suddedig ym mhrif dabl cryno y Bil.

en-gb	A distinction should be made between capital costs and revenue costs, with this split reported in the RIA summary table.
cy-gb	Dylid gwahaniaethu rhwng costau cyfalaf a chostau refeniw, gan adrodd am yr hollt hwn yn nhabl cryno yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	Capital costs typically refer to one-off expenditure on an asset such as land, buildings, machinery/equipment and the development of an IT system or software, where that asset is expected to be utilised in more than one year.
cy-gb	Mae costau cyfalaf fel arfer yn cyfeirio at wariant unigol ar ased fel tir, adeiladau, peiriannau/cyfarpar a datblygu system neu feddalwedd TG, pan fo disgwyl i'r ased honno gael ei defnyddio dros fwy na blwyddyn.

en-gb	Revenue costs are typically ongoing costs such as salaries, rent, office running costs and communications.
cy-gb	Mae costau refeniw fel arfer yn gostau parhaus fel cyflogau, rhent, costau rhedeg swyddfa a chyfathrebu.

en-gb	A clear distinction should also be made in the RIA between cash costs (those where there is expected to be an actual financial outlay, for example, local authorities having to employ an additional member of staff) and non-cash costs which have been monetised (for example, the value of the time it takes for a business to apply for a license or the value of additional carbon emissions).
cy-gb	Dylid gwahaniaethu'n glir hefyd yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol rhwng costau arian parod (pan fo disgwyl gwariant ariannol gwirioneddol, er enghraifft bod rhaid i awdurdodau lleol gyflogi aelod ychwanegol o staff) a chostau nad yw'n arian parod sydd â gwerth ariannol (er enghraifft gwerth yr amser y mae'n ei gymryd i fusnes ymgeisio am drwydded neu werth allyriadau carbon ychwanegol).

en-gb	Costs should be based on the general price level at the time of Introduction (i.e. if a Bill is to be introduced in September 2019, the price base year will be 2019-20 and all costs should be expressed in 2019-20 prices).
cy-gb	Dylai costau fod yn seiliedig ar lefel y pris cyffredinol ar yr adeg Cyflwyno (h.y. os bydd Bil yn cael ei gyflwyno ym mis Medi 2019, 2019-20 fydd y flwyddyn sail brisiau a dylid mynegi’r holl gostau yn ôl prisiau 2019-20).

en-gb	Historic costs (those pre-dating the price base year) should be uprated to reflect changes in general price levels.
cy-gb	Dylid uwchraddio costau hanesyddol (y rhai sy’n dyddio o’r cyfnod cyn y flwyddyn sail brisiau) i adlewyrchu newidiadau yn y lefelau prisiau cyffredinol.

en-gb	Welsh Government economists will be able to provide advice on the appropriate method for uprating historic costs.
cy-gb	Bydd economegwyr Llywodraeth Cymru yn gallu cynnig cyngor ar y dull priodol o uwchraddio costau hanesyddol.

en-gb	Future costs should not include general price inflation.
cy-gb	Ni ddylai costau’r dyfodol gynnwys chwyddiant prisiau cyffredinol.

en-gb	However, where future costs are expected to increase at a significantly higher or lower rate than general prices then the relative price change should be reflected in the calculations.
cy-gb	Fodd bynnag, pan ddisgwylir i gostau’r dyfodol gynyddu ar gyfradd sylweddol uwch neu is na phrisiau cyffredinol, yna dylid adlewyrchu’r newid cymharol mewn prisiau yn y cyfrifiadau.

en-gb	Again, Welsh Government economists will be able to provide advice on this.
cy-gb	Unwaith eto, bydd economegwyr Llywodraeth Cymru yn gallu cynnig cyngor ar hyn.

en-gb	The actual costs to be included in an RIA will vary from one policy to another, however, the following table may be helpful in identifying the types of costs which could be incurred or accrued:
cy-gb	Bydd y costau gwirioneddol i’w cynnwys mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn amrywio o un polisi i’r llall, ond gallai’r tabl canlynol fod o gymorth i nodi’r mathau o gostau a allai gael eu hysgwyddo neu eu cronni:

en-gb	Transition costs
cy-gb	Costau pontio

en-gb	Recurrent costs
cy-gb	Costau rheolaidd

en-gb	Guidance – will detailed guidance be required on how the policy should be delivered?
cy-gb	Canllawiau – a fydd angen canllawiau manwl ar sut y dylid darparu’r polisi?

en-gb	Compliance – the cost of meeting the requirements of a policy (e.g. local authorities providing homelessness services)
cy-gb	Cydymffurfio – y gost o fodloni gofynion polisi (e.e. awdurdodau lleol yn darparu gwasanaethau digartrefedd)

en-gb	Familiarisation costs – stakeholders will need to familiarise themselves with any guidance
cy-gb	Costau ymgyfarwyddo – bydd angen i randdeiliaid ymgyfarwyddo ag unrhyw ganllawiau

en-gb	Administration – will the policy generate additional administrative burdens (e.g. form-filling, registration etc.?)
cy-gb	Gweinyddu - a fydd y polisi yn creu unrhyw feichiau gweinyddol ychwanegol (e.e. llenwi ffurflenni, cofrestru etc?)

en-gb	Communications – the cost of informing stakeholders about the policy changes
cy-gb	Cyfathrebu – y gost o hysbysu rhanddeiliaid am y newidiadau polisi

en-gb	Monitoring and enforcement – costs associated with ensuring stakeholders comply with the policy requirements.
cy-gb	Monitro a gorfodi – costau sy’n gysylltiedig â sicrhau bod rhanddeiliaid yn cydymffurfio â’r gofynion polisi.

en-gb	How will compliance be monitored, who will be responsible for enforcement?
cy-gb	Sut fydd cydymffurfio yn cael ei fonitro, pwy fydd yn gyfrifol am orfodi?

en-gb	Will there be additional data collection, reporting or mapping needs?
cy-gb	A fydd anghenion casglu data, adrodd neu fapio ychwanegol?

en-gb	Training – delivery staff may need to be trained prior to the introduction of the new policy
cy-gb	Hyfforddiant – efallai y bydd angen hyfforddi staff darparu cyn cyflwyno’r polisi newydd

en-gb	Premises – if the policy establishes a new organisation, or a new commissioner, for example, then there may be a cost to acquire and equip new premises
cy-gb	Mangre – os yw’r polisi yn sefydlu sefydliad newydd, neu gomisiynydd newydd, er enghraifft, yna gallai fod cost i gaffael a darparu offer ar gyfer mangre newydd

en-gb	Sanctions and appeals – the cost of any sanction or appeal, for example Tribunal or Court costs
cy-gb	Sancsiynau ac apeliadau – cost unrhyw sancsiwn neu apêl, er enghraifft costau Tribiwnlys neu Lys

en-gb	Information technology (IT) system – a new IT system or adaptations to an existing IT system may be required
cy-gb	System Technoleg Gwybodaeth (TG) – efallai y bydd angen system TG newydd neu addasiadau i system TG bresennol

en-gb	Maintenance – new infrastructure (e.g. a cycle path) may require ongoing maintenance
cy-gb	Cynnal a chadw – efallai y bydd angen gwneud gwaith cynnal a chadw parhaus ar seilwaith newydd (e.e. llwybr beicio)

en-gb	Where relevant, the re-distributional impact of an economic transfer should be identified in the RIA as a cost to one party and a benefit to another.
cy-gb	Pan fo’n berthnasol, dylai effaith trosglwyddiad economaidd o safbwynt ailddosbarthu arian gael ei nodi yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol fel cost i un parti a mantais i un arall.

en-gb	In certain circumstances, it may be appropriate for benefits to the gaining group to be given a higher weight than the costs to the losing group, for example where a policy is specifically aimed at aiding lower income households or disadvantaged geographic areas.
cy-gb	Dan rai amodau, gall fod yn briodol rhoi mwy o bwysoliad ar y manteision i’r grŵp sy’n elwa nag ar y costau i’r grŵp sydd ar ei golled, er enghraifft pan fo polisi wedi'i anelu'n benodol at helpu aelwydydd incwm is neu ardaloedd daearyddol difreintiedig.

en-gb	Further guidance on this is available from the Green Book or from Welsh Government economists.
cy-gb	Ceir canllawiau pellach ar hyn yn y Llyfr Gwyrdd neu gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	Costs should be presented in terms of the opportunity cost:
cy-gb	Dylid cyflwyno costau yn nhermau’r gost cyfle:

en-gb	an activity undertaken by an existing member of Government staff (e.g. producing guidance) and met from an existing Government budget should still be costed, because in the absence of having to undertake that activity the member of staff could have been doing something else of value instead.
cy-gb	dylid parhau i gostio gweithgaredd a gyflawnir gan aelod presennol o staff y Llywodraeth (e.e. llunio canllawiau) ac a delir o gyllideb bresennol y Llywodraeth, gan y gallai’r aelod o staff fod wedi bod yn gwneud rhywbeth arall o werth pe na bai’n rhaid iddo gyflawni’r gweithgaredd hwnnw.

en-gb	In this scenario, the cost would be calculated by estimating the proportion of staff time that would be taken up on the activity (e.g.
cy-gb	Yn y sefyllfa hon, byddai’r gost yn cael ei chyfrifo trwy amcangyfrif cyfran yr amser staff a fyddai’n cael ei dreulio ar y gweithgaredd (e.e.

en-gb	20%), over the period of time (e.g.
cy-gb	20%), dros y cyfnod o amser (e.e.

en-gb	6 months) and at the grade of the member of staff (e.g.
cy-gb	6 mis) ac ar raddfa’r aelod o staff (e.e.

en-gb	Management Band 2).
cy-gb	Band Rheoli 2).

en-gb	When considering staff costs, ‘on costs’ as well as the salary itself should be captured.
cy-gb	Wrth ystyried costau staff, dylid nodi ‘argostau’ yn ogystal â’r cyflog ei hun.

en-gb	‘On costs’ cover all of the additional costs associated with employing someone such as the employers’ National Insurance Contributions and pension contributions.
cy-gb	Mae ‘argostau’ yn cynnwys yr holl gostau ychwanegol sy’n gysylltiedig â chyflogi rhywun, fel Cyfraniadau Yswiriant Gwladol a chyfraniadau pensiwn y cyflogwyr.

en-gb	The Central Services Operations Team produce average pay band costs (including ‘on costs’) for the various staff grades in Government.
cy-gb	Mae’r Tîm Gweithrediadau Gwasanaethau Canolog yn cynhyrchu costau band cyflog cyfartalog (gan gynnwys ‘argostau’) ar gyfer y gwahanol raddfeydd staff yn y Llywodraeth.

en-gb	These figures should be used to estimate Government staff costs in an appraisal.
cy-gb	Dylid defnyddio’r ffigurau hyn i amcangyfrif costau staff y Llywodraeth mewn arfarniad.

en-gb	Consideration also needs to be given to the potential impacts of Welsh Government policy and legislation on the devolved elements and the non-devolved elements of the justice system.
cy-gb	Mae angen ystyried hefyd effeithiau posibl polisi a deddfwriaeth Llywodraeth Cymru ar elfennau datganoledig ac elfennau nad ydynt wedi eu datganoli y system gyfiawnder.

en-gb	These should be identified as part of the process of impact assessment.
cy-gb	Dylai'r rhain gael eu nodi fel rhan o'r broses asesu effaith.

en-gb	Where a cost or cost-saving to the justice system is identified, this should be reported alongside the other costs and benefits in Chapter 8 of the RIA.
cy-gb	Pan fo cost neu arbediad i'r system gyfiawnder yn cael ei nodi, dylid adrodd am hyn wrth ochr y costau a'r manteision eraill ym Mhennod 8 o'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	For example the proposed introduction of new or amended criminal offences or new or amended rights of appeal may increase the numbers of cases going through the courts and tribunals.
cy-gb	Er enghraifft, pe bwriedir cyflwyno troseddau newydd neu ddiwygiedig neu hawliau apelio newydd neu ddiwygiedig, gallai nifer yr achosion sy’n mynd drwy’r llysoedd a thribiwnlysoedd gynyddu.

en-gb	The justice system covers:
cy-gb	Mae’r system gyfiawnder yn cynnwys:

en-gb	all courts (criminal and civil);
cy-gb	pob llys (troseddol a sifil);

en-gb	all tribunals (devolved and non-devolved);
cy-gb	pob tribiwnlys (datganoledig a heb ei ddatganoli);

en-gb	legal aid;
cy-gb	cymorth cyfreithiol;

en-gb	the judiciary;
cy-gb	y farnwriaeth;

en-gb	prosecuting bodies; and
cy-gb	cyrff erlyn;

en-gb	prisons and probation services.
cy-gb	carchardai a gwasanaethau prawf.

en-gb	Advice on assessing impacts on the justice system is available from the Justice Policy Team.
cy-gb	Mae cyngor ar asesu effeithiau ar y system gyfiawnder ar gael gan y Tîm Polisi Cyfiawnder.

en-gb	Additionally, the Welsh Tribunals Unit can provide advice and support in relation to identifying potential impacts of proposals on devolved tribunals.
cy-gb	Hefyd, gall Uned Tribiwnlysoedd Cymru gynnig cyngor a chymorth o ran nodi effeithiau posibl cynigion ar dribiwnlysoedd datganoledig.

en-gb	In addition to assessing financial costs, the appraisal should also include any environmental, health and/or social costs associated with the proposals.
cy-gb	Yn ogystal ag asesu costau ariannol, dylai’r arfarniad hefyd gynnwys unrhyw gostau amgylcheddol, iechyd a/neu gymdeithasol sy’n gysylltiedig â’r cynigion.

en-gb	Due to the nature of these costs, there is often no readily available market data on which to base an assessment of value.
cy-gb	Oherwydd natur y costau hyn, yn aml nid oes data marchnad ar gael yn barod y gellid eu defnyddio fel sail ar gyfer asesu gwerth.

en-gb	Nevertheless, it is still important that these costs are included in the appraisal.
cy-gb	Serch hynny, mae’n dal yn bwysig bod y costau hyn yn cael eu cynnwys yn yr arfarniad.

en-gb	There are a number of tools and techniques which can be used to produce a value for these non-market impacts.
cy-gb	Ceir nifer o ddulliau a thechnegau y gellir eu defnyddio i gynhyrchu gwerth ar gyfer yr effeithiau hyn nad ydynt yn gysylltiedig â’r farchnad.

en-gb	For example, contingent valuation studies or choice modelling could be used to estimate willingness-to-pay or willingness-to-accept value.
cy-gb	Er enghraifft, gellid defnyddio astudiaethau prisio dibynnol neu ddulliau o fodelu dewis i amcangyfrif gwerth parodrwydd i dalu neu barodrwydd i dderbyn.

en-gb	It is acknowledged such studies include an element of subjectivity, but they are, if properly designed, generally accepted as a means of estimating values.
cy-gb	Cydnabyddir bod astudiaethau o’r fath yn cynnwys elfen o wrthrychedd, ond maent, os cânt eu cynllunio’n briodol, yn cael eu derbyn yn gyffredinol fel ffordd o amcangyfrif gwerthoedd.

en-gb	Annex 2 of HM Treasury’s Green Book discusses the various methods that can be used to value non-market impacts, including examples of where these methods have been applied.
cy-gb	Mae Atodiad 2 i Lyfr Gwyrdd Trysorlys EM yn trafod y gwahanol ddulliau y gellir eu defnyddio i brisio effeithiau nad ydynt yn gysylltiedig â’r farchnad, gan gynnwys enghreifftiau lle mae’r dulliau hyn wedi cael eu defnyddio.

en-gb	Further advice is also available from Welsh Government economists.
cy-gb	Mae rhagor o gyngor hefyd ar gael gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	A detailed explanation of how the costs have been estimated, and the assumptions, if any, upon which the costs are based should be included in this Chapter of the RIA.
cy-gb	Dylid cynnwys esboniad manwl o sut y mae’r costau wedi cael eu hamcangyfrif, a’r tybiaethau, os oes rhai, y mae’r costau wedi eu seilio arnynt, yn y Bennod hon o’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	It may be appropriate to give a range of costs, depending on any inherent uncertainties in the analysis.
cy-gb	Gallai fod yn briodol rhoi amrywiaeth o gostau, yn dibynnu ar unrhyw ansicrwydd cynhenid yn y dadansoddiad.

en-gb	Even where a range is presented, it will always be necessary to present a ‘best estimate’.
cy-gb	Hyd yn oed pan gyflwynir amrywiaeth, bydd angen cyflwyno’r ‘amcangyfrif gorau’ bob amser.

en-gb	Sensitivity analysis should be undertaken to test the impact of changing any of the key assumptions used in the calculations.
cy-gb	Dylid cynnal dadansoddiad sensitifrwydd i weld beth fyddai effaith newid unrhyw un o’r tybiaethau allweddol a ddefnyddiwyd yn y cyfrifiadau.

en-gb	A summary of the sensitivity analysis should be presented as part of the RIA.
cy-gb	Dylid cyflwyno crynodeb o’r dadansoddiad sensitifrwydd yn rhan o’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	If the policy proposals will involve recurring costs then these costs will need to be discounted (or adjusted to the Present Value) to reflect the social rate of time preference.
cy-gb	Os bydd y cynigion polisi yn cynnwys costau cylchol, yna bydd angen gostwng y costau hyn (neu eu haddasu i’r Gwerth Presennol) i adlewyrchu’r gyfradd gymdeithasol dewis adeg defnyddio.

en-gb	Costs (and monetised benefits) will need to be recorded in the RIA Summary Table in both undiscounted and Present Value terms.
cy-gb	Bydd angen cofnodi costau (a manteision gyda’u gwerth wedi’i nodi mewn arian) yn Nhabl Crynodeb yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol yn nhermau eu gwerth heb ei ostwng a’u Gwerth Presennol.

en-gb	Guidance on this is available from Welsh Government economists and in the Green Book.
cy-gb	Mae canllawiau ar hyn ar gael gan economegwyr Llywodraeth Cymru ac yn y Llyfr Gwyrdd.

en-gb	There is evidence showing that society generally prefers to receive goods and services now rather than later and to defer expenditure until later years.
cy-gb	Ceir tystiolaeth sy’n dangos ei bod yn well gan gymdeithas yn gyffredinol dderbyn nwyddau a gwasanaethau nawr yn hytrach na wedyn a gohirio gwariant tan flynyddoedd yn ddiweddarach.

en-gb	This is known as time preference.
cy-gb	Gelwir hyn yn dewis adeg.

en-gb	In economic appraisal a declining weight is attached to costs and benefits that occur in future years to reflect this time preference.
cy-gb	Wrth gynnal ymarfer arfarnu economaidd, rhoddir pwysau sy’n gostwng ar gostau a manteision sy’n digwydd mewn blynyddoedd yn y dyfodol i adlewyrchu’r adeg dewisol hon.

en-gb	Charging expenditure on the Welsh Consolidated Fund
cy-gb	Codi gwariant ar Gronfa Gyfunol Cymru

en-gb	The concept of expenditure being ‘charged on the Welsh Consolidated Fund’ (as set out in Standing Order 26.6(xi)) has a distinct meaning, rather than something which will incur expenditure.
cy-gb	Mae gan y cysyniad o wariant yn cael ei ‘godi ar Gronfa Gyfunol Cymru’ (fel y nodir yn Rheol Sefydlog 26.6(xi)) ystyr benodol, yn hytrach na rhywbeth a fydd yn arwain at wariant.

en-gb	For the purposes of Standing Orders this means the expenditure in question can be paid out of the Fund without the need for it to be first authorised by a budget resolution passed by the Assembly.
cy-gb	At ddibenion Rheolau Sefydlog, mae hyn yn golygu y gellir talu’r gwariant dan sylw allan o’r Gronfa heb fod angen iddo gael ei awdurdodi’n gyntaf trwy gynnig cyllidebol a basiwyd gan y Cynulliad.

en-gb	Provisions in Assembly Bills for expenditure to be charged on the Fund are the exception, rather than normal practice.
cy-gb	Eithriad, yn hytrach nag ymarfer arferol, yw cynnwys darpariaethau mewn Biliau’r Cynulliad i wariant gael ei godi ar y Gronfa.

en-gb	Such arrangements are usually reserved for expenditure on particularly important independent entities for which it is considered inappropriate that refusal to pass a budget resolution (by Assembly Members) could interfere.
cy-gb	Mae trefniadau o’r fath fel arfer yn cael eu cadw ar gyfer gwariant ar endidau annibynnol arbennig o bwysig yr ystyrir y byddai’n amhriodol pe byddai unrhyw wrthodiad i basio cynnig cyllidebol (gan Aelodau’r Cynulliad) yn ymyrryd â nhw.

en-gb	Examples of such provision include:
cy-gb	Mae enghreifftiau o ddarpariaeth o’r fath yn cynnwys:

en-gb	the remuneration of the Auditor General for Wales (see section 7(6) of the Public Audit (Wales) Act 2013);
cy-gb	tâl Archwilydd Cyffredinol Cymru (gweler adran 7(6) o Ddeddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru) 2013);

en-gb	the salaries and pension of the Llywydd and the Deputy Presiding Officer (section 20(5) of the Government of Wales Act 2006).
cy-gb	cyflogau a phensiwn y Llywydd a’r Dirprwy Lywydd (adran 20(5) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006).

en-gb	If expenditure is to be charged in this way, the relevant legislation will need to expressly say so.
cy-gb	Os bydd gwariant yn cael ei godi fel hyn, bydd angen i’r ddeddfwriaeth berthnasol ddweud hynny’n eglur.

en-gb	The requirement of Standing Order 26.6(xi) enables the Assembly to see the views of the Auditor General for Wales on whether it is appropriate for expenditure to come straight from the Fund, rather than being politically scrutinised and authorised first.
cy-gb	Mae gofyniad Rheol Sefydlog 26.6(xi) yn galluogi’r Cynulliad i weld safbwyntiau Archwilydd Cyffredinol Cymru ynghylch a yw’n briodol i wariant ddod yn syth o’r Gronfa, yn hytrach na bod yn destun craffu gwleidyddol a chael ei awdurdodi yn gyntaf.

en-gb	Guidance should be sought from the subject lawyer as to whether the requirements of Standing Order 26.6(xi) are engaged.
cy-gb	Dylid ceisio arweiniad gan y cyfreithiwr pwnc a yw gofynion Rheol Sefydlog 26.6(xi) yn berthnasol.

en-gb	If a report of the Auditor General for Wales is required, this should be sought prior to the Explanatory Memorandum being submitted to the Llywydd, and the report should be annexed to the Explanatory Memorandum (see also Chapter 8).
cy-gb	Os oes angen adroddiad gan Archwilydd Cyffredinol Cymru, dylid gofyn am hwn cyn cyflwyno’r Memorandwm Esboniadol i’r Llywydd, a dylid cynnwys yr adroddiad fel atodiad i’r Memorandwm Esboniadol (gweler hefyd Bennod 8).

en-gb	Benefits
cy-gb	Manteision

en-gb	The creation of benefits is implicit in any proposal for legislation and it is, therefore, important these are included in the analysis.
cy-gb	Mae creu manteision yn rhan annatod o unrhyw gynnig ar gyfer deddfwriaeth ac mae’n bwysig felly bod y rhain yn cael eu cynnwys yn y dadansoddiad.

en-gb	Bill teams should be able to demonstrate to Ministers, the Accounting Officer and other stakeholders that the proposals represent good value for money and that the anticipated benefits justify the additional costs that will be incurred.
cy-gb	Dylai timau Biliau allu dangos i Weinidogion, y Swyddog Cyfrifyddu a rhanddeiliaid eraill bod y cynigion yn cynrychioli gwerth am arian da a bod y manteision a ragwelir yn cyfiawnhau’r costau ychwanegol a fydd yn cael eu hysgwyddo.

en-gb	Where possible the identified benefits should be quantified, and preferably monetised, so as to allow easy comparison across options.
cy-gb	Pan fo’n bosibl, dylid meintioli manteision, a chofnodi eu gwerth mewn arian yn ddelfrydol, er mwyn sicrhau bod modd cymharu’r opsiynau yn hawdd.

en-gb	When identifying the benefits of the options these can take the form of economic, environmental and social gains.
cy-gb	Wrth nodi manteision yr opsiynau, gall y rhain fod ar ffurf enillion economaidd, amgylcheddol a chymdeithasol.

en-gb	Environmental and social benefits can often be harder to assess (and in particular, to quantify or monetise) but it is important they are included in the analysis.
cy-gb	Gall manteision amgylcheddol a chymdeithasol fod yn anoddach eu hasesu yn aml (ac yn arbennig felly, eu meintioli neu bennu eu gwerth mewn arian) ond mae’n bwysig eu bod yn cael eu cynnwys yn y dadansoddiad.

en-gb	Where there is uncertainty around the impact of the policy, it may be useful to think in terms of the minimum impact required to justify the costs.
cy-gb	Pan fo ansicrwydd ynghylch effaith y polisi, gallai fod yn ddefnyddiol meddwl am yr effaith leiaf sy’n ofynnol i gyfiawnhau’r costau.

en-gb	Some consideration needs to be given to the presentation of monetised benefits in an RIA.
cy-gb	Mae angen rhoi rhywfaint o ystyriaeth i’r ffordd y caiff manteision y pennwyd eu gwerth mewn arian eu cyflwyno mewn Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	The Auditor General for Wales raised concerns during the Fourth Assembly that the ‘netting-off’ of monetised benefits from cash costs was potentially misleading and recommended that the practice be avoided.
cy-gb	Cododd Archwilydd Cyffredinol Cymru bryderon yn ystod y Pedwerydd Cynulliad bod ‘debydu’ manteision ag iddynt werth ariannol o gostau arian parod yn gamarweiniol o bosibl ac argymhellodd y dylid osgoi’r ymarfer.

en-gb	However, the presentation of a ‘net’ cost and benefit figure is standard practice in economic appraisal and central to value for money considerations.
cy-gb	Fodd bynnag, mae cyflwyno ffigur cost a budd ‘net’ yn ymarfer safonol yn y broses arfarnu economaidd ac yn ganolog i ystyriaethau gwerth am arian.

en-gb	As such, the RIA Summary Table has been designed to present cost and benefit figures both separately and as a net figure.
cy-gb	Fel y cyfryw, dyluniwyd Tabl Crynodeb yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol i gyflwyno ffigurau cost a budd ar wahân ac fel ffigur net.

en-gb	As with costs, where benefits have been monetised then it will be necessary to discount them and present them in Present Value terms.
cy-gb	Yn yr un modd â chostau, pan fynegwyd y manteision mewn gwerth ariannol, yna bydd rhaid eu diystyru a’u cyflwyno yn nhermau Gwerth Presennol.

en-gb	Summary of the preferred option
cy-gb	Crynodeb o’r opsiwn a ffefrir

en-gb	At the end of the CBA, the preferred option should be identified and explanation given as to why that option has been selected.
cy-gb	Ar ddiwedd y dadansoddiad cost a budd, dylid nodi’r opsiwn a ffefrir a rhoi esboniad pam mae’r opsiwn hwnnw wedi cael ei ddewis.

en-gb	This selection should be supported by the preceding analysis.
cy-gb	Dylai’r dadansoddiad a fydd yn ei ragflaenu gefnogi’r dewis hwn.

en-gb	Where the preferred option is not the one with the highest Net Present Social Value (NPSV – calculated as the present value of benefits minus the present value of costs), this needs to be made explicit and the selection of the preferred option needs full justification in terms of qualitative evidence and considerations.
cy-gb	Pan nad yr opsiwn â’r Gwerth Cymdeithasol Presennol Net (gwerth a gyfrifir fel gwerth presennol y manteision llai gwerth presennol y costau) uchaf yw’r opsiwn a ffefrir, mae angen gwneud hyn yn eglur a rhoi cyfiawnhad llwyr dros ddewis yr opsiwn a ffefrir o safbwynt y dystiolaeth ac ystyriaethau ansoddol.

en-gb	Preparing Chapter 9 of the RIA – Impact Assessments
cy-gb	Paratoi Pennod 9 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Asesiad Effaith

en-gb	The policy impact assessments signposted to in Chapter 5 of this Handbook and undertaken as part of an Integrated Impact Assessment will need to be considered as part of the process of policy and Bill development.
cy-gb	Bydd angen i'r asesiadau effaith polisi y cyfeirir atynt ym Mhennod 5 y Llawlyfr hwn ac sy'n cael eu cyflawni fel rhan o Asesiad Effaith Integredig gael eu hystyried fel rhan o’r broses o ddatblygu polisi a Bil.

en-gb	A summary of the policy impact assessments (and in particular any on which an impact has been identified) will need to be provided within Chapter 9 of the RIA.
cy-gb	Bydd angen darparu crynodeb o’r asesiadau effaith (ac unrhyw rai y nodwyd effaith arnynt yn benodol) ym Mhennod 9 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	This chapter should also include the Justice Impact Assessment as required by Standing Orders.
cy-gb	Dylai'r bennod hon hefyd gynnwys yr Asesiad o'r Effaith ar Gyfiawnder sy'n ofynnol gan y Rheolau Sefydlog.

en-gb	Every RIA needs to include the results of undertaking a Competition Assessment.
cy-gb	Mae angen i bob Asesiad Effaith Rheoleiddiol gynnwys canlyniadau’r ymarfer Asesu Cystadleuaeth.

en-gb	This assesses the potential impact of the policy proposals on competition in Wales.
cy-gb	Mae hwn yn asesu effaith bosibl y cynigion polisi ar gystadleuaeth yng Nghymru.

en-gb	A filter test (consisting of 9 yes/no questions) should be applied to each policy option – this test is included within the template for the RIA.
cy-gb	Dylid cymhwyso prawf hidlo (yn cynnwys 9 cwestiwn ag ateb cadarnhaol/negyddol) i bob opsiwn polisi – mae’r prawf hwn wedi ei gynnwys yn y templed ar gyfer yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol.

en-gb	The filter should be completed as early as possible to help identify any effects, adverse or beneficial.
cy-gb	Dylid cwblhau’r prawf hidlo cyn gynted â phosibl er mwyn helpu i nodi unrhyw effeithiau, andwyol neu fuddiol.

en-gb	Depending on the findings of the filter test, it may be necessary to conduct a full Competition Assessment (following the Competition and Markets Authority guidance).
cy-gb	Gan ddibynnu ar ganfyddiadau’r prawf hidlo, efallai y bydd angen cynnal Asesiad Llawn o'r Gystadleuaeth (gan ddilyn canllawiau'r Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd).

en-gb	Further advice is available from Welsh Government economists.
cy-gb	Mae rhagor o gyngor ar gael gan economegwyr Llywodraeth Cymru.

en-gb	If a Competition Assessment is undertaken it should be included as part of this chapter.
cy-gb	Os bydd Asesiad o'r Gystadleuaeth yn cael ei gynnal, dylid ei gynnwys fel rhan o'r bennod hon.

en-gb	Preparing Chapter 10 of the RIA – Post implementation review
cy-gb	Paratoi Pennod 10 yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol – Adolygiad ar ôl gweithredu

en-gb	The final chapter of the RIA should set out the planned approach for monitoring, reviewing and evaluating the policy.
cy-gb	Dylai pennod olaf yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol nodi’r dull arfaethedig ar gyfer monitro, adolygu a gwerthuso’r polisi.

en-gb	There needs to be sufficient planning and resources in place to carry out a post implementation review.
cy-gb	Mae angen sicrhau bod digon o waith cynllunio yn cael ei wneud a bod yna ddigon o adnoddau hefyd i gynnal yr adolygiad ar ôl gweithredu.

en-gb	The approach should aim to measure the effectiveness of the implemented policy and to capture its real impact.
cy-gb	Dylai’r dull hwn geisio mesur effeithiolrwydd y polisi a weithredwyd a chanfod ei effaith wirioneddol.

en-gb	In particular, the arrangement should identify whether the policy aims are being met and if there have been any unintended consequences.
cy-gb	Yn benodol, dylai’r drefn hon nodi pa un a yw nodau polisi yn cael eu cyflawni ac a gafwyd unrhyw ganlyniadau anfwriadol.

en-gb	There is no ‘one size fits all’ approach to setting post implementation review commitments, as they will depend on the intention of the policy.
cy-gb	Nid oes unrhyw un dull penodol i’w ddefnyddio i bennu gwahanol ymrwymiadau ar gyfer yr adolygiad ar ôl gweithredu, gan y byddant yn dibynnu ar fwriad y polisi.

en-gb	In most cases there will be a need for data to be collected for monitoring purposes and for evaluation and/or reviews to be conducted during the life of the policy.
cy-gb	Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd angen casglu data at ddibenion monitro ac er mwyn gwerthuso a/neu adolygu yn ystod oes y polisi.

en-gb	The current advice, which is line with the Welsh Government’s principles for research, is set out below:
cy-gb	Mae’r cyngor presennol, sy’n cyd-fynd ag egwyddorion Llywodraeth Cymru ar gyfer ymchwil, i’w weld isod:

en-gb	Be clear on the aims of the post implementation review -
cy-gb	Bod yn eglur ynghylch nodau’r adolygiad ar ôl gweithredu -

en-gb	what is the intended purpose of any review, including how and when it will take place;
cy-gb	beth y bwriedir ei gyflawni wrth gynnal unrhyw adolygiad, gan gynnwys sut a phryd y bydd yn cael ei gynnal;

en-gb	set clear criteria for measuring effectiveness/success;
cy-gb	pennu meini prawf eglur ar gyfer mesur effeithiolrwydd/llwyddiant;

en-gb	provide a rationale – be clear about why an approach is being taken, particularly if it departs from any perceived standard process or timeline;
cy-gb	darparu sail resymegol  – bod yn eglur ynghylch pam mae dull yn cael ei ddilyn, yn enwedig os yw’n wahanol i unrhyw broses neu amserlen safonol dybiedig;

en-gb	consider the estimated costs, savings, benefits and dis-benefits – any significant differences between the forecast costs, savings, benefits and dis-benefits included in the RIA and the outturn costs, savings, benefits and dis-benefits should be investigated and explained;
cy-gb	ystyried y costau, yr arbedion, y manteision a’r anfanteision a amcangyfrifir – dylid ymchwilio i unrhyw wahaniaethau sylweddol rhwng y costau, yr arbedion, y manteision a’r anfanteision a ragwelwyd sydd wedi eu cynnwys yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol a’r costau, arbedion ac anfanteision alldro, a’u hesbonio;

en-gb	consider reviewing the implementation of the intervention and the scope for simplifying or improving it;
cy-gb	ystyried adolygu’r dull ymyrryd ac i ba raddau y gellid ei symleiddio neu ei wella;

en-gb	know the key stakeholders and ensure that arrangements are in place for engaging with them, including their role in the review;
cy-gb	gwybod pwy yw’r rhanddeiliaid allweddol a sicrhau bod trefniadau ar waith ar gyfer meithrin cysylltiadau â nhw, gan gynnwys eu swyddogaeth yn yr adolygiad;

en-gb	use the process to ensure that lessons are learned, shared across Groups and fed back in to the decision making process.
cy-gb	defnyddio’r broses i sicrhau bod gwersi yn cael eu dysgu, yn cael eu rhannu ar draws Grwpiau ac yn cael eu bwydo yn ôl i mewn i’r broses o wneud penderfyniadau.

en-gb	Prepare from an early stage –
cy-gb	Paratoi o ddechrau’r broses –

en-gb	consider the arrangements for monitoring, evaluation and review at the outset by making it an integral part of the development and implementation of the legislation;
cy-gb	ystyried y trefniadau ar gyfer monitro, gwerthuso ac adolygu ar y cychwyn trwy eu gwneud yn rhan annatod o ddatblygu a gweithredu’r ddeddfwriaeth;

en-gb	refer back to the intended objectives of the legislation, its evidence base and the rationale behind the legislation, to help determine the relevant information that could or should be collected (this should be contained within Part 1 of the Explanatory Memorandum);
cy-gb	cyfeirio yn ôl at amcanion y bwriedir i’r ddeddfwriaeth eu cyflawni, sail dystiolaeth a sail resymegol y ddeddfwriaeth, er mwyn helpu i benderfynu pa wybodaeth berthnasol y gellid neu y dylid ei chasglu (dylid cynnwys hyn yn Rhan 1 y Memorandwm Esboniadol);

en-gb	where data are to be collected identify how it will be gathered, how frequently and by whom but also consider the burden on those supplying the data and make sure it is justified;
cy-gb	pan fydd angen casglu data, nodi sut y byddant yn cael eu casglu, pa mor aml a chan bwy, ond hefyd ystyried y baich ar y rheini sy’n cyflenwi’r data a gwneud yn siŵr y gellir ei gyfiawnhau;

en-gb	understand the baseline from which to measure effectiveness and make sure baseline information is collected prior to the legislation coming into effect;
cy-gb	deall y llinell sylfaen i’w defnyddio ar gyfer mesur effeithiolrwydd a gwneud yn siŵr bod gwybodaeth llinell sylfaen yn cael ei chasglu cyn i’r ddeddfwriaeth ddod i effaith;

en-gb	allow for the significant time that elements of the process can take, e.g. generating new data, commissioning research and analysis of costs;
cy-gb	caniatáu ar gyfer y cyfnod hir o amser y gall elfennau o’r broses eu cymryd, e.e. cynhyrchu data newydd, comisiynu gwaith ymchwil a dadansoddi costau;

en-gb	prepare a budget plan covering the scale and timing of any spend (e.g. for data collection, commissioned research and evaluation, etc.).
cy-gb	paratoi cynllun cyllidebol yn cynnwys maint ac amseriad unrhyw wariant (e.e. ar gyfer casglu data, gwaith ymchwil a gomisiynir a gwerthuso, etc).

en-gb	The Social Research Team in KAS can provide advice on data collection and evaluation requirements, likely costs and timings.
cy-gb	Gall y Tîm Ymchwil Gymdeithasol yn Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi gynnig cyngor ar ofynion casglu data a gwerthuso, costau tebygol, ac amseru.

en-gb	In addition, guidance on reviewing and evaluating policy is available from HM Treasury’s Magenta Book.
cy-gb	Hefyd, mae canllawiau ar adolygu a gwerthuso polisi ar gael o Lyfr Magenta Trysorlys EM.

en-gb	Guidance on how to appraise proposals before committing funds is available from HM Treasury’s Green Book.
cy-gb	Mae canllawiau ar sut i arfarnu cynigion cyn neilltuo cyllid ar gael o Lyfr Gwyrdd Trysorlys EM.

en-gb	Assembly Members will be particularly interested in the proposed arrangements for review, which will be viewed as Ministerial commitments.
cy-gb	Bydd gan Aelodau Cynulliad ddiddordeb arbennig yn y trefniadau arfaethedig ar gyfer adolygu, a fydd yn cael eu hystyried fel ymrwymiadau Gweinidogol.

en-gb	There have been occasions when Committees have made recommendations that the Welsh Government or Assembly undertake post implementation review, or that the Bill be amended to place commitments on the face of the Bill.
cy-gb	Cafwyd achlysuron pan wnaeth Pwyllgorau argymhellion y dylai Llywodraeth Cymru neu'r Cynulliad gynnal adolygiad ar ôl gweithredu, neu y dylai'r Bil gael ei ddiwygio i osod ymrwymiadau r wyneb y Bil.

en-gb	These may be brought forward as proposed Government or non-Government amendments to the Bill during Stages 2 or 3.
cy-gb	Gellir eu cyflwyno fel gwelliannau arfaethedig i'r Bil gan y Llywodraeth neu fel rhai anllywodraethol yn ystod Cyfnodau 2 neu 3.

en-gb	The Welsh Government publishes an evidence plan each year and Bill teams should discuss with KAS social researchers whether the post-implementation review can be included in that plan.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi cynllun tystiolaeth bob blwyddyn a dylai timau Biliau drafod gydag ymchwilwyr cymdeithasol Gwasanaethau Gwybodaeth a Dadansoddi a ellir cynnwys yr adolygiad ar ôl gweithredu yn y cynllun hwnnw.

en-gb	Chapter 7 – Process of preparing a Bill for introduction
cy-gb	Pennod 7 – Y broses o baratoi Bil i gael ei gyflwyno

en-gb	The guidance in this Chapter relates to key phases of work in preparing the Bill for introduction (rather than other aspects of Bill work).
cy-gb	Mae’r canllawiau yn y Bennod hon yn ymwneud â chyfnodau allweddol o waith wrth baratoi’r Bil i gael ei gyflwyno (yn hytrach nag agweddau eraill ar waith Bil).

en-gb	These phases are:
cy-gb	Dyma’r cyfnodau:

en-gb	policy development and consultation;
cy-gb	datblygu polisi ac ymgynghori;

en-gb	instructions to the Office of the Legislative Counsel (OLC);
cy-gb	cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol;

en-gb	drafting and translating the Bill.
cy-gb	drafftio’r Bil a’i gyfieithu.

en-gb	At the same time as the Bill is being prepared in Welsh and English, the Bill team will also need to develop the Explanatory Memorandum (including the Regulatory Impact Assessment (RIA) and Explanatory Notes) in Welsh and English, and Statements of Policy Intent for subordinate legislation in Welsh and English.
cy-gb	Ar yr un pryd ag y mae’r Bil yn cael ei baratoi yn Gymraeg ac yn Saesneg, bydd angen hefyd i dîm y Bil ddatblygu’r Memorandwm Esboniadol (gan gynnwys yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol a Nodiadau Esboniadol) yn Gymraeg ac yn Saesneg, a Datganiadau o Fwriad y Polisi ar gyfer is-ddeddfwriaeth yn Gymraeg ac yn Saesneg.

en-gb	Guidance on this work is given in Chapters 6, 8, 9 and 11.
cy-gb	Rhoddir canllawiau ar y gwaith hwn ym Mhenodau 6, 8, 9 ac 11.

en-gb	Work on these areas must begin early and continue alongside the development of the Bill – work on these must not wait until the Bill is complete.
cy-gb	Mae’n rhaid i waith ar y meysydd hyn ddechrau’n gynnar a pharhau ochr yn ochr â datblygiad y Bil – ni ddylid aros tan fod y Bil wedi ei gwblhau cyn drchrau gweithio ar y rhain.

en-gb	Outline of phases for developing a Bill
cy-gb	Amlinelliad o’r cyfnodau ar gyfer datblygu Bil

en-gb	Policy officials and, in some circumstances, the Bill Manager are responsible for developing the policy proposals for the Bill and engaging with the Minister and special adviser on managing the scrutiny process and dealing with internal and external engagement.
cy-gb	Swyddogion polisi ac, o dan rai amgylchiadau, Rheolwr y Bil, sy’n gyfrifol am ddatblygu’r cynigion polisi ar gyfer y Bil ac ymgysylltu â’r Gweinidog a’r cynghorydd arbennig ar reoli’r broses graffu a mynd ati i ymgysylltu’n fewnol ac yn allanol.

en-gb	The subject lawyers advising the policy Group and Minister(s) are responsible for providing expertise on the legal subjects (housing law, education law, health law, etc.) covered by the Bill and on points of law more generally, including legislative competence.
cy-gb	Y cyfreithwyr pwnc sy’n cynghori’r Grŵp polisi a’r Gweinidog(ion) sy’n gyfrifol am ddarparu arbenigedd ar y pynciau cyfreithiol (cyfraith tai, cyfraith addysg, cyfraith iechyd, etc) sydd wedi eu cynnwys yn y Bil ac ar bwyntiau cyfreithiol yn fwy cyffredinol, gan gynnwys cymhwysedd deddfwriaethol.)

en-gb	They use this expertise to inform, and if necessary challenge, the development of the policy to be given effect in the Bill.
cy-gb	Maent yn defnyddio’r arbenigedd hwn i lywio gwaith i ddatblygu’r polisi a fydd yn cael effaith yn y Bil, a herio’r gwaith hwnnw os oes angen.

en-gb	Usually, they also perform the role of instructing officers to the drafters of the Bill in OLC.
cy-gb	Fel arfer, maent hefyd yn cyflawni swyddogaeth swyddogion sy’n llunio cyfarwyddiadau i ddrafftwyr y Bil yn Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	The term subject lawyer is used throughout this chapter to describe the Legal Services lawyer involved, who may or may not be instructing.
cy-gb	Defnyddir y term cyfreithiwr pwnc trwy gydol y bennod hon i ddisgrifio’r cyfreithiwr y Gwasanaethau Cyfreithiol dan sylw, a allai fod yn cyfarwyddo neu beidio.

en-gb	The term instructing officer is used throughout this chapter to describe the person writing the instructions for OLC, whether the subject lawyer or not.
cy-gb	Defnyddir y term swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau trwy gydol y bennod hon i ddisgrifio’r unigolyn sy’n ysgrifennu’r cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, pa un a yw’n gyfreithiwr pwnc ai peidio.

en-gb	For a summary of OLC’s role see Chapter 3, paragraphs 3.31-3.32 above.
cy-gb	Am grynodeb o swyddogaeth Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, gweler Pennod 3, paragraffau 3.31-3.32 uchod.

en-gb	OLC are responsible for drafting the Bill.
cy-gb	Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol sy’n gyfrifol am ddrafftio’r Bil.

en-gb	Part of the role of the subject lawyers and OLC is to challenge and help refine the policy, by testing the coherence of the proposals and advising on matters of legislative process, law and policy which arise.
cy-gb	Rhan o swyddogaeth y cyfreithwyr pwnc a Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yw herio a helpu i fireinio’r polisi, trwy brofi pa mor resymegol yw’r cynigion a chynghori ar faterion sy’n codi yn ymwneud â’r broses ddeddfwriaethol, cyfraith a pholisi.

en-gb	When those matters are clear and settled they begin the task of producing legal provisions to reflect the policy that are accurate, free from ambiguity and as accessible and understandable as possible.
cy-gb	Pan fydd y materion hynny’n eglur ac wedi eu datrys, maent yn dechrau ar y dasg o lunio darpariaethau cyfreithiol i adlewyrchu’r polisi sy’n gywir, yn ddiamwys ac mor hygyrch a dealladwy â phosibl.

en-gb	As the different phases of work are undertaken, policy officials will provide input throughout.
cy-gb	Wrth i’r gwahanol gyfnodau gwaith gael eu cwblhau, bydd swyddogion polisi yn darparu mewnbwn yn barhaus.

en-gb	Policy officials will have the primary responsibility for policy development work, but experience has shown that engaging with subject lawyers – and where practicable OLC – early on can be extremely beneficial.
cy-gb	Swyddogion polisi fydd yn bennaf gyfrifol am waith datblygu polisi, ond mae profiad wedi dangos y gall ymgysylltu’n gynnar â chyfreithwyr pwnc – a Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol pan fo hynny’n ymarferol – fod yn hynod fuddiol.

en-gb	Whilst the subject lawyers are not responsible for developing the policy, their input will contribute to the success of the development of options and identification of the legislative changes necessary.
cy-gb	Er nad y cyfreithwyr pwnc sy’n gyfrifol am ddatblygu’r polisi, bydd datblygu opsiynau a nodi’n llwyddiannus y newidiadau deddfwriaethol sydd eu hangen yn dibynnu i raddau ar eu mewnbwn nhw.

en-gb	The detailed legal analysis will be led by the subject lawyers, but will require the close engagement of policy officials who are able to provide direction and advice on intended effect and impact, together with experience and knowledge of the field.
cy-gb	Bydd y dadansoddiad cyfreithiol manwl yn cael ei arwain gan y cyfreithwyr pwnc, ond bydd rhaid ymgysylltu’n agos â swyddogion polisi sy’n gallu cynnig cyfeiriad a chyngor ar yr effaith y bwriedir ei chael, ynghyd â phrofiad a gwybodaeth yn y maes.

en-gb	OLC will not usually be involved in the very early stages of policy development, but as the policy becomes more refined, and as the legal analysis begins to be shaped, their input is likely to increase.
cy-gb	Ni fydd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol fel arfer yn cymryd rhan ar ddechrau’r broses o ddatblygu’r polisi, ond wrth i’r polisi gael ei fireinio mwy, ac wrth i’r dadansoddiad cyfreithiol ddechrau cael ei lunio, mae eu mewnbwn yn debygol o gynyddu.

en-gb	The resources of OLC are primarily built around the drafting window for the programmed Bills, so they cannot be heavily involved in the detailed policy development and legal advice needed to work up proposals for Bills.
cy-gb	Mae adnoddau Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol wedi eu seilio’n bennaf ar y ffenestr ddrafftio ar gyfer y Biliau sydd wedi’u rhaglennu, felly ni allant gymryd rhan fawr yn y gwaith datblygu polisi manwl a’r cyngor cyfreithiol sydd ei angen i lunio cynigion ar gyfer Biliau.

en-gb	But they will be able to offer some support in the early stages for the following purposes –
cy-gb	Ond byddant yn gallu cynnig rhywfaint o gefnogaeth yn ystod y cyfnodau cynnar at y dibenion a ganlyn -

en-gb	to gauge the size and complexity of a proposed Bill and the resources needed to draft it;
cy-gb	amgyffred maint a chymhlethdod Bil arfaethedig a’r adnoddau sydd eu hangen i’w ddrafftio;

en-gb	to provide an estimate of how long it may take to draft a Bill;
cy-gb	rhoi amcan o faint o amser y gallai ei gymryd i ddrafftio Bil;

en-gb	to discuss any concerns or known difficulties about the plans and consider alternative general approaches.
cy-gb	trafod unrhyw bryderon neu anawsterau y gwyddys amdanynt mewn perthynas â’r cynlluniau ac ystyried dulliau cyffredinol amgen.

en-gb	As the drafting of the Bill is undertaken by OLC, policy officials and subject lawyers will be actively involved in considering the draft sections and parts of the Bill, seeking to test the drafting against policy intent and practical implementation.
cy-gb	Gan fod y gwaith o ddrafftio’r Bil yn cael ei wneud gan Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, bydd swyddogion polisi a chyfreithwyr pwnc yn cymryd rhan weithredol yn y broses o ystyried adrannau a rhannau drafft y Bil, gyda’r nod o brofi’r drafftio yn erbyn bwriad y polisi a manylion ymarferol ei weithredu.

en-gb	There will be a need for discussion, joint ownership and collaboration in preparing the Bill.
cy-gb	Bydd angen trafodaeth, cydberchnogaeth a chydweithredu wrth baratoi’r Bil.

en-gb	It is through robust engagement at each phase by the partners in the process, that an effective, deliverable, and well-drafted Bill is prepared.
cy-gb	Caiff Bil effeithiol, y gellir ei gyflawni, ac sydd wedi ei ddrafftio’n dda ei baratoi trwy ymgysylltu cadarn gan y partneriaid yn y broses yn ystod pob cyfnod.

en-gb	Good law
cy-gb	Cyfraith dda

en-gb	An important consideration for everyone working on a Bill is that, although the focus of the team may be on the particular policy proposal being advanced, each law-making project is part of the Government’s wider shared endeavour of maintaining the rule of law.
cy-gb	Un ystyriaeth bwysig i bawb sy’n gweithio ar Fil yw bod pob prosiect llunio cyfraith yn rhan o ymdrech ehangach ar y cyd gan adrannau ar draws y Llywodraeth i gynnal rheolaeth y gyfraith, er bod pwyslais y tîm ar ddatblygu’r cynnig polisi penodol.

en-gb	Building and maintaining an effective system of law to safeguard freedoms and rights and promote social, economic and environmental well-being is a key role of government.
cy-gb	Mae creu a chynnal system effeithiol o gyfraith i ddiogelu rhyddid a hawliau a hybu llesiant cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol yn un o swyddogaethau allweddol llywodraeth.

en-gb	Each Bill will form a relatively small part of the wider system of law and will need to work well for those who will use it within that context.
cy-gb	Bydd pob Bil yn rhan gymharol fach o’r system o gyfraith ehangach a bydd angen iddo weithio’n dda i’r rhai sy’n ei ddefnyddio yn y cyd-destun hwnnw.

en-gb	It is often the case that Bill proposals throw up issues which touch on matters relevant to the efficacy of the legal system as a whole.
cy-gb	Mae’n aml yn wir fod cynigion ar gyfer Biliau yn codi pwyntiau sy’n cyffwrdd ar faterion sy’n berthnasol i effeithiolrwydd y system gyfreithiol yn ei chyfanrwydd.

en-gb	The aim is to produce good law:
cy-gb	Y nod yw llunio cyfraith dda:

en-gb	This aim should be a feature of the thinking at each phase of the Bill’s development.
cy-gb	Dylid cadw’r nod hwn mewn cof yn ystod pob cyfnod o ddatblygiad y Bil.

en-gb	A special consideration in relation to Wales is that much of the current primary legislation applicable to Wales in devolved subjects is still to be found in Acts of the UK Parliament applicable to England and Wales (and often other parts of the UK), which was of course developed in English only.
cy-gb	Un ystyriaeth arbennig o ran Cymru yw mai yn Neddfau Senedd y DU sy’n gymwys i Gymru a Lloegr (ac i rannau eraill o’r DU yn aml), a ddatblygwyd yn Saesneg yn unig wrth gwrs, y ceir llawer o’r ddeddfwriaeth sylfaenol bresennol sy’n gymwys i Gymru mewn pynciau datganoledig.

en-gb	As a result of the legislative change that has happened since devolution (for England or Wales, or both), the current primary legislation applicable to Wales has become difficult for the public to access in some areas.
cy-gb	O ganlyniad i’r newid deddfwriaethol sydd wedi digwydd ers datganoli (yn achos Cymru a Lloegr, neu’r ddwy), mae wedi dod yn anodd, mewn rhai meysydd, i’r cyhoedd gael mynediad at y ddeddfwriaeth sylfaenol bresennol sy’n gymwys i Gymru.

en-gb	It is the Welsh Government’s policy that opportunities should be taken when they arise to simplify and separately define the legislation applicable to Wales.
cy-gb	Cymryd cyfleoedd wrth iddynt godi i symleiddio a diffinio ar wahân y ddeddfwriaeth sy’n gymwys i Gymru yw polisi Llywodraeth Cymru.

en-gb	This will improve accessibility– particularly where it will provide for a more coherent story on the face of an Act of the Assembly made in Welsh and English.
cy-gb	Bydd hyn yn gwella hygyrchedd – yn enwedig pan fydd yn darparu ar gyfer rhoi stori mwy cydlynol ar wyneb Deddf Cynulliad a wnaed yn Gymraeg ac yn Saesneg.

en-gb	Policy development and consultation
cy-gb	Datblygu polisi ac ymgynghori

en-gb	The development and setting out of the policy goals and implications of legislation is primarily the responsibility of policy leads and officials, although input from legal advisers will usually be needed on these matters.
cy-gb	Cyfrifoldeb arweinwyr a swyddogion polisi yn bennaf yw datblygu a chyflwyno nodau polisi a goblygiadau deddfwriaeth, ond bydd angen mewnbwn gan gynghorwyr cyfreithiol ar y materion hyn fel arfer.

en-gb	It includes setting out the initial case for change, exploring the available options in sufficient detail and ensuring the Minister has well-evidenced advice on ways of achieving the objective.
cy-gb	Mae’n cynnwys cyflwyno’r achos cychwynnol dros newid, ymchwilio i’r opsiynau sydd ar gael yn ddigon manwl a sicrhau bod y Gweinidog yn cael cyngor sy’n seiliedig ar dystiolaeth dda ar ddulliau o fodloni’r amcan.

en-gb	The policy lifecycle is seen as having five stages:
cy-gb	Ystyrir bod gan gylch oes y polisi bum cam:

en-gb	case for change;
cy-gb	yr achos dros newid;

en-gb	options;
cy-gb	yr opsiynau;

en-gb	developing the preferred option;
cy-gb	datblygu’r opsiwn a ffefrir;

en-gb	implementation; and
cy-gb	gweithredu;

en-gb	evaluation.
cy-gb	gwerthuso.

en-gb	Ideally the stages should be tackled sequentially, but it is accepted that they often have to be considered and documented simultaneously in order to meet the required timescales.
cy-gb	Dylid mynd i’r afael â’r camau yn eu trefn yn ddelfrydol, ond derbynnir bod rhaid eu hystyried a’u cofnodi ar yr un pryd yn aml er mwyn bodloni’r amserlenni gofynnol.

en-gb	This is essential to ensure the preferred option of legislation is properly tested and can be justified in terms of policy, cost and legality.
cy-gb	Mae hyn yn hanfodol er mwyn sicrhau bod yr opsiwn a ffefrir o ran y ddeddfwriaeth yn cael ei rhoi ar brawf yn iawn ac y gellir ei gyfiawnhau o ran polisi, cost a chyfreithlondeb.

en-gb	This means the analysis of the case for change or option appraisal must be done with sufficient robustness to have the capability of challenging the preferred option.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod rhaid dadansoddi’r achos dros newid neu arfarnu’r opsiwn mewn ffordd ddigon cadarn i allu herio’r opsiwn a ffefrir.

en-gb	This case forms the basis of the Explanatory Memorandum and RIA (see chapters 6 and 8).
cy-gb	Defnyddir yr achos hwn fel sail ar gyfer y Memorandwm Esboniadol a’r Asesiad Effaith Rheoleiddiol (gweler penodau 6 ac 8).

en-gb	Each stage should be founded on appropriate engagement with stakeholders and on the best available evidence.
cy-gb	Dylid seilio pob cam ar ymgysylltu priodol â rhanddeiliaid ac ar y dystiolaeth orau sydd ar gael.

en-gb	In the case of legislation, Ministers have said that this engagement will include at least one public consultation (but this is not the only process of consultation or engagement that would normally be used in the development of complex policy).
cy-gb	Yn achos deddfwriaeth, mae Gweinidogion wedi dweud y bydd yr ymgysylltu hwn yn cynnwys o leiaf un ymgynghoriad cyhoeddus (ond nid dyma’r unig broses o ymgynghori neu ymgysylltu fyddai’n cael ei defnyddio fel arfer wrth ddatblygu polisi cymhleth).

en-gb	The stakeholders should typically include the people the policy is meant to benefit, the people and organisations that will deliver the policy, and the people and organisations with the most expertise in the subject concerned.
cy-gb	Fel arfer, dylai’r rhanddeiliad gynnwys y bobl a ddylai gael budd o’r polisi, y bobl a’r sefydliadau a fydd yn darparu’r polisi, a’r bobl a’r sefydliadau sydd â’r mwyaf o arbenigedd yn y pwnc dan sylw.

en-gb	At each stage, proportionate consideration needs to be given to the:
cy-gb	Ar bob cam, mae angen rhoi ystyriaeth gymesur i:

en-gb	fit with the Government’s strategic objectives (the programme for government or Ministerial priorities);
cy-gb	gydnawsedd ag amcanion strategol y Llywodraeth (y rhaglen lywodraethu neu flaenoriaethau Gweinidogol);

en-gb	impact on the people of Wales and the supporting evidence;
cy-gb	yr effaith ar bobl Cymru a’r dystiolaeth ategol;

en-gb	cost of the investment, and how it can be financed;
cy-gb	cost y buddsoddiad, a sut y gellir ei gyllido;

en-gb	mechanisms available to realise or incentivise change;
cy-gb	mecanweithiau sydd ar gael i wireddu neu gymell newid;

en-gb	management of the work.
cy-gb	rheolaeth y gwaith.

en-gb	These elements are also sometimes referred to as the “policy making principles”.
cy-gb	Cyfeirir at yr elfennau hyn fel yr “egwyddorion llunio polisi” hefyd weithiau.

en-gb	The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 requires public bodies (including the Welsh Government) to work towards a common set of seven well-being goals.
cy-gb	Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus (gan gynnwys Llywodraeth Cymru) weithio tuag at gyfres gyffredin o saith nod llesiant.

en-gb	The Act also sets out the sustainable development principle, the way in which organisations should work (the five ways of working), in order to achieve these objectives.
cy-gb	Mae’r Ddeddf hefyd yn cyflwyno’r egwyddor datblygu cynaliadwy, a’r ffordd y dylai sefydliadau weithio (y pum ffordd o weithio), er mwyn bodloni’r amcanion hyn.

en-gb	In thinking about our policies we should increasingly be considering whether we are doing the right things, in the right way, in the context of the Act.
cy-gb	Wrth feddwl am ein polisïau, dylem fod yn ystyried fwyfwy a ydym yn gwneud y pethau iawn, yn y ffordd iawn, yng nghyd-destun y Ddeddf.

en-gb	When considering the appropriateness of legislation through the options appraisal process, we should be doing so within the context of the well-being goals and ways of working.
cy-gb	Wrth ystyried priodoldeb deddfwriaeth trwy’r broses arfarnu opsiynau, dylem fod yn gwneud hynny yng nghyd-destun y nodau llesiant a’r ffyrdd o weithio.

en-gb	When developing legislation, officials will need to consider whether the proposed legislation will help to contribute to delivery and how the proposed legislation will enable others to maximise their contribution to the seven well-being goals or support them to further embed the five ways of working.
cy-gb	Wrth ddatblygu deddfwriaeth, bydd angen i swyddogion ystyried a fydd y ddeddfwriaeth arfaethedig yn helpu i gyflawni. Rhaid iddynt hefyd ystyried sut y bydd y ddeddfwriaeth arfaethedig yn galluogi eraill i wneud cymaint â phosibl i helpu i gyflawni’r saith nod llesiant, neu i’w hymwreiddio ymhellach yn y pum ffordd o weithio.

en-gb	Extensive guidance about making policy is available on the intranet, supplemented with guidance on required impact assessments.
cy-gb	Mae canllawiau helaeth ar lunio polisi ar gael ar y fewnrwyd, ynghyd â chanllawiau ar asesiadau effaith gofynnol.

en-gb	Further information on impact assessments when preparing Assembly Bills can be found in Chapter 5 of this Handbook.
cy-gb	Mae rhagor o wybodaeth am asesiadau effaith wrth baratoi Biliau’r Cynulliad ar gael ym Mhennod 5 y Llawlyfr hwn.

en-gb	Experience has demonstrated that policy development for drafting legislation requires a high level of precision and detail.
cy-gb	Mae profiad wedi dangos bod angen bod yn hynod gywir a manwl wrth ddatblygu polisi ar gyfer drafftio deddfwriaeth.

en-gb	In particular, the fit with the Government’s overall objectives; the likely impacts on different groups of people and types of organisation; and the possible mechanisms for achieving the desired result, need to be considered in as much detail as possible and with reference to the best available evidence.
cy-gb	Yn benodol, mae angen ystyried mewn cymaint o fanylder â phosibl, a chan gyfeirio at y dystiolaeth orau sydd ar gael, a ydy’r polisi’n gyson ag amcanion cyffredinol y Llywodraeth; yr effeithiau tebygol ar wahanol grwpiau o bobl a mathau o sefydliadau; a’r mecanweithiau posibl ar gyfer sicrhau’r canlyniad dymunol.

en-gb	This not only helps in preparing instructions (see below), but is also invaluable later on in determining how to respond coherently to amendments (see Chapter 15).
cy-gb	Mae hyn yn helpu i fwrw ati i baratoi cyfarwyddiadau (gweler isod), ond mae hefyd yn hynod werthfawr yn ddiweddarach yn y broses wrth benderfynu sut i ymateb mewn modd cydlynus i welliannau (gweler Pennod 15).

en-gb	Evidence may also be important in consideration of legislative competence.
cy-gb	Gallai tystiolaeth hefyd fod yn bwysig wrth ystyried cymhwysedd deddfwriaethol.

en-gb	Quality assurance is particularly important where a policy is to be implemented through legislation.
cy-gb	Mae sicrhau ansawdd yn arbennig o bwysig pan fydd polisi’n cael ei weithredu trwy ddeddfwriaeth.

en-gb	It is expected there will be proportional checkpoints at appropriate points.
cy-gb	Disgwylir y bydd pwyntiau gwirio cymesur ar adegau priodol.

en-gb	Proportionality is important both in building up the case for a policy and in terms of assurance.
cy-gb	Mae cymesuredd yn bwysig o ran datblygu’r achos dros bolisi ac o ran sicrwydd.

en-gb	Senior Responsible Owners (SROs) are expected to use their judgement about what would be proportional to the issue at hand.
cy-gb	Disgwylir i Brif Berchenogion Cyfrifol ddefnyddio eu barn ynghylch yr hyn a fyddai’n gymesur i’r mater dan sylw.

en-gb	Since legislation is high profile and requires detailed policy underpinning, a detailed case and thorough assurance are normal practice.
cy-gb	Gan fod deddfwriaeth yn uchel ei phroffil ac yn gofyn am sail bolisi fanwl, mae’n arferol paratoi achos manwl a bod yn drylwyr wrth gael sicrwydd.

en-gb	Useful thinking tool
cy-gb	Dull meddwl defnyddiol

en-gb	As the policy is being developed, it may be helpful to consider the following questions, which could help drive the examination of the evidence base and direct future thinking –
cy-gb	Wrth i’r polisi gael ei ddatblygu, gallai fod o gymorth ystyried y cwestiynau canlynol, a allai helpu i ddatblygu gwaith ymchwil ar y sail dystiolaeth a rhoi cyfeiriad i’r ffordd o feddwl yn y dyfodol –

en-gb	who must and who might be affected, and who must not;
cy-gb	pwy y mae’n rhaid eu heffeithio a phwy allai gael eu heffeithio, a phwy mae’n rhaid peidio â’u heffeithio;

en-gb	where must and where might they be affected, and where not;
cy-gb	lle mae’n rhaid eu heffeithio a lle allent gael eu heffeithio, a lle na fyddant yn cael eu heffeithio;

en-gb	how must and how might they be affected, and how not;
cy-gb	sut y mae’n rhaid eu heffeithio a sut y gallent gael eu heffeithio, a sut y mae’n rhaid peidio â’u heffeithio;

en-gb	when must and when might they be affected, and when not;
cy-gb	pryd y mae’n rhaid eu heffeithio a phryd y gallent gael eu heffeithio,  a phryd y mae’n rhaid peidio â’u heffeithio;

en-gb	why must and why might they be affected, and why not;
cy-gb	pam y mae’n rhaid eu heffeithio a pham y gallent gael eu heffeithio, a pham y mae’n rhaid peidio â’u heffeithio;

en-gb	what would be the consequences of their being affected or not being affected – legal, social, economic, financial, environmental and political consequences need to be considered.
cy-gb	beth fyddai’r goblygiadau pe baent yn cael eu heffeithio neu pe na baent yn cael eu heffeithio – mae angen ystyried goblygiadau cyfreithiol, cymdeithasol, economaidd, ariannol, amgylcheddol a gwleidyddol.

en-gb	Legislative competence
cy-gb	Cymhwysedd deddfwriaethol

en-gb	Section 108A(1) of the Government of Wales Act 2006 (GoWA 2006) provides that “An Act of the Assembly is not law so far as any provision of the Act is outside the Assembly’s legislative competence.”
cy-gb	Mae Adran 108A(1) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 yn nodi “An Act of the Assembly is not law so far as any provision of the Act is outside the Assembly’s legislative competence.”

en-gb	The tests for the Assembly’s legislative competence are set out in section 108A of GoWA 2006 (see also Chapter 1 above).
cy-gb	Mae'r profion ar gyfer cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad wedi'u gosod yn adran 108A o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (gweler hefyd Bennod 1 uchod).

en-gb	These are complex legal tests, on which the subject lawyers can advise further.
cy-gb	Maent yn brofion cyfreithiol cymhleth, y gall y cyfreithwyr pwnc roi cyngor pellach amdanynt.

en-gb	The legislative competence of a policy and resulting provisions will need to be considered.
cy-gb	Bydd angen ystyried cymhwysedd deddfwriaethol polisi a’r darpariaethau sy’n deillio ohono.

en-gb	To do this thoroughly and in a timely manner, detailed policy instructions will be required as soon as possible.
cy-gb	Er mwyn gwneud hyn yn drylwyr ac yn amserol, bydd angen cyfarwyddiadau polisi manwl cyn gynted â phosibl.

en-gb	Changes to policy and/or the extent of the Bill
cy-gb	Newidiadau i bolisi a/neu rychwant y Bil

en-gb	The inclusion of the Bill in the legislative programme is on the basis of the information provided in the legislative proposal, or update, and as agreed by Cabinet.
cy-gb	Mae’r Bil yn cael ei gynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol ar sail yr wybodaeth a ddarperir yn y cynnig deddfwriaethol, neu’r diweddariad, ac fel a gytunir gan y Cabinet.

en-gb	Adding significant new policy to the Bill may affect the scope and size of the Bill, which in turn will affect timetabling for the legislative programme as a whole.
cy-gb	Gallai ychwanegu polisi newydd sylweddol at y Bil effeithio ar gwmpas a maint y Bil, a fydd yn effeithio yn ei dro ar yr amserlennu ar gyfer y rhaglen ddeddfwriaethol yn ei chyfanrwydd.

en-gb	This must, therefore, be cleared through Legislative Programme and Governance Unit (LPGU) who will provide advice on the implications for the legislative programme, before agreement of the Minister, and then the First Minister, is sought.
cy-gb	Mae’n rhaid cadarnhau hyn felly trwy Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant a fydd yn darparu cyngor ar y goblygiadau i’r rhaglen ddeddfwriaethol, cyn ceisio cytundeb y Gweinidog, ac yna’r Prif Weinidog.

en-gb	Removal of key aspects of the policy of the Bill will also need Ministerial agreement, and may also require the agreement of the First Minister.
cy-gb	Bydd angen cytundeb Gweinidogol ar gyfer cael gwared ar agweddau allweddol ar bolisi’r Bil hefyd, a gallai fod angen cytundeb y Prif Weinidog hefyd.

en-gb	Bill teams should be aware that where the intention is to remove a policy from the Bill and bring forward a separate Bill, then that new Bill will have to be agreed by the First Minister and it may not be possible to include it within the current legislative programme or indeed add the policy to another Bill.
cy-gb	Dylai timau Biliau fod yn ymwybodol lle mai’r bwriad yw cael gwared ar bolisi o’r Bil a datblygu Bil ar wahân, yna bydd rhaid cael cytundeb y Prif Weinidog ar gyfer y Bil newydd hwnnw ac efallai na fydd yn bosibl ei gynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol bresennol nac, yn wir, ychwanegu’r polisi at Fil arall.

en-gb	No commitment should be made by the Bill team to a Minister that a change to a proposal in the Bill will not affect the drafting time, or the introduction date, unless this has been discussed and agreed with LPGU and OLC beforehand.
cy-gb	Ni ddylai tîm y Bil wneud unrhyw ymrwymiad i Weinidog na fydd newid i gynnig yn y Bil yn effeithio ar yr amser drafftio, neu’r dyddiad cyflwyno, oni bai bod hyn wedi cael ei drafod a’i gytuno gydag Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant a Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol ymlaen llaw.

en-gb	Instructions
cy-gb	Cyfarwyddiadau

en-gb	Drafting of the Bill is undertaken by OLC on the basis of a document prepared on behalf of the Lead Minister for the Bill that provides instructions to the drafter on what changes to the law are required to achieve the Government’s policy objectives.
cy-gb	Caiff y Bil ei ddrafftio gan Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol ar sail dogfen sy’n cael ei pharatoi ar ran y Gweinidog Arweiniol ar gyfer y Bil sy’n rhoi cyfarwyddiadau i’r drafftiwr ar ba newidiadau i’r gyfraith sy’n ofynnol i fodloni amcanion polisi’r Llywodraeth.

en-gb	Approach to preparing the instructions
cy-gb	Y dull o baratoi’r cyfarwyddiadau

en-gb	The production of instructions to OLC is a co-operative effort between the instructing officer (who is often a subject lawyer) and policy officials.
cy-gb	Mae llunio cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn ymdrech ar y cyd rhwng y swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau (sy’n aml yn gyfreithiwr pwnc) a swyddogion polisi.

en-gb	Subject lawyers bring legal expertise and policy officials bring policy expertise, but there is no rigid demarcation line between both roles.
cy-gb	Mae cyfreithwyr pwnc yn dod ag arbenigedd cyfreithiol ac mae swyddogion polisi yn dod ag arbenigedd polisi, ond nid oes unrhyw linell derfyn bendant rhwng y ddwy swyddogaeth.

en-gb	Knowledge of the law is needed to develop an effective policy and many matters which might be thought of as ‘legal’ are in fact driven by policies about how the law should be drafted, organised or made.
cy-gb	Mae angen gwybodaeth am y gyfraith i ddatblygu polisi effeithiol ac mae llawer o faterion y gellid eu hystyried yn ‘gyfreithiol’ yn cael eu hysgogi mewn gwirionedd gan bolisïau ynghylch sut y dylai’r gyfraith gael ei drafftio, ei threfnu neu ei gwneud.

en-gb	Both subject lawyers and policy officials need to understand each other’s perspectives to some degree in order to produce good instructions that properly explain the Minister’s policy intentions to the drafter.
cy-gb	Mae angen i gyfreithwyr pwnc a swyddogion polisi ddeall safbwyntiau ei gilydd i ryw raddau er mwyn llunio cyfarwyddiadau da sy’n esbonio’n iawn i’r drafftiwr beth yw bwriadau polisi’r Gweinidog.

en-gb	Legislation gives effect to a policy, expressing the will of the legislature that something must be done, may be done or may not be done.
cy-gb	Mae deddfwriaeth yn rhoi effaith i bolisi, gan fynegi ewyllys y ddeddfwrfa bod rhaid gwneud rhywbeth, neu y gellir neu na ellir gwneud rhywbeth.

en-gb	The purpose of the instructions is to explain all relevant aspects of the policy to the drafter so that:
cy-gb	Diben y cyfarwyddiadau yw esbonio’r holl agweddau perthnasol ar y polisi i’r drafftiwr fel y gellir:

en-gb	problems can be identified and resolved; and
cy-gb	nodi a datrys problemau;

en-gb	the policy, as refined, is fully expressed as a set of clear legislative propositions in a Bill.
cy-gb	mynegi’r polisi, fel y’i fireiniwyd, yn llawn fel cyfres o syniadau deddfwriaethol eglur mewn Bil.

en-gb	The policy for a Bill will always have a number of aspects which need to feature in the policy and legal thinking and the story conveyed in the instructions:
cy-gb	Bydd y polisi ar gyfer Bil bob amser yn cynnwys nifer o agweddau y mae’n rhaid iddynt ymddangos yn y polisi ac mewn syniadau cyfreithiol a’r stori sy’n cael ei hadrodd yn y cyfarwyddiadau:

en-gb	social policy – what is the mischief to be addressed and what is to be done about it?
cy-gb	polisi cymdeithasol – beth yw’r drwg y mae angen mynd i’r afael ag ef a beth ddylid ei wneud am y peth?

en-gb	political policy – what are Ministers’ particular priorities and concerns in respect of the policy?
cy-gb	polisi gwleidyddol – beth yw blaenoriaethau a phryderon penodol y Gweinidogion o ran y polisi?

en-gb	administrative policy – what new offices, bodies, systems and processes, or what changes to such things are needed to address the mischief?
cy-gb	polisi gweinyddol - pa swyddfeydd, cyrff, systemau a phrosesau newydd, neu pa newidiadau i bethau o’r fath sydd eu hangen i fynd i’r afael â’r drwg?

en-gb	legal policy – will the proposal make good law?
cy-gb	polisi cyfreithiol - a fydd y cynnig yn gwneud cyfraith dda?

en-gb	What legal considerations constrain or shape what to do or how to go about doing it?
cy-gb	Pa ystyriaethau cyfreithiol sy’n siapio’r hyn y dylid ei wneud neu sut y dylid ei wneud, neu sy’n cyfyngu ar hynny?

en-gb	What mechanisms of law (rights, powers, duties, appeals systems, etc.) are to be used to achieve other aspects of the policy?
cy-gb	Pa fecanweithiau’r gyfraith (hawliau, pwerau, dyletswyddau, systemau apelio, etc) fydd yn cael eu defnyddio i gyflawni agweddau eraill ar y polisi?

en-gb	What consequential changes to the law are desirable/necessary?
cy-gb	Pa newidiadau canlyniadol i’r gyfraith sy’n ddymunol/angenrheidiol?

en-gb	Are any transitional or saving provisions needed?
cy-gb	A oes angen unrhyw ddarpariaethau trosiannol neu arbed?

en-gb	legislative policy – what balance should there be between primary and secondary legislation?
cy-gb	polisi deddfwriaethol - pa gydbwysedd ddylai fod rhwng deddfwriaeth sylfaenol ac is-ddeddfwriaeth?

en-gb	If any secondary legislative powers are required, what should they allow?
cy-gb	Os oes angen unrhyw bwerau is-ddeddfwriaeth, beth ddylent ei ganiatáu?

en-gb	What Assembly procedures should apply?
cy-gb	Pa weithdrefnau Cynulliad ddylai fod yn gymwys?

en-gb	To what extent should there be consolidation of existing law?
cy-gb	I ba raddau ddylid cydgrynhoi’r gyfraith bresennol?

en-gb	How will commencement of the Bill be dealt with?
cy-gb	Sut yr eir ati i gychwyn y Bil?

en-gb	How clear, accessible and user-friendly will the new law be?
cy-gb	Pa mor eglur, hygyrch ac ystyriol o ddefnyddwyr fydd y gyfraith newydd?

en-gb	communications policy – are there considerations relating to the audience for the legislation, stakeholders or political handling that might affect the drafting?
cy-gb	polisi cyfathrebu – a oes ystyriaethau’n ymwneud â chynulleidfa’r ddeddfwriaeth, rhanddeiliaid neu ymdrin gwleidyddol a allai effeithio ar y drafftio?

en-gb	enforcement policy – how are duties to be enforced (e.g. new crimes, civil penalties, judicial review, creation of enforcement authorities or adjustment of the functions of existing authorities)?
cy-gb	polisi gorfodi – sut fydd dyletswyddau’n cael eu gorfodi (e.e. troseddau newydd, cosbau sifil, adolygiad barnwrol, creu awdurdodau gorfodi neu addasu swyddogaethau awdurdodau presennol)?

en-gb	There is usually a contribution to be made by both the policy officials and subject lawyers in dealing with each aspect of the policy and law to be explained.
cy-gb	Fel arfer, bydd y swyddogion polisi a’r cyfreithwyr pwnc yn cyfrannu er mwyn ymdrin â phob agwedd ar y polisi a’r gyfraith sydd i’w hesbonio.

en-gb	The question of whether the main contribution comes from a subject lawyer or a policy official (or any one of them at all) will depend on the knowledge, skills and experience needed to deal with the particular issue.
cy-gb	Bydd y cwestiwn ai’r cyfreithiwr pwnc neu’r swyddog polisi (os unrhyw un ohonynt) fydd yn cyfrannu fwyaf yn dibynnu ar yr wybodaeth, y sgiliau a’r profiad sydd eu hangen i ymdrin â’r mater penodol.

en-gb	The usual practice is for a lawyer to be responsible for instructing OLC.
cy-gb	Fel arfer, cyfreithiwr fydd yn gyfrifol am gyfarwyddo Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	OLC will usually send their correspondence and draft provisions to the instructing officer, with copies sent to other officials with an interest (including those outside the Bill team where appropriate).
cy-gb	Bydd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol fel arfer yn anfon eu gohebiaeth a’u darpariaethau drafft at y swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau, gyda chopïau’n cael eu hanfon at swyddogion eraill â buddiant (gan gynnwys y rheini y tu allan i dîm y Bil pan fo’n briodol).

en-gb	It is the role of the instructing officer to co-ordinate Group responses to Counsel on the draft provisions and any queries raised by Counsel on the instructions (including any additional instructions).
cy-gb	Swyddogaeth y swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau yw cydgysylltu ymatebion Grŵp i’r Cwnsler ar y darpariaethau drafft ac unrhyw ymholiadau a godir gan y Cwnsler am y cyfarwyddiadau (gan gynnwys unrhyw gyfarwyddiadau ychwanegol).

en-gb	For large Bills, particularly with multiple policy elements, the production of instructions may involve more than one instructing officer and a number of policy leads and officials, possibly spread across more than one Group.
cy-gb	Ar gyfer Biliau mawr, yn enwedig y rheini ag iddynt fwy nag un elfen bolisi, gallai llunio cyfarwyddiadau gynnwys mwy nag un swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau a nifer o arweinwyr a swyddogion polisi, wedi’u gwasgaru ar draws fwy nag un Grŵp efallai.

en-gb	The Bill team is responsible for co-ordinating this process and ensuring that all of the instructions are produced according to the agreed deadlines.
cy-gb	Tîm y Bil sy’n gyfrifol am gydgysylltu’r broses hon a sicrhau bod yr holl gyfarwyddiadau yn cael eu llunio yn unol â’r terfynau amser y cytunwyd arnynt.

en-gb	It is a good idea to appoint a lead policy official and a lead instructing officer to facilitate co-ordinated and authoritative responses to issues raised by Counsel (this becomes particularly important close to the deadlines for the production of the Bill and amendments to Bills).
cy-gb	Mae’n syniad da penodi swyddog polisi arweiniol a swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau arweiniol i hwyluso ymatebion cydgysylltiedig ac awdurdodol ar gyfer materion a godir gan Gwnsleriaid (daw hyn yn arbennig o bwysig wrth i’r terfynau amser ar gyfer llunio’r Bil a diwygiadau i Filiau agosáu).

en-gb	It is up to the instructing officer and his or her policy officials to decide how best to work together in the production of the instructions.
cy-gb	Cyfrifoldeb y swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau a’i swyddogion polisi yw penderfynu ar y ffordd orau i weithio gyda’i gilydd i lunio’r cyfarwyddiadau.

en-gb	Although the instructing officer is responsible for preparing the final instructions, their preparation in practice usually starts with policy officials providing as much material as possible for the instructions (often referred to as “the policy instructions”) before the instructing officer completes the story in the final version (often referred to as “the legal instructions”).
cy-gb	Y swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau sy’n gyfrifol am baratoi’r cyfarwyddiadau terfynol.  Fodd bynnag, yn ymarferol, mae’r gwaith o baratoi cyfarwyddiadau fel arfer yn dechrau gyda’r swyddogion polisi, sy’n darparu cymaint o ddeunydd â phosibl ar gyfer y cyfarwyddiadau (y cyfeirir atynt yn aml fel “y cyfarwyddiadau polisi”) cyn i’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau gwblhau’r stori yn y fersiwn derfynol (y cyfeirir atynt yn aml fel “y cyfarwyddiadau cyfreithiol”).

en-gb	There is usually a stage at which the policy needs to have been developed in order for that policy to be considered from a legal perspective.
cy-gb	Ceir cyfnod fel arfer pan fydd angen i’r polisi fod wedi ei ddatblygu fel y gellir ystyried y polisi hwnnw o safbwynt cyfreithiol.

en-gb	Inevitably, however, at the various stages of Bill development there will need to be iterations between policy officials, Legal Services and OLC.
cy-gb	Mae’n anochel, fodd bynnag, y bydd angen ailadrodd rhwng swyddogion polisi, Gwasanaethau Cyfreithiol a Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol ar wahanol gyfnodau yn ystod datblygiadau’r Bil.

en-gb	The key thing is that policy officials explain in detail precisely what objective they wish to achieve and how they propose to achieve it.
cy-gb	Y peth allweddol yw bod swyddogion polisi yn esbonio’n fanwl pa amcan yn union y maent yn dymuno ei gyflawni a sut y maent yn bwriadu gwneud hynny.

en-gb	Once the policy has been explained, the lawyer will work with the policy officials to deal with any gaps, inconsistencies, flaws or ambiguities in the policy.
cy-gb	Ar ôl i’r polisi gael ei esbonio, bydd y cyfreithiwr yn gweithio gyda’r swyddogion polisi i fynd i’r afael ag unrhyw fylchau, anghysondebau, gwallau neu amwysedd yn y polisi.

en-gb	The lawyer will then prepare the instructions to OLC.
cy-gb	Wedi hynny, bydd y cyfreithiwr yn paratoi’r cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	The main purpose of these instructions is to explain the policy, set out the existing state of the law and explain what changes to the law are needed to give effect to the policy.
cy-gb	Prif ddiben y cyfarwyddiadau hyn yw esbonio’r polisi, nodi sefyllfa bresennol y gyfraith ac esbonio pa newidiadau i’r gyfraith sydd eu hangen i roi effaith i’r polisi.

en-gb	It is important the “policy instructions” and the “legal instructions” are not presented as two free standing documents.
cy-gb	Mae’n bwysig nad yw’r “cyfarwyddiadau polisi” a’r “cyfarwyddiadau cyfreithiol” yn cael eu cyflwyno fel dwy ddogfen annibynnol.

en-gb	Rather they should be seen as two phases in the production of one document:
cy-gb	Yn hytrach, dylid eu hystyried fel dau gam yn y gwaith o lunio un ddogfen:

en-gb	the instructions to Counsel.
cy-gb	y cyfarwyddiadau i’r Cwnsler.

en-gb	Pushing the consideration of key issues forward to the drafting window is liable to adversely affect the quality outcome and might mean failure to deliver some or even all of what is wanted in the Bill.
cy-gb	Mae gwthio’r ystyriaethau o faterion allweddol ymlaen i’r ffenestr a neilltuwyd ar gyfer drafftio yn debygol o gael effaith andwyol ar ansawdd a gallai olygu methiant i ddarparu rhywfaint, neu hyd yn oed y cwbl, o’r hyn y dymunir ei gael yn y Bil.

en-gb	Guidance on what the instructions should cover is given below.
cy-gb	Rhoddir canllawiau ar yr hyn y dylai’r cyfarwyddiadau ei drafod isod.

en-gb	Involving other Groups
cy-gb	Cynnwys Grwpiau eraill

en-gb	Often the policy Group with overall responsibility for a Bill will not be the only Group with an interest in the policy.
cy-gb	Yn aml, nid y Grŵp polisi â chyfrifoldeb cyffredinol am Fil fydd yr unig Grŵp â buddiant yn y polisi.

en-gb	Where this is the case the lead Group should give the other Group(s) with an interest an opportunity to comment on the policy before the instructions are finalised.
cy-gb	Pan fydd hyn yn wir, dylai’r Grŵp arweiniol roi cyfle i’r Grŵp(iau) eraill sydd â buddiant wneud sylwadau ar y polisi cyn i’r cyfarwyddiadau gael eu cwblhau’n derfynol.

en-gb	Involving the UK Government
cy-gb	Cynnwys Llywodraeth y DU

en-gb	Assembly Bills often engage policy interests that have not been devolved.
cy-gb	Mae Biliau’r Cynulliad yn aml yn cynnwys buddiannau polisi nad ydynt wedi eu datganoli.

en-gb	This means that Assembly Bills often need to include provisions that are about maintaining the current effect of the law in relation to England or ensuring that non-devolved policy secured by legislation is maintained in effect in Wales.
cy-gb	Mae hyn yn golygu’n aml bod angen i Filiau’r Cynulliad gynnwys darpariaethau sy’n ymwneud â chynnal effaith bresennol y gyfraith mewn perthynas â Lloegr neu sicrhau bod polisi nad yw wedi ei ddatganoli a sicrheir trwy ddeddfwriaeth yn cael ei gadw mewn effaith yng Nghymru.

en-gb	Issues of legislative competence may also arise which need to be discussed with UK Government departments before the instructions can be finalised or the Bill drafted.
cy-gb	Gallai materion o gymhwysedd deddfwriaethol y mae angen eu trafod gydag adrannau Llywodraeth y DU hefyd godi cyn y gellir cwblhau’r cyfarwyddiadau neu ddrafftio’r Bil.

en-gb	Bill teams should ensure they are familiar with the Welsh Government’s reciprocal guidance on ‘Liaison with the UK Government on Assembly Bills, Parliamentary Bills, Orders modifying the Assembly’s legislative competence and changes to the Welsh Ministers’ executive functions’.
cy-gb	Dylai timau Biliau sicrhau eu bod yn gyfarwydd â chanllawiau Llywodraeth Cymru, ‘Liaison with the UK Government on Assembly Bills, Parliamentary Bills, Orders modifying the Assembly’s legislative competence and changes to the Welsh Ministers’ executive functions’.

en-gb	See also further guidance in Chapter 12.
cy-gb	Gweler canllawiau pellach ym Mhennod 12 hefyd.

en-gb	The time needed for preparing instructions and drafting the Bill
cy-gb	Yr amser sydd ei angen ar gyfer paratoi cyfarwyddiadau a drafftio’r Bil

en-gb	It is essential to the success of a Bill project that the team does not underestimate the time needed for preparing instructions and drafting the Bill.
cy-gb	Mae’n hanfodol i lwyddiant prosiect Bil bod y tîm yn neilltuo digon o amser ar gyfer paratoi cyfarwyddiadau a drafftio’r Bil.

en-gb	If insufficient time is allowed for this a number of difficulties may arise:
cy-gb	Os na chaniateir digon o amser ar gyfer hyn yna gallai nifer o anawsterau godi:

en-gb	the Bill may not be ready in time for introduction to the Assembly, meaning that it has to be abandoned by the Government; the Bill may be introduced to the Assembly with errors or omissions that need to be dealt with during the passage of the Bill – this could reflect badly on the Government and will result in Assembly time being spent unnecessarily on Government amendments; or the Bill may contain errors or omissions which are not spotted until after its enactment with the result that the Government’s policy is not delivered.
cy-gb	efallai na fydd y Bil yn barod mewn pryd i gael ei gyflwyno i’r Cynulliad, sy’n golygu y bydd rhaid i’r Llywodraeth roi’r gorau iddo; efallai y bydd y Bil yn cael ei gyflwyno i’r Cynulliad â gwallau neu hepgoriadau y mae angen ymdrin â nhw yn ystod hynt y Bil drwy’r Cynulliad – gallai hyn adlewyrchu’n wael ar y Llywodraeth a bydd amser y Cynulliad yn cael ei dreulio’n ddiangen ar welliannau’r Llywodraeth; neu efallai y bydd y Bil yn cynnwys gwallau neu hepgoriadau na fydd unrhyw un yn sylwi arnynt tan ar ôl ei ddeddfu ac ni fydd polisi’r Llywodraeth yn cael ei gyflawni felly.

en-gb	When decisions are being made on how much time is needed for preparing instructions and drafting the Bill, the following factors should be remembered:
cy-gb	Pan fo penderfyniadau yn cael eu gwneud am faint o amser sydd ei angen ar gyfer paratoi cyfarwyddiadau a drafftio’r Bil, dylid cofio’r ffactorau a ganlyn:

en-gb	First, it is necessary for the policy to be developed for draft legislation to a high level of precision and detail.
cy-gb	Yn gyntaf, mae angen i’r polisi ar gyfer deddfwriaeth ddrafft gael ei ddatblygu i gyrraedd lefel uchel o gywirdeb a manylder.

en-gb	Even once the policy has been developed to the satisfaction of policy officials in the Group, it is likely that it will need to be revised (sometimes substantially) to reflect the advice of legal advisers and the views of other Groups with an interest – all this will take time.
cy-gb	Hyd yn oed ar ôl i’r polisi gael ei ddatblygu at foddhad swyddogion polisi yn y Grŵp, mae’n debygol y bydd angen ei ddiwygio (yn sylweddol weithiau) i adlewyrchu cyngor cynghorwyr cyfreithiol a safbwyntiau Grwpiau eraill â buddiant – bydd hyn oll yn cymryd amser.

en-gb	Secondly, it may not be possible for drafting to begin as soon as OLC receives the instructions.
cy-gb	Yn ail, efallai na fydd yn bosibl i waith drafftio ddechrau cyn gynted ag y bydd Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn derbyn y cyfarwyddiadau.

en-gb	The First Legislative Counsel or the lead drafter allocated to the Bill will be able to indicate whether this will be the case.
cy-gb	Bydd y Prif Gwnsler Deddfwriaethol neu’r prif ddrafftiwr a neilltuwyd i’r Bil yn gallu dweud a yw hyn yn wir ai peidio.

en-gb	Thirdly, the process of turning the instructions into workable sections is often a lengthy and complex one.
cy-gb	Yn drydydd, mae’r broses o droi’r cyfarwyddiadau yn adrannau ymarferol yn aml yn un hirfaith a chymhleth.

en-gb	It will usually take the drafter some time to become familiar with the instructions and the existing law before draft sections can be produced and it will frequently be necessary for there to be numerous rounds of correspondence between the drafter and the other members of the Bill team in order for the first draft to be refined into something everyone is happy with.
cy-gb	Bydd fel arfer yn cymryd cryn amser i’r drafftiwr ddod yn gyfarwydd â’r cyfarwyddiadau a’r gyfraith bresennol cyn y gellir llunio adrannau drafft ac yn aml bydd angen i’r drafftiwr ac aelodau eraill o dîm y Bil ohebu â’i gilydd fwy nag unwaith er mwyn mireinio’r drafft cyntaf fel bod pawb yn hapus ag ef.

en-gb	Lastly, in the course of drafting, the drafter will often raise unforeseen policy and legal questions which require an answer before progress can be made.
cy-gb	Yn olaf, wrth ddrafftio, bydd y drafftiwr yn aml yn codi cwestiynau polisi a chyfreithiol na ragwelwyd sydd angen eu hateb cyn y gellir gwneud cynnydd.

en-gb	Sometimes answering these questions requires consultation with Ministers, other Groups and stakeholders.
cy-gb	Weithiau mae ateb y cwestiynau hyn yn golygu ymgynghori â Gweinidogion, Grwpiau eraill a rhanddeiliaid.

en-gb	Therefore, time needs to be factored in for this.
cy-gb	Mae angen neilltuo amser ar gyfer hyn felly.

en-gb	Sending the instructions to OLC
cy-gb	Anfon y cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol

en-gb	Initially the drafting instructions should be sent to the First Legislative Counsel, who will allocate the project to a drafting team (usually a pair of Legislative Counsel).
cy-gb	I gychwyn, dylid anfon y cyfarwyddiadau drafftio at y Prif Gwnsler Deddfwriaethol, a fydd yn neilltuo’r prosiect i dîm drafftio (dau Gwnsler Deddfwriaethol fel arfer).

en-gb	The Bill Manager and instructing officer(s) will be informed as soon as the First Legislative Counsel has allocated the Bill to one or more drafters.
cy-gb	Bydd Rheolwr y Bil a’r swyddog(ion) sy’n llunio cyfarwyddiadau yn cael eu hysbysu cyn gynted ag y bydd y Prif Gwnsler Deddfwriaethol wedi neilltuo’r Bil i un drafftiwr penodol neu fwy nag un ohonynt.

en-gb	Thereafter all future instructions and correspondence can be addressed to those drafters.
cy-gb	Wedi hynny, gellir cyfeirio’r holl gyfarwyddiadau a gohebiaeth yn y dyfodol at y drafftwyr hynny.

en-gb	Ideally, all the instructions for a Bill should be sent to OLC at the same time.
cy-gb	Yn ddelfrydol, dylid anfon yr holl gyfarwyddiadau ar gyfer Bil i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol ar yr un pryd.

en-gb	However, Bills tend to be required against short deadlines and in those circumstances it is unhelpful to hold back instructions in order to be able to send everything together.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r amserlenni ar gyfer paratoi Biliau yn dueddol o fod yn fyr ac nid yw’n ddefnyddiol o dan yr amgylchiadau hynny i gadw cyfarwyddiadau yn ôl er mwyn gallu anfon popeth gyda’i gilydd.

en-gb	In deciding whether it is appropriate to send instructions in instalments, the Bill Manager and instructing officer may find it helpful to talk to the First Legislative Counsel or the allocated lead drafter of the Bill.
cy-gb	Wrth benderfynu a yw’n briodol anfon cyfarwyddiadau fesul dipyn, efallai y bydd o gymorth i Reolwr y Bil a’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau siarad â’r Prif Gwnsler Deddfwriaethol neu’r prif ddrafftiwr a neilltuwyd i’r Bil.

en-gb	Factors to bear in mind when considering such an approach will include:
cy-gb	Bydd ffactorau i’w cadw mewn cof wrth ystyried dull o’r fath yn cynnwys:

en-gb	whether each instalment can be properly understood by the drafter without the instructions that are still to come;
cy-gb	a all y drafftiwr ddeall pob rhan yn iawn heb y cyfarwyddiadau sydd eto i ddod;

en-gb	whether there is a risk that provisions drafted in response to one instalment might need to be reworked in the light of subsequent instalments and, if so, whether that risk is outweighed by the need to give the drafter an opportunity to make progress;
cy-gb	a oes perygl y gallai fod angen ailwampio darpariaethau a ddrafftiwyd mewn ymateb i un set o gyfarwyddiadau ar ôl derbyn rhagor o gyfarwyddiadau ac, os felly, pa un a yw’r angen i roi cyfle i’r drafftiwr fwrw ymlaen yn drech na’r perygl hwnnw;

en-gb	whether the drafter’s other priorities would enable work to start on the instalment if it was sent in advance of the other instructions.
cy-gb	a fyddai blaenoriaethau eraill y drafftiwr yn caniatáu i waith ddechrau ar un set o gyfarwyddiadau pe bai’n cael ei hanfon cyn y cyfarwyddiadau eraill.

en-gb	Where instructions are sent in instalments, it is helpful if the Group can provide a brief overview of the number of instalments that are likely and what each instalment will be about.
cy-gb	Pan fo cyfarwyddiadau’n cael eu hanfon fesul dipyn, mae’n ddefnyddiol os gall y Grŵp gynnig trosolwg cryno o’r nifer o setiau o gyfarwyddiadau sy’n debygol ac am beth y bydd pob set.

en-gb	This will give the drafter an idea of how any particular instalment will fit into the Bill as a whole.
cy-gb	Bydd hyn yn rhoi syniad i’r drafftiwr sut y bydd unrhyw set benodol yn ffitio i mewn i’r Bil yn ei gyfanrwydd.

en-gb	The Bill Manager should aim to ensure that all those with an interest in the policy have signed off the instructions, or an instalment of the instructions, before they are sent to OLC.
cy-gb	Dylai Rheolwr y Bil geisio sicrhau bod pawb sydd â buddiant yn y polisi wedi cymeradwyo’r cyfarwyddiadau, neu ran o’r cyfarwyddiadau, cyn iddynt gael eu hanfon i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	Similarly, the efforts should be taken to ensure that the policy has been comprehensively developed before the instructions are sent.
cy-gb	Yn yr un modd, dylid ymdrechu i sicrhau bod y polisi wedi cael ei ddatblygu’n llawn cyn i’r cyfarwyddiadau gael eu hanfon.

en-gb	However, it is recognised that where deadlines are particularly tight consideration may need to be given to sending instructions to the drafter even though the policy has not been finally signed off or even though there are gaps in the policy.
cy-gb	Fodd bynnag, cydnabyddir pan fo terfynau amser yn arbennig o dynn y gallai fod angen ystyried anfon cyfarwyddiadau at y drafftiwr er nad yw’r polisi wedi cael ei gymeradwyo’n derfynol neu hyd yn oed os oes bylchau yn y polisi.

en-gb	If in doubt about whether it is appropriate to send instructions in these cases, the Bill Manager should seek advice from the First Legislative Counsel or the drafters allocated to the Bill.
cy-gb	Os oes ganddo amheuon ynghylch a yw’n briodol anfon cyfarwyddiadau yn yr achosion hyn, dylai Rheolwr y Bil ofyn am gyngor gan y Prif Gwnsler Deddfwriaethol neu’r drafftwyr a neilltuwyd i’r Bil.

en-gb	Where instructions are sent before the policy has been finally signed off the instructions should make it clear that this is the case.
cy-gb	Pan anfonir cyfarwyddiadau cyn i’r polisi gael ei gadarnhau’n derfynol, dylai’r cyfarwyddiadau ei gwneud yn eglur mai dyma’r achos.

en-gb	Changes to the policy after the instructions are sent
cy-gb	Newidiadau i’r polisi ar ôl anfon y cyfarwyddiadau

en-gb	If policy is changed after instructions have been sent, it is essential that the drafter is informed as soon as possible to avoid wasted work.
cy-gb	Os caiff polisi ei newid ar ôl i gyfarwyddiadau gael eu hanfon, mae’n hanfodol bod y drafftiwr yn cael gwybod cyn gynted â phosibl er mwyn osgoi gwaith diangen.

en-gb	The Bill Manager and instructing officer will also need to discuss with the drafter the most appropriate way of providing instructions on the revised policy.
cy-gb	Bydd angen i Reolwr y Bil a’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau drafod gyda’r drafftiwr hefyd y ffordd fwyaf briodol o ddarparu cyfarwyddiadau ar y polisi diwygiedig.

en-gb	See also paragraph 7.25.
cy-gb	Gweler hefyd baragraff 7.25.

en-gb	Content of the instructions
cy-gb	Cynnwys y cyfarwyddiadau

en-gb	General points
cy-gb	Pwyntiau cyffredinol

en-gb	An early discussion with the instructing officer on what is expected will prove invaluable to the policy team.
cy-gb	Bydd trafodaeth gynnar gyda’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau ar yr hyn a ddisgwylir yn hynod werthfawr i’r tîm polisi.

en-gb	It is also worth spending time on planning how the final instructions for OLC will be developed, checked, and cleared (including by the SRO).
cy-gb	Mae hefyd yn werth treulio amser yn cynllunio sut y bydd y cyfarwyddiadau terfynol i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn cael eu datblygu, eu gwirio, a’u cadarnhau (gan gynnwys gan y Prif Berchennog Cyfrifol).

en-gb	Although LPGU can provide examples of instructions, all Bills are different.
cy-gb	Er y gall Uned y Rhaglen Ddeddfwriaethol a'i Llywodraethiant gynnig enghreifftiau o gyfarwyddiadau, mae pob Bil yn wahanol.

en-gb	The material in the instructions should be organised in the way the instructing officer thinks ‘tells the story’ best:
cy-gb	Dylid trefnu’r deunydd yn y cyfarwyddiadau yn y ffordd y mae’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau yn credu sy’n ‘adrodd y stori’ orau:

en-gb	the important thing is the content not the form.
cy-gb	y cynnwys, nid y ffurf, sy’n bwysig.

en-gb	It helps when it comes to writing instructions to OLC to stand back and try to imagine what it will be like for the drafter starting on the subject from scratch.
cy-gb	Wrth ysgrifennu cyfarwyddiadau i’r Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol, mae’n help i gymryd cam yn ôl a cheisio dychmygu sut y bydd hi i’r drafftiwr sy’n dechrau o’r dechrau ar y pwnc.

en-gb	A person who has been immersed in a subject for some time often needs to take care to ensure they are being clear to someone new to it.
cy-gb	Yn aml, mae angen unigolyn sydd wedi ymdrwytho mewn pwnc ers cryn amser gymryd gofal amdano i sicrhau ei fod yn cael ei gyfleu’n eglur i rywun nad yw’n gyfarwydd ag ef.

en-gb	The instructing officer should try to ensure that the policy is fully thought through and analysed before the instructions to OLC are finalised.
cy-gb	Dylai’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau geisio sicrhau bod y polisi wedi ei ystyried a’i ddadansoddi’n llawn cyn cwblhau’r cyfarwyddiadau i Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	But having said this, where there are particular pressures on the timetable that impact on the preparation of instructions, it will help to discuss these difficulties with the drafter and agree the best way to deal with them.
cy-gb	Ond wedi dweud hyn, pan fo pwysau arbennig ar yr amserlen sy’n effeithio ar baratoi’r cyfarwyddiadau, bydd o gymorth i drafod yr anawsterau hyn gyda’r drafftiwr a chytuno ar y ffordd orau o ymdrin â nhw.

en-gb	When writing instructions it is important to remember that the drafter is part of the Bill team too.
cy-gb	Wrth ysgrifennu cyfarwyddiadau, mae’n bwysig cofio bod y drafftiwr yn rhan o dîm y Bil hefyd.

en-gb	This means that the instructions should be candid about any known difficulties with what is being proposed.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y dylai’r cyfarwyddiadau fod yn gwbl onest am unrhyw anawsterau y mae’r tîm yn ymwybodol ohonynt gyda’r hyn sy’n cael ei gynnig.

en-gb	For example, it may be that there is a gap in the policy or a flaw that has not yet been ironed out.
cy-gb	Er enghraifft, efallai fod bwlch yn y polisi neu wall nad yw wedi cael ei ddatrys eto.

en-gb	By airing these sorts of difficulties in the instructions you will save the drafter the trouble of discovering them.
cy-gb	Trwy drafod y mathau hyn o anawsterau yn y cyfarwyddiadau, byddwch yn tynnu sylw’r drafftiwr atynt heb iddo orfod chwilio amdanynt ei hun.

en-gb	And it may be that the drafter is able to offer a solution or a way forward that has not previously been considered.
cy-gb	Efallai y bydd y drafftiwr yn gallu cynnig ateb neu ffordd ymlaen na ystyriwyd eto.

en-gb	It is important to keep in mind the general rule that a Bill should only contain legislative propositions.
cy-gb	Mae’n bwysig cofio’r rheol gyffredinol mai dim ond syniadau deddfwriaethol y dylid eu cynnwys mewn Bil.

en-gb	These are propositions that change the law – they bring about a legal state of affairs that would not exist apart from the Bill.
cy-gb	Syniadau sy’n newid y gyfraith yw’r rhain – maent yn cyflwyno sefyllfa gyfreithiol na fyddai’n bodoli ar wahân i’r Bil.

en-gb	Instead of asking for non-legislative provisions to be included in the Bill, consideration should be given to whether the point can be made in another way, such as in a Ministerial Statement to the Assembly, in the Explanatory Notes to the Bill or in guidance.
cy-gb	Yn hytrach na gofyn i ddarpariaethau anneddfwriaethol gael eu cynnwys yn y Bil, dylid ystyried a ellir gwneud y pwynt mewn ffordd arall, fel mewn Datganiad Gweinidogol i’r Cynulliad, yn y Nodiadau Esboniadol i’r Bil neu mewn canllawiau.

en-gb	Structure and content of the instructions
cy-gb	Strwythur a chynnwys y cyfarwyddiadau

en-gb	The instructing officer should structure the instructions and decide their contents on the basis of what seems likely to be most useful to the drafter.
cy-gb	Dylai’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau benderfynu ar strwythur y cyfarwyddiadau ac ar eu cynnwys ar sail yr hyn sy’n debygol o fod fwyaf defnyddiol i’r drafftiwr.

en-gb	The guidance below should help in deciding what will be most useful but the instructing officer should feel free to depart from the guidance if there appears to be a better way of dealing with things.
cy-gb	Dylai’r canllawiau isod helpu i benderfynu beth fydd fwyaf defnyddiol ond dylai’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau deimlo’n rhydd i wyro oddi wrth y canllawiau os yw’n ymddangos bod ffordd well o ymdrin â phethau.

en-gb	The instructing officer should also feel free to discuss how best to structure the instructions with OLC.
cy-gb	Dylai’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau hefyd deimlo’n rhydd i drafod y strwythur gorau ar gyfer y cyfarwyddiadau gyda Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol.

en-gb	A helpful way to structure the instructions will often be to divide them into five parts:
cy-gb	Strwythur defnyddiol ar gyfer y cyfarwyddiadau yn aml fydd eu rhannu’n bum rhan:

en-gb	introduction;
cy-gb	cyflwyniad;

en-gb	existing law;
cy-gb	y gyfraith bresennol;

en-gb	detailed proposals;
cy-gb	cynigion manwl;

en-gb	supplemental and incidental matters;
cy-gb	materion atodol a chysylltiedig;

en-gb	Assembly and other handling matters.
cy-gb	materion trin y Cynulliad ac eraill.

en-gb	Guidance on each part follows.
cy-gb	Mae’r canllawiau ar bob rhan fel a ganlyn.

en-gb	Part 1 of the Instructions – Introduction
cy-gb	Rhan 1 y Cyfarwyddiadau – Cyflwyniad

en-gb	The main purpose of this part of the instructions is to provide the drafter with a brief summary of the policy the Minister wishes to pursue.
cy-gb	Prif ddiben y rhan hon o’r cyfarwyddiadau yw cynnig crynodeb byr i’r drafftiwr o’r polisi y mae’r Gweinidog yn dymuno ei ddilyn.

en-gb	The summary need not be detailed – the aim is simply to provide the drafter with an indication of where the instructions are headed.
cy-gb	Nid oes angen i’r crynodeb fod yn fanwl – y nod syml yw cynnig awgrym i’r drafftiwr o gyfeiriad y cyfarwyddiadau.

en-gb	For example (only), the summary of the policy may say something like this:
cy-gb	Er enghraifft (yn unig), gallai crynodeb y polisi ddweud rhywbeth fel hyn:

en-gb	“The Government wishes to regulate the activities of people who sell fireworks.
cy-gb	“Mae’r Llywodraeth yn dymuno rheoleiddio gweithgareddau pobl sy’n gwerthu tân gwyllt.

en-gb	For this purpose, the Government wishes to prevent anyone selling fireworks without a licence issued by the Welsh Ministers.
cy-gb	At y diben hwn, mae’r Llywodraeth yn dymuno atal unrhyw un rhag gwerthu tân gwyllt heb drwydded a gyhoeddwyd gan Weinidogion Cymru.

en-gb	The Bill will need to make provision about the making of applications for licences and the criteria that must be satisfied for an application to be successful.
cy-gb	Bydd angen i’r Bil wneud darpariaeth ynghylch gwneud ceisiadau am drwyddedau a’r meini prawf y mae’n rhaid eu bodloni i gais fod yn llwyddiannus.

en-gb	The Government want the Welsh Ministers to be able to impose conditions on licence-holders and to be able to inspect the activities of licence-holders.
cy-gb	Mae’r Llywodraeth eisiau i Weinidogion Cymru allu gorfodi amodau ar ddeiliaid trwydded a gallu archwilio gweithgareddau deiliaid trwydded.

en-gb	The Government want it to be possible for people to appeal to the First-tier tribunal against certain decisions made by the Welsh Ministers in connection with the licensing regime.”
cy-gb	Mae’r Llywodraeth yn dymuno iddi fod yn bosibl i bobl apelio i’r Tribiwnlys Haen Gyntaf yn erbyn penderfyniadau penodol a wneir gan Weinidogion Cymru yng nghyswllt y drefn drwyddedu.”

en-gb	In addition, this part of the instructions should:
cy-gb	Hefyd, dylai’r rhan hon o’r cyfarwyddiadau:

en-gb	briefly set out the factual and political background to the proposal to legislate.
cy-gb	nodi’n gryno y cefndir ffeithiol a gwleidyddol i’r cynnig i ddeddfu.

en-gb	To continue the example above, the instructions might mention the recent problems that have arisen in connection with the sale of fireworks.
cy-gb	I barhau â’r enghraifft uchod, efallai y bydd y cyfarwyddiadau yn crybwyll y problemau diweddar sydd wedi codi yng nghyswllt gwerthu tân gwyllt.

en-gb	The instructions might mention the results of any consultation carried out into the establishment of the proposed licensing regime and any Ministerial commitments to establish it.
cy-gb	Gallai’r cyfarwyddiadau sôn am ganlyniadau unrhyw ymgynghoriad a gynhaliwyd ar sefydlu’r drefn drwyddedu arfaethedig ac unrhyw ymrwymiadau Gweinidogol i’w sefydlu.

en-gb	If the proposal to legislate is a response to recent case law this fact should be mentioned.
cy-gb	Os yw’r cynnig i ddeddfu yn ymateb i gyfraith achosion ddiweddar, dylid crybwyll y ffaith hon.

en-gb	include a warning in the introductory part of the instructions if the instructions are likely to give rise to particularly difficult legislative competence, EU law or European Convention on Human Rights (ECHR) issues (although a detailed explanation should be left until later on).
cy-gb	cynnwys rhybudd yn rhan ragarweiniol y cyfarwyddiadau os yw materion arbennig o anodd mewn perthynas â chymhwysedd deddfwriaethol, cyfraith yr UE neu’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol yn debygol o godi yn sgil y cyfarwyddiadau (er y dylid gadael esboniad manwl tan yn ddiweddarach).

en-gb	mention if there is any particular reason to think the proposals may change.
cy-gb	crybwyll os oes unrhyw reswm penodol i feddwl y gallai’r cynigion newid.

en-gb	For example, it should mention if any of the proposals have not yet been approved by the Minister, do not yet have agreement of other Ministers or are the subject of an ongoing consultation.
cy-gb	Er enghraifft, dylid sôn os oes unrhyw rai o’r cynigion sydd heb gael eu cymeradwyo gan y Gweinidog eto, os nad yw Gweinidogion eraill wedi cytuno arnynt, neu os ydynt yn destun ymgynghoriad parhaus.

en-gb	set out any other information that the author thinks it is helpful for the drafter to know from the outset.
cy-gb	cyflwyno unrhyw wybodaeth arall y mae’r awdur yn meddwl y byddai o gymorth i’r drafftiwr ei gwybod o’r cychwyn.

en-gb	For instance, it may be helpful to mention any acronyms or abbreviations used in the instructions.
cy-gb	Er enghraifft, gallai fod o gymorth crybwyll unrhyw acronymau neu fyrfoddau a ddefnyddir yn y cyfarwyddiadau.

en-gb	It might be a good idea to provide a web link to any consultation documents or other relevant publications.
cy-gb	Gallai fod yn syniad da darparu dolen rhyngrwyd i unrhyw ddogfennau ymgynghori neu gyhoeddiadau perthnasol eraill.

en-gb	Part 2 of the Instructions – Existing law
cy-gb	Rhan 2 y Cyfarwyddiadau – Y Gyfraith bresennol

en-gb	This part of the instructions should identify and explain the existing law which is relevant to the proposals.
cy-gb	Dylai’r rhan hon o’r cyfarwyddiadau nodi ac esbonio’r gyfraith bresennol sy’n berthnasol i’r cynigion.

en-gb	Drafters in OLC tend not to specialise in particular areas of law.
cy-gb	Mae drafftwyr yn Swyddfa’r Cwnsleriaid Deddfwriaethol yn tueddu i beidio ag arbenigo mewn meysydd penodol o’r gyfraith.

en-gb	The drafter may need to rely on this part of the instructions in order to get to grips with the legal landscape in which he or she is being asked to operate.
cy-gb	Efallai y bydd angen i’r drafftiwr ddibynnu ar y rhan hon o’r cyfarwyddiadau er mwyn meithrin dealltwriaeth well o’r dirwedd gyfreithiol y gofynnir iddo weithredu ynddi.

en-gb	Even if the drafter happens to have some experience of the area of law concerned, a statement of the law by someone who is familiar with it can be invaluable.
cy-gb	Hyd yn oed os bydd y drafftiwr yn digwydd meddu ar rywfaint o brofiad o faes y gyfraith dan sylw, gall datganiad o’r gyfraith gan rywun sy’n gyfarwydd â hi fod yn hynod werthfawr.

en-gb	The instructing officer will need to:
cy-gb	Bydd angen i’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau:

en-gb	exercise judgement in deciding which existing laws should be covered and how much detail to go into.
cy-gb	fod yn ofalus wrth benderfynu pa gyfreithiau presennol ddylid eu cynnwys a faint o fanylder i fynd iddo.

en-gb	What is appropriate in any given case will depend upon the nature of the proposals and what it is that the drafter is going to be asked to do.
cy-gb	Bydd yr hyn sy’n briodol mewn unrhyw achos penodol yn dibynnu ar natur y cynigion a’r hyn y gofynnir i’r drafftiwr ei wneud.

en-gb	For example, if the nature of the proposals mean the drafter is going to be asked to prepare a wide range of amendments to an existing statutory regime it will be necessary to provide a thorough explanation of the regime which focuses, in particular, on the aspects of it that will need amending.
cy-gb	Er enghraifft, os bydd natur y cynigion yn golygu y gofynnir i’r drafftiwr baratoi amrywiaeth eang o ddiwygiadau i drefn statudol sy’n bodoli eisoes, bydd angen darparu esboniad trylwyr o’r drefn sy’n canolbwyntio, yn benodol, ar yr agweddau arni y bydd angen eu diwygio.

en-gb	By contrast, if the proposals will involve repealing an existing statutory regime altogether it may be that all the drafter needs to be given is an indication of where the existing regime can be found and a brief explanation of what the regime is concerned with.
cy-gb	Mewn cyferbyniad, os bydd y cynigion yn golygu diddymu trefn statudol bresennol efallai mai’r cwbl y bydd angen ei roi i’r drafftiwr yw awgrym o le y gellir dod o hyd i’r drefn bresennol ac esboniad cryno o’r hyn y mae’r drefn yn ymwneud ag ef.

en-gb	seek to explain the existing law rather than simply copy out or paraphrase every statutory provision that is thought to be relevant.
cy-gb	ceisio esbonio’r gyfraith bresennol yn hytrach na dim ond copïo neu aralleirio pob darpariaeth statudol yr ystyrir sy’n berthnasol.

en-gb	What the drafter will find helpful is something that, in particular:
cy-gb	Yr hyn a fydd o gymorth i’r drafftiwr yw rhywbeth sydd, yn benodol:

en-gb	identifies the salient features of the existing law and facilitates a rapid understanding of its structure and effect; identifies subtleties or nuances in the existing law which might easily be missed; draws attention to any conflicting decisions or opinions affecting the interpretation of the existing law; highlights features of the existing law which are of particular importance in the context of the proposals.
cy-gb	yn nodi nodweddion amlycaf y gyfraith bresennol ac yn hwyluso dealltwriaeth gyflym o’i strwythur a’i heffaith; yn nodi mân wahaniaethau mewn ystyr yn y gyfraith bresennol a allai gael eu methu’n rhwydd; yn tynnu sylw at unrhyw benderfyniadau neu farn sy’n mynd yn groes i’w gilydd ac yn effeithio ar y dehongliad o’r gyfraith bresennol; yn amlygu nodweddion o’r gyfraith bresennol sydd o bwysigrwydd arbennig yng nghyd-destun y cynigion.

en-gb	explain how the existing law works in practice if this is not obvious.
cy-gb	esbonio sut y mae’r gyfraith bresennol yn gweithio’n ymarferol os nad yw hyn yn amlwg.

en-gb	This is particularly important if, as is sometimes the case, the existing law operates in a way that might come as a surprise to the drafter.
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o bwysig os yw’r gyfraith bresennol, fel sy’n digwydd weithiau, yn gweithredu mewn ffordd a allai synnu’r drafftiwr.

en-gb	consider if it would be helpful to provide some history of the existing law.
cy-gb	ystyried a fyddai’n ddefnyddiol darparu rhywfaint o hanes y gyfraith bresennol.

en-gb	For instance, if the existing legislation was the result of a consolidation exercise it may be helpful for the drafter to be told this and to be told where to find the original legislation from which the existing legislation was derived.
cy-gb	Er enghraifft, pe bai’r ddeddfwriaeth bresennol yn ganlyniad ymarfer cydgrynhoi, efallai y byddai’n ddefnyddiol dweud hyn wrth y drafftiwr a dweud wrtho ymhle y gellir dod o hyd i’r ddeddfwriaeth wreiddiol y mae’r ddeddfwriaeth bresennol yn deillio ohoni.

en-gb	It may be helpful to let the drafter know if the purpose of the existing legislation was to give effect to proposals contained in a Law Commission report.
cy-gb	Gallai fod yn ddefnyddiol rhoi gwybod i’r drafftiwr os mai diben y ddeddfwriaeth bresennol oedd rhoi effaith i gynigion a geir mewn adroddiad gan Gomisiwn y Gyfraith.

en-gb	Sometimes the drafter may be assisted by an explanation of why a previous amendment to the existing legislation was made (e.g. to reverse the effect of an unwelcome court decision or to implement an international obligation).
cy-gb	Weithiau, gallai fod o gymorth i’r drafftiwr pe bai’n cael esboniad o pam y gwnaed diwygiad blaenorol i’r ddeddfwriaeth bresennol (e.e. i wrthdroi effaith penderfyniad llys annymunol neu i weithredu rhwymedigaeth ryngwladol).

en-gb	mention any relevant changes to the existing law in the pipeline.
cy-gb	crybwyll unrhyw newidiadau perthnasol i’r gyfraith bresennol sydd yn yr arfaeth.

en-gb	For example, the drafter should be told if the existing law is going to be changed by another Bill or by a statutory instrument that the Welsh Government is working on or the UK Government are developing.
cy-gb	Er enghraifft, dylid hysbysu’r drafftiwr os yw’r gyfraith bresennol yn mynd i gael ei newid gan Fil arall neu gan offeryn statudol y mae Llywodraeth Cymru yn gweithio arno neu y mae Llywodraeth y DU yn ei ddatblygu.

en-gb	While it is important the drafter is given a good grounding in the area he or she is going to be operating in, it is not necessary to provide a treatise on the existing law.
cy-gb	Er ei bod yn bwysig bod y drafftiwr yn cael digon o gefndir y maes y mae’n mynd i fod yn gweithredu ynddo, nid oes angen darparu traethawd ar y gyfraith bresennol.

en-gb	Care needs to be taken to avoid the trap of including material in this part of the instructions which is of no relevance to the proposals just for the sake of being comprehensive.
cy-gb	Mae angen cymryd gofal i osgoi syrthio i’r fagl o gynnwys deunydd yn y rhan hon o’r cyfarwyddiadau nad yw’n berthnasol o gwbl i’r cynigion dim ond er mwyn bod yn gynhwysfawr.

en-gb	It is a waste of the author’s time to produce a lengthy description of legislation or case law if it will ultimately have no effect on the drafting.
cy-gb	Mae’n wastraff amser yr awdur i lunio disgrifiad hirfaith o ddeddfwriaeth neu gyfraith achosion os na fydd yn cael unrhyw effaith ar y gwaith drafftio yn y pen draw.

en-gb	If the instructing officer is unsure about how much detail to go into in this part of the instructions, it may be helpful to discuss the matter with the drafter or (if a drafter has not yet been assigned to the Bill) the First Legislative Counsel.
cy-gb	Os nad yw’r swyddog sy’n llunio cyfarwyddiadau yn siŵr faint o fanylion i’w cynnwys yn y rhan hon o’r cyfarwyddiadau, gallai fod o gymorth trafod y mater gyda’r drafftiwr neu (os nad oes drafftiwr wedi ei neilltuo i’r Bil eto) y Prif Gwnsler Deddfwriaethol.

en-gb	Part 3 of the Instructions – Detailed proposals
cy-gb	Rhan 3 y Cyfarwyddiadau – Cynigion manwl

en-gb	This part of the instructions should explain in detail:
cy-gb	Dylai’r rhan hon o’r cyfarwyddiadau esbonio’n fanwl:

en-gb	the policy objective that the Group wishes to achieve, and
cy-gb	yr amcan polisi y mae’r Grŵp yn dymuno ei fodloni

en-gb	the changes in law that the Group wants to make in order to achieve that objective.
cy-gb	y newidiadau i gyfraith y mae’r Grŵp eisiau eu gwneud er mwyn bodloni’r amcan hwnnw.