en-gb	where scrub has developed since you entered the scheme, you will need to carry out basic scrub and invasive vegetation removal (to include invasive non-native species).
cy-gb	os bydd prysgwydd wedi tyfu ers ichi ymuno â'r Cynllun, bydd angen ichi wneud gwaith sylfaenol i dynnu prysgwydd a llystyfiant goresgynnol (gan gynnwys rhywogaethau estron goresgynnol).

en-gb	Any vegetation management should avoid the bird nesting season: 1 March to 31 August
cy-gb	Dylai unrhyw waith i reoli llystyfiant osgoi tymor nythu adar, sef 1 Mawrth - 31 Awst

en-gb	where parts of the site are suffering from minor erosion since you entered the scheme, you will need to carry out basic erosion repair
cy-gb	os bydd mân erydiad yn effeithio ar rannau o'r safle ers ichi ymuno â'r cynllun, bydd angen ichi wneud gwaith sylfaenol i drwsio effeithiau’r erydiad

en-gb	keep vehicles away from upstanding remains and use lighter vehicles or vehicles fitted with low ground pressure tyres particularly at critical times of the year, when the ground is wet or saturated.
cy-gb	dylech gadw cerbydau oddi ar olion sy'n sefyll a defnyddio cerbydau ysgafnach neu gerbydau sydd â theiars isel eu pwysau yn enwedig ar adegau allweddol o'r flwyddyn, pan fydd y tir yn wlyb neu'n orlawn o ddŵr.

en-gb	Use an alternative route away from the scheduled monument
cy-gb	Defnyddiwch lwybr arall i osgoi’r heneb gofrestredig

en-gb	site feed and new water troughs outside of the scheduled area to avoid poaching and erosion from livestock
cy-gb	gosodwch fannau bwydo a chafnau dŵr newydd y tu allan i'r ardal gofrestredig rhag i dda byw stablad (sathru) y tir ac erydu

en-gb	Historic environment features
cy-gb	Nodweddion amgylchedd hanesyddol

en-gb	Historic Environment Features (HEFs) can be a single site or a group of sites.
cy-gb	Gall Nodweddion Amgylchedd Hanesyddol gyfeirio at un safle neu grŵp o safleoedd.

en-gb	Whilst not legally protected, they are important as sites of local or regional significance which contribute to the historic character of the countryside.
cy-gb	Er nad yw’r gyfraith yn eu diogelu, maent yn bwysig fel safleoedd o arwyddocâd lleol neu ranbarthol sy'n cyfrannu at gymeriad hanesyddol cefn gwlad.

en-gb	We ask you to adopt a ‘do no damage’ approach to any HEFs identified on your land.
cy-gb	Gofynnwn ichi ddilyn yr egwyddor o ‘beidio â difrodi’ wrth ymdrin ag unrhyw Nodweddion Amgylchedd Hanesyddol a nodir ar eich tir.

en-gb	Types of damage to avoid include any of the following:
cy-gb	Dyma’r mathau o ddifrod y dylech eu hosgoi:

en-gb	ground disturbance or excavation especially extending beneath topsoil
cy-gb	aflonyddu ar y tir neu gloddio'r tir, yn enwedig o dan uwchbridd

en-gb	dumping or storage of material, including temporary storage
cy-gb	taflu neu storio deunydd, gan gynnwys storio dros dro.

en-gb	removal of any material, including stones, soil or subsoil
cy-gb	tynnu unrhyw ddeunydd, gan gynnwys cerrig, pridd neu isbridd

en-gb	visible signs of active erosion (loss and disturbance of topsoil or subsoil) caused by livestock and vehicles or other agricultural practice
cy-gb	arwyddion gweladwy o erydu (colli uwchbridd neu isbridd ac aflonyddu arno) gan dda byw a cherbydau neu arfer amaethyddol arall.

en-gb	planting trees
cy-gb	plannu coed

en-gb	allowing scrub to develop (this is only applicable where scrub is not present when you enter the scheme)
cy-gb	caniatáu i brysgwydd ddatblygu (dim ond pan nad yw prysgwydd yn bresennol pan fyddwch yn ymuno â'r Cynllun y mae hyn yn gymwys)

en-gb	ploughing or reseeding uncultivated sites
cy-gb	aredig neu ailhau safleoedd heb eu trin

en-gb	displacing individual stone features
cy-gb	symud nodweddion carreg unigol

en-gb	deeper cultivation than in previous years
cy-gb	trin y tir yn ddyfnach nag mewn blynyddoedd blaenorol

en-gb	Registered parks and gardens
cy-gb	Parciau a gerddi cofrestredig

en-gb	Historic parks, gardens and designed landscapes can be found in a variety of forms, from deer parks and rural parkland around country houses to hospital grounds and public parks.
cy-gb	Mae parciau a gerddi hanesyddol a thirweddau hanesyddol wedi'u dylunio i'w cael mewn amrywiaeth o ffurfiau, o barciau ceirw a thir parc gwledig o amgylch plastai i dir ysbytai a pharciau cyhoeddus.

en-gb	There are nearly 400 registered historic parks and gardens in Wales, ranging in origin from the medieval period to the twentieth century.
cy-gb	Mae bron 400 o barciau a gerddi hanesyddol cofrestredig yng Nghymru, sy'n amrywio o ran tarddiad o'r cyfnod canoloesol i'r ugeinfed ganrif.

en-gb	They often cover large areas and may include archaeological remains and built structures, formal and informal planting, parkland, farmland, woodland, water features, and natural and artificial landforms.
cy-gb	Maent yn cwmpasu ardaloedd mawr yn aml a gallant gynnwys olion archaeolegol a strwythurau adeiledig, gwaith plannu ffurfiol ac anffurfiol, tir parc, tir amaeth, coetir, nodweddion dŵr a thirffurfiau naturiol ac artiffisial.

en-gb	These elements all contribute to the special historic interest of the site and gaining a good understanding of them, including historic layout and historic land-use, can help you make informed and sympathetic management decisions without compromising the historic significance.
cy-gb	Mae'r elfennau hyn oll yn cyfrannu at ddiddordeb hanesyddol arbennig y safle a gall meithrin dealltwriaeth dda ohonynt, gan gynnwys cynllun hanesyddol a defnydd tir hanesyddol, eich helpu i wneud penderfyniadau rheoli sympathetig ar sail gwybodaeth heb beryglu'r arwyddocâd hanesyddol.

en-gb	retain historic park and garden buildings and structures and undertake routine maintenance such as basic scrub removal
cy-gb	dylid cadw adeiladau a strwythurau parciau a gerddi hanesyddol a gwneud gwaith cynnal a chadw arferol, megis gwaith sylfaenol i dynnu prysgwydd

en-gb	site feed and new water troughs away from historic features to avoid poaching and erosion from livestock
cy-gb	dylid gosod mannau bwydo a chafnau dŵr newydd ymhell oddi wrth nodweddion hanesyddol rhag i dda byw sathru tir ac erydu

en-gb	site feed and new water troughs away from parkland trees to avoid root damage, soil compaction and bark stripping from livestock
cy-gb	dylid gosod mannau bwydo a chafnau dŵr newydd ymhell oddi wrth goed tir parc rhag i dda byw ddifrodi gwreiddiau, cywasgu pridd a thynnu rhisgl

en-gb	retain historic routes and avoid making additional routes which fragment parkland and alter historic layout
cy-gb	dylid cadw llwybrau hanesyddol ac osgoi creu llwybrau ychwanegol sy'n darnio’r tir parc ac yn newid y cynllun hanesyddol

en-gb	management of registered parks and gardens which are also designated as Sites of Special Scientific Interest (SSSI) should be done in accordance with the UA7 Designated Site Management Plan
cy-gb	dylai'r gwaith o reoli parciau a gerddi cofrestredig sydd hefyd wedi'u dynodi'n Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) gael ei wneud yn unol ag UA7: Cynllun Rheoli Safle Dynodedig

en-gb	allow stock to damage parkland / garden features
cy-gb	caniatáu i dda byw ddifrodi tir parc / nodweddion gerddi.

en-gb	damage historic routes through parkland
cy-gb	difrodi llwybrau hanesyddol drwy dir parc

en-gb	remove historic plantings
cy-gb	cael gwared ar blanhigion hanesyddol

en-gb	allow stock or machinery to damage parkland trees
cy-gb	caniatáu i dda byw neu beiriannau ddifrodi coed mewn tir parc

en-gb	remove or disturb structural or landscape features
cy-gb	tynnu nodweddion strwythurol neu dirweddol neu aflonyddu arnynt

en-gb	dump or store material, including temporary storage
cy-gb	taflu neu storio deunydd, gan gynnwys storio dros dro.

en-gb	remodel the landscape such as to significantly re-profile the topography
cy-gb	ailfodelu'r dirwedd mewn ffordd sy'n ailbroffilio'r topograffi yn sylweddol

en-gb	Traditional farm buildings
cy-gb	Adeiladau fferm traddodiadol

en-gb	Traditional farm buildings were usually constructed before 1919, with solid walls and built using locally sourced materials including slate, stone or wood.
cy-gb	Fel arfer, adeiladwyd adeiladau fferm traddodiadol cyn 1919, gyda waliau solet a chan ddefnyddio deunyddiau lleol, gan gynnwys llechi, carreg neu bren.

en-gb	They are generally functional and rugged and many still retain original external features.
cy-gb	Maen nhw fel arfer yn ddiaddurn ac wedi’u hadeiladu at ddiben ac mae gan lawer ohonynt y nodweddion allanol gwreiddiol o hyd.

en-gb	They provide important historical evidence of functional domestic construction and past farming practices, often undisturbed by modern intervention.
cy-gb	Maen nhw’n dystiolaeth hanesyddol bwysig o adeiladwaith domestig at ddiben ac arferion ffermio'r gorffennol, heb elfennau modern yn aml.

en-gb	They are a key part of the historic environment but are not necessarily legally protected.
cy-gb	Maen nhw’n rhan allweddol o'r amgylchedd hanesyddol ond nid ydynt wedi'u diogelu'n gyfreithiol o reidrwydd.

en-gb	Traditional farm buildings are worth maintaining as they contribute to the wider landscape, scenic beauty and our understanding of history, as well as being useful, functional structures.
cy-gb	Mae'n werth cadw adeiladau fferm traddodiadol gan eu bod yn cyfrannu at y dirwedd ehangach, golygfeydd a'n dealltwriaeth o hanes, ac maent hefyd yn strwythurau defnyddiol ac ymarferol.

en-gb	Traditional buildings and remnant structures must be retained, regardless of condition unless they cause a demonstrable hazard.
cy-gb	Rhaid cadw adeiladau traddodiadol ac olion strwythurau, waeth beth fo'u cyflwr oni bai eu bod yn achosi perygl amlwg.

en-gb	A demonstrable hazard for these purposes is defined as where it occurs close enough to a public or permissive right of way that falling material could obstruct the path or where it is close enough to another access route or building that falling masonry could cause damage.
cy-gb	Diffinnir perygl amlwg at y dibenion hyn fel rhywbeth sy'n ddigon agos at hawl tramwy cyhoeddus neu ganiataol fel y gallai deunydd sy'n cwympo rwystro'r llwybr neu rywbeth sy'n ddigon agos at lwybr mynediad arall neu adeilad fel y gallai cerrig sy'n cwympo achosi difrod.

en-gb	Where removing a traditional building or part of a traditional building you determine to be a hazard you will need to provide photographic evidence that it was a hazard.
cy-gb	Os byddwch yn gwaredu adeilad traddodiadol neu ran o adeilad traddodiadol sydd yn eich barn chi yn achosi perygl, bydd angen ichi ddarparu tystiolaeth ffotograffig ei fod yn achosi perygl.

en-gb	remove new vegetation from walls before it takes hold.
cy-gb	tynnwch lystyfiant newydd oddi ar waliau cyn i’r tyfiant gydio.

en-gb	Invasive growth that cannot be removed by hand without damaging masonry or pointing should be treated with a systemic herbicide, by stem injection, and left in place to die and fall away
cy-gb	Dylid trin tyfiant goresgynnol na ellir ei dynnu â llaw heb ddifrodi gwaith cerrig neu waith pwyntio â chwynladdwr systemig, drwy chwistrellu'r coesyn, a'i adael yn ei le i farw a chwympo i'r llawr

en-gb	remove vegetation growing against external walls, where doing so does not reduce the structural integrity of the remaining walls, and ensure that soil does not build up at the base of walls or above the level of underfloor ventilation grilles or air bricks.
cy-gb	tynnwch lystyfiant sy'n tyfu yn erbyn waliau allanol, lle nad yw gwneud hynny'n lleihau uniondeb strwythurol y waliau sy'n weddill, a sicrhewch nad yw pridd yn cronni wrth waelod waliau neu uwchben lefel rhwyllau awyru o dan y llawr neu frics aer.

en-gb	Check drainage channels and gullies for cracks and open joints, and seal if necessary.
cy-gb	Archwiliwch sianeli a gylïau draenio am graciau ac uniadau agored, a'u selio os oes angen.

en-gb	Avoid storing materials outside the building close to the walls
cy-gb	Dylech osgoi storio deunyddiau y tu allan i'r adeilad yn agos at y waliau

en-gb	re-bed isolated loose stones and replace small areas of pointing or render using hydraulic lime mortar.
cy-gb	ailosodwch gerrig rhydd unigol a gwneud gwaith pwyntio neu rendro ar ddarnau bach gan ddefnyddio morter calch hydrolig.

en-gb	Do not point any crevices at the wall top or seal gaps between walls and barge / facia / soffit boards.
cy-gb	Peidiwch â phwyntio unrhyw holltau ar grib y wal na selio bylchau rhwng waliau ag estyll talcen / tywydd / soffit.

en-gb	In addition, 10% of remaining crevices to be left unfilled.
cy-gb	Yn ogystal, dylech adael 10% o'r holltau sy'n weddill heb eu llenwi.

en-gb	Examine any crevice to be filled with a torch prior to any works and if any bats or bat droppings are seen, stop all pointing work and seek advice.
cy-gb	Archwiliwch unrhyw holltau rydych am eu llenwi â thortsh cyn dechrau unrhyw waith ac, os gwelwch unrhyw ystlumod neu faw ystlumod, rhowch y gorau i'r holl waith pwyntio a cheisio cyngor.

en-gb	Works should be undertaken between 15 March and 1 April and / or 1 September and 31 October
cy-gb	Dylech wneud y gwaith rhwng 15 Mawrth ac 1 Ebrill a/neu rhwng 1 Medi a 31 Hydref

en-gb	clear gutters of leaves and debris, especially during autumn and winter
cy-gb	cliriwch unrhyw ddail a gweddillion o landeri, yn enwedig yn ystod yr hydref a'r gaeaf

en-gb	when re-fixing downpipes install wooden spacers behind the brackets to improve ventilation and access for redecoration.
cy-gb	wrth ailosod pibellau dŵr, gosodwch ddarnau gwahanu pren y tu ôl i'r bracedau er mwyn gwella awyru a mynediad i ailaddurno.

en-gb	Where present, ensure that grilles and mesh covers are in place.
cy-gb	Os ydynt yn bresennol, sicrhewch fod rhwyllau a gorchuddion yn eu lle.

en-gb	Rod drains if necessary
cy-gb	Defnyddiwch rodenni i glirio draeniau os bydd angen

en-gb	Annex 9: membership of Ministerial Roundtable and stakeholder working groups
cy-gb	Atodiad 9: aelodau’r Ford Gron Gweinidogion a gweithgorau rhanddeiliaid

en-gb	Ministerial Roundtable Partners:
cy-gb	Partneriaid y Ford Gron:

en-gb	Agriculture and Horticulture Development Board
cy-gb	Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth

en-gb	Animal Health and Welfare Framework Group
cy-gb	Grŵp Fframwaith Iechyd a Lles Anifeiliaid Cymru

en-gb	British Meat Processors Association
cy-gb	Cymdeithas Proseswyr Cig Prydain

en-gb	British Veterinary Association
cy-gb	Cymdeithas Milfeddygon Prydain

en-gb	Coed Cadw *
cy-gb	Coed Cadw *

en-gb	Country Land and Business Association
cy-gb	Cymdeithas Tir a Busnesau Cefn Gwlad

en-gb	Confor
cy-gb	Confor

en-gb	DPJ Foundation
cy-gb	DPJ Foundation

en-gb	Farmers' Union of Wales
cy-gb	Undeb Amaethwyr Cymru

en-gb	Hybu Cig Cymru
cy-gb	Hybu Cig Cymru

en-gb	National Farmers' Union Cymru
cy-gb	Undeb Cenedlaethol Amaethwyr Cymru

en-gb	Nature Friendly Farming Network
cy-gb	Rhwydwaith Ffermio Natur-Gyfeillgar

en-gb	Soil Association Cymru *
cy-gb	Cymdeithas Pridd Cymru *

en-gb	Tenant Farmer Association
cy-gb	Cymdeithas y Ffermwyr Tenant

en-gb	Wales Federation of Young Farmers Clubs
cy-gb	Ffederasiwn Clybiau Ffermwyr Ifanc Cymru

en-gb	Welsh Lamb and Beef Producers
cy-gb	Cynhyrchwyr Cig Oen ac Eidion Cymru

en-gb	Wildlife Trusts Wales *
cy-gb	Ymddiriedolaethau Natur Cymru

en-gb	World Wild Fund for Nature *
cy-gb	World Wild Fund for Nature

en-gb	* Also representing Wales Environment Link (WEL).
cy-gb	*Hefyd yn cynrychioli Cyswllt Amgylchedd Cymru (WEL).

en-gb	Officials group Partners:
cy-gb	Partneriaid grŵp swyddogion:

en-gb	Afonydd Cymru
cy-gb	Afonydd Cymru

en-gb	Coed Cadw
cy-gb	Coed Cadw *

en-gb	National Sheep Association
cy-gb	Cymdeithas Ddefaid Genedlaethol

en-gb	Welsh Language Commissioner
cy-gb	Comisiynydd y Gymraeg

en-gb	Soil Association Cymru
cy-gb	Cymdeithas Pridd Cymru

en-gb	World Wild Fund for Nature
cy-gb	World Wild Fund for Nature

en-gb	Wildlife Trusts Wales
cy-gb	Ymddiriedolaethau Natur Cymru

en-gb	Trees and Hedges Stakeholder Delivery Group
cy-gb	Grŵp Cyflawni Rhanddeiliaid Coed a Pherthi/Gwrychoedd

en-gb	Partners:
cy-gb	Partneriaid:

en-gb	Dŵr Cymru Welsh Water
cy-gb	Dŵr Cymru

en-gb	Llais y Goedwig
cy-gb	Llais y Goedwig

en-gb	Annex 10: Glossary
cy-gb	Atodiad 10: geirfa

en-gb	Activity diary
cy-gb	Dyddiadur Gweithgarwch (Activity Diary)

en-gb	A record of various habitat management practices such as sowing dates or livestock movements on habitat which farmers in the scheme will be required to maintain as evidence towards delivery of habitat maintenance and creation actions.
cy-gb	Cofnod o’r gweithgareddau rheoli ar gynefin fel dyddiadau hau neu symud da byw. Bydd gofyn i ffermwyr ar y Cynllun ei gadw fel tystiolaeth eu bod yn cynnal ac yn creu cynefinoedd.

en-gb	Agriculture (Wales) Act 2023
cy-gb	Deddf Amaethyddiaeth (Cymru) 2023 (Agriculture (Wales) Act 2023)

en-gb	Also referred to as ‘the Agriculture Act’: new Welsh legislation which provides Welsh Ministers with the legal powers to support agricultural activities in Wales.
cy-gb	Cyfeirir ati hefyd fel ‘y Ddeddf Amaethyddiaeth’: deddf newydd Gymreig sy’n rhoi’r pwerau cyfreithiol i Weinidogion Cymru gefnogi gweithgareddau amaethyddol yng Nghymru.

en-gb	The act established the Sustainable Land Management objectives.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn creu amcanion Rheoli Tir yn Gynaliadwy.

en-gb	Animal Health Improvement Cycle (AHIC)
cy-gb	Cylch Gwella Iechyd Anifeiliaid (AHIC) (Animal Health Improvement Cycle)

en-gb	An ongoing process by which each farm business will work with their vet to proactively improve animal health.
cy-gb	Proses y bydd pob busnes fferm yn gweithio trwyddi gyda’i filfeddyg i wella iechyd ei anifeiliaid.

en-gb	Basic Payment Scheme (BPS)
cy-gb	Cynllun y Taliad Sylfaenol (BPS) (Basic Payment Scheme)

en-gb	The main current agricultural support scheme providing financial support to the farming industry.
cy-gb	Y prif gynllun cymorth amaethyddol ar hyn o bryd i roi cymorth ariannol i’r diwydiant ffermio.

en-gb	Basic Payment Scheme taper
cy-gb	Cynllun y Taliad Sylfaenol - Tapro (Basic Payment Scheme taper)

en-gb	The reduced BPS payments throughout the transition period.
cy-gb	Y gostyngiadau i’r taliadau BPS dros y cyfnod pontio.

en-gb	Benchmarking
cy-gb	Meincnodi (Benchmarking)

en-gb	A mechanism for monitoring a set of Key Performance Indicators to enable farmers to make data driven management decisions.
cy-gb	Dull ar gyfer monitro set o Ddangosyddion Perfformiad Allweddol i roi data i ffermwyr allu gwneud penderfyniadau rheoli.

en-gb	Biodiversity
cy-gb	Bioamrywiaeth (Biodiversity)

en-gb	The wide variety of plant, animal and microbial life (including variety of genetics and ecosystems) found throughout our environment.
cy-gb	Yr amrywiaeth eang o blanhigion ac anifeiliaid (gan gynnwys yr eneteg ac ecosystemau) a geir ym mhob rhan o’n hamgylchedd.

en-gb	Carbon sequestration
cy-gb	Dal a storio (atafaelu) carbon (Carbon sequestration)

en-gb	The method through which natural systems extract carbon dioxide from the atmosphere and lock it up in soils or plant life, such as peatland.
cy-gb	Y broses y mae systemau naturiol yn ei defnyddio i dynnu carbon deuocsid o’r atmosffer a’i gloi mewn pridd a phlanhigion e.e. mawn.

en-gb	There are technological methods of sequestration outside the remit of this consultation.
cy-gb	Ceir dulliau technolegol o ddal a storio carbon sydd y tu allan i gwmpas y Cynllun hwn.

en-gb	Carbon Sequestration Evidence Review Panel
cy-gb	Panel Adolygu Tystiolaeth ar Atafaelu Carbon (Carbon Sequestration Evidence Review Panel)

en-gb	A stakeholder subgroup of the Ministerial Roundtable who undertook a review of available evidence.
cy-gb	Is-grŵp o randdeiliaid y Ford Gron Gweinidogion a edrychodd ar y dystiolaeth oedd ar gael o’r pethau ychwanegol y gellid eu cynnwys yn y Cynllun i ddal a storio carbon.

en-gb	Collaborative actions
cy-gb	Gweithred Gydweithredol (Collaborative Action)

en-gb	Collaborative Actions are where farmers can choose to work together and with others in a coordinated way to collectively deliver outcomes that cannot be delivered on a single farm scale, in exchange for being paid additional scheme payments.
cy-gb	Gweithredoedd Cydweithredol yw’r rheini y gall ffermwyr ddewis cydweithio â’i gilydd a chydag eraill i’w cynnal i sicrhau canlyniadau na all un fferm ar ei phen ei hun eu cynnal, hynny yn gyfnewid am daliad ychwanegol trwy’r Cynllun.

en-gb	Continuous Professional Development (CPD)
cy-gb	Datblygiad Proffesiynol Parhaus (DPP) (Continuous Professional Development (CPD))

en-gb	An ongoing learning and development process to build skills and knowledge.
cy-gb	Proses ddysgu a datblygu barhaus i feithrin sgiliau a gwybodaeth.

en-gb	Competent Control Authorities (CCA)
cy-gb	Awdurdodau Rheoli Cymwys (Competent Control Authorities)

en-gb	Bodies responsible for official controls systems to verify compliance with relevant standards and requirements on behalf of the Welsh Government.
cy-gb	Y cyrff sy’n gyfrifol am systemau rheoli swyddogol i gadarnhau ar ran Llywodraeth Cymru bod ffermwyr yn cydymffurfio â’r safonau a’r gofynion perthnasol.

en-gb	Customer Reference Number (CRN)
cy-gb	Cyfeirnod y Cwsmer (CRN) (Customer Reference Number)

en-gb	Unique identification number for each farm business used by Rural Payments Wales.
cy-gb	Rhif unigryw a ddefnyddir gan Taliadau Gwledig Cymru (RPW) i adnabod pob busnes fferm.

en-gb	Dashboard
cy-gb	Dangosfwrdd (Dashboard)

en-gb	An RPW Online view of the Universal Actions that will be applicable for each farm, together with the ability to update and confirm the completion of actions throughout the year.
cy-gb	Golwg RPW Ar-lein o’r Gweithredoedd Cyffredinol a fydd yn berthnasol ar bob fferm. Bydd modd ei ddiweddaru a chadarnhau bod Gweithred wedi’i chwblhau yn ystod y flwyddyn.

en-gb	Designated Site Management Plan
cy-gb	Cynllun Rheoli Safle Dynodedig (Designated Site Management Plan)

en-gb	A management plan agreed between the farmer and NRW to improve the condition of designated sites such as SSSIs.
cy-gb	Cynllun Rheoli y bydd y ffermwr ac CNC yn cytuno arno i wella cyflwr safle dynodedig fel SoDdGA

en-gb	Ecosystems
cy-gb	Ecosystemau (Ecosystems)

en-gb	The complex the complex relationships of plants, animals and micro-organisms within and between habitats, which support and regulate many environmental processes such as providing clean air, clean water, thriving biodiversity and the food we eat.
cy-gb	Y berthynas gymhleth o fewn a rhwng cynefinoedd, sy’n cynnal ac yn rheoli llawer o brosesau amgylcheddol, fel darparu aer glân, dŵr glân, bioamrywiaeth lewyrchus a’r bwyd rydyn ni’n ei fwyta.

en-gb	Environment and Rural Affairs Monitoring and Modelling Programme (ERAMMP)
cy-gb	Rhaglen Monitro a Modelu’r Amgylchedd a Materion Gwledig (ERAMMP) (Environment and Rural Affairs Monitoring and Modelling  Programme)

en-gb	A scientific evidence and research partnership lead by the UK Centre for Ecology & Hydrology on behalf of the Welsh Government.
cy-gb	Partneriaeth ymchwil a chasglu tystiolaeth wyddonol o dan arweiniad Canolfan Ecoleg a Hydroleg y DU ar ran Llywodraeth Cymru.

en-gb	Environmental Impact Assessment (EIA) Regulations
cy-gb	Rheoliadau Asesiad o’r Effaith Amgylcheddol (EIA) (Environmental Impact Assessment (EIA) Regulations

en-gb	Regulations which are used to consider the effects of projects on the environment.
cy-gb	Rheoliadau sy’n cael eu defnyddio i ystyried effeithiau prosiectau ar yr amgylchedd.

en-gb	FarmData+
cy-gb	FarmData+

en-gb	An online benchmarking tool delivered through Farming Connect.
cy-gb	Erfyn meincnodi ar-lein gan Cyswllt Ffermio.

en-gb	Farming Connect
cy-gb	Cyswllt Ffermio (Farming Connect)

en-gb	A consortium of providers delivering advice and training to farmers on behalf of Welsh Government.
cy-gb	Consortiwm o ddarparwyr sy’n rhoi cyngor a hyfforddiant i ffermwyr ar ran Llywodraeth Cymru.

en-gb	Farm level carbon baseline
cy-gb	Llinell sylfaen carbon ar lefel y fferm (Farm level carbon baseline)

en-gb	A mechanism for measuring the carbon baseline (the amount of carbon sequestration and GHG emissions for each farm).
cy-gb	Ffordd i fesur y llinell sylfaen carbon ar bob fferm (faint o garbon sy’n cael ei ddal a’i storio a’i hallyriadau nwyon tŷ gwydr).

en-gb	This can provide help farmers identify opportunities for lowering carbon footprint and work towards net Zero.
cy-gb	Bydd yn dangos y cyfleoedd sydd gan ffermwyr i leihau eu hôl troed carbon a gweithio at fod yn Sero Net.

en-gb	Good Agricultural and Environmental Conditions (GAEC)
cy-gb	Cyflwr Amaethyddol ac Amgylcheddol Da (GAEC) (Good Agricultural and Environmental Conditions)

en-gb	Part of BPS Cross Compliance and now included within the SFS Regulatory Baseline and Universal Code.
cy-gb	Rhan o safon Trawsgydymffurfio’r BPS ond a fydd yn cael ei gynnwys yn Sylfaen Reoleiddio a Chod i Bawb yr SFS.

en-gb	Glastir/Habitat Scheme Wales (HSW)
cy-gb	Glastir / Cynllun Cynefin Cymru (Glastir/ Habitat Scheme Wales)

en-gb	Glastir is a now legacy agri-environment scheme which operated in parallel with the BPS until 2023, to fund actions such as habitat management and hedgerow creation.
cy-gb	Glastir yw’r hen gynllun amaeth-amgylcheddol, a gafodd ei redeg gyda’r BPS tan 2023, i dalu am waith rheoli cynefinoedd a chreu perthi/gwrychoedd.

en-gb	HSW started in 2024 and is designed as a scheme to support continuity of actions to maintain habitats between Glastir ending and the SFS becoming operational.
cy-gb	Dechreuwyd yr HSW yn 2024, fel cynllun i helpu ffermwyr i barhau â gweithgareddau cynnal cynefinoedd rhwng diwedd Glastir a dechrau’r SFS.

en-gb	The scheme consists of a farmland and Common land offer.
cy-gb	Mae’r cynllun yn cynnwys elfen tir fferm a thir comin.

en-gb	The farmland support under HWS will end in 2025.
cy-gb	Daw elfen gymorth yr HSW ar gyfer tir fferm i ben yn 2025.

en-gb	Green House Gas (GHG) Emissions
cy-gb	Allyriadau Nwyon Tŷ Gwydr (Green House Gas (GHG) Emissions)

en-gb	The measurement of gas emissions form livestock, farming systems and land inputs.
cy-gb	Mesur o’r nwyon tŷ gwydr a gynhyrchir gan dda byw, systemau ffermio a mewnbynnau tir.

en-gb	Habitat/Semi-natural Habitat
cy-gb	Cynefin / Cynefin Lled-naturiol (Habitat / Semi-natural Habitat)

en-gb	For the purposes of the scheme, habitat refers to the wide range of land types such as heathlands, flower rich meadows or wetlands.
cy-gb	At ddiben y Cynllun, mae cynefin yn cyfeirio at yr amrywiaeth o wahanol fathau o dir fel rhos, gweirglodd flodeuog a gwlyptir.

en-gb	They each comprise a different array of plants and animals that depend on that habitat for their survival.
cy-gb	Mae pob un yn gartref i gasgliad gwahanol o blanhigion ac anifeiliaid sy’n dibynnu ar y cynefin i oroesi.

en-gb	‘Semi-natural’ means habitats have been modified by human activity, but they still support plants and animals that occur naturally in the area.
cy-gb	Mae ‘lled-naturiol’ yn golygu cynefinoedd sydd wedi cael eu newid gan ddyn ond eu bod yn dal i gynnal planhigion ac anifeiliaid sydd i’w cael yn naturiol yn yr ardal.

en-gb	Integrated Pest Management (IPM)
cy-gb	Rheolaeth Integredig ar Blâu (IPM) (Integrated Pest Management)

en-gb	A holistic approach to managing pests and diseases.
cy-gb	Ffordd holistig o reoli plâu a chlefydau.

en-gb	Key Performance Indicators (KPIs)
cy-gb	Dangosyddion Perfformiad Allweddol (KPI) (Key Performance Indicators)

en-gb	A set of measurable targets (related to the business, livestock, environment or management practices) which can be used to make data driven management decisions.
cy-gb	Set o dargedau mesuradwy (yn ymwneud â busnes, da byw, amgylchedd a rheoli) sy’n darparu data all helpu ffermwyr i wneud penderfyniadau rheoli.

en-gb	Land Parcel Identification System (LPIS)
cy-gb	System Adnabod Parseli Tir (LPIS) (Land Parcel Identification System)

en-gb	The system used by Rural Payments Wales to store and analyse field parcel data.
cy-gb	Y system y mae Taliadau Gwledig Cymru yn ei defnyddio i storio a dadansoddi data caeau.

en-gb	Ministerial Roundtable
cy-gb	Ford Gron y Gweinidogion (Ministerial Roundtable)

en-gb	A stakeholder group established in 2025 representing farmers, food, the supply chain, nature, forestry and the veterinary sectors.
cy-gb	Grŵp rhanddeiliaid gafodd ei sefydlu yn 2025 i gynrychioli ffermwyr, cadwyni cyflenwi, natur, milfeddygon, bwyd a choedwigaeth.

en-gb	Multi-annual Support Plan
cy-gb	Cynllun Cymorth Amlflwydd (Multi-annual Support Plan)

en-gb	A five-year forward-looking plan of agricultural support schemes intended to be provided by the Welsh Government.
cy-gb	Rhag-gynllun sy'n nodi sut mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu rhoi cymorth i amaethyddiaeth am y pum mlynedd nesaf.

en-gb	Natural Resources Wales (NRW)
cy-gb	Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) (Natural Resources Wales (NRW))

en-gb	A Welsh Government sponsored organisation responsible for advice and regulation regarding the natural resources of Wales.
cy-gb	Corff a noddir gan Lywodraeth Cymru, sy’n gyfrifol am roi cyngor ynghylch adnoddau naturiol Cymru ac am eu rheoleiddio.

en-gb	Net zero
cy-gb	Sero Net (Net Zero)

en-gb	Achieving a balance between the greenhouse gases emitted into the atmosphere and those removed from it, for example through carbon sequestration.
cy-gb	Ceisio cydbwysedd rhwng y nwyon tŷ gwydr sy’n cael eu gollwng i’r atmosffer a’r rheini sy’n cael eu tynnu ohono, er enghraifft trwy ddal a storio carbon.

en-gb	Optional Actions
cy-gb	Gweithred Opsiynol (Optional Action)

en-gb	Optional actions are where farmers can choose actions above and beyond the Universal Actions depending on what suits their farm business and ambitions the most, in exchange for being paid additional scheme payments.
cy-gb	Gweithredoedd Opsiynol i’r rheini y mae ffermwyr yn cael dewis eu cynnal sy’n ychwanegol at y Gweithredoedd Cyffredinol, gan ddibynnu ar beth sy’ fwyaf addas i fusnes y fferm a’i amcanion. Bydd ffermwyr yn cael taliadau ychwanegol am eu cynnal.

en-gb	Plant protection products (PPPs)
cy-gb	Cynnyrch Diogelu Planhigion (PPP) (Plant Protection Products)

en-gb	A range of chemical-based products including herbicides, pesticides and plant growth regulators.
cy-gb	Cynhyrchion cemegol gan gynnwys chwynladdwyr, plaladdwyr a rheolyddion twf planhigion.

en-gb	Resilience
cy-gb	Gwytnwch (cadernid, y gallu i wrthsefyll) (Resilience)

en-gb	The ability to avoid and recover from disruptive shocks.
cy-gb	Y gallu i osgoi sioc all amharu ar system ac ymadfer ar ei ôl.

en-gb	For the purpose of the scheme, this refers mainly to the ability of a farm business to improve its resilience to potential negative shocks such as from market changes, climate change and animal and crop disease.
cy-gb	At ddiben y Cynllun, mae hyn yn cyfeirio’n bennaf at allu busnes fferm i wneud ei hun yn wytnach i allu gwrthsefyll ergydion negyddol posibl fel newidiadau yn y farchnad, y newid yn yr hinsawdd a chlefydau anifeiliaid a phlanhigion.

en-gb	Rural Inspectorate Wales (RIW)
cy-gb	Arolygaeth Wledig Cymru (RIW) (Rural Inspectorate Wales)

en-gb	A dedicated team within Rural Payments Wales responsible for compliance inspections.
cy-gb	Tîm o fewn Taliadau Gwledig Cymru sy’n gyfrifol am gynnal archwiliadau i sicrhau bod ffermwyr yn cydymffurfio.

en-gb	Scheme requirements
cy-gb	Gofynion y Cynllun (Scheme Requirements)

en-gb	A set of regulatory and non-regulatory standards which underpin the scheme.
cy-gb	Set o safonau - wedi’u rheoleiddio a heb eu rheoleiddio - sy’n sail i’r Cynllun.

en-gb	Sustainability
cy-gb	Cynaliadwyedd (Sustainability)

en-gb	Sustainability refers to the maintaining and conserving resources for future use, and to avoid depleting them.
cy-gb	Mae cynaliadwyedd yn golygu osgoi defnyddio’n holl adnoddau.

en-gb	For the purposes of the scheme sustainability includes economic, environmental, cultural and social aspects.
cy-gb	At ddiben y Cynllun, mae cynaliadwyedd yn golygu agweddau economaidd, amgylcheddol, diwylliannol a chymdeithasol.

en-gb	All of which needs to be balanced in order to protect future food production capacity.
cy-gb	Rhaid cadw cydbwysedd rhwng y cyfan er mwyn diogelu’n gallu i gynhyrchu bwyd yn y dyfodol.

en-gb	Single Application Form (SAF)
cy-gb	Ffurflen Cais Sengl (SAF) (Single Application Form)

en-gb	The annual application process through which farmers apply and claim payment for area-based schemes.
cy-gb	Y broses flynyddol y mae ffermwyr yn ei dilyn i ymgeisio am daliadau cynlluniau arwynebedd, a’u hawlio.

en-gb	Social value
cy-gb	Gwerth cymdeithasol (Social Value)

en-gb	Social value describes additional benefits which farmers deliver on behalf of society through the sustainable production of food.
cy-gb	Mae gwerth cymdeithasol yn golygu’r manteision ychwanegol y mae ffermwyr yn eu darparu er lles cymdeithas trwy gynhyrchu bwyd yn gynaliadwy.

en-gb	This can include, for example, improving biodiversity, sequestering carbon, improving water quality.
cy-gb	Gall hyn gynnwys, er enghraifft, mwy o fioamrywiaeth, dal a storio carbon, gwella ansawdd dŵr.

en-gb	Sustainable Farming Scheme (SFS), also referred to as the ‘Scheme’
cy-gb	Cynllun Ffermio Cynaliadwy (SFS) (neu yn y ddogfen hon ‘y Cynllun’) (Sustainable Farming Scheme)

en-gb	The main support scheme for Welsh farmers from the Welsh Government from 2026 onwards.
cy-gb	Y prif gynllun cymorth gan Lywodraeth Cymru i ffermwyr Cymru o 2026 ymlaen.

en-gb	Transition period
cy-gb	Cyfnod Pontio (Transition Period)

en-gb	The period between 2026 and 2029 where different elements of the Sustainable Farming Scheme are introduced, and the Basic Payment Scheme is tapered in value.
cy-gb	Y cyfnod rhwng 2026 a 2029 pan fydd elfennau gwahanol y Cynllun Ffermio Cynaliadwy yn cael eu cyflwyno a gwerth Cynllun y Taliad Sylfaenol yn cael ei dapro.

en-gb	Tree and Hedgerow Planting Opportunity Plan
cy-gb	Cynllun Cyfle i Blannu Coed a Pherthi/ Gwrychoedd (Tree and Hedgerow Planting Opportunity Plan)

en-gb	A plan to capture opportunities for additional tree planting or hedgerow planting (or restoration) on each farm via RPW Online.
cy-gb	Cynllun i fanteisio ar gyfleoedd i blannu (neu adfer) mwy o goed a pherthi ar bob fferm trwy RPW Ar-lein.

en-gb	Universal Action (UA)
cy-gb	Gweithred Gyffredinol (UA) (Universal Action)

en-gb	The scheme is structured of three layers.
cy-gb	Mae’r Cynllun wedi’i rannu’n dair haen neu lefel.

en-gb	The foundation layer comprises of the Universal Actions which all farmers participating in the scheme will need to undertake, in exchange for being paid the Universal Baseline Payment.
cy-gb	Yr haen sylfaenol yw’r Gweithredoedd Cyffredinol y bydd angen i bob ffermwr sy’n cymryd rhan yn y Cynllun eu cynnal. Byddan nhw’n cael y Taliad Cyffredinol am wneud hynny.

en-gb	Universal Code
cy-gb	Cod i Bawb (Universal Code)

en-gb	This sits above regulation and comprises a series of non-regulatory requirements which apply to every farmer in the scheme.
cy-gb	Mae hwn yn drech na’r rheoliadau ac yn cynnwys cyfres o ofynion heb reoliadau sy’n berthnasol i bob ffermwr yn y cynllun.

en-gb	It includes requirements designed to protect soil cover, biodiversity and habitats, trees, and landscape features.
cy-gb	Mae’n cynnwys gofynion i ddiogelu’r pridd, bioamrywiaeth a chynefinoedd, coed a nodweddion y tirlun.

en-gb	Part of the scheme requirements.
cy-gb	Mae’n rhan o Ofynion y Cynllun.

en-gb	10% scheme requirement
cy-gb	Gofyn y Cynllun bod 10% yn Gynefin (10% Scheme Requirement)

en-gb	Farms entering the scheme must have 10% of their land managed as habitat for environmental and wildlife benefits.
cy-gb	Rhaid i ffermwyr sy’n ymuno â’r Cynllun reoli 10% o’u tir fel cynefin er lles yr amgylchedd a bywyd gwyllt.

en-gb	Additional temporary habitat can be created if there is insufficient permanent habitat.
cy-gb	Gallwch greu cynefin dros dro ychwanegol os nad oes gennych ddigon o gynefin parhaol.

en-gb	Rural Payments Wales (RPW)
cy-gb	Taliadau Gwledig Cymru (RPW) (Rural Payments Wales)

en-gb	The division with the Welsh Government responsible for administering information and payments in relation to farming and land management.
cy-gb	Yr isadran o fewn Llywodraeth Cymru sy’n gyfrifol am weinyddu gwybodaeth a thaliadau mewn cysylltiad â ffermio a rheoli tir.

en-gb	Schedule of works
cy-gb	Rhaglen Waith (Schedule of Works)

en-gb	Part of the Designated Site Management Plan which contains a set of consented management actions to improve the condition of designated sites such as SSSIs.
cy-gb	Rhan o Gynllun Rheoli Safle Dynodedig sy’n cynnwys set o weithgareddau rheoli y bydd ffermwyr yn cael eu gwneud i wella cyflwr safle dynodedig fel SoDdGA.

en-gb	Scheme level target for trees and hedge planting
cy-gb	Targed ar lefel y Cynllun ar gyfer plannu coed a pherthi/gwrychoedd (Scheme level target for trees and hedge planting)

en-gb	A national target for increasing tree cover and hedgerows on Welsh farms to meet climate change targets.
cy-gb	Targed cenedlaethol ar gyfer cynyddu’r gorchudd coed a pherthi ar ffermydd Cymru i daro’r targedau newid hinsawdd.

en-gb	This replaces a scheme requirement for 10% tree cover on each farm.
cy-gb	Mae hyn yn cymryd lle’r hen Ofyn bod 10% o bob fferm o dan goed.

en-gb	Site of Special Scientific Interest (SSSI)
cy-gb	Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) (Site of Special Scientific Interest (SSSI))

en-gb	A formal designation for areas of land or water considered to have special value for wildlife or geological features.
cy-gb	Dynodiad ffurfiol ar gyfer darn o dir neu ddŵr sydd o werth arbennig oherwydd ei fywyd gwyllt neu ei ddaeareg.

en-gb	SSSI are given statutory protection through specific legislation.
cy-gb	Mae SoDdGA yn cael ei amddiffyn trwy ddeddfwriaeth benodol.

en-gb	SFS Regulatory Baseline
cy-gb	Sylfaen Reoleiddio’r SFS (Regulatory Baseline)

en-gb	A set of existing regulations which apply specifically to the scheme.
cy-gb	Set o reoliadau sy’n ymdrin yn benodol â’r Cynllun.

en-gb	Part of the scheme requirements.
cy-gb	Rhan o Ofynion y Cynllun.

en-gb	Storfa sgiliau
cy-gb	Storfa sgiliau

en-gb	An online tool delivered through Farming Connect to administer and record ongoing learning.
cy-gb	Erfyn ar-lein gan Cyswllt Ffermio i weinyddu a chofnodi’r gwaith dysgu sy’n cael ei wneud.

en-gb	Sustainable Land Management (SLM)
cy-gb	Rheoli Tir yn Gynaliadwy (SLM) (Sustainable Land Management)

en-gb	A holistic approach established in the Act to incorporate environmental, economic, cultural and social resources in such a way that the needs of the current generation are balanced with our obligations to future generations.
cy-gb	Fordd holistig a bennir yn y Ddeddf o ddefnyddio adnoddau amgylcheddol, economaidd, diwylliannol a chymdeithasol mewn ffordd sy’n cadw’r cydbwysedd rhwng anghenion cenedlaethau heddiw a’n hymrwymiadau i genedlaethau’r dyfodol.

en-gb	UK Forestry Standard (UKFS)
cy-gb	Safon Goedwigaeth y DU (UKFS) (UK Forestry Standard)

en-gb	The reference standard for sustainable forest management across the UK.
cy-gb	Y safon ar gyfer rheoli coedwigoedd yn gynaliadwy yn y DU.

en-gb	It applies to all woodland, regardless of who owns or manages it.
cy-gb	Mae’n berthnasol i bob coetir, waeth pwy sy’n ei reoli neu’n berchen arno.

en-gb	Universal Baseline Payment
cy-gb	Taliad Cyffredinol (Universal Payment)

en-gb	The annual payment each farmer will receive from the Welsh Government in exchange for completing the Universal Actions.
cy-gb	Y taliad blynyddol i bydd pob ffermwr yn ei gael oddi wrth Lywodraeth Cymru am gynnal y Gweithredoedd Cyffredinol.

en-gb	Future of Minimum Unit Price consultation document
cy-gb	Dogfen ymgynghori ar Ddyfodol yr Isafbris Uned

en-gb	This consultation sets out proposals about two aspects of minimum unit pricing for alcohol: firstly whether it should continue beyond March 2026 and secondly, a proposal about what the minimum unit price (MUP) for alcohol should be if it continues.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn nodi cynigion ynghylch dwy agwedd ar isafbris uned am alcohol: yn gyntaf a ddylai barhau y tu hwnt i fis Mawrth 2026 ac yn ail, cynnig ynghylch beth ddylai'r isafbris uned (MUP) am alcohol fod os bydd yn parhau.

en-gb	Please respond by completing the online form or completing this questionnaire and sending it to:
cy-gb	Byddwch cystal ag ymateb drwy lenwi’r ffurflen ar-lein neu lenwi’r holiadur hwn a’i anfon at:

en-gb	Email: substance.misuse@gov.wales
cy-gb	E-bost: substance.misuse@llyw.cymru

en-gb	substance.misuse@gov.wales
cy-gb	substance.misuse@llyw.cymru

en-gb	If you intend to respond in writing, please send completed forms to:
cy-gb	Os ydych am ymateb yn ysgrifenedig, anfonwch y ffurflenni ar ôl eu llenwi at:

en-gb	Substance Misuse Policy Team
cy-gb	Y Tîm Polisi Camddefnyddio Sylweddau

en-gb	Rhydycar Busines Park
cy-gb	Parc Busnes Rhyd-y-car

en-gb	When you reply, it would be useful if you confirm whether you are replying as an individual or submitting an official response on behalf of an organisation and include:
cy-gb	Pan fyddwch yn ymateb, byddai o gymorth pe baech yn cadarnhau a ydych yn ymateb fel unigolyn, neu’n cyflwyno ymateb swyddogol ar ran sefydliad, ac yn cynnwys:

en-gb	- your name
cy-gb	- eich enw

en-gb	- your position (if applicable), and
cy-gb	- eich swydd (os yn gymwys), a

en-gb	- the name of organisation (if applicable).
cy-gb	- enw'r Sefydliad (os yn gymwys).

en-gb	For more information:
cy-gb	I gael rhagor o wybodaeth:

en-gb	Substance.Misuse@gov.wales
cy-gb	Substance.Misuse@llyw.cymru

en-gb	The Public Health (Minimum Price for Alcohol) (Wales) Bill was passed by the National Assembly in Wales in June 2018 and received Royal Assent, becoming an Act, on 9 August 2018.
cy-gb	Pasiwyd Bil Iechyd y Cyhoedd (Isafbris am Alcohol) (Cymru) gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ym mis Mehefin 2018 ac fe gafodd y Cydsyniad Brenhinol a dod yn Ddeddf ar 9 Awst 2018.

en-gb	The Act provided the legal framework for introducing a minimum price for alcohol in Wales.
cy-gb	Roedd y Ddeddf yn darparu'r fframwaith cyfreithiol ar gyfer cyflwyno isafbris am alcohol yng Nghymru.

en-gb	The specific minimum unit price (MUP), set at 50p per unit of alcohol, was later established through the Public Health (Minimum Price for Alcohol) (Minimum Unit Price) (Wales) Regulations 2019, which came into force on 2 March 2020.
cy-gb	Sefydlwyd yr isafbris uned (MUP), sef 50c fesul uned o alcohol, yn ddiweddarach drwy Reoliadau Iechyd y Cyhoedd (Isafbris am Alcohol) (Isafbris Uned) (Cymru) 2019, a ddaeth i rym ar 2 Mawrth 2020.

en-gb	Together, the Act and the regulations set the minimum price for which alcohol can be supplied in Wales to a person in Wales and established a local authority-led enforcement regime.
cy-gb	Gyda'i gilydd, mae'r Ddeddf a'r rheoliadau yn pennu’r isafbris ar gyfer cyflenwi alcohol i berson yng Nghymru ac maent yn sefydlu cyfundrefn orfodi o dan arweiniad yr awdurdodau lleol.

en-gb	This included powers to bring prosecutions, undertake investigations, and enter premises.
cy-gb	Roedd hyn yn cynnwys pwerau i erlyn, cynnal ymchwiliadau, a mynd i mewn i fangreoedd.

en-gb	The legislation made it an offence for a person who is an alcohol retailer to supply alcohol from qualifying premises in Wales, or to authorise the supply of alcohol from qualifying premises in Wales, at a price below the applicable minimum price for the alcohol, punishable by way of a fine.
cy-gb	Gwnaeth y ddeddfwriaeth hi'n drosedd i berson sy'n fanwerthwr alcohol gyflenwi alcohol o fangre gymhwysol yng Nghymru, neu awdurdodi cyflenwi alcohol o fangre gymhwysol yng Nghymru, am bris sy'n is na'r isafbris cymwys am yr alcohol, a’r gosb am hyn yw dirwy.

en-gb	Section 21 of the Act requires Welsh Ministers to lay a report about its operation and effect as soon as practicable after the end of the first five years of its implementation (after 1 March 2025).
cy-gb	Mae adran 21 o'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gyflwyno adroddiad ar weithrediad ac effaith y Ddeddf cyn gynted ag y bo'n ymarferol ar ôl diwedd pum mlynedd gyntaf ei gweithredu (ar ôl 1 Mawrth 2025).

en-gb	In preparing this report, the Welsh Ministers must consult the Senedd, and others, as considered appropriate.
cy-gb	Wrth baratoi'r adroddiad hwn, rhaid i Weinidogion Cymru ymgynghori â'r Senedd, ac eraill, fel y ystyrir yn briodol.

en-gb	The report was laid on (INSERT LINK).
cy-gb	Gosodwyd yr adroddiad ymlaen (INSERT LINK).

en-gb	The Act also contains a sunset clause, which states that the minimum unit price provisions will expire at the end of the six years (1 March 2026), unless the Welsh Ministers bring forward new legislation to continue their effect before then.
cy-gb	Mae'r Ddeddf yn cynnwys cymal machlud hefyd sy'n nodi y bydd darpariaethau'r isafbris uned yn dod i ben ar ddiwedd y cyfnod chwe blynedd (1 Mawrth 2026), oni bai bod Gweinidogion Cymru’n cyflwyno deddfwriaeth newydd i barhau â'u heffaith cyn hynny.

en-gb	This consultation proposes extending minimum unit pricing of alcohol beyond 1 March 2026.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn cynnig ymestyn isafbris uned am alcohol y tu hwnt i 1 Mawrth 2026.

en-gb	The ultimate aim of the Act is to tackle alcohol-related harm, including alcohol-attributable hospital admissions and alcohol-related deaths in Wales, by reducing alcohol consumption in hazardous and harmful drinkers.
cy-gb	Nod pennaf y Bil yw mynd i’r afael â niwed sy’n gysylltiedig ag alcohol, gan gynnwys derbyniadau i ysbytai y gellir eu priodoli i alcohol a marwolaethau sy’n gysylltiedig ag alcohol yng Nghymru, drwy leihau faint o alcohol a gaiff ei yfed gan yfwyr peryglus a niweidiol.

en-gb	It is targeted at protecting the health of hazardous and harmful drinkers (including young people) who tend to consume greater quantities of low-cost and high-alcohol content products.
cy-gb	Yn benodol, mae wedi'i dargedu at ddiogelu iechyd yfwyr peryglus a niweidiol (gan gynnwys pobl ifanc) sy'n tueddu i yfed mwy o gynhyrchion cost isel sy'n cynnwys llawer o alcohol.

en-gb	Continuation of MUP
cy-gb	Parhau â MUP

en-gb	The Welsh Government is consulting on whether minimum unit pricing of alcohol should be continued as part of the range of policy measures in place to address alcohol-related harm, and – in the event it does continue – at what level the minimum unit price (MUP) should be set going  forward.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ynghylch a ddylid parhau ag isafbris uned am alcohol fel rhan o'r ystod o fesurau polisi sydd ar waith i fynd i'r afael â niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol, ac – os bydd yn parhau – ar ba lefel y dylid gosod yr isafbris uned (MUP) yn y dyfodol.

en-gb	Independent Evaluations of Minimum Unit Pricing for Alcohol
cy-gb	Gwerthusiadau Annibynnol o'r Isafbris Uned am Alcohol

en-gb	The Welsh Government commissioned an independent evaluation of the Act.
cy-gb	Comisiynodd Llywodraeth Cymru werthusiad annibynnol o'r Ddeddf.

en-gb	Four contracts were awarded, looking at different aspects of its implementation:
cy-gb	Dyfarnwyd pedwar contract, yn edrych ar agweddau gwahanol ar ei rhoi ar waith:

en-gb	Study 1:
cy-gb	Astudiaeth 1:

en-gb	Review of the introduction of minimum pricing for alcohol in Wales – Contribution Analysis.
cy-gb	Adolygiad o gyflwyno isafbris am alcohol yng Nghymru – Dadansoddiad o Gyfraniad.

en-gb	Using a contribution analysis approach, the aim was to assess the contribution (if any) that the introduction of minimum pricing for alcohol in Wales has made to any (measurable and observable) alcohol-related behavioural, consumption, and retail outcomes.
cy-gb	Gan ddefnyddio dull dadansoddi cyfraniad, y nod oedd asesu'r cyfraniad (os o gwbl) y mae cyflwyno isafbris am alcohol yng Nghymru wedi'i wneud at unrhyw ganlyniadau (mesuradwy a gweladwy) ymddygiadol, yfed a manwerthu sy'n gysylltiedig ag alcohol.

en-gb	Research with retailers and quantitative analysis.
cy-gb	Ymchwil gyda manwerthwyr a dadansoddi meintiol.

en-gb	Using mixed methods, the evaluation investigated retailers’ experiences and impacts of minimum pricing for alcohol in Wales.
cy-gb	Gan ddefnyddio dulliau cymysg, ymchwiliodd y gwerthusiad i brofiadau manwerthwyr ac effeithiau isafbris am alcohol yng Nghymru.

en-gb	The research also examines the impact on alcohol purchases using secondary data analysis.
cy-gb	Mae'r ymchwil yn ymchwilio hefyd i'r effaith ar brynu alcohol gan ddefnyddio dadansoddiad data eilaidd.

en-gb	Qualitative work with services and service users to assess the experiences and impact of minimum pricing for alcohol on service users and service providers.
cy-gb	Gwaith ansoddol gyda gwasanaethau a defnyddwyr gwasanaethau i asesu profiadau ac effaith isafbris am alcohol ar ddefnyddwyr gwasanaethau a darparwyr gwasanaethau.

en-gb	This included exploring the extent to which switching between substances may have been a consequence of the legislation and the impacts of minimum pricing on household budgets.
cy-gb	Roedd hyn yn cynnwys archwilio i ba raddau y gallai newid rhwng sylweddau fod wedi deillio o'r ddeddfwriaeth ac effeithiau isafbris ar gyllidebau aelwydydd.

en-gb	Assessment of the impact of introducing minimum price for alcohol on the wider population of drinkers.
cy-gb	Asesiad o effaith cyflwyno isafbris am alcohol ar y boblogaeth ehangach o yfwyr.

en-gb	A longitudinal study assessing the impact of minimum pricing for alcohol on the wider population of drinkers in Wales using a cross-sectional, anonymous, online questionnaire survey of adult drinkers living in Wales; and qualitative interviews with adult drinkers living in Wales.
cy-gb	Astudiaeth hydredol sy'n asesu effaith isafbris am alcohol ar y boblogaeth ehangach o yfwyr yng Nghymru gan ddefnyddio arolwg holiadur ar-lein, trawstoriadol a dienw o yfwyr sy'n oedolion ac sy'n byw yng Nghymru; a chyfweliadau ansoddol gydag yfwyr sy'n oedolion sy'n byw yng Nghymru.

en-gb	The final evaluation reports from each of these studies are available on the Welsh Government website.
cy-gb	Mae'r adroddiadau gwerthuso terfynol o bob un o'r astudiaethau hyn ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

en-gb	The findings recognise assessing the impact of the legislation against the backdrop of the pandemic – minimum unit pricing was introduced just before the start of the pandemic in the UK – persistently high levels of inflation and the cost-of-living crisis has been challenging.
cy-gb	Mae'r canfyddiadau'n cydnabod bod asesu effaith y ddeddfwriaeth yn erbyn cefndir y pandemig – cyflwynwyd isafbris uned ychydig cyn dechrau'r pandemig yn y DU – lefelau uchel o chwyddiant a'r argyfwng costau byw wedi bod yn heriol.

en-gb	However, the studies found minimum unit pricing for alcohol has been broadly welcomed and implemented in an effective fashion.
cy-gb	Er hynny, canfu'r astudiaethau fod pennu isafbris uned am alcohol wedi cael ei groesawu'n eang a'i weithredu mewn modd effeithiol.

en-gb	https://www.gov.wales/research-minimum-pricing-alcohol
cy-gb	https://www.llyw.cymru/ymchwil-ar-isafswm-prisio-ar-gyfer-alcohol

en-gb	The contribution analysis study found that the implementation of minimum unit pricing of alcohol policy has been widely considered successful.
cy-gb	Canfu'r astudiaeth dadansoddiad o gyfraniad fod gweithredu polisi isafbris uned am  alcohol wedi cael ei ystyried yn llwyddiannus yn eang.

en-gb	It has demonstrated clear benefits, including the removal of very cheap alcohol products; there has been high compliance among retailers, and changes in retail and purchasing behaviours.
cy-gb	Mae wedi dangos manteision clir, gan gynnwys cael gwared ar gynhyrchion alcohol rhad iawn; bu cydymffurfiad uchel ymhlith manwerthwyr, a newidiadau mewn ymddygiadau manwerthu a phrynu.

en-gb	Observed effects include a reduction in strong, cheap alcohol sales, increased prices, and shifts in consumer preferences towards other alcoholic beverages.
cy-gb	Mae'r effeithiau a welwyd yn cynnwys gostyngiad mewn gwerthiannau alcohol cryf a rhad, prisiau cynyddol, a newidiadau mewn dewisiadau defnyddwyr tuag at ddiodydd alcoholaidd eraill.

en-gb	The independent evaluations of the policy highlight broad support, emphasising its potential to reduce health harms and improve outcomes for future generations.
cy-gb	Mae'r gwerthusiadau annibynnol o'r polisi yn tynnu sylw at gefnogaeth eang, gan bwysleisio ei botensial i leihau niwed i iechyd a gwella canlyniadau ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

en-gb	Through the implementation of minimum unit pricing of alcohol, the Welsh Government has had an excellent working relationship with Trading Standards Wales in the enforcement of the legislation, which reported just six fines following more than 3,000 inspections.
cy-gb	Drwy weithredu isafbris uned am alcohol, bu gan Lywodraeth Cymru berthynas waith ardderchog gyda Safonau Masnach Cymru wrth orfodi'r ddeddfwriaeth, a adroddodd chwe dirwy yn unig yn dilyn mwy na 3,000 o arolygiadau.

en-gb	The contribution analysis report, which draws on a suite of studies and evidence from around the world, concludes the Welsh Government:
cy-gb	Mae'r adroddiad dadansoddiad o gyfraniad, sy'n tynnu ar gyfres o astudiaethau a thystiolaeth o bob cwr o'r byd, yn dod i'r casgliad y dylai Llywodraeth Cymru:

en-gb	“Should renew rather than lose the option of the legislation as an alcohol policy measure in Wales”.
cy-gb	“Adnewyddu yn hytrach na cholli’r opsiwn o'r ddeddfwriaeth fel mesur polisi alcohol yng Nghymru”.

en-gb	It also recommends increasing the level of the minimum unit price to at least 65p per unit to sustain the policy’s value and the positive impacts observed to date.
cy-gb	Mae'n argymell hefyd gynyddu'r isafbris uned i o leiaf 65c yr uned er mwyn cynnal gwerth y polisi a'r effeithiau cadarnhaol sydd wedi dod i'r amlwg hyd yn hyn.

en-gb	The evaluation suggests a near-universal agreement among service providers and professionals the minimum pricing policy should not be abolished, with some suggesting a gradual price increase per unit to ensure it remains in line with inflation.
cy-gb	Mae'r gwerthusiad yn awgrymu bod bron pob un darparwr gwasanaeth a gweithiwr proffesiynol yn cytuno na ddylid diddymu'r polisi ynghylch pennu isafbris, gyda rhai yn awgrymu cynnydd graddol yn y pris fesul uned i sicrhau ei fod yn parhau i gyd-fynd â chwyddiant.

en-gb	The evidence shows the legislation has had an impact on the sale of cheap, high-strength alcohol products, with prices increasing.
cy-gb	Mae'r dystiolaeth yn dangos bod y ddeddfwriaeth wedi cael effaith ar werthu cynhyrchion alcohol rhad, cryfder uchel, a bod eu prisiau'n codi.

en-gb	This has resulted in customers purchasing less of this type of product and fewer retailers stocking them.
cy-gb	Mae hyn wedi golygu bod cwsmeriaid yn prynu llai o'r math hwn o gynnyrch a llai o fanwerthwyr yn ei stocio.

en-gb	This is a positive step towards reducing alcohol-related harm and supporting people to drink responsibly in Wales.
cy-gb	Mae hwn yn gam cadarnhaol tuag at leihau niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol a helpu pobl yng Nghymru i yfed yn gyfrifol.

en-gb	Concerns were raised during the passage of the legislation in the National Assembly about people substituting alcohol for other illegal substances and about cross-border shopping.
cy-gb	Yn ystod hynt y ddeddfwriaeth yn y Cynulliad Cenedlaethol, codwyd pryderon ynglŷn â phobl yn defnyddio sylweddau anghyfreithlon eraill yn lle alcohol yn ogystal â siopa ar draws y ffin.

en-gb	The evaluations found minimal evidence to suggest drinkers who were not already using drugs were starting to use illegal drugs as a result of higher alcohol prices.
cy-gb	Canfu'r gwerthusiadau nad oedd fawr o dystiolaeth i awgrymu bod yfwyr alcohol nad oeddent eisoes yn defnyddio cyffuriau yn dechrau defnyddio cyffuriau o ganlyniad i brisiau alcohol uwch.

en-gb	There was some evidence of cross-border shopping in communities living close to the border.
cy-gb	Roedd rhywfaint o dystiolaeth o siopa trawsffiniol mewn cymunedau sy'n byw yn agos at y ffin.

en-gb	Comparisons with Scotland’s experience of introducing minimum unit pricing of alcohol suggest similar trends and outcomes, indicating the policy aligns with broader alcohol harm reduction strategies.
cy-gb	Mae cymariaethau â phrofiad yr Alban o gyflwyno isafbris uned am alcohol yn awgrymu tueddiadau a chanlyniadau tebyg, gan nodi bod y polisi yn cyd-fynd â strategaethau ehangach i leihau niwed alcohol.

en-gb	Operation and Effect Report
cy-gb	Adroddiad ar Weithrediad ac Effaith

en-gb	Under the terms of the Act, the Welsh Government is required to provide a report about the operation and effect of the legislation as soon as is practicable after 1 March 2025.
cy-gb	O dan delerau'r Ddeddf, rhaid i Lywodraeth Cymru ddarparu adroddiad ar weithrediad ac effaith y ddeddfwriaeth a'i heffeithiau cyn gynted ag y bo'n ymarferol ar ôl 1 Mawrth 2025.

en-gb	In preparing this report, the Welsh Government had to consult the Senedd and others, as appropriate.
cy-gb	Wrth baratoi'r adroddiad hwn, bu rhaid i Weinidogion Cymru ymgynghori â'r Senedd, ac eraill, fel y bo'n briodol.

en-gb	The findings from the independent evaluations informed the report but the Welsh Government also carried out a consultation exercise and undertook additional work, as follows:
cy-gb	Roedd canfyddiadau'r gwerthusiadau annibynnol yn llywio'r adroddiad ond cynhaliodd Llywodraeth Cymru ymarfer ymgynghori hefyd ac ymgymerodd â gwaith ychwanegol, fel a ganlyn:

en-gb	Held an email consultation with stakeholders – 27 responses were received and a summary of the main points raised is included in the operation and effect report.
cy-gb	Cynhaliodd ymgynghori e-bost â rhanddeiliaid – daeth 27 o ymatebion i law ac mae crynodeb o'r prif bwyntiau a godwyd wedi'i gynnwys yn yr adroddiad o weithrediad ac effaith.

en-gb	Met some organisations from the health and retail sector and those which support people who misuse alcohol.
cy-gb	Cyfarfu â rhai sefydliadau o'r sector iechyd a manwerthu a'r rhai sy'n cefnogi pobl sy'n camddefnyddio alcohol.

en-gb	Worked with Public Health Wales to include questions on public attitudes and awareness of minimum unit pricing of alcohol in the Time to Talk Public Health panel study in February 2025.
cy-gb	Bu'n gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i gynnwys cwestiynau ar agweddau'r cyhoedd ac ymwybyddiaeth o isafbris uned am alcohol yn astudiaeth panel Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus ym mis Chwefror 2025.

en-gb	The February 2025 data collection provided a nationally representative sample across Wales, asking whether they were in favour or against MUP, and the main reasons behind their being in favour or against.
cy-gb	Rhoddodd casgliad data Chwefror 2025 sampl sy'n gynrychioliadol yn genedlaethol ledled Cymru, gan ofyn a oeddent o blaid neu yn erbyn MUP, a'r prif resymau y tu i'w dewis o blaid neu yn erbyn.

en-gb	The findings on MUP are available at TTPH February 2025 report
cy-gb	Mae'r canfyddiadau ar MUP ar gael yn adroddiad TTPH Chwefror 2025

en-gb	https://eur01.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fphw.nhs.wales%2Ftopics%2Ftime-to-talk-public-health%2F&data=05%7C02%7COwen.Venables%40gov.wales%7C2905e87b68304dfb37f808dd9125a030%7Ca2cc36c592804ae78887d06dab89216b%7C0%7C0%7C638826312962296093%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJFbXB0eU1hcGkiOnRydWUsIlYiOiIwLjAuMDAwMCIsIlAiOiJXaW4zMiIsIkFOIjoiTWFpbCIsIldUIjoyfQ%3D%3D%7C0%7C%7C%7C&sdata=kmh51tBTaSVcYqRnH1UWxxoJ%2FmeF%2BaJVZ%2F24FXPx3fo%3D&reserved=0
cy-gb	https://icc.gig.cymru/pynciau/amser-i-siarad-iechyd-cyhoeddus/

en-gb	https://eur01.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fphw.nhs.wales%2Ftopics%2Ftime-to-talk-public-health%2Ftime-to-talk-public-health-panel-publications%2Fpublications%2Ftime-to-talk-public-health-february-2025-survey-results%2F&data=05%7C02%7COwen.Venables%40gov.wales%7C7d6a6681984a45b184ef08dda367fc46%7Ca2cc36c592804ae78887d06dab89216b%7C0%7C0%7C638846389904769277%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJFbXB0eU1hcGkiOnRydWUsIlYiOiIwLjAuMDAwMCIsIlAiOiJXaW4zMiIsIkFOIjoiTWFpbCIsIldUIjoyfQ%3D%3D%7C0%7C%7C%7C&sdata=bSWbBYcFH5fP6bi9Pd1Mz%2BRq9iQkBGDAbZmRuFpuSZI%3D&reserved=0
cy-gb	https://icc.gig.cymru/pynciau/amser-i-siarad-iechyd-cyhoeddus/cyhoeddiadau-panel-amser-i-siarad-iechyd-cyhoeddus/cyhoeddiadau/amser-i-siarad-iechyd-cyhoeddus-chwefror-2025-canfyddiadau-arolwg/

en-gb	Engaged with the Senedd’s Health and Social Care Committee, which carried out a call for evidence.
cy-gb	Ymgysylltodd â Phwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Senedd, a gynhaliodd alwad am dystiolaeth.

en-gb	The Act requires Welsh Ministers to consult the Senedd and such other persons as they consider appropriate in the preparation of this report.
cy-gb	Mae'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ymgynghori â'r Senedd a phobl eraill sy'n briodol yn eu barn hwy wrth baratoi'r adroddiad hwn.

en-gb	A copy of the committee’s report about minimum unit pricing of alcohol is available at Minimum unit pricing for alcohol in Wales
cy-gb	Mae copi o adroddiad y pwyllgor am isafbris uned am alcohol ar gael yn Isafbris uned am alcohol yng Nghymru  https://dogfennauaosodwyd.senedd.cymru/cr-ld17276-cy.pdf

en-gb	https://laiddocuments.senedd.wales/cr-ld17276-en.pdf
cy-gb	https://dogfennauaosodwyd.senedd.cymru/cr-ld17276-cy.pdf

en-gb	Welsh Government wider alcohol policy objectives and actions
cy-gb	Amcanion a chamau gweithredu polisi alcohol ehangach Llywodraeth Cymru

en-gb	Alcohol pricing, including minimum unit pricing, should be part of a broader set of strategies and policies aimed at reducing alcohol consumption and its related harms.
cy-gb	Dylai prisio alcohol, gan gynnwys isafbris uned, fod yn rhan o set ehangach o strategaethau a pholisïau sy'n anelu at leihau'r defnydd o alcohol a'i niwed cysylltiedig.

en-gb	A clear and comprehensive alcohol policy framework is essential to ensure the effectiveness of such measures.
cy-gb	Mae fframwaith polisi clir a chynhwysfawr ar gyfer alcohol yn hanfodol i sicrhau effeithiolrwydd mesurau o'r fath.

en-gb	This broader policy approach should also address alcohol availability and marketing.
cy-gb	Dylai'r dull polisi ehangach hwn fynd i'r afael hefyd ag argaeledd a marchnata alcohol.

en-gb	While some aspects of availability and marketing policies are the responsibility of the UK Government, the Welsh Government can explore opportunities to influence these areas within its jurisdiction.
cy-gb	Er mai cyfrifoldeb Llywodraeth y DU yw rhai agweddau ar argaeledd a pholisïau marchnata, caiff Llywodraeth Cymru ymchwilio i gyfleoedd i ddylanwadu ar y meysydd hyn o fewn ei hawdurdodaeth.

en-gb	Minimum unit pricing of alcohol and pricing strategies should align with and complement the wider alcohol policy goals already in place.
cy-gb	Dylai'r gwaith o bennu isafbris uned am alcohol a strategaethau prisio gyd-fynd â'r nodau polisi alcohol ehangach sydd eisoes ar waith a'u cydategu.

en-gb	Alcohol is a major cause of death and illness in Wales, including cancer, chronic liver disease, and cardiovascular disease.
cy-gb	Mae alcohol yn un o brif achosion marwolaeth a salwch yng Nghymru, gan gynnwys canser, clefyd cronig yr afu, a chlefyd cardiofasgwlaidd.

en-gb	Although progress has been made to reduce harmful alcohol consumption, levels of alcohol-related disease remain high.
cy-gb	Er bod cynnydd wedi'i wneud i leihau'r defnydd o alcohol niweidiol, mae lefelau clefydau sy'n gysylltiedig ag alcohol yn dal yn uchel.

en-gb	Welsh Government currently invests over £67m in our substance misuse agenda (revenue and capital funding), of which just over £41m goes to our Area Planning Boards (APBs) through our Substance Misuse Action Fund.
cy-gb	Ar hyn o bryd mae Llywodraeth Cymru yn buddsoddi bron £67m yn ein hagenda camddefnyddio sylweddau (cyllid refeniw a chyfalaf), ac mae ychydig dros £41 o'r swm hwnnw yn mynd i'n Byrddau Cynllunio Ardal (APBs) drwy ein Cronfa Weithredu ar Gamddefnyddio Sylweddau.

en-gb	The seven APBs are responsible for conducting needs assessments, the commissioning and monitoring of services.
cy-gb	Mae'r saith APB yn gyfrifol am gynnal asesiadau anghenion, comisiynu a monitro gwasanaethau.

en-gb	Partnership working between the responsible authorities of the APBs is key in delivering evidence based and strategic commissioning, partners such as the Health Boards have an important role in working with APBs to commission and deliver these services.
cy-gb	Mae gweithio mewn partneriaeth rhwng awdurdodau cyfrifol yr APBs yn allweddol wrth ddarparu comisiynu strategol sy'n seiliedig ar dystiolaeth, ac mae gan bartneriaid megis y Byrddau Iechyd rôl bwysig wrth weithio gydag APBs i gomisiynu a darparu'r gwasanaethau hyn.

en-gb	We continue to work with our APBs to ensure a range of services and support is in place to support people who are experiencing alcohol problems.
cy-gb	Rydym yn parhau i weithio gyda'n byrddau cynllunio ardal i sicrhau bod amrywiaeth o wasanaethau a chymorth ar waith i gefnogi pobl sydd â phroblemau alcohol.

en-gb	Alcohol remains the most problematic substance for which people seek assistance.
cy-gb	Alcohol yw'r sylwedd mwyaf problematig y mae pobl yn ceisio cymorth ar ei gyfer o hyd.

en-gb	There were 562 alcohol-specific deaths in Wales registered in 2023, an increase of 76 deaths since 2022 (17.6%) and 194 deaths since pre-pandemic 2019 (52%).
cy-gb	Roedd 562 o farwolaethau alcohol-benodol wedi'u cofrestru yng Nghymru yn 2023, cynnydd o 76 o farwolaethau ers 2022 (17.6%) a 194 ers y cyfnod cyn y pandemig yn 2019 (52%).

en-gb	Preventing the harm caused by alcohol misuse has been a key part of our substance misuse operations and will continue to be through any future work on the wider substance misuse agenda.
cy-gb	Mae atal y niwed a achosir gan gamddefnyddio alcohol wedi bod yn rhan allweddol o'n gweithrediadau camddefnyddio sylweddau a bydd hynny'n parhau drwy unrhyw waith yn y dyfodol ar yr agenda ehangach ar gyfer camddefnyddio sylweddau.

en-gb	Our overall aim continues to ensure that people in Wales are aware of the dangers and impact of alcohol misuse and to know where they can seek information, help and support if they need it.
cy-gb	Ein nod cyffredinol o hyd yw sicrhau bod pobl yng Nghymru yn ymwybodol o'r peryglon a'r effaith sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio alcohol, ac yn gwybod ble y gallant gael gwybodaeth, cymorth a chefnogaeth os oes angen.

en-gb	Welsh Government, in conjunction with our national helpline DAN 24/7, continues to support specific work to target hard to reach areas across Wales and respond to local issues.
cy-gb	Ar y cyd â’n llinell gymorth genedlaethol, DAN 24/7, mae Llywodraeth Cymru’n parhau i gefnogi gwaith penodol ledled Cymru i dargedu ardaloedd anodd eu cyrraedd ac ymateb i faterion lleol.

en-gb	This initiative utilises a van with a digital display enabling clear messages to be delivered prominently within local communities.
cy-gb	Mae'r fenter hon yn defnyddio fan ag arddangosfa ddigidol sy'n galluogi negeseuon clir i gael eu cyflwyno'n glir mewn cymunedau lleol.

en-gb	This allows us to react quickly to any current trends, not only alcohol but warnings in relation to drug use and provide both educational and harm reduction information.
cy-gb	Mae hyn yn caniatáu inni ymateb yn gyflym i unrhyw dueddiadau cyfredol, nid yn unig alcohol ond hefyd rybuddion mewn perthynas â defnyddio cyffuriau a darparu gwybodaeth addysgol a lleihau niwed.

en-gb	In addition, the campaign also promotes the national DAN 24/7 helpline.
cy-gb	Ymhellach, mae’r ymgyrch yn hyrwyddo llinell gymorth genedlaethol DAN 24/7.

en-gb	Having carefully considered minimum unit pricing of alcohol’s impact, the evidence and the views and experiences of stakeholders, individuals and groups, the Welsh Government is satisfied that there is a strong case to continue the policy and legislation beyond the sunset date of March 2026 in the 2018 Act.
cy-gb	Ar ôl ystyried effaith isafbris uned am alcohol, y dystiolaeth a barn a phrofiadau rhanddeiliaid, unigolion a grwpiau yn ofalus, mae Llywodraeth Cymru yn fodlon bod achos cryf o blaid parhau â'r polisi a'r ddeddfwriaeth y tu hwnt i'r dyddiad machlud ym mis Mawrth 2026 yn Neddf 2018.

en-gb	We are therefore consulting on continuing minimum unit pricing of alcohol in Wales.
cy-gb	Rydym yn ymgynghori felly ar barhau i gael isafbris uned am alcohol yng Nghymru.

en-gb	Subject to the outcome of this consultation, the Welsh Government is considering laying the necessary legislation to ensure the effect of minimum unit pricing of alcohol continues after March 2026.
cy-gb	Yn amodol ar ganlyniad yr ymgynghoriad hwn, mae Llywodraeth Cymru yn ystyried gosod y ddeddfwriaeth angenrheidiol i sicrhau bod effaith isafsbris uned am alcohol yn parhau ar ôl mis Mawrth 2026.

en-gb	This would be via regulations laid in the Senedd in early 2026.
cy-gb	Byddai hyn drwy reoliadau a osodid yn y Senedd ar ddechrau 2026.

en-gb	Revision of Minimum Unit Price
cy-gb	Diwygio'r Isafbris Uned

en-gb	The Welsh Government, in the event of minimum unit pricing of alcohol continuing, is also consulting about the appropriate level for a minimum unit price (MUP) going forward.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori hefyd, os bydd yr isafbris uned am alcohol yn parhau, ar y lefel briodol ar gyfer isafbris uned (MUP) yn y dyfodol.

en-gb	The Welsh Government is consulting on a proposal to revise the MUP to 65p per unit.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ar gynnig i ddiwygio'r MUP i 65c yr uned.

en-gb	We believe this strikes a reasonable balance between achieving public health benefits and minimising potential impacts on the alcoholic drinks market and consumers.
cy-gb	Credwn fod hyn yn taro cydbwysedd rhesymol rhwng cyflawni buddion iechyd y cyhoedd a lleihau effeithiau posibl ar y farchnad diodydd alcoholaidd a defnyddwyr.

en-gb	Consideration of the range of options available, including not continuing with an MUP are set out below.
cy-gb	Mae ystyried yr ystod o opsiynau sydd ar gael, gan gynnwys peidio â pharhau gyda MUP wedi'u nodi isod.

en-gb	The equation for calculating the minimum price for alcohol is prescribed in the 2018 Act and provides that the MUP is to be prescribed by regulations.
cy-gb	Mae'r hafaliad ar gyfer cyfrifo'r isafbris am alcohol wedi'i ragnodi yn Neddf 2018 ac mae'n darparu bod y MUP i'w ragnodi drwy reoliadau.

en-gb	This formula is based on the MUP (which is currently set at 50p), the percentage strength of the alcohol and its volume as follows:
cy-gb	Mae'r fformiwla hon yn seiliedig ar y MUP (sydd wedi'i bennu yn 50c ar hyn o bryd), canran cryfder yr alcohol a'i gyfaint fel a ganlyn:

en-gb	MUP (£0.5) x Strength (%) x Volume (litres) = minimum price at which it can be sold.
cy-gb	Yr isafbris uned (£0.5) x Cryfder (%) x Cyfaint (litrau) = yr isafbris y gellir ei werthu amdano.

en-gb	The same calculation should be used for the options below, replacing 50p with the relevant unit price.
cy-gb	Dylid defnyddio'r un cyfrifiad ar gyfer yr opsiynau isod, gan ddisodli 50c â’r isafbris uned perthnasol.

en-gb	The Welsh Government has assessed a range of options, which are summarised below.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi asesu ystod o opsiynau, sydd wedi'u crynhoi isod.

en-gb	These options take into consideration the outcome of the operation and effect report and the published independent evaluations.
cy-gb	Mae'r opsiynau hyn yn ystyried canlyniad yr adroddiad gweithredu ac effaith a'r gwerthusiadau annibynnol cyhoeddedig.

en-gb	To inform decision-making, the Welsh Government commissioned updated modelling from the Sheffield Addictions Research Group (SARG) at the University of Sheffield to assess the potential impacts of various price levels using the most recent data.
cy-gb	Er mwyn llywio gwneud penderfyniadau, mae Llywodraeth Cymru wedi comisiynu gwaith modelu wedi'i ddiweddaru gan Sheffield Addictions Research Group (SARG), Prifysgol Sheffield, i asesu effeithiau posibl lefelau pris gwahanol gan ddefnyddio'r data diweddaraf.

en-gb	SARG has previously produced a series of policy appraisals for the Welsh Government, which contributed to the development and implementation of the 50p MUP in Wales in March 2020.
cy-gb	Mae SARG wedi cynhyrchu cyfres o arfarniadau polisi ar gyfer Llywodraeth Cymru yn flaenorol, a gyfrannodd at ddatblygu a gweithredu'r MUP 50c yng Nghymru ym mis Mawrth 2020.

en-gb	A copy of the modelling report is available at (INSERT LINK) and has been considered as part of the draft Regulatory Impact Assessment, which accompanies this consultation (INSERT LINK).
cy-gb	Mae copi o'r adroddiad modelu ar gael yn (INSERT LINK)ac mae wedi cael ei ystyried fel rhan o'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft, sy'n cyd-fynd â'r ymgynghoriad hwn (INSERT LINK).

en-gb	The options set out below present a range of pricing options.
cy-gb	Mae'r opsiynau a nodir isod yn cyflwyno ystod o opsiynau prisio.

en-gb	However, Welsh Ministers retain the discretion to set a different price.
cy-gb	Er hynny, mae Gweinidogion Cymru yn cadw'r disgresiwn i bennu pris gwahanol.

en-gb	Further detailed information about the advantages and disadvantages of each price, and an explanation of the Welsh Government’s proposals can be found in the draft Regulatory Impact Assessment, which accompanies this consultation document.
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth fanwl am fanteision ac anfanteision pob pris, ac esboniad o gynigion Llywodraeth Cymru yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft, sy'n cyd-fynd â'r ddogfen ymgynghori hon.

en-gb	For this consultation document, the Welsh Government has set out its options for a new MUP as follows:
cy-gb	Ar gyfer y ddogfen ymgynghori hon, mae Llywodraeth Cymru wedi nodi ei hopsiynau ar gyfer MUP newydd fel a ganlyn:

en-gb	Lowering the minimum unit price below 50p per unit
cy-gb	Gostwng yr isafbris uned i lai na 50c yr uned

en-gb	Retaining the current minimum unit price of 50p per unit
cy-gb	Cadw'r isafbris uned presennol o 50c yr uned

en-gb	Increasing the minimum unit price to 55p or 60p per unit
cy-gb	Cynyddu'r isafbris uned i 55c neu 60c yr uned

en-gb	Increasing the minimum unit price to 65p per unit
cy-gb	Cynyddu'r isafsbris uned i 65c yr uned

en-gb	Setting the minimum unit price above 65p per unit
cy-gb	Gosod yr isafbris uned i fwy na 65c yr uned

en-gb	The draft Regulatory Impact Assessment accompanying this consultation document provides further detail on the impact of each option (INSERT LINK).
cy-gb	Mae'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft sy'n cyd-fynd â'r ddogfen ymgynghori hon yn rhoi rhagor o fanylion am effaith pob opsiwn (INSERT LINK).

en-gb	Lowering the MUP threshold is estimated to lead to an increase in alcohol consumption, compared to maintaining the 50p per unit level (in 2022 prices) – an increase associated with greater alcohol-related health harm, with the greatest increases among the most deprived groups.
cy-gb	Amcangyfrifir y bydd gostwng y trothwy MUP yn arwain at gynnydd yn y defnydd o alcohol, o'i gymharu â chynnal y lefel o 50c yr uned (ym mhrisiau 2022) - cynnydd sy'n gysylltiedig â mwy o niwed i iechyd sy'n gysylltiedig ag alcohol, gyda'r cynnydd mwyaf ymhlith y grwpiau mwyaf difreintiedig.

en-gb	While minimum unit pricing of alcohol sets a minimum price threshold, in theory, products priced at or just above 50p per unit would not require adjustment.
cy-gb	Er bod isafbris uned am alcohol yn gosod trothwy isafbris, mewn theori, ni fyddai angen addasu cynhyrchion sydd wedi'u prisio yn 50c neu ychydig yn uwch.

en-gb	However, it is likely that some products, which are currently constrained by the current 50p per unit level would drop to a lower threshold, potentially re-entering the market at their previously low-cost high-strength levels.
cy-gb	Er hynny, mae'n debygol y byddai rhai cynhyrchion, sydd wedi'u cyfyngu ar hyn o bryd gan y lefel bresennol o 50c yr uned yn gostwng i drothwy is, gan fynd i mewn i'r farchnad eto ar eu lefelau cryfder uchel cost isel blaenorol.

en-gb	Reducing the MUP threshold from 50p per unit to either 40p per unit or 45p per unit, has been found to contribute to a shift in drinking patterns opposite to those intended by minimum unit pricing of alcohol.
cy-gb	Canfuwyd bod lleihau'r trothwy MUP o 50c yr uned i naill ai 40c yr uned neu 45c yr uned, yn cyfrannu at newid mewn patrymau yfed sy'n groes i'r rhai y bwriedir i isafbris uned am alcohol eu sicrhau.

en-gb	Some individuals move from moderate to hazardous consumption, while others progress from hazardous to harmful levels.
cy-gb	Mae rhai unigolion yn symud o yfed cymedrol i yfed peryglus, tra bo eraill yn symud ymlaen o lefelau peryglus i lefelau niweidiol.

en-gb	If the MUP was significantly reduced or if the legislation was allowed to lapse – by enabling the sunset clause to take effect - the modelling suggests there would be an immediate impact in 2026, with an estimated increase of 461 hazardous drinkers and 959 harmful drinkers and a decline of 1,420 moderate drinkers (Sheffield Report paragraphs following table 1.10 and 1.11, page 25 (INSERT LINK)
cy-gb	Pe bai'r MUP yn cael ei leihau yn sylweddol neu pe caniateid i'r ddeddfwriaeth ddod i ben – drwy alluogi'r cymal machlud i gael effaith – mae'r modelu yn awgrymu y byddai effaith ar unwaith yn 2026, gydag amcangyfrif o gynnydd o 461 o yfwyr peryglus a 959 o yfwyr niweidiol a gostyngiad o 1,420 o yfwyr cymedrol (paragraffau Adroddiad Sheffield yn dilyn tabl 1.10 a 1.11, tudalen 25 (MEWNOSOD DOLEN)

en-gb	Lowering the MUP threshold would also lead to increased alcohol consumption, particularly among the groups most affected.
cy-gb	Byddai gostwng y trothwy MUP hefyd yn arwain at gynnydd mewn lefelau yfed alcohol, yn enwedig ymhlith y grwpiau yr effeithir arnynt fwyaf.

en-gb	However, the estimated impact of such changes appears to be minimal, suggesting the current 50p per unit is no longer significantly influencing the price of the cheapest alcohol.
cy-gb	Er hynny, ymddengys mai bach iawn yw effaith amcangyfrifedig newidiadau o'r fath, sy'n awgrymu nad yw'r swm presennol o 50c yr uned bellach yn dylanwadu'n sylweddol ar bris yr alcohol rhataf.

en-gb	It is estimated that 94.4% of alcohol is now sold at 60p per unit or more with heavy drinkers buying 93.1% at 60p per unit or more.
cy-gb	Amcangyfrifir bod 94.4% o alcohol bellach yn cael ei werthu am 60c yr uned neu fwy gydag yfwyr trwm yn prynu 93.1% am 60c yr uned neu fwy.

en-gb	This suggests that, even among those who consume the lowest cost alcohol, the 50p per unit MUP will have limited influence on the market by 2026.
cy-gb	Mae hyn yn awgrymu, hyd yn oed ymhlith y rhai sy'n yfed yr alcohol cost isaf, y bydd y MUP 50c yr uned yn cael dylanwad cyfyngedig ar y farchnad erbyn 2026.

en-gb	(Sheffield Report page 48 INSERT LINK)
cy-gb	(Adroddiad Sheffield tudalen 48 INSERT LINK)

en-gb	Reducing the MUP below 50p would contradict the policy's objective of decreasing alcohol-related harm and addressing health inequalities.
cy-gb	Byddai lleihau'r MUP i lai na 50c yn groes i amcan y polisi sef lleihau niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol a mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd.

en-gb	Such a move would contradict the Welsh Government’s commitment to minimise the negative health effects of alcohol consumption.
cy-gb	Byddai cam o'r fath yn groes i ymrwymiad Llywodraeth Cymru i leihau effeithiau negyddol yfed alcohol ar iechyd.

en-gb	For these reasons, this option is not being proposed at this stage.
cy-gb	Am y rhesymau hyn, nid yw'r opsiwn hwn yn cael ei gynnig ar hyn o bryd.

en-gb	Additional details supporting this conclusion can be found in the draft Regulatory Impact Assessment (INSERT LINK).
cy-gb	Mae manylion ychwanegol sy'n ategu'r casgliad hwn i'w gweld yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft (INSERT LINK).

en-gb	Evidence in the independent evaluations and the operation and effect report indicates that the 50p per unit level has been effective in supporting the overall aims of the minimum unit pricing of alcohol policy.
cy-gb	Mae tystiolaeth yn y gwerthusiadau annibynnol a'r adroddiad gweithrediad ac effaith yn dangos bod y lefel o 50c fesul uned wedi bod yn effeithiol o ran cefnogi nodau cyffredinol y polisi isafbris uned am alcohol.

en-gb	However, its overall effectiveness has been eroded by inflation and the rising cost of living.
cy-gb	Er hynny, mae ei effeithiolrwydd cyffredinol wedi cael ei erydu gan chwyddiant a'r costau byw cynyddol.

en-gb	A 50p per unit rate now holds less value in real terms than when it was first implemented in Wales in 2020.
cy-gb	Mae gan gyfradd o 50c fesul uned bellach lai o werth mewn termau real na phan gafodd ei gweithredu gyntaf yng Nghymru yn 2020.

en-gb	As was noted in the independent evaluations, the period of persistently high inflation high inflation post-pandemic in particular has contributed to the erosion of the value of the MUP in real terms.
cy-gb	Fel y nodwyd yn y gwerthusiadau annibynnol, mae'r cyfnod o chwyddiant uchel parhaus ar ôl y pandemig yn benodol wedi cyfrannu at erydiad gwerth y MUP mewn termau real.

en-gb	Using the CPIH index, the effect of inflation between 2020 and 2026 is equivalent to the 50p MUP falling to 39p in 2020 prices.
cy-gb	Gan ddefnyddio'r mynegai CPIH, mae effaith chwyddiant rhwng 2020 a 2026 yn cyfateb i ostyngiad yn y MUP o 50c i 39c ym mhrisiau 2020.

en-gb	This means the current 50p MUP is no longer significantly influencing the price of the cheapest alcohol.
cy-gb	Mae hyn yn golygu nad yw'r MUP 50c presennol bellach yn dylanwadu'n sylweddol ar bris yr alcohol rhataf.

en-gb	However, the main conclusion from the independent evaluations is that the evidence provides a broadly positive account of the legislation as a policy measure, and more specifically, its implementation in Wales.
cy-gb	Er hynny, y prif gasgliad o'r gwerthusiadau annibynnol yw bod y dystiolaeth yn darparu cyfrif cadarnhaol ar y cyfan o'r ddeddfwriaeth fel mesur polisi, ac yn fwy penodol, ei gweithredu yng Nghymru.

en-gb	The independent evaluators’ main consideration recommendation was that the Welsh Government should retain minimum unit pricing of alcohol as a policy tool, rather than allowing it to lapse, and that consideration should be given to reviewing the current MUP price level.
cy-gb	Prif argymhelliad ystyriaeth y gwerthuswyr annibynnol oedd y dylai Llywodraeth Cymru gadw isafbris uned am alcohol fel offeryn polisi, yn hytrach na chaniatáu iddo ddod i ben, ac y dylid ystyried adolygu lefel y pris MUP presennol.

en-gb	Raising the MUP to 55p per unit represents an increase from the current rate, however, it is unlikely to maintain the policy’s value in real terms when adjusted for inflation.
cy-gb	Mae codi'r MUP i 55c yr uned yn gynnydd o'r gyfradd bresennol, er hynny, mae'n annhebygol o gynnal gwerth y polisi mewn termau real pan gaiff ei addasu ar gyfer chwyddiant.

en-gb	Over time, as demonstrated with the current 50p per unit rate, the value of the MUP has eroded, reducing the anticipated public health benefits of the intervention.
cy-gb	Dros amser, fel y dangosir gyda'r gyfradd bresennol o 50c yr uned, mae gwerth y MUP wedi erydu, gan leihau manteision disgwyliedig yr ymyrraeth i iechyd y cyhoedd.

en-gb	While various factors must be considered when determining a new price level, ensuring it keeps pace with inflation is a key aspect of preserving minimum unit pricing of alcohol’s effectiveness.
cy-gb	Er bod rhaid ystyried ffactorau amrywiol wrth bennu lefel pris newydd, mae sicrhau ei fod yn symud gam yn gam â chwyddiant yn agwedd allweddol ar gadw effeithiolrwydd isafbris uned am alcohol.

en-gb	Similarly, increasing the MUP to 60p per unit – while helping to maintain the benefits of the policy – is expected to deliver only a modest improvement in public health outcomes.
cy-gb	Yn yr un modd, disgwylir i gynyddu'r MUP i 60c yr uned – er y bydd yn helpu i gynnal manteision y polisi – sicrhau gwelliant cymedrol yn unig mewn canlyniadau iechyd y cyhoedd.

en-gb	Increasing the minimum unit price to 65p per unit
cy-gb	Cynyddu'r isafbris uned i 65c yr uned

en-gb	Modelling suggests raising the MUP to 65p per unit – this is the level the Scottish MUP is current set at – could reduce the number of hazardous drinkers by 6,363 and harmful drinkers by 4,906, while potentially increasing the number of moderate drinkers by 11,270.
cy-gb	Mae modelu yn awgrymu y gallai codi'r MUP i 65c yr uned - sef lefel MUP yr Alban ar hyn o bryd - leihau 6,363 ar nifer yr yfwyr peryglus ac 4,906 ar nifer yr yfwyr niweidiol, tra'n cynyddu 11,270 ar nifer yr yfwyr cymedrol.

en-gb	In comparison, allowing the sunset clause to take effect is estimated to lead to an immediate increase in the number of hazardous (+461) and harmful (+959) drinkers, with a corresponding reduction in the number of moderate drinkers of (-1420).
cy-gb	I'r gwrthwyneb, amcangyfrifir y bydd caniatáu i'r cymal machlud gymryd effaith arwain at gynnydd ar unwaith yn nifer yr yfwyr peryglus (+461) a niweidiol (+959), gyda gostyngiad cyfatebol yn nifer yr yfwyr cymedrol o (-1420).

en-gb	It is also projected a 65p MUP would reduce alcohol-related mortality, with an estimate 902 fewer alcohol-caused deaths, including 628 fewer alcohol-specific deaths, over a 20-year period.
cy-gb	Rhagwelir hefyd y byddai MUP o 65c yn lleihau marwolaethau sy'n gysylltiedig ag alcohol, gydag amcangyfrif o 902 yn llai o farwolaethau a achosir gan alcohol, gan gynnwys 628 yn llai o farwolaethau alcohol-benodol, dros gyfnod o 20 mlynedd.

en-gb	In the first year alone, there would be 22 fewer alcohol-related deaths.
cy-gb	Yn y flwyddyn gyntaf yn unig, byddai 22 yn llai o farwolaethau sy'n gysylltiedig ag alcohol.

en-gb	(Table 1.16, page 34 of Sheffield Modelling Report (INSERT LINK).
cy-gb	(Tabl 1.16, tudalen 34 o Adroddiad Modelu Sheffield (INSERT LINK).

en-gb	As detailed in the option to retain a 50p per unit rate, the current threshold has become relatively ineffective at increasing the prices of the cheapest alcohol products.
cy-gb	Fel y nodir yn yr opsiwn i gadw cyfradd o 50c yr uned, mae'r trothwy presennol wedi dod yn gymharol aneffeithiol o ran cynyddu prisiau'r cynhyrchion alcohol rhataf.

en-gb	By 2026, the modelling data shows only a small share of the alcohol market will be impacted, as more than 93% of alcohol is already sold at 60p per unit or more – including for heavy drinkers and in the most deprived areas.
cy-gb	Erbyn 2026, mae'r data modelu yn dangos mai ar gyfran fach o'r farchnad alcohol yn unig yr effeithir, gan fod mwy na 93% o alcohol eisoes yn cael ei werthu am 60c yr uned neu fwy - gan gynnwys yn achos yfwyr trwm ac yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig.

en-gb	Raising the MUP is expected to further reduce alcohol consumption, especially in deprived areas.
cy-gb	Disgwylir i godi'r MUP leihau'r defnydd o alcohol ymhellach, yn enwedig mewn ardaloedd difreintiedig.

en-gb	It is expected to decrease harmful drinking while encouraging more people to drink at moderate levels.
cy-gb	Disgwylir iddo leihau yfed niweidiol tra'n annog mwy o bobl i yfed ar lefelau cymedrol.

en-gb	The Scottish Government increased its MUP level in September 2024 to 65p per unit.
cy-gb	Cynyddodd Llywodraeth yr Alban ei lefel MUP ym mis Medi 2024 i 65c yr uned.

en-gb	During the Welsh Government’s consultation on the impact of minimum unit pricing in 2025, which was part of the preparation of the operation and effect report, several organisations suggested that increasing the price to 65p per unit could help reduce market disruption and promote consistency between Wales and Scotland.
cy-gb	Yn ystod ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ar effaith yr isafbris uned yn 2025, a oedd yn rhan o baratoi'r adroddiad gweithrediad ac effaith, awgrymodd sawl sefydliad y gallai cynyddu'r pris i 65c yr uned helpu i leihau tarfu ar y farchnad a hyrwyddo cysondeb rhwng Cymru a'r Alban.

en-gb	They also noted that alignment might benefit national retailers and suppliers.
cy-gb	Nodwyd hefyd y gallai cysoni fod o fudd i fanwerthwyr a chyflenwyr cenedlaethol.

en-gb	Some stakeholders further expressed the view that setting the MUP at 65p per unit could enhance the policy’s effectiveness and consistency across both nations.
cy-gb	Mynegodd rhai rhanddeiliaid y farn ymhellach y gallai gosod y MUP yn 65c yr uned wella effeithiolrwydd a chysondeb y polisi ar draws y ddwy wlad.

en-gb	These perspectives are presented here to inform the consultation and support consideration of the potential implications of a 65p per unit threshold.
cy-gb	Cyflwynir y safbwyntiau hyn yma i lywio'r ymgynghoriad ac i gefnogi ystyriaeth o oblygiadau posibl trothwy o 65c yr uned.

en-gb	We invite your view about whether a 65p per unit level would provide an appropriate balance between achieving public health objectives and minimising potential impacts on consumers and businesses.
cy-gb	Rydym yn gwahodd eich barn ynghylch a fyddai lefel o 65c yr uned yn darparu cydbwysedd priodol rhwng cyflawni amcanion iechyd y cyhoedd a lleihau'r effeithiau posibl ar ddefnyddwyr a busnesau.

en-gb	This consultation seeks feedback on the evidence presented and whether this level is appropriate in the Welsh context.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn ceisio adborth ar y dystiolaeth a gyflwynwyd ac a yw'r lefel hon yn briodol yng nghyd-destun Cymru.

en-gb	Additional details supporting this conclusion can be found in the Draft Regulatory Impact Assessment (INSERT LINK).
cy-gb	Mae manylion ychwanegol sy'n ategu'r casgliad hwn i'w gweld yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol Drafft (INSERT LINK).

en-gb	Setting the minimum unit price above 65p per unit
cy-gb	Gosod yr isafbris uned  yn uwch na 65c yr uned

en-gb	While a higher price per unit could further reduce alcohol-related harms, the Welsh Government acknowledges that such increases may have a more significant impact on consumers, the retail sector and the alcohol industry.
cy-gb	Er y gallai pris uwch fesul uned leihau niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol ymhellach, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gallai codiadau o'r fath gael effaith fwy sylweddol ar ddefnyddwyr, y sector manwerthu a'r diwydiant alcohol.

en-gb	Raising the minimum unit price to 70p, 75p, or 80p per unit would constitute a substantial rise above inflation and could affect up to 80% of the market, including some premium products.
cy-gb	Byddai codi'r isafbris uned i 70c, 75c, neu 80c yr uned yn gynnydd sylweddol uwch na chwyddiant ac fe allai effeithio ar hyd at 80% o'r farchnad, gan gynnwys rhai cynhyrchion premiwm.

en-gb	This level of change may be perceived as more disruptive to the market.
cy-gb	Efallai y bydd canfyddiad y bydd y lefel hon o newid yn tarfu'n fwy ar y farchnad.

en-gb	The Welsh Government is not proposing these higher thresholds as their potential impacts may not provide a viable balance between public health benefits and economic considerations at this stage.
cy-gb	Nid yw Llywodraeth Cymru yn cynnig y trothwyon uwch hyn gan na fydd eu heffeithiau posibl yn darparu cydbwysedd hyfyw rhwng buddion iechyd y cyhoedd ac ystyriaethau economaidd ar hyn o bryd.

en-gb	Proposal
cy-gb	Y cynnig

en-gb	The Welsh Government is consulting on two proposals:
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ar ddau gynnig:

en-gb	Continuing minimum unit pricing in Wales beyond March 2026.
cy-gb	Parhau â'r isafbris uned yng Nghymru y tu hwnt i fis Mawrth 2026.

en-gb	If minimum unit pricing continues in Wales beyond Match 2026, the minimum unit price is raised from 50p per unit to 65p per unit.
cy-gb	Os bydd isafsbris uned yn parhau yng Nghymru y tu hwnt i Match 2026, codir yr isafbris uned o 50c yr uned i 65c yr uned.

en-gb	By proposing a minimum unit price (MUP) of 65p per unit, the policy aims to maintain the relative value of alcohol compared to other goods.
cy-gb	Drwy gynnig isafbris uned (MUP) o 65c yr uned, nod y polisi yw cynnal gwerth cymharol alcohol o'i gymharu â nwyddau eraill.

en-gb	Modelling suggests that an increase to this level may enhance the health benefits observed at the current 50p per unit rate, with evidence suggesting the potential for further reductions in alcohol-related harm across the population.
cy-gb	Mae modelu yn awgrymu y gallai cynnydd i'r lefel hon wella'r manteision iechyd a welir ar y gyfradd gyfredol o 50c yr uned, gyda'r dystiolaeth yn awgrymu'r potensial ar gyfer gostyngiadau pellach mewn niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol ar draws y boblogaeth.

en-gb	Raising the MUP is expected to help lower alcohol consumption, which could lead to reductions in alcohol-related mortality, hospital admissions, and premature deaths.
cy-gb	Disgwylir i godi'r MUP helpu i leihau'r defnydd o alcohol, a allai arwain at ostyngiadau mewn marwolaethau sy'n gysylltiedig ag alcohol, derbyniadau i'r ysbyty, a marwolaethau cynamserol.

en-gb	These benefits are expected to be most pronounced among people who drink at hazardous levels and could be more evident in the more deprived areas, potentially contributing to efforts to reduce health inequalities, Conversely, modelling suggests that lowering the MUP may risk exacerbating these inequalities.
cy-gb	Disgwylir i'r manteision hyn fod amlycaf ymhlith pobl sy'n yfed ar lefelau peryglus ac fe allai fod yn fwy amlwg yn yr ardaloedd mwy difreintiedig, gan gyfrannu o bosibl at ymdrechion i leihau anghydraddoldebau iechyd. I'r gwrthwyneb, mae modelu yn awgrymu y gallai lleihau'r MUP waethygu'r anghydraddoldebau hyn.

en-gb	Additionally, a 65p per unit threshold aligns with the approach adopted in Scotland, and reflects feedback received from stakeholders during a consultation earlier this year.
cy-gb	Yn ogystal, mae trothwy o 65c yr uned yn cyd-fynd â'r dull a fabwysiadwyd yn yr Alban, ac yn adlewyrchu'r adborth a ddaeth i law oddi wrth gan randdeiliaid yn ystod ymgynghoriad yn gynharach eleni.

en-gb	A harmonised policy across both nations has been suggested as a way to offer greater clarity for retailers and suppliers while minimising potential market disruption.
cy-gb	Mae polisi cyson ar draws y ddwy wlad wedi'i awgrymu fel ffordd o gynnig mwy o eglurder i fanwerthwyr a chyflenwyr tra'n tarfu cyn lleied â phosibl ar y farchnad.

en-gb	This approach aims to support the continued effectiveness of minimum unit pricing in reducing alcohol-related harm, while taking into account stakeholder input and the latest available evidence.
cy-gb	Nod y dull hwn yw cefnogi effeithiolrwydd parhaus isafbris uned wrth leihau niwed sy'n gysylltiedig ag alcohol, gan gymryd i ystyriaeth yr un pryd mewnbwn rhanddeiliaid a'r dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael.

en-gb	It also reflects the Welsh Government’s ongoing commitment to improving public health outcomes.
cy-gb	Mae'n adlewyrchu hefyd ymrwymiad parhaus Llywodraeth Cymru i wella canlyniadau iechyd y cyhoedd.

en-gb	Preventing the harm caused by alcohol misuse has been a key part of our substance misuse operations and our overall aim continues to ensure that people in Wales are aware of the dangers and impact of alcohol misuse and to know where they can seek information, help and support if they need it.
cy-gb	Mae atal y niwed a achosir gan gamddefnyddio alcohol wedi bod yn rhan allweddol o'n gweithrediadau camddefnyddio sylweddau a'n nod cyffredinol o hyd yw parhau i sicrhau bod pobl yng Nghymru yn ymwybodol o beryglon ac effaith camddefnyddio alcohol ac yn gwybod ble y gallant ofyn am wybodaeth, cymorth a chefnogaeth os oes arnynt eu hangen.

en-gb	Question 1.
cy-gb	Cwestiwn 1.

en-gb	Do you think minimum unit pricing should continue in Wales?
cy-gb	Ydych chi'n meddwl y dylai'r isafbris uned barhau yng Nghymru?

en-gb	If minimum unit pricing continues, do you agree with a new level being set at 65p per unit?
cy-gb	Os bydd isafbris uned yn parhau, a ydych yn cytuno â phennu lefel newydd o 65c yr uned?

en-gb	Views
cy-gb	Safbwyntiau

en-gb	We would like to know your views on the effects 'Minimum Unit Pricing (MUP)' would have on the Welsh language, specifically on opportunities for people to use Welsh and on treating the Welsh language no less favourably than English.
cy-gb	Hoffem glywed eich barn am yr effeithiau y byddai'r 'Isafbris Uned (MUP)' yn eu cael ar y Gymraeg, yn benodol ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg ac o ran peidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na’r Saesneg.

en-gb	What effects, if any, do you think there would be on the Welsh language?
cy-gb	Yn eich barn chi, beth fyddai’r effeithiau ar y Gymraeg, os o gwbl?

en-gb	How do you believe 'Minimum Unit Pricing' could be formulated or changed so as to have positive effects or increased positive effects on opportunities for people to use the Welsh Language?
cy-gb	Sut rydych yn credu y gellid llunio neu newid yr 'Isafbris Uned' er mwyn cael effeithiau cadarnhaol neu fwy o effeithiau cadarnhaol ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg?

en-gb	Do you have any related issues which have not been addressed in this consultation?
cy-gb	A oes unrhyw faterion cysylltiedig nad yw'r ymgynghoriad hwn wedi mynd i'r afael â nhw?

en-gb	WELSH LANGUAGE AND EDUCATION (WALES) ACT 2025
cy-gb	DEDDF Y GYMRAEG AC ADDYSG (CYMRU) 2025

en-gb	These Explanatory Notes are for the Welsh Language and Education (Wales) Act 2025 which was introduced into Senedd Cymru on 15 July 2024 and received Royal Assent on 7 July 2025.
cy-gb	Mae’r Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 a gyflwynwyd i Senedd Cymru ar 15 Gorffennaf 2024 ac a dderbyniodd Gydsyniad Brenhinol ar 7 Gorffennaf 2025.

en-gb	They have been prepared by the Welsh Government’s Education, Culture and Welsh Language Group in order to assist the reader of the Act.
cy-gb	Fe’u lluniwyd gan Grŵp Addysg, Diwylliant a’r Gymraeg Llywodraeth Cymru er mwyn cynorthwyo’r sawl sy’n darllen y Ddeddf.

en-gb	Where a provision of the Act does not seem to require any explanation or comment, none is given.
cy-gb	Pan fo’n ymddangos nad oes angen unrhyw esboniad neu sylw ar un o ddarpariaethau’r Ddeddf, nis rhoddir.

en-gb	The Welsh Government has set a goal of a million Welsh speakers in Wales by 2050.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod nod o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru erbyn 2050.

en-gb	The main objective of this Act is to contribute towards that goal by putting measures in place that aim to ensure that all pupils, by the time they cease to be of compulsory school age, are independent Welsh language users, at least.
cy-gb	Prif amcan y Ddeddf hon yw cyfrannu at y nod hwnnw drwy roi camau yn eu lle er mwyn ceisio sicrhau bod pob disgybl yn cyrraedd diwedd oedran ysgol gorfodol yn ddefnyddiwr Cymraeg annibynnol, o leiaf.

en-gb	In particular, the objective is for all pupils to develop oral skills equivalent to B2 level of the Common European Framework of Reference for Languages.
cy-gb	Yn benodol, yr amcan yw i bob disgybl feithrin sgiliau llafar sydd gyfystyr â lefel B2 o’r Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd.

en-gb	In summary, the Act will:
cy-gb	Yn gryno, bydd y Ddeddf:

en-gb	provide a statutory basis for the target of a million Welsh speakers by 2050, by requiring the Welsh language strategy to include a target of at least a million Welsh speakers by 2050, as well as other targets relating to the use of Welsh language, including use in the workplace and social use;
cy-gb	yn rhoi sail statudol i’r targed o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, drwy ei gwneud yn ofynnol i strategaeth y Gymraeg gynnwys targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg, o leiaf, erbyn 2050, yn ogystal â thargedau eraill sy’n ymwneud â defnyddio’r Gymraeg, gan gynnwys yn y gweithle ac yn gymdeithasol;

en-gb	establish a standard approach to describing Welsh language ability based on the common reference levels of the Common European Framework of Reference for Languages;
cy-gb	yn sefydlu dull safonol ar gyfer disgrifio gallu yn y Gymraeg ar sail lefelau cyfeirio cyffredin y Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd;

en-gb	sets out three statutory language categories for schools (Primarily Welsh language”, “Dual Language”, and “Primarily English language, partly Welsh”), and provides for the designation of those language categories, along with requirements relating to the minimum amount of Welsh language education provided, and Welsh language learning goals for each category;
cy-gb	yn nodi bod tri chategori iaith statudol ar gyfer ysgolion (“Prif iaith – Cymraeg”, “Dwy Iaith”, a “Prif iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”), ac yn gwneud darpariaeth ynghylch dynodi’r categorïau iaith hynny, ynghyd â gofynion o ran isafswm yr addysg Gymraeg a ddarperir a nodau dysgu Cymraeg sydd ynghlwm wrth y categorïau;

en-gb	link the linguistic planning undertaken at a national level (by placing a duty on the Welsh Ministers to prepare a National Framework for Welsh Language Education and Learning Welsh), at local authority level (by placing a duty on local authorities to prepare local Welsh in education strategic plans), and at school level (by placing a duty on schools to prepare Welsh language education delivery plans);
cy-gb	yn cysylltu’r cynllunio ieithyddol a wneir ar lefel genedlaethol (drwy osod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg), ar lefel sirol (drwy osod dyletswydd ar awdurdodau lleol i lunio cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg), ac ar lefel ysgol (drwy osod dyletswydd ar ysgolion i lunio cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg);

en-gb	establish a National Institute for Learning Welsh as a new body, responsible for supporting people (of all ages) to learn Welsh.
cy-gb	yn sefydlu corff newydd, sef yr Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol, a fydd yn gyfrifol am gefnogi pobl (o bob oedran) i ddysgu Cymraeg.

en-gb	The diagram below shows how different Parts of the Act interact to achieve the main aim of promoting and facilitating the use of Welsh at national, local authority and school level:
cy-gb	Mae’r diagram isod yn dangos sut mae Rhannau gwahanol o’r Ddeddf yn cydblethu i gyflawni’r prif nod o hybu a hwyluso defnydd o’r Gymraeg ar lefel genedlaethol, awdurdod lleol ac ysgol:

en-gb	Noted below is a broad outline of the structure introduced by the Act for linguistic planning and accountability for the steps which are to be taken accordingly.
cy-gb	Isod, nodir yn fras strwythur y cynllunio ieithyddol, a’r atebolrwydd am y camau sydd i’w cymryd yn unol â hynny, a gyflwynir gan y Ddeddf.

en-gb	For each level, the main duties imposed on Welsh Ministers, local authorities and schools are as follows:
cy-gb	Fesul lefel, mae’r prif ddyletswyddau a osodir ar Weinidogion Cymru, awdurdodau lleol ac ysgolion fel a ganlyn:

en-gb	National Framework for Welsh Language Education and Learning Welsh
cy-gb	Y Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg

en-gb	The Welsh Ministers are required to take all reasonable steps to implement their National Framework for Welsh Language Education and Learning Welsh (section 26), and must report on the implementation of National Framework annually (section 29).
cy-gb	Gofyniad ar Weinidogion Cymru i gymryd pob cam rhesymol i weithredu eu Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg (adran 26), a bod rhaid iddynt adrodd ar y Fframwaith Cenedlaethol yn flynyddol (adran 29).

en-gb	Local authorities’ local Welsh in education strategic plans
cy-gb	Cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg awdurdodau lleol

en-gb	A local authority must take all reasonable steps to meet the targets set out in the National Framework in relation to its area (section 26), and its local Welsh in education strategic plan must be approved by the Welsh Ministers (section 32).
cy-gb	Rhaid i awdurdod lleol gymryd pob cam rhesymol i gyflawni’r targedau a nodir yn y Fframwaith Cenedlaethol mewn perthynas â’i ardal (adran 26), a rhaid i’w gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg gael ei gymeradwyo gan Weinidogion Cymru (adran 32).

en-gb	Each local authority must also take all reasonable steps to implement its local Welsh in education strategic plan (section 33).
cy-gb	Rhaid i bob awdurdod lleol hefyd gymryd pob cam rhesymol i weithredu ei gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg (adran 33).

en-gb	Schools’ Welsh language education delivery plans
cy-gb	Cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg ysgolion

en-gb	Each school’s delivery plan must have regard to the local strategic plan of the local authority that maintains the school, and be approved by that local authority (sections 14 and 15).
cy-gb	Rhaid i gynllun cyflawni pob ysgol roi sylw i gynllun strategol lleol yr awdurdod lleol sy’n cynnal yr ysgol, a chael ei gymeradwyo gan yr awdurdod lleol hwnnw (adrannau 14 a 15).

en-gb	A school’s governing body must ensure that the school provides at least the minimum amount of Welsh language education for the school’s language category (section 10(6)) and take all reasonable steps (section 15(9)) to implement the proposals contained in its delivery plan (see section 14(e), (f), (g), (h) and (i)).
cy-gb	Rhaid i gorff llywodraethu ysgol sicrhau bod yr ysgol yn darparu’r isafswm o addysg Gymraeg ar gyfer categori iaith yr ysgol, o leiaf (adran 10(6)) a chymryd pob cam rhesymol (adran 15(9)) i weithredu’r cynigion sydd yn ei gynllun cyflawni (gweler adran 14(e), (f), (g), (h) ac (i)).

en-gb	The Act consists of 57 sections and two Schedules.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn cynnwys 57 o adrannau a dwy Atodlen.

en-gb	Part 1 – Promotion and Facilitation of Use of the Welsh Language
cy-gb	Rhan 1 – Hybu a Hwyluso Defnydd o’r Gymraeg

en-gb	The effect of section 1(1)(a) is that the Welsh Ministers’ strategy on promoting and facilitating the use of the Welsh language, under section 78 of the Government of Wales Act 2006 (“Welsh language strategy”), must include the target of at least one million Welsh speakers by 2050.
cy-gb	Effaith adran 1(1)(a) yw ei bod yn ofynnol i strategaeth Gweinidogion Cymru ar hybu a hwyluso defnydd o’r Gymraeg, o dan adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (“strategaeth y Gymraeg”), gynnwys y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg, o leiaf, erbyn 2050.

en-gb	This provides that any target set in the strategy may not be less than one million, reflects the current target found in ”Cymraeg 2050:
cy-gb	Mae hyn yn darparu na chaiff unrhyw darged a osodir gan y strategaeth fod yn is nag un filiwn, ac mae’n adlewyrchu’r targed presennol a geir yn “Cymraeg 2050:

en-gb	A million Welsh speakers”, published in 2017, and provides a statutory basis for the target.
cy-gb	Miliwn o siaradwyr”, a gyhoeddwyd yn 2017, ac yn rhoi sail statudol iddo.

en-gb	Under section 78 of the Government of Wales Act 2006 the Welsh Ministers must adopt a Welsh language strategy setting out their proposals for promoting and facilitating the use of the Welsh language.
cy-gb	O dan adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, rhaid i Weinidogion Cymru fabwysiadu strategaeth y Gymraeg sy’n nodi eu cynigion ar gyfer hybu a hwyluso defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	They must publish the strategy and lay it before the Senedd.
cy-gb	Rhaid iddynt gyhoeddi’r strategaeth a’i gosod gerbron Senedd Cymru.

en-gb	At the end of each financial year the Welsh Ministers must publish a report on how the proposals in the strategy were implemented and set out how effective the implementation of the proposals in the strategy has been in promoting and facilitating the use of Welsh.
cy-gb	Ar ddiwedd pob blwyddyn ariannol rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi adroddiad ar sut y gweithredwyd y cynigion yn y strategaeth a nodi pa mor effeithiol y bu gweithredu’r cynigion yn y strategaeth wrth hybu a hwyluso defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	A copy of the report must be laid before the Senedd.
cy-gb	Rhaid gosod copi o’r adroddiad gerbron y Senedd.

en-gb	They must also publish a plan before the start of each financial year setting out how they are going to implement the proposals in the strategy during that year.
cy-gb	Rhaid iddynt hefyd gyhoeddi cynllun cyn dechrau pob blwyddyn ariannol yn nodi sut maent yn mynd i weithredu’r cynigion yn y strategaeth yn ystod y flwyddyn honno.

en-gb	Section 1 also provides for other matters that the strategy must include.
cy-gb	Mae adran 1 hefyd yn darparu ar gyfer materion eraill y mae rhaid i’r strategaeth eu cynnwys.

en-gb	The strategy must set targets:
cy-gb	Rhaid i’r strategaeth osod targedau:

en-gb	to increase the use of Welsh in the workplace and its social use;
cy-gb	i gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle ac yn gymdeithasol;

en-gb	to increase the number of pupils of compulsory school age receiving education in “Primarily Welsh Language” category schools;
cy-gb	i gynyddu nifer y disgyblion o oedran ysgol gorfodol sy’n cael addysg mewn ysgolion categori “Prif iaith – Cymraeg”;

en-gb	to increase the number of “Primarily Welsh Language” category schools;
cy-gb	i gynyddu nifer yr ysgolion categori “Prif iaith – Cymraeg”;

en-gb	to increase the amount of Welsh language education provided in “Dual Language” and “Primarily English language, partly Welsh” category schools; and
cy-gb	i gynyddu swm yr addysg Gymraeg a ddarperir mewn ysgolion categori “Dwy Iaith” a “Prif iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”; ac

en-gb	to increase the number of people learning Welsh (section 1(1)(b) to (d)).
cy-gb	i gynyddu nifer y bobl sy’n dysgu Cymraeg (adran 1(1)(b) i (d)).

en-gb	The target of a million Welsh speakers is the basis of the overall aim of this Act, which is to increase the number of people who speak and use Welsh, and drives the further targets set at national, local authority or school level – whether those targets are for use in workplaces, social use or for the Welsh language education and learning Welsh sector.
cy-gb	Mae’r targed o gael miliwn o siaradwyr yn sail i nod cyffredinol y Ddeddf hon, sef cynyddu nifer y bobl sy’n siarad Cymraeg ac yn ei defnyddio, ac yn gyrru’r targedau pellach a osodir ar lefel genedlaethol, awdurdod lleol neu ysgol – boed y targedau hynny ar gyfer defnydd mewn gweithleoedd, defnydd cymdeithasol neu ar gyfer y sector addysg a dysgu Cymraeg.

en-gb	The strategy’s targets are also intended to set a context and direction for the Welsh Ministers, local authorities, the National Institute for Learning Welsh and for schools as they actively plan their work.
cy-gb	Bwriedir hefyd i dargedau’r strategaeth osod cyd-destun a chyfeiriad i Weinidogion Cymru, i awdurdodau lleol, i’r Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol ac i ysgolion wrth iddynt fynd ati i gynllunio eu gwaith.

en-gb	Aligned actions will be needed at many levels in order to realise the overall aim of the Act.
cy-gb	Bydd angen gweithredu cydlynol ar sawl lefel er mwyn gallu gwireddu nod cyffredinol y Ddeddf.

en-gb	For example, the education-related targets specified in the strategy, in accordance with section 1(1)(c), form the basis of the content of the National Framework on Welsh Education and Learning Welsh (see Part 4), and of the targets set out in that Framework.
cy-gb	Er enghraifft, mae’r targedau sy’n ymwneud ag addysg a bennir yn y strategaeth yn unol ag adran 1(1)(c), yn sail i’r cynnwys a’r targedau a osodir yn y Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg (gweler Rhan 4).

en-gb	Section 1(1)(e) requires the Welsh Ministers to include in the strategy information about the steps they will take to encourage passing on the Welsh language, and section 1(1)(f) requires the strategy to specify the steps intended to be taken to encourage an increase in digital use of the Welsh language.
cy-gb	Mae adran 1(1)(e) yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gynnwys yn y strategaeth y camau y byddant yn eu cymryd i annog trosglwyddo’r Gymraeg, ac mae adran 1(1)(f) yn ei gwneud yn ofynnol i’r strategaeth bennu’r camau y bwriedir eu cymryd i annog cynnydd mewn defnydd digidol o’r Gymraeg.

en-gb	Section 1(1)(g) imposes a requirement on the Welsh Ministers to set criteria to measure the progress that is needed in order to achieve the targets of this subsection.
cy-gb	Mae adran 1(1)(g) yn gosod gofyniad ar Weinidogion Cymru i bennu meini prawf i fesur y cynnydd sydd ei angen er mwyn cyflawni targedau’r is-adran hon.

en-gb	Section 1(2) sets out that the Welsh Ministers may, by regulations, amend the targets required to be set by the strategy in line with section 1(1)(c) which relate to:
cy-gb	Mae adran 1(2) yn nodi y gall Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, ddiwygio’r targedau sy’n ofynnol i’r strategaeth eu gosod, yn unol ag adran 1(1)(c), ac sy’n ymwneud â:

en-gb	increasing the number of pupils of compulsory school age receiving education in “Primarily Welsh Language” category schools;
cy-gb	cynyddu nifer y disgyblion o oedran ysgol gorfodol sy’n cael addysg mewn ysgolion categori “Prif iaith – Cymraeg”;

en-gb	increasing the number of “Primarily Welsh Language” category schools; and
cy-gb	cynyddu nifer yr ysgolion categori “Prif iaith – Cymraeg”; a

en-gb	increasing the amount of Welsh language education provided in “Dual Language” and “Primarily English language, partly Welsh” category schools.
cy-gb	cynyddu swm yr addysg Gymraeg a ddarperir mewn ysgolion categori “Dwy Iaith” a “Prif iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”.

en-gb	The Welsh Ministers are required to consider the targets set in accordance with section 1(1)(a)-(d) as they set out in the strategy (section 1(3)) their proposals for promoting and facilitating the Welsh language.
cy-gb	Mae’n ofynnol i Weinidogion Cymru ystyried y targedau a bennir yn unol ag adran 1(1)(a)-(d) wrth iddynt nodi yn y strategaeth (adran 1(3)) eu cynigion ar gyfer hybu a hwyluso defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	Section 1(4) requires them to set out (in the plan published annually under section 78(9) of the Government of Wales Act 2006) what they will do to achieve the targets referred to in section 1(1)(a) and (b).
cy-gb	Mae adran 1(4) yn ei gwneud yn ofynnol iddynt nodi (yn y cynllun a gyhoeddir yn flynyddol o dan adran 78(9) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006) yr hyn y byddant yn ei wneud i gyflawni’r targedau y cyfeirir atynt yn adran 1(1)(a) a (b).

en-gb	In addition, they are required, in accordance with section 29, to include information in the annual report (under section 78(8) of the Government of Wales Act 2006) about how the National Framework has been implemented.
cy-gb	Yn ogystal, mae’n ofynnol iddynt, yn unol ag adran 29, gynnwys gwybodaeth yn yr adroddiad blynyddol (o dan adran 78(8) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006) am sut y gweithredwyd y Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	They must also include information in the plan (under section 78(9) of the Government of Wales Act 2006) about how they will implement the National Framework.
cy-gb	Rhaid iddynt hefyd gynnwys gwybodaeth yn y cynllun (o dan adran 78(9) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006) am sut y byddant yn gweithredu’r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	Section 24 places a requirement on the Welsh Ministers to set out in the National Framework how they will implement the strategy’s proposals in relation to the targets set in accordance with section 1(1)(c)-(d).
cy-gb	Mae adran 24 yn gosod gofyniad ar Weinidogion Cymru i nodi yn y Fframwaith Cenedlaethol sut y byddant yn gweithredu cynigion y strategaeth mewn perthynas â’r targedau a bennir yn unol ag adran 1(1)(c)-(d).

en-gb	Section 1(5) amends section 78 of the Government of Wales Act 2006 as a result of these provisions, and adds the Welsh Language Commissioner as a consultee when the Welsh Ministers consult on a new Welsh language strategy or make amendments to that strategy.
cy-gb	Mae adran 1(5) yn diwygio adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 o ganlyniad i’r darpariaethau hyn, ac yn ychwanegu Comisiynydd y Gymraeg yn ymgynghorai pan fo Gweinidogion Cymru yn ymgynghori ar strategaeth y Gymraeg newydd neu ar ddiwygiadau iddi.

en-gb	Section 1(6) defines certain terms for the purposes of Part 1 of the Act, including the definition of “Welsh language education”’.
cy-gb	Mae adran 1(6) yn diffinio termau penodol at ddibenion Rhan 1 o’r Ddeddf, gan gynnwys y diffiniad o “addysg Gymraeg”.

en-gb	Section 2 - Reporting on targets in the Welsh language strategy
cy-gb	Adran 2 – Adrodd ar y targedau yn strategaeth y Gymraeg

en-gb	This section formalises the accountability role of the Senedd in relation to the target of a million Welsh speakers and the other targets in the Welsh language strategy.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ffurfioli rôl atebolrwydd y Senedd o ran y targed o filiwn o siaradwyr a’r targedau eraill yn strategaeth y Gymraeg.

en-gb	This section aligns with the provision in section 78 of the Government of Wales Act 2006 for the Welsh Ministers to report annually on how their proposals have been implemented in the Welsh language strategy.
cy-gb	Mae’r adran hon yn cyd-fynd â’r ddarpariaeth yn adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 i Weinidogion Cymru adrodd yn flynyddol ar sut y gweithredwyd eu cynigion yn strategaeth y Gymraeg.

en-gb	At least once every 5 years the report under section 78(8) of the Government of Wales Act 2006 must include an analysis of the situation of the Welsh language, which includes the elements listed in section 2(1)(a) to (f).
cy-gb	O leiaf unwaith pob 5 mlynedd rhaid i’r adroddiad o dan adran 78(8) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 gynnwys dadansoddiad o sefyllfa’r Gymraeg, sy’n cynnwys yr elfennau a restrir yn adran 2(1)(a) i (f).

en-gb	The analysis is also required to assess the likelihood of Welsh language strategy targets being achieved, with reference to the criteria that are set to measure progress against the targets (section 1(1)(g)).
cy-gb	Mae hefyd yn ofynnol i’r dadansoddiad asesu’r tebygolrwydd y bydd targedau strategaeth y Gymraeg yn cael eu cyflawni, gan gyfeirio at y meini prawf sydd wedi eu pennu i fesur cynnydd yn erbyn y targedau (adran 1(1)(g)).

en-gb	Following such an analysis, and if the Welsh Ministers conclude that a target is unlikely to be achieved, section 2(2) to (4) places a duty on the Welsh Ministers to lay before the Senedd a statement explaining the reasons for this, and set out the further steps they will take to achieve the target.
cy-gb	Yn dilyn dadansoddiad o’r fath, ac os yw Gweinidogion Cymru yn dod i’r casgliad nad yw targed yn debygol o gael ei gyflawni, mae adran 2(2) i (4) yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i osod datganiad gerbron y Senedd i esbonio’r rhesymau dros hynny a nodi’r camau pellach y byddant yn eu cymryd i gyflawni’r targed.

en-gb	Section 3 - Calculating the number of Welsh speakers
cy-gb	Adran 3 – Cyfrifo nifer y siaradwyr Cymraeg

en-gb	This section makes provision in relation to how to calculate the number of Welsh speakers for the purposes of sections 1 and 2.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud darpariaeth ynghylch sut mae cyfrifo nifer y siaradwyr Cymraeg at ddibenion adrannau 1 a 2.

en-gb	Under section 3(1) regulations by the Welsh Ministers must state the sources of data to be used to calculate the number of Welsh speakers, and consideration must be given to any relevant data derived from a census conducted in accordance with the Census Act 1920.
cy-gb	O dan adran 3(1) bydd rheoliadau gan Weinidogion Cymru yn datgan y ffynonellau data sydd i’w  defnyddio i gyfrifo nifer y siaradwyr Cymraeg, a bydd rhaid ystyried unrhyw ddata perthnasol sy’n deillio o gyfrifiad a gynhelir yn unol â Deddf Cyfrifiad 1920.

en-gb	Section 3(2) states that a self-assessment (that is, a person’s own assessment of their ability in Welsh) is the basis of a decision on whether a person is a Welsh speaker for persons aged 17 and over.
cy-gb	Mae adran 3(2) yn datgan mai hunanasesiad (hynny yw, asesiad yr unigolyn ei hun o’i allu yn y Gymraeg) yw sail penderfyniad ynghylch a yw person yn siaradwr Cymraeg yn achos personau 17 oed a throsodd.

en-gb	For children under the age of 17 this will be decided either on the basis of a selfassessment, or an assessment by a parent or carer.
cy-gb	Ar gyfer plant o dan 17 oed bydd hyn yn cael ei benderfynu naill ai ar sail hunanasesiad, neu asesiad gan riant neu ofalwr.

en-gb	The Welsh Ministers may also, by regulations, specify a different method of deciding whether a child under the age of 17 is a Welsh speaker for the purposes of section 1 and 2, and specify whether that method is to be used in addition to, or instead of, the selfassessment or assessment by a parent or carer.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru hefyd, drwy reoliadau, bennu dull gwahanol o benderfynu a yw plentyn o dan 17 oed yn siaradwr Cymraeg at ddibenion adran 1 a 2, a phennu a ddylid defnyddio’r dull hwnnw yn ogystal â’r hunanasesiad neu’r asesiad gan riant neu ofalwr, neu yn ei le.

en-gb	Section 3(4) to (6) makes provision in relation to the preparation and publication of guidance on assessments.
cy-gb	Mae adran 3(4) i (6) yn gwneud darpariaeth ynghylch llunio a chyhoeddi canllawiau ar asesiadau.

en-gb	These will assist individuals to complete assessments, including a self-assessment of their ability in Welsh, and such guidance will also assist when collecting data on the number of Welsh speakers.
cy-gb	Bydd y rhain yn cynorthwyo unigolion i gwblhau asesiadau, gan gynnwys hunanasesiad o’u gallu yn y Gymraeg, a hefyd yn cynorthwyo wrth gasglu data ynghylch nifer y siaradwyr Cymraeg.

en-gb	The Welsh Ministers are required to consider the Code on describing Welsh language ability under section 6 when preparing the guidance.
cy-gb	Mae’n ofynnol i Weinidogion Cymru ystyried y Cod ar ddisgrifio gallu yn y Gymraeg o dan adran 6 wrth lunio’r canllawiau.

en-gb	Section 4 - Reviewing the Welsh language standards
cy-gb	Adran 4 - Adolygu safonau’r Gymraeg

en-gb	Part 4 of the Welsh Language (Wales) Measure 2011 contains provision in relation to standards of conduct relating to the Welsh language and about the enforcement of those standards.
cy-gb	Mae Rhan 4 o Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011 yn cynnwys darpariaeth ynglŷn â safonau ymddygiad yn ymwneud â’r Gymraeg ac ynglŷn â gorfodi’r safonau.

en-gb	Regulations under the Measure specify the standards, and they are imposed on particular bodies through compliance notices issued by the Welsh Language Commissioner.
cy-gb	Mae rheoliadau o dan y Mesur yn pennu’r safonau ac fe’u gosodir ar gyrff penodol drwy hysbysiadau cydymffurfio a ddyroddir gan Gomisiynydd y Gymraeg.

en-gb	This section requires the Welsh Ministers to review some of the standards in light of the provisions of this Act, and sets out some arrangements for that review.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru adolygu rhai o’r safonau yng ngoleuni’r darpariaethau yn y Ddeddf hon, ac yn nodi nifer o drefniadau ar gyfer yr adolygiad hwnnw.

en-gb	In accordance with section 4(1) the review must consider whether certain standards need to be amended to facilitate meeting a target in the Welsh language strategy set by Part 1 or (in the case of some of those standards) to reflect provisions found in Part 2 (Describing Welsh Language Ability) of this Act.
cy-gb	Yn unol ag adran 4(1) rhaid i’r adolygiad ystyried a oes angen diwygio safonau penodol er mwyn hwyluso cyflawni targed yn strategaeth y Gymraeg a bennir yn Rhan 1 neu (yn achos rhai o’r safonau hynny) er mwyn adlewyrchu darpariaethau a geir yn Rhan 2 (Disgrifio Gallu yn y Gymraeg) o’r Ddeddf hon.

en-gb	Under section 4(2), the Welsh Ministers must consult the Welsh Language Commissioner as part of the review.
cy-gb	O dan adran 4(2), rhaid i Weinidogion Cymru ymgynghori â Chomisiynydd y Gymraeg yn rhan o’r adolygiad.

en-gb	They must complete the review within 12 months after they publish a Code to describe Welsh language ability under section 7.
cy-gb	Rhaid iddynt gwblhau’r adolygiad o fewn 12 mis ar ôl iddynt gyhoeddi’r Cod ar ddisgrifio gallu yn y Gymraeg o dan adran 7.

en-gb	Part 2 – Describing Welsh Language Ability and Schedule 1 – Types of Welsh Language User and Common Reference Levels
cy-gb	Rhan 2 – Disgrifio Gallu yn y Gymraeg ac Atodlen 1 – Mathau o Ddefnyddiwr  Cymraeg a Lefelau Cyfeirio Cyffredin

en-gb	This section and Schedule 1 establish a standard method for describing Welsh language ability, which is intended to be relevant to all contexts.
cy-gb	Mae’r adran hon ac Atodlen 1 yn sefydlu un dull safonol ar gyfer disgrifio gallu yn y Gymraeg y bwriedir iddo fod yn addas ar gyfer pob cyd-destun.

en-gb	Section 5(1) introduces Schedule 1, which includes a Table.
cy-gb	Mae adran 5(1) yn cyflwyno Atodlen 1, sy’n cynnwys Tabl.

en-gb	The Table makes provision:
cy-gb	Mae’r Tabl hwnnw yn gwneud darpariaeth sydd:

en-gb	describing three types of Welsh language user,
cy-gb	yn disgrifio tri math o ddefnyddiwr Cymraeg;

en-gb	specifying levels (referred to as “common reference levels”) for the types of Welsh language user, and
cy-gb	yn pennu lefelau (y cyfeirir atynt fel “lefelau cyfeirio cyffredin”) ar gyfer y mathau o ddefnyddiwr Cymraeg, ac

en-gb	describing the general characteristics of those levels.
cy-gb	yn disgrifio nodweddion cyffredinol y lefelau hynny.

en-gb	The three types of Welsh language user are “basic Welsh language user”, “independent Welsh language user”, and “proficient Welsh language user”.
cy-gb	Y tri math o ddefnyddiwr Cymraeg yw “defnyddiwr Cymraeg sylfaenol”, “defnyddiwr Cymraeg annibynnol”, a “defnyddiwr Cymraeg hyfedr”.

en-gb	The Table in Schedule 1 describes their ability in Welsh based on six levels (A1C2).
cy-gb	Mae’r Tabl yn Atodlen 1 yn disgrifio eu gallu yn y Gymraeg ar sail chwe lefel (A1C2).

en-gb	They are grouped as follows:
cy-gb	Maent yn cael eu grwpio fel a ganlyn:

en-gb	basic user (A1 and A2),
cy-gb	defnyddiwr sylfaenol (A1 ac A2),

en-gb	independent user (B1 and B2), and
cy-gb	defnyddiwr annibynnol (B1 a B2), ac

en-gb	proficient user (C1 and C2).
cy-gb	defnyddiwr hyfedr (C1 ac C2).

en-gb	The Table in Schedule 1 has been reproduced (in relation to the Welsh language) from the document Council of Europe (2020), Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume, Council of Europe Publishing, Strasbourg, available at www.coe.int/lang-cefr (ISBN 978-92-871-8621-8).
cy-gb	Mae’r  Tabl yn Atodlen 1 wedi ei atgynhyrchu (mewn perthynas â’r iaith Gymraeg) a’i gyfieithu o’r ddogfen Council of Europe (2020), Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume,  Cyhoeddi Cyngor Ewrop, Strasbwrg, ar gael yn www.coe.int/langcefr (ISBN 978-92-871-8621-8).

en-gb	The English language version is published with permission from the Council of Europe, and the Welsh language version by arrangement with the Council of Europe, under the sole responsibility of Senedd Cymru.
cy-gb	Cyhoeddir y fersiwn Saesneg â chaniatâd Cyngor Ewrop, a’r fersiwn Gymraeg drwy drefniant gyda Chyngor Ewrop, o dan gyfrifoldeb Senedd Cymru yn unig.

en-gb	In accordance with section 5(2) and (3), the Welsh Ministers have the power, by regulations, to amend the Table in Schedule 1.
cy-gb	Yn unol ag adran 5(2) a (3), mae gan Weinidogion Cymru y pŵer, drwy reoliadau, i ddiwygio’r Tabl yn Atodlen 1.

en-gb	However, they may not use this power unless it is necessary to respond to any change made to the Common European Framework of Reference for Languages.
cy-gb	Fodd bynnag, ni chânt ddefnyddio’r pŵer hwn oni bai bod angen gwneud hynny i ymateb i unrhyw newid a wneir i’r Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd.

en-gb	Section 6 - Code to describe Welsh language ability
cy-gb	Adran 6 – Cod i ddisgrifio gallu yn y Gymraeg

en-gb	This section places a duty on the Welsh Ministers to produce a Code that will explain how to use the common reference levels in the Table in Schedule 1, and describe the characteristics of those levels in more detail.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio Cod a fydd yn esbonio sut i ddefnyddio’r lefelau cyfeirio cyffredin yn y Tabl yn Atodlen 1, ac yn disgrifio nodweddion y lefelau hynny yn fwy manwl.

en-gb	The Code will assist with using the standard method established to describe the ability of Welsh language users in relation to section 5 and the Table in Schedule 1.
cy-gb	Bydd y Cod yn cynorthwyo defnyddwyr i ddefnyddio’r dull safonol a sefydlir ar gyfer disgrifio gallu defnyddwyr yn y Gymraeg mewn perthynas ag adran 5 a’r Tabl yn Atodlen 1.

en-gb	Section 6(2) sets out what the Welsh Ministers are required to include in the Code, but under section 6(3) it can also include anything else related to describing Welsh language ability.
cy-gb	Mae adran 6(2) yn nodi’r hyn y mae’n ofynnol i Weinidogion Cymru ei gynnwys yn y Cod, ond o dan adran 6(3) gall hefyd gynnwys unrhyw beth arall sy’n gysylltiedig â disgrifio gallu yn y Gymraeg.

en-gb	Therefore, the Code is not limited to only explaining the contents of the Common European Framework of Reference for Languages.
cy-gb	Hynny yw nid yw’r Cod wedi ei gyfyngu yn unig i esbonio cynnwys y Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd.

en-gb	Section 7 - Publishing and reviewing the Code
cy-gb	Adran 7 – Cyhoeddi ac adolygu’r Cod

en-gb	This section makes provision for publishing, reviewing and amending the Code.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud darpariaeth ar gyfer cyhoeddi, adolygu a diwygio’r Cod.

en-gb	See also section 52 for specific provision in relation to the duty to publish.
cy-gb	Gweler hefyd adran 52 am ddarpariaeth benodol ynghylch y ddyletswydd i gyhoeddi.

en-gb	In addition, the Welsh Ministers are required to consult before publishing the Code or revised Code.
cy-gb	Yn ogystal, mae’n ofynnol i Weinidogion Cymru ymgynghori cyn cyhoeddi’r Cod neu God diwygiedig.

en-gb	Part 3 – Welsh Language Education Introduction
cy-gb	Rhan 3 – Addysg Gymraeg Cyflwyniad

en-gb	This section provides an overview of this Part which makes provision for what schools and local authorities are required to do in relation to their Welsh language education provision.
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi trosolwg o’r Rhan hon sy’n gwneud darpariaeth ar gyfer yr hyn y mae’n ofynnol i ysgolion ac awdurdodau lleol ei wneud mewn perthynas â’u darpariaeth addysg Gymraeg.

en-gb	Section 8(2) defines terms that are necessary to understand before considering the remainder of Part 3, namely “Welsh language education”, “Welsh language nursery education” and “school”.
cy-gb	Mae adran 8(2) yn diffinio termau y mae rhaid eu deall cyn ystyried gweddill Rhan 3, sef “addysg Gymraeg”, “addysg feithrin Gymraeg” ac “ysgol”.

en-gb	The definition of the term “maintained school”, found in section 51 (where other terms are defined for the purposes of the Act), applies when considering the term “school”.
cy-gb	Mae’r diffiniad o’r term “ysgol a gynhelir”, a geir yn adran  51  (lle diffinnir termau eraill at ddibenion y Ddeddf), yn gymwys wrth ystyried y term “ysgol”.

en-gb	School language categories
cy-gb	Categorïau iaith ysgolion

en-gb	This section establishes a system to categorise all schools (except community special schools) according to the school’s Welsh language education provision.
cy-gb	Mae’r adran hon yn sefydlu system i gategoreiddio pob ysgol (ac eithrio ysgolion arbennig cymunedol) yn unol â darpariaeth addysg Gymraeg yr ysgol.

en-gb	There are three language categories for schools in Wales:
cy-gb	Mae tri chategori iaith ar gyfer ysgolion yng Nghymru:

en-gb	Primarily Welsh Language,
cy-gb	Prif Iaith - Cymraeg,

en-gb	Dual Language, and
cy-gb	Dwy Iaith, a

en-gb	Primarily English Language, partly Welsh.
cy-gb	Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg.

en-gb	Section 9(1) states that the language category designated to a school determines the minimum amount of Welsh language education that must be provided in the school (in accordance with section 10) and the school’s Welsh language learning goals (in accordance with section 11).
cy-gb	Mae adran 9(1) yn datgan bod y categori iaith a ddynodir i ysgol yn penderfynu’r isafswm o addysg Gymraeg  y mae rhaid ei ddarparu yn yr ysgol (yn unol ag adran 10) a nodau dysgu Cymraeg yr ysgol (yn unol ag adran 11).

en-gb	A category is designated to a school when its delivery plan (which includes its category) is approved (sections 15(5), 18(3) and 19(3)).
cy-gb	Dynodir categori i ysgol pan fydd ei gynllun cyflawni (sy’n nodi ei gategori) yn cael ei gymeradwyo (adrannau 15(5), 18(3) a 19(3)).

en-gb	When a language category is designated to a school, the school must provide a sum of Welsh language education in line with the minimum amount, or above the minimum amount, set for that category in section 10(2).
cy-gb	Pan ddynodir categori iaith i ysgol, rhaid i’r ysgol ddarparu swm o addysg Gymraeg sy’n cyfateb neu sy’n uwch na’r isafswm a nodir ar gyfer y categori hwnnw yn adran 10(2).

en-gb	In accordance with section 9(3), a school may have more than one language category.
cy-gb	Yn unol ag adran 9(3), gall ysgol fod â mwy nag un categori iaith.

en-gb	An example might be a primary school with two different language streams.
cy-gb	Enghraifft bosibl fyddai ysgol gynradd a chanddi ddwy ffrwd ieithyddol wahanol.

en-gb	Section 9(3) also gives the Welsh Ministers a power to make regulations in relation to schools with more than one language category.
cy-gb	Mae adran 9(3) hefyd yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau mewn perthynas ag ysgolion a chanddynt fwy nag un categori iaith.

en-gb	A language category is not designated for community special schools but see section 20 for a specific provision for community special schools, which includes the option of voluntarily designating a language category.
cy-gb	Ni ddynodir categori iaith i ysgolion arbennig cymunedol ond gweler adran 20 am ddarpariaeth benodol ar gyfer ysgolion arbennig cymunedol, sy’n cynnwys yr opsiwn o ddynodi categori iaith yn wirfoddol.

en-gb	The term “community special school” is defined in section 51(2).
cy-gb	Diffinnir y term “ysgol arbennig gymunedol” yn adran 51(2).

en-gb	Section 10 – Minimum amount of provision of Welsh language education for each language category
cy-gb	Adran 10 – Isafswm o ddarpariaeth addysg Gymraeg ar gyfer pob categori iaith

en-gb	Section 10(2) sets out the minimum amount of Welsh language education for each language category, and section 10(1) explains that the percentages specified as a minimum are a percentage of the education and training provided over a school year during school sessions for pupils of compulsory school age.
cy-gb	Mae adran 10(2) yn nodi’r isafswm o addysg Gymraeg ar gyfer pob categori iaith ac mae adran 10(1) yn esbonio bod y canrannau a bennir fel yr isafswm yn ganran o’r addysg a hyfforddiant a ddarperir dros flwyddyn ysgol yn ystod sesiynau ysgol ar gyfer disgyblion o oedran ysgol gorfodol.

en-gb	Welsh language provision provided outside of school sessions is therefore not to be counted towards meeting the minimum.
cy-gb	Nid yw darpariaeth Gymraeg a ddarperir y tu hwnt i sesiynau ysgol i’w chyfrif tuag at ddiwallu’r isafswm felly.

en-gb	The term “school sessions” is definedin section 51.
cy-gb	Diffinnir y term “sesiynau ysgol” yn adran 51.

en-gb	In addition, the minimum amount refers to the school’s education and training provision in general – not the provision given to each individual pupil.
cy-gb	Yn ogystal, mae’r isafswm yn cyfeirio at ddarpariaeth addysg a hyfforddiant yr ysgol yn gyffredinol – nid y ddarpariaeth a gaiff ei rhoi i bob disgybl unigol.

en-gb	Section 10(2) specifies that the minimum amounts for the three categories are:
cy-gb	Mae adran 10(2) yn pennu mai’r isafsymiau ar gyfer y tri chategori yw:

en-gb	80% for the “Primarily Welsh language” category;
cy-gb	80% ar gyfer y categori “Prif Iaith - Cymraeg”;

en-gb	50% for the “Dual Language” category;
cy-gb	50% ar gyfer y categori “Dwy Iaith”;

en-gb	10% for the “Primarily English language, partly Welsh” category.
cy-gb	10% ar gyfer y categori “Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg”.

en-gb	In accordance with section 10(3), the Welsh Ministers may make regulations amending the minimum amounts in section 10(2).
cy-gb	Yn unol ag adran 10(3), caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy’n diwygio’r isafsymiau yn adran 10(2).

en-gb	However, the amended minimum may not be below 80% for the “Primarily Welsh language” category, 50% for the “Dual Language” category, and 10% for the “Primarily English language, partly Welsh” category.
cy-gb	Fodd bynnag, ni chaiff yr isafswm diwygiedig fod yn llai na 80% ar gyfer y categori “Prif Iaith - Cymraeg”, 50% ar gyfer y categori “Dwy Iaith”, a 10% ar gyfer y categori “Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg”.

en-gb	Section 10(4) places a duty on the Welsh Ministers to decide whether they will exercise the power to make regulations under subsection (3) in relation to the category “Primarily English language, partly Welsh”" within every 5 year period.
cy-gb	Mae adran 10(4) yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i benderfynu a ydynt am arfer y pŵer i wneud rheoliadau o dan is-adran (3) mewn perthynas â’r categori “Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg” o fewn pob cyfnod 5 mlynedd.

en-gb	They must decide that within the period of 5 years beginning with the day after the day on which the section comes into force, and then within every period of 5 years thereafter.
cy-gb	Rhaid iddynt benderfynu hynny o fewn y cyfnod o 5 mlynedd sy’n dechrau drannoeth y diwrnod  y daw’r adran i rym, ac yna o fewn pob cyfnod o 5 mlynedd wedi hynny.

en-gb	Section 10(5) places a further duty on the Welsh Ministers, when making a decision to exercise the power in subsection (3), to consider the likely effect of the minimum amounts on achieving the targets set by the Welsh language strategy in accordance with section 1 of this Act.
cy-gb	Mae adran 10(5) yn rhoi dyletswydd bellach ar Weinidogion Cymru, wrth iddynt wneud penderfyniad i arfer y pŵer yn is-adran (3), i ystyried effaith debygol yr isafsymiau ar gyflawni’r targedau a bennir gan strategaeth y Gymraeg yn unol ag adran 1 o’r Ddeddf hon.

en-gb	This includes the target of one million speakers, and the other targets in section 1.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y targed o filiwn o siaradwyr, a’r targedau eraill yn adran 1.

en-gb	While the duty under subsection (4) to decide whether the minimum should be amended arises every 5 years, the requirement in subsection (5) means that the decision must be made with specific regard to the timetable for reaching the million by 2050.
cy-gb	Tra bod y ddyletswydd o dan is-adran (4) i benderfynu a ddylid diwygio’r isafswm yn codi bob 5 mlynedd, mae’r gofyniad yn is-adran (5) yn golygu bod rhaid gwneud y penderfyniad gan roi sylw penodol i’r amserlen o gyrraedd y miliwn erbyn 2050.

en-gb	Section 10(6) requires a school’s governing body to ensure that the school provides the minimum amount of Welsh language education, at least, for the language category designated to the school, for each school year to which the delivery plan applies.
cy-gb	Mae adran 10(6) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol sicrhau bod yr ysgol yn darparu’r isafswm o addysg Gymraeg, o leiaf, ar gyfer y categori iaith a ddynodir i’r ysgol, ar gyfer pob blwyddyn ysgol y mae’r cynllun cyflawni yn berthnasol iddi.

en-gb	The term “school year” is defined in section 51.
cy-gb	Diffinnir y term “blwyddyn ysgol” yn adran 51.

en-gb	Section 11 - Welsh language learning goals for each language category
cy-gb	Adran  11 – Y nodau dysgu Cymraeg ar gyfer pob categori iaith

en-gb	Section 11(1) to (3) establishes the Welsh learning goals for school language categories, which are based on the common reference levels (found in the Table in Schedule 1).
cy-gb	Mae adran 11(1) i (3) yn sefydlu’r nodau dysgu Cymraeg ar gyfer categorïau iaith ysgolion, sy’n seiliedig ar y lefelau cyfeirio cyffredin (a geir yn y Tabl yn Atodlen 1).

en-gb	The effect of section 9(1) is that the Welsh language learning goal for a school depends on its language category.
cy-gb	Effaith adran 9(1) yw bod nod dysgu Cymraeg ysgol yn dibynnu ar ei chategori iaith.

en-gb	Section 14 provides that a delivery plan must include the school's proposals in relation to achieving the school’s Welsh language learning goal.
cy-gb	Mae adran 14 yn darparu bod rhaid i gynllun cyflawni gynnwys cynigion yr ysgol mewn perthynas â chyflawni nod dysgu Cymraeg yr ysgol.

en-gb	The learning goals are as follows:
cy-gb	Mae’r nodau dysgu fel a ganlyn:

en-gb	Language category
cy-gb	Categori iaith

en-gb	Welsh language learning goal
cy-gb	Nod dysgu Cymraeg

en-gb	Primarily Welsh Language
cy-gb	Prif Iaith - Cymraeg

en-gb	That pupils are proficient users, at least, by the time they cease to be of compulsory school age (common reference level C1 or C2).
cy-gb	Bod disgyblion yn ddefnyddwyr hyfedr o leiaf, erbyn iddynt beidio â bod o oedran  addysg gorfodol (lefel cyfeirio gyffredin C1 neu C2).

en-gb	The Table in Schedule 1 describes the general characteristics of a proficient user.
cy-gb	Mae’r Tabl yn Atodlen 1 yn disgrifio nodweddion cyffredinol defnyddiwr hyfedr.

en-gb	Dual Language
cy-gb	Dwy Iaith

en-gb	That pupils, as an initial goal, are independent users, at least, by the time they cease to be of compulsory school age (common reference level B1 or B2).
cy-gb	Bod disgyblion, fel nod cychwynnol, yn ddefnyddwyr annibynnol o leiaf, erbyn iddynt beidio â bod o oedran addysg gorfodol (lefel cyfeirio gyffredin B1 neu B2).

en-gb	The Table in Schedule 1 describes the general characteristics of an independent user.
cy-gb	Mae’r Tabl yn Atodlen 1 yn disgrifio nodweddion cyffredinol defnyddiwr annibynnol.

en-gb	In relation to a year group in a school year specified by the Welsh Ministers by regulations, and the year groups that follow, that pupils are independent users and also reach common reference level B2 in terms of oral interaction by the time they cease to be of compulsory school age.
cy-gb	Mewn perthynas â grŵp blwyddyn mewn blwyddyn ysgol a bennir gan Weinidogion Cymru drwy reoliadau, a’r grwpiau blwyddyn sy’n dilyn, bod disgyblion  yn ddefnyddwyr annibynnol a hefyd yn cyrraedd lefel cyfeirio gyffredin B2 o ran rhyngweithio llafar erbyn iddynt beidio â bod o oedran addysg gorfodol.

en-gb	Primarily English Language, partly Welsh
cy-gb	Prif Iaith -  Saesneg, rhannol Gymraeg

en-gb	That pupils, as an initial goal, are basic users, at least, by the time they cease to be of compulsory school age (common reference level A1 or A2).
cy-gb	Bod disgyblion, fel nod cychwynnol, yn ddefnyddwyr sylfaenol, o leiaf, erbyn iddynt beidio â bod o oedran addysg gorfodol (lefel cyfeirio gyffredin A1 neu A2).

en-gb	The Table in Schedule 1 describes the general characteristics of a basic user.
cy-gb	Mae’r Tabl yn Atodlen 1 yn disgrifio nodweddion cyffredinol defnyddiwr sylfaenol.

en-gb	In relation to a year group in a school year determined by the Welsh Ministers by regulations, and the year groups that follow, that pupils are independent users by the time they cease to be of compulsory school age (common reference level B1 or B2).
cy-gb	Mewn perthynas â grŵp blwyddyn mewn blwyddyn ysgol a bennir gan Weinidogion Cymru drwy reoliadau, a’r grwpiau blwyddyn sy’n dilyn, bod disgyblion yn ddefnyddwyr annibynnol erbyn iddynt beidio â bod o oedran ysgol gorfodol (lefel cyfeirio gyffredin B1 neu B2).

en-gb	In relation to a year group in a school year specified by the Welsh Ministers by regulations, and the year groups that follow, that pupils are independent users and also reach common reference level B2 in terms of oral interaction by the time they cease to be of compulsory school age.
cy-gb	Mewn perthynas â grŵp blwyddyn mewn blwyddyn ysgol a bennir gan Weinidogion Cymru drwy reoliadau, a’r grwpiau blwyddyn sy’n dilyn, bod disgyblion yn ddefnyddwyr annibynnol a hefyd yn cyrraedd  lefel cyfeirio gyffredin B2  o ran rhyngweithio llafar erbyn iddynt beidio â bod o oedran ysgol gorfodol.

en-gb	The purpose of the Welsh language learning goals is that they are fixed and overarching ones that will serve as a backdrop to the planning of Welsh language education provision in schools.
cy-gb	Pwrpas y nodau dysgu Cymraeg yw eu bod yn rhai sefydlog a throsfwaol a fydd wrth wraidd y gwaith o gynllunio darpariaeth addysg Gymraeg mewn ysgolion.

en-gb	Regulations will specify dates for upgrading the learning goals for schools in the ”Dual Language” category and in the “Primarily English Language, partly Welsh” category.
cy-gb	Bydd rheoliadau yn pennu dyddiadau ar gyfer uwchraddio’r nodau dysgu ar gyfer ysgolion yn y categori “Dwy Iaith” ac yn y categori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”.

en-gb	As the learning goals in section 11 are based on pupils reaching a specific common reference level by the time they cease to be of compulsory school age, section 11(4) sets out how the Welsh language learning goals are to be interpreted in the context of primary schools.
cy-gb	Gan fod y nodau dysgu yn adran 11 yn seiliedig ar ddisgyblion yn cyrraedd lefel cyfeirio gyffredin benodol erbyn iddynt beidio â bod o oedran ysgol gorfodol, mae adran 11(4) yn nodi sut y dylid dehongli’r nodau dysgu Cymraeg yng nghyd-destun ysgolion cynradd.

en-gb	In considering the learning goals for a primary school it must be assumed that their pupils will remain in a school of the same category when they receive their secondary education.
cy-gb	Wrth ystyried nod dysgu ysgol gynradd rhaid tybio y bydd ei disgyblion yn aros mewn ysgol o’r un categori pan fyddant yn cael eu haddysg uwchradd.

en-gb	The effect of the assumption is that the school must assume that the pupils stay in a school of the same category, rather than expecting that to happen.
cy-gb	Effaith y dybiaeth felly yw bod rhaid i’r ysgol gymryd yn ganiataol bod y disgyblion yn aros mewn ysgol o’r un categori, yn hytrach na disgwyl i hynny ddigwydd.

en-gb	Section 11(5) places a similar duty on the Welsh Ministers to the duty imposed by section 10(5), that they must have regard to the likely impact of the learning goals on achieving the targets set by the Welsh language strategy in accordance with section 1 when they decide when to upgrade the learning goals by regulations.
cy-gb	Mae adran 11(5) yn gosod dyletswydd debyg ar Weinidogion Cymru i’r ddyletswydd a osodir gan adran 10(5), sef bod rhaid iddynt roi sylw i effaith debygol y nodau dysgu ar gyflawni’r targedau a bennir gan strategaeth y Gymraeg yn unol ag adran 1 pan fyddant yn penderfynu pryd i uwchraddio’r nodau dysgu drwy reoliadau.

en-gb	As this includes the target of one million Welsh speakers by 2050, the decision on upgrading the learning goals will be made with specific regard to the timetable for reaching the million by 2050.
cy-gb	Gan fod hyn yn cynnwys y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, gwneir y penderfyniad i uwchraddio’r nodau dysgu gan roi sylw penodol i’r amserlen o gyrraedd y miliwn erbyn 2050.

en-gb	Section 11(6) defines the term ”B2 common reference level for oral interaction“, and the term “year group”.
cy-gb	Mae adran 11(6) yn diffinio’r term “lefel cyfeirio gyffredin B2 o ran rhyngweithio llafar”, a’r term “grŵp blwyddyn”.

en-gb	Section 12 - Assessing progress towards meeting Welsh language learning goals
cy-gb	Adran 12 – Asesu cynnydd tuag at gyflawni nodau dysgu Cymraeg

en-gb	Section 12 creates a link between this Act and the Curriculum and Assessment (Wales) Act 2021.
cy-gb	Mae adran 12  yn creu cyswllt rhwng y Ddeddf hon a Deddf Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021.

en-gb	Section 56 of the 2021 Act places a duty on the Welsh Ministers to make provision in regulations about assessment arrangements.
cy-gb	Mae adran 56 o Ddeddf 2021 yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i wneud darpariaeth mewn rheoliadau ynghylch trefniadau asesu.

en-gb	This section provides that the Welsh Ministers may, in the regulations under section 56 of the 2021 Act, make arrangements to assess pupils’ progress towards achieving the Welsh language learning goals.
cy-gb	Mae’r  adran hon yn darparu y caiff Gweinidogion Cymru, yn y rheoliadau o dan adran 56 o Ddeddf 2021, wneud trefniadau i asesu cynnydd disgyblion tuag at gyflawni’r nodau dysgu Cymraeg.

en-gb	The regulations about arrangements to assess pupils’ progress towards achieving those Welsh language learning goals may include, among other matters, the matters set out in section 12(2)(a) and (b) and therefore make use of the standard method of describing Welsh language ability for which this Act makes provision.
cy-gb	Caiff y rheoliadau ynghylch trefniadau i asesu cynnydd disgyblion tuag at gyflawni’r nodau dysgu Cymraeg hynny gynnwys, ymhlith materion eraill, y materion a nodir yn adran 12(2)(a) a (b) ac felly wneud defnydd o’r dull safonol o ddisgrifio gallu yn y Gymraeg y mae’r Ddeddf hon yn gwneud darpariaeth ar ei gyfer.

en-gb	Section 12(2)(c) allows for different assessment arrangements to be made for “Primarily English language, partly Welsh” category schools that are exempt from the requirement to provide the minimum amount of Welsh language education (see sections 18 and 19).
cy-gb	Mae adran 12(2)(c) yn caniatáu gwneud trefniadau asesu gwahanol ar gyfer ysgolion categori “Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg” sydd wedi eu hesemptio rhag y gofyniad i  ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg (gweler adrannau 18 a 19).

en-gb	Under section 7 of the 2021 Act Welsh Ministers must prepare a “Progression Code” setting out how a curriculum must make provision for progress by pupils and children.
cy-gb	O dan adran 7 o Ddeddf 2021 rhaid i Weinidogion Cymru baratoi “Cod Cynnydd” sy’n nodi sut y mae rhaid i gwricwlwm wneud darpariaeth ar gyfer cynnydd gan ddisgyblion a phlant.

en-gb	Section 12(3) amends the 2021 Act for the purpose of ensuring that the Welsh Ministers, in preparing the Progression Code, must have regard to the Welsh language learning goals set by section 11 of this Act.
cy-gb	Mae adran 12(3) yn diwygio Deddf 2021 at ddiben sicrhau bod rhaid i Weinidogion Cymru, wrth lunio’r Cod Cynnydd, roi sylw i’r nodau dysgu Cymraeg a osodir gan adran 11 o’r Ddeddf hon.

en-gb	This duty also applies as the Welsh Ministers keep the Progression Code under review.
cy-gb	Mae’r ddyletswydd hon hefyd yn berthnasol wrth i Weinidogion Cymru gadw’r Cod Cynnydd o dan adolygiad.

en-gb	Section 13 - Regulations on school language categories
cy-gb	Adran 13 – Rheoliadau ar gategorïau iaith ysgolion

en-gb	This section gives the Welsh Ministers power to make regulations that make further provision in relation to the school language categories.
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau sy’n gwneud darpariaeth bellach am gategorïau iaith ysgolion.

en-gb	Welsh language education delivery plans
cy-gb	Cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg

en-gb	Section 14(1) requires a school’s governing body to prepare a plan in relation to the Welsh language (“Welsh language education delivery plan”), and section 14(1)(a) to (i) details what must be included in such a plan.
cy-gb	Mae adran 14(1) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol lunio cynllun mewn perthynas â’r Gymraeg (“cynllun cyflawni addysg Gymraeg”), ac mae adran 14(1)(a) i (i) yn manylu ar yr hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn cynllun o’r fath.

en-gb	The purpose is to require schools to plan for the provision of Welsh language education, both in the short term and in the future, and to follow the direction set by the Welsh Ministers and the relevant local authority (see Part 4).
cy-gb	Pwrpas hyn yw ei gwneud yn ofynnol i ysgolion gynllunio ar gyfer darparu addysg Gymraeg, yn y tymor byr ac yn y dyfodol, a dilyn y cyfeiriad a osodir gan Weinidogion Cymru a’r awdurdod lleol perthnasol (gweler Rhan 4).

en-gb	Section 14(5) exempts community special schools from the requirements of this section (but see section 20 for the requirement for them to have a community special school Welsh language education plan).
cy-gb	Mae adran 14(5) yn esemptio ysgolion arbennig cymunedol rhag gofynion yr adran hon (ond gweler adran 20 am y gofyniad iddynt gael cynllun addysg Gymraeg ysgol arbennig gymunedol).

en-gb	In accordance with section 14(1)(a) to (c), a delivery plan must identify a language category for a school, identify the school’s current Welsh language education provision (i.e. the amount), and explain how the governing body will ensure that the school provides at least the minimum amount of Welsh language education in accordance with the requirements of its language category.
cy-gb	Yn unol ag adran 14(1)(a) i (c), rhaid i gynllun cyflawni nodi categori iaith ar gyfer ysgol, nodi’r ddarpariaeth bresennol (h.y. y swm) o addysg Gymraeg yr ysgol, ac esbonio sut y bydd y corff llywodraethu yn sicrhau bod yr ysgol yn darparu’r isafswm o addysg Gymraeg, o leiaf, yn unol â’i chategori iaith.

en-gb	In accordance with section 14(1)(d) a delivery plan must set out how the governing body will promote late immersion education for pupils in accordance with section 23(3).
cy-gb	Yn unol ag adran 14(1)(d) rhaid i gynllun cyflawni nodi sut y bydd y corff llywodraethu yn hybu addysg drochi hwyr i ddisgyblion yn unol ag adran 23(3).

en-gb	In addition to what must be stated in accordance with section 14(1)(c) (providing at least the minimum amount of Welsh language education in accordance with the language category), in line with section 14(1)(e), a delivery plan must set out the governing body’s proposals for the exact amount of Welsh language education the school intends to provide during the period of the plan,  and how it will maintain that sum, and increase it when reasonably practicable.
cy-gb	Yn ogystal â’r hyn y mae rhaid ei nodi yn unol ag adran 14(1)(c) (darparu’r isafswm o addysg Gymraeg, o leiaf, yn unol â’r categori iaith), yn unol ag adran 14(1)(e) rhaid i gynllun cyflawni nodi cynigion y corff llywodraethu am yr union swm o addysg Gymraeg y mae’r ysgol yn bwriadu ei ddarparu yn ystod cyfnod y cynllun, a sut y bydd yn cynnal y swm hwnnw, a’i gynyddu pan fo hynny’n rhesymol ymarferol.

en-gb	Section 14(1)(f) requires the delivery plan to set out information regarding the school’s provision of Welsh language nursery education for pupils under compulsory school age (if such provision is offered), and the governing body’s proposals for maintaining that amount of Welsh language nursery education, and increasing the amount where this is reasonably practicable.
cy-gb	Mae adran 14(1)(f) yn ei gwneud yn ofynnol i’r cynllun cyflawni nodi gwybodaeth ynghylch darpariaeth addysg feithrin Gymraeg yr ysgol i ddisgyblion sydd o dan oedran ysgol gorfodol (os cynigir darpariaeth o’r fath), a chynigion y corff llywodraethu ar gynnal y swm hwnnw o addysg feithrin Gymraeg, a chynyddu'r swm pan fo hynny’n rhesymol ymarferol.

en-gb	Section 14(1)(g) requires a governing body to also note in its Welsh language education delivery plan its proposals on how to promote a Welsh language ethos and culture within the school and promote the use of the Welsh language.
cy-gb	Mae adran 14(1)(g) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu hefyd nodi yn ei gynllun cyflawni addysg Gymraeg ei gynigion ar sut i hybu ethos a diwylliant Cymraeg o fewn yr ysgol a hybu defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	This could, for example, include organising activities beyond school sessions that foster a sense of pride and ownership of the Welsh language amongst pupils and the school community.
cy-gb	Gallai hyn, er enghraifft, gynnwys trefnu gweithgareddau y tu hwnt i sesiynau ysgol yn meithrin ymdeimlad o falchder a pherchnogaeth o’r iaith Gymraeg ymhlith disgyblion a chymuned yr ysgol.

en-gb	It also includes proposals on how to facilitate continuous improvement in the school’s Welsh language education that would lead to progress along the common reference levels.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys cynigion ar sut i hwyluso gwelliant parhaus yn addysg Gymraeg yr ysgol a fyddai’n arwain at gynnydd ar hyd y lefelau cyfeirio cyffredin.

en-gb	Section 14(1)(h) requires a Welsh language education delivery plan to specify proposals, if the school is a “Primarily Welsh language”" or “Dual Language” category school, in terms of how it will assist parents who are not confident Welsh speakers to support their children’s learning and support their children’s contribution to the school’s Welsh language ethos and culture.
cy-gb	Mae adran 14(1)(h) yn ei gwneud yn ofynnol i gynllun cyflawni addysg Gymraeg nodi cynigion, os yw’r ysgol yn ysgol categori “Prif Iaith – Cymraeg” neu “Dwy Iaith”, ar sut y bydd yn cynorthwyo rheini nad ydynt yn siaradwyr Cymraeg hyderus i gefnogi dysgu eu plant a chefnogi cyfraniad eu plant at ethos a diwylliant Cymraeg yr ysgol.

en-gb	If a school’s governing body intends to increase the amount of Welsh language education provided for the purpose of changing category, the delivery plan must, in accordance with section 14(1)(i), set out the steps the school will take to achieve this.
cy-gb	Os yw corff llywodraethu ysgol yn bwriadu cynyddu swm ei ddarpariaeth addysg Gymraeg at ddiben newid categori, rhaid i’r cynllun cyflawni, yn unol ag adran 14(1)(i), nodi’r camau y bydd yr ysgol yn eu cymryd i wireddu hynny.

en-gb	See also section 17 for specific requirements about amending a school’s Welsh language education delivery plan for the purpose of changing its language category.
cy-gb	Gweler hefyd adran 17 am ofynion penodol ynghylch diwygio cynllun cyflawni addysg Gymraeg ysgol at ddiben newid ei chategori iaith.

en-gb	Under section 30 (Part 4) a local authority must prepare a local Welsh in education strategic plan.
cy-gb	O dan adran 30 (Rhan 4) rhaid i awdurdod lleol lunio cynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg.

en-gb	Section 14(2) requires a school’s governing body to have regard to its local authority’s local Welsh in education strategic plan when preparing a delivery plan.
cy-gb	Mae adran 14(2) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol roi sylw i gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg ei awdurdod lleol wrth lunio cynllun cyflawni.

en-gb	It also details the persons that a school’s governing body must consult when preparing a plan.
cy-gb	Mae hefyd yn manylu ar y personau y mae rhaid i gorff llywodraethu ysgol ymgynghori â hwy wrth lunio cynllun.

en-gb	This is to ensure that stakeholders have the opportunity to contribute to decisions made about the Welsh language education provided by a school and, in particular, for the local authority to provide its views on the suitability of the delivery plan to meet the provisions of the local Welsh in education strategic plan (Part 4).
cy-gb	Bwriad hyn yw sicrhau bod cyfle i randdeiliaid gyfrannu at benderfyniadau a wneir am yr addysg Gymraeg a ddarperir gan ysgol ac, yn benodol, i’r awdurdod lleol gael rhoi barn ar ddigonolrwydd y cynllun cyflawni o ran bodloni darpariaethau’r cynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg (Rhan 4).

en-gb	The local authority must consider the plan when deciding whether to approve it under section 15, and the consultation is an early opportunity to provide views on the suitability of a school’s delivery plan.
cy-gb	Bydd rhaid i’r awdurdod lleol ystyried y cynllun wrth benderfynu a ddylid ei gymeradwyo o dan adran 15, ac mae’r ymgynghori yn gyfle cynnar i roi barn ar addasrwydd y cynllun cyflawni.

en-gb	Section 14(3) states that delivery plans have effect for a period of three school years.
cy-gb	Mae adran 14(3) yn nodi bod cynlluniau cyflawni yn cael effaith am gyfnod o dair blwyddyn ysgol.

en-gb	The Welsh Ministers will state, by regulations, with which school year the period of the first delivery plan starts.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn datgan, drwy reoliadau, â pha flwyddyn ysgol y mae cyfnod y cynllun cyflawni cyntaf yn dechrau.

en-gb	The period of subsequent delivery plans will begin immediately after the previous delivery plan came to an end.
cy-gb	Bydd cyfnod cynlluniau cyflawni dilynol yn dechrau yn union ar ôl i’r cynllun cyflawni blaenorol ddod i ben.

en-gb	Section 14(4) gives the Welsh Ministers power to make regulations for the purpose of changing the length of time for which delivery plans have effect, and to make specific provision in relation to the form and content of a delivery plan.
cy-gb	Mae adran 14(4) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau at ddiben newid hyd y cyfnod y mae cynlluniau cyflawni yn cael effaith amdano, ac i wneud darpariaeth benodol am ffurf a chynnwys cynllun cyflawni.

en-gb	Section 15 - Approval of Welsh language education delivery plans
cy-gb	Adran 15 – Cymeradwyo cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg

en-gb	Section 15(1) to (3) makes provision for what a governing body is required to do when submitting delivery plans.
cy-gb	Mae adran 15(1) i (3) yn gwneud darpariaeth ar gyfer yr hyn y mae’n ofynnol i gorff llywodraethu ei wneud wrth gyflwyno cynlluniau cyflawni.

en-gb	Section 14 details what a school delivery plan must include.
cy-gb	Mae adran 14 yn manylu ar yr hyn y mae’n ofynnol i gynllun cyflawni ysgol ei gynnwys.

en-gb	Section 15(1) requires a school’s governing body to submit to the local authority a draft of the delivery plan it has prepared in accordance with section 14.
cy-gb	Mae adran 15(1) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol gyflwyno i’r awdurdod lleol ddrafft o’r cynllun cyflawni y mae wedi ei lunio yn unol ag adran 14.

en-gb	The governing body will have already consulted with the local authority when preparing a plan in accordance with section 14(2).
cy-gb	Bydd y corff llywodraethu eisoes wedi ymgynghori â’r awdurdod lleol wrth lunio cynllun yn unol ag adran 14(2).

en-gb	The draft plan must be submitted to the local authority at least 9 months (section 15(2)) before the start of the period in which the plan has effect (see section 14(3)).
cy-gb	Rhaid cyflwyno’r cynllun drafft i’r awdurdod lleol o leiaf 9 mis (adran 15(2)) cyn dechrau’r cyfnod y mae’r cynllun yn cael effaith amdano (gweler adran 14(3)).

en-gb	Section 15(3) states that, when submitting its draft, the governing body is required to include a summary of any responses to its plan received during the consultation period.
cy-gb	Mae adran 15(3) yn nodi ei bod yn ofynnol i’r corff llywodraethu, wrth gyflwyno’i ddrafft, gynnwys crynodeb o unrhyw ymatebion i’w gynllun a ddaeth i law yn ystod y cyfnod ymgynghori.

en-gb	Section 15(4) to (6) sets out the steps the local authority may take in relation to a delivery plan that has been submitted to it under section 15(1).
cy-gb	Mae adran 15(4) i (6) yn nodi’r camau y caiff yr awdurdod lleol eu cymryd mewn perthynas â chynllun cyflawni sydd wedi ei gyflwyno iddo o dan adran 15(1).

en-gb	It may approve the plan, with or without modifications, or reject it.
cy-gb	Caiff gymeradwyo’r cynllun, gydag addasiadau neu hebddynt, neu ei wrthod.

en-gb	The purpose of this provision is to ensure that a local authority is able to influence Welsh language education within its area, and can achieve the targets placed on it by the Welsh Ministers in the National Framework on Welsh Language Education and Learning Welsh.
cy-gb	Diben y ddarpariaeth hon yw sicrhau bod awdurdod lleol yn gallu dylanwadu ar  addysg Gymraeg o fewn ei ardal, a bod modd iddo gyflawni’r targedau a osodir arno gan Weinidogion Cymru yn y Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg.

en-gb	If a local authority rejects a delivery plan, it must give a direction to the governing body to reconsider the plan.
cy-gb	Os yw awdurdod lleol yn gwrthod cynllun cyflawni, rhaid iddo roi cyfarwyddyd i’r corff llywodraethu i ailystyried y cynllun.

en-gb	That direction must set out the reasons for the decision and specify by when the governing body must submit a further draft of the plan to the local authority.
cy-gb	Rhaid i’r cyfarwyddyd hwnnw roi’r rhesymau dros y penderfyniad a phennu erbyn pryd y mae’n rhaid i’r corff llywodraethu gyflwyno drafft pellach o’r cynllun i’r awdurdod lleol.

en-gb	Section 15(4) to (6) also applies to a delivery plan that is resubmitted.
cy-gb	Mae adran 15(4) i (6) hefyd yn gymwys i gynllun cyflawni sy’n cael ei ailgyflwyno.

en-gb	This means that a delivery plan may need to be resubmitted more than once if a local authority remains of the view that it will not approve the delivery plan.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y gallai fod angen ailgyflwyno cynllun cyflawni fwy nag unwaith os yw awdurdod lleol yn parhau i fod o’r farn nad yw am gymeradwyo’r cynllun cyflawni.

en-gb	Section 15 has been prepared with the intention that a local authority and a school’s governing body will agree on the content of the school’s Welsh language education delivery plans.
cy-gb	Mae adran 15 wedi’i llunio gyda’r bwriad y bydd awdurdod lleol a chorff llywodraethu ysgol yn cytuno ar gynnwys cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg yr ysgol.

en-gb	Therefore local authorities, under this section, are not able to prepare a delivery plan on behalf of a school.
cy-gb	Felly nid oes modd i awdurdodau lleol, o dan yr adran hon, lunio cynllun cyflawni ar ran ysgol.

en-gb	It should be noted that, as public bodies, local authorities and school governing bodies must act reasonably.
cy-gb	Dylid nodi, fel cyrff cyhoeddus, fod rhaid i awdurdodau lleol a chyrff llywodraethu ysgolion weithredu yn rhesymol.

en-gb	Should there be a delay in agreeing a delivery plan, or if a school governing body or local authority is believed to have acted unreasonably, local authorities or the Welsh Ministers may (as deemed appropriate) consider exercising their intervention powers under Part 2 of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013 (see also section 50 of this Act).
cy-gb	Pe bai oedi wrth gytuno ar gynllun cyflawni, neu os credir bod corff llywodraethu ysgol neu awdurdod lleol wedi gweithredu yn afresymol, caiff awdurdodau lleol neu Weinidogion Cymru (fel sy’n briodol) ystyried arfer eu pwerau ymyrryd o dan Ran 2 o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013 (gweler hefyd adran 50 o’r Ddeddf hon).

en-gb	Under section 15(8) an approved school delivery plan must be published.
cy-gb	O dan adran 15(8) rhaid i gynllun cyflawni ysgol sydd wedi ei gymeradwyo gael ei gyhoeddi.

en-gb	This includes publishing it on the school’s website if that school has a website.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys ei gyhoeddi ar wefan yr ysgol os oes gan yr ysgol honno wefan.

en-gb	See section 52 for specific duties regarding the publication of documents.
cy-gb	Gweler adran 52 am ddyletswyddau penodol o ran cyhoeddi dogfennau.

en-gb	Section 15(9) requires a school’s governing body to take all reasonable steps to implement the proposals under section 14(1)(e) to (h) that are contained in the delivery plan approved by a local authority.
cy-gb	Mae adran 15(9) yn  ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol gymryd pob cam rhesymol i weithredu’r cynigion o dan adran 14(1)(e) i (i) sydd yn y cynllun cyflawni y mae awdurdod lleol wedi ei gymeradwyo.

en-gb	Section 16 - Review and amendment of Welsh language education delivery plan
cy-gb	Adran 16 - Adolygu a diwygio cynllun cyflawni addysg Gymraeg

en-gb	Section 16(1) requires a school’s governing body to review its delivery plan at least once before the end of the period for which the plan has effect.
cy-gb	Mae adran 16(1) yn  ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol adolygu ei gynllun cyflawni o leiaf unwaith cyn diwedd y cyfnod y mae’r cynllun yn cael effaith amdano.

en-gb	Taking this into account, section 16(2) allows a school’s governing body to amend a delivery plan during the period that the plan has effect.
cy-gb	Gan ystyried hyn, mae adran 16(2) yn caniatáu i gorff llywodraethu ysgol ddiwygio ei gynllun cyflawni yn ystod y cyfnod y mae’r cynllun yn cael effaith.

en-gb	Once the period of the plan comes to an end, a new plan for the next period must be prepared and approved (section 14).
cy-gb	Unwaith y daw cyfnod y cynllun i ben bydd rhaid cyflwyno a chymeradwyo cynllun newydd ar gyfer y cyfnod nesaf (adran 14).

en-gb	Under section 16(3) to (4) a school’s governing body must have regard to the local authority’s local Welsh in education strategic plan (see section 30) when reviewing or amending the delivery plan, and submit an amended draft to the local authority.
cy-gb	O dan adran 16(3) i (4) rhaid i gorff llywodraethu ysgol roi sylw i gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg yr awdurdod lleol (gweler adran 30) wrth adolygu neu ddiwygio’r cynllun cyflawni, a chyflwyno drafft diwygiedig i’r awdurdod lleol.

en-gb	Section 16(5) places a duty on the governing body to provide a summary of the amendments proposed and the reasons for them.
cy-gb	Mae adran 16(5) yn gosod dyletswydd ar y corff llywodraethu i ddarparu crynodeb o’r diwygiadau a gynigir a’r rhesymau drostynt.

en-gb	Section 16(6) to (7) sets out the steps that the local authority may take in relation to the revised delivery plan that has been submitted to it under section 16(3).
cy-gb	Mae adran 16(6) i (7) yn nodi’r camau y caiff yr awdurdod lleol eu cymryd mewn perthynas â’r cynllun cyflawni diwygiedig sydd wedi ei gyflwyno iddo o dan adran 16(3).

en-gb	If a local authority rejects a revised delivery plan it must give a direction to a governing body to reconsider the plan.
cy-gb	Os yw awdurdod lleol yn gwrthod cynllun cyflawni diwygiedig, rhaid iddo roi cyfarwyddyd i gorff llywodraethu i ailystyried y cynllun.

en-gb	The local authority must set out the reasons for the decision and specify by when the governing body must submit a further draft of the delivery plan to the local authority.
cy-gb	Rhaid i’r awdurdod lleol nodi’r rhesymau dros y penderfyniad a phennu erbyn pryd y mae rhaid i’r corff llywodraethu gyflwyno drafft pellach o’r cynllun cyflawni i’r awdurdod lleol.

en-gb	If a governing body must submit a further draft of the delivery plan, that plan must be submitted in accordance with section 16(5) to (7).
cy-gb	Os oes rhaid i gorff llywodraethu gyflwyno drafft pellach o’r cynllun cyflawni, rhaid i’r cynllun hwnnw gael ei gyflwyno yn unol ag adran 16(5) i (7).

en-gb	A revised delivery plan may need to be resubmitted more than once.
cy-gb	Gallai fod angen ailgyflwyno cynllun cyflawni diwygiedig fwy nag unwaith.

en-gb	In accordance with section 16(9), a school delivery plan that has been amended and approved by the local authority must be published.
cy-gb	Yn unol ag adran 16(9), rhaid i gynllun cyflawni ysgol sydd wedi’i ddiwygio a’i gymeradwyo gan yr awdurdod lleol gael ei gyhoeddi.

en-gb	A school’s governing body is also required to take all reasonable steps to implement the proposals under section 14(1)(e) to (i) in the revised delivery plan that a local authority has approved.
cy-gb	Mae hefyd yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol gymryd pob cam rhesymol i weithredu’r cynigion o dan adran 14(1)(e) i (i) yn y cynllun cyflawni diwygiedig y mae awdurdod lleol wedi’i gymeradwyo.

en-gb	Section 17 – Amending Welsh language education delivery plan to change school language category
cy-gb	Adran 17 – Diwygio cynllun cyflawni addysg Gymraeg er mwyn newid categori iaith ysgol

en-gb	Section 17 applies where an amendment to a school’s Welsh language education delivery plan is proposed for the purpose of changing the school’s language category during the period that the plan has effect.
cy-gb	Mae adran 17 yn gymwys pan gynigir diwygio cynllun cyflawni addysg Gymraeg ysgol at ddiben newid categori iaith yr ysgol yn ystod y cyfnod pan fo’r cynllun yn cael effaith.

en-gb	It provides that a “Primarily Welsh Language” category school may not amend a delivery plan that would change the school’s language category to “Dual Language“ or “Primarily English language, partly Welsh”. Also, a “Dual Language” school may not change its language category to ”Primarily English Language, partly Welsh“.
cy-gb	Mae’n darparu na chaniateir i ysgol categori “Prif Iaith – Cymraeg” ddiwygio cynllun cyflawni a fyddai’n newid categori iaith yr ysgol i gategori “Dwy Iaith” na chategori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”, nac ychwaith i ysgol categori “Dwy Iaith” newid ei chategori iaith i’r categori “Prif Iaith - Saesneg, rhannol Gymraeg”.

en-gb	This supports the principles set out in the requirements of section 14(1)(e) to (i) that proposals should be prepared for the purpose of increasing the school’s Welsh language provision where reasonably practicable, and facilitate continued improvement in the school’s Welsh language education.
cy-gb	Mae hyn yn ategu’r egwyddorion a osodir yng ngofynion adran 14(1)(e) i (i), sef y dylid llunio cynigion i gynyddu darpariaeth addysg Gymraeg yr ysgol pan fo’n rhesymol ymarferol, a hwyluso gwelliant parhaus yn addysg Gymraeg yr ysgol.

en-gb	They also reflect the requirement to include targets for increasing the Welsh language education provision in the strategy (section 1(1)(c)).
cy-gb	Maent hefyd yn adlewyrchu’r gofyniad i gynnwys targedau am gynyddu’r ddarpariaeth addysg Gymraeg yn y strategaeth (adran 1(1)(c)).

en-gb	If a delivery plan is amended for the purpose of changing a language category, section 16 also applies in this respect.
cy-gb	Os yw cynllun cyflawni yn cael ei ddiwygio at ddiben newid categori iaith, mae adran 16 hefyd yn gymwys o ran hynny.

en-gb	The requirement to consult the persons listed in section 14(2)(b) also applies.
cy-gb	Yn ychwanegol, mae’r gofyniad i ymgynghori â’r personau sydd wedi’u rhestru yn adran 14(2)(b) yn gymwys.

en-gb	Section 18 - Minimum amount of Welsh language education: temporary exemption
cy-gb	Adran 18 – Isafswm o addysg Gymraeg: esemptiad dros dro

en-gb	Section 18 makes provision for exempting schools from the requirement to provide the minimum amount of Welsh language education that is required for a school in the "Primarily English language, partly Welsh" category, which is 10% of the education and training provided during school sessions during a school year to pupils of compulsory school age.
cy-gb	Mae adran 18 yn gwneud darpariaeth ar gyfer esemptio ysgolion rhag y gofyniad i ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg sy’n ofynnol i ysgol categori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”, sef 10% o’r addysg a hyfforddiant a ddarperir ar draws sesiynau ysgol mewn blwyddyn ysgol i ddisgyblion o oedran ysgol gorfodol.

en-gb	It is not possible for the governing bodies of schools who set themselves within the “Dual Language” or “Primarily Welsh language” category in their draft delivery plan to apply for a temporary exemption.
cy-gb	Nid oes modd i gyrff llywodraethu ysgolion sy’n nodi eu bod yn y categori “Dwy Iaith” neu “Prif iaith – Cymraeg” yn eu cynllun cyflawni wneud cais am esemptiad dros dro.

en-gb	If a school is unable to provide the minimum required for the “Primarily Welsh language” category, for instance, then it would specify the “Dual Language”" category in its delivery plan until it can provide the minimum amount of Welsh language education required for the “Primarily Welsh language” category.
cy-gb	Os nad yw ysgol yn gallu darparu’r isafswm gofynnol ar gyfer y categori “Prif iaith – Cymraeg”, dyweder, yna byddai’n nodi categori “Dwy Iaith” yn ei gynllun cyflawni hyd nes y gall ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg sy’n ofynnol ar gyfer y categori “Prif iaith – Cymraeg”.

en-gb	It is possible for a school’s governing body to obtain an exemption if, in preparing its first delivery plan, it considers that it is not reasonably practicable for the school to provide the minimum amount of Welsh language education for a “Primarily English Language, partly Welsh” category school, which is 10% (section 10(2)(c)).
cy-gb	Mae’n bosibl i gorff llywodraethu ysgol gael esemptiad os, wrth lunio ei gynllun cyflawni cyntaf, ei fod o’r farn nad yw’n rhesymol ymarferol i’r ysgol ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg âr gyfer ysgol categori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg”, sef 10% (adran 10(2)(c)).

en-gb	Similarly, if a governing body concludes that it is not reasonably practicable for a school to provide the minimum amount of Welsh language education for a “Primarily English Language, partly Welsh” category school after the start of its first delivery plan period, it may propose to amend the plan (under section 16) to reflect this and seek an exemption.
cy-gb	Yn yr un modd, os yw corff llywodraethu yn dod i’r casgliad nad yw’n rhesymol ymarferol i ysgol ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg âr gyfer ysgol categori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg” ar ôl dechrau cyfnod ei gynllun cyflawni cyntaf, caiff gynnig diwygio’r cynllun (o dan adran 16) i adlewyrchu hyn a cheisio esemptiad.

en-gb	In such cases a delivery plan must include additional elements if the school seeks an exemption.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath rhaid i gynllun cyflawni gynnwys elfennau ychwanegol os yw’r ysgol yn ceisio esemptiad.

en-gb	Section 18(2)(d) specifically states that a school’s governing body must identify the support it needs in order to provide the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Mae adran 18(2)(d) yn datgan yn benodol fod rhaid i gorff llywodraethu ysgol nodi’r gefnogaeth y mae ei hangen arno er mwyn darparu’r isafswm o addysg Gymraeg.

en-gb	The local authority itself will be subject to the provisions of its local Welsh in education strategic plan (section 30) and the requirement to take all reasonable steps to meet the targets they have been set in the National Framework (section 26).
cy-gb	Bydd yr awdurdod lleol ei hun yn ddarostyngedig i ddarpariaethau ei gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg (adran 30) a’r gofyniad i gymryd pob cam rhesymol i gyflawni’r targedau a osodir arnynt yn y Fframwaith Genedlaethol (adran 26).

en-gb	Therefore, in order to meet these provisions the local authority will need to support schools to increase their Welsh language education so that they meet the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Felly, er mwyn bodloni’r darpariaethau hyn bydd angen i’r awdurdod lleol gefnogi ysgolion i gynyddu eu haddysg Gymraeg fel eu bod yn bodloni’r isafswm o addysg Gymraeg.

en-gb	As provided in section 15, the local authority is responsible for approving delivery plans.
cy-gb	Fel y darperir yn adran 15, yr awdurdod lleol sy’n gyfrifol am gymeradwyo cynlluniau cyflawni.

en-gb	As such, the local authority will decide — by approving the plan — whether the school is exempt from the requirement to provide the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Gan hynny, yr awdurdod lleol fydd yn penderfynu — drwy gymeradwyo’r cynllun — a yw’r ysgol wedi ei hesemptio rhag y gofyniad i ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg.

en-gb	For example, if the local authority considers that there are no reasonably practicable  barriers preventing a school from providing the minimum amount of Welsh language education, it may be appropriate for the local authority to give the school a direction to reconsider the delivery plan.
cy-gb	Er enghraifft, os yw’r awdurdod lleol o’r farn nad oes rhwystrau rhesymol ymarferol sy’n atal ysgol rhag darparu’r isafswm o addysg Gymraeg, gallai fod yn briodol i’r awdurdod lleol roi cyfarwyddyd i’r ysgol ailystyried y cynllun cyflawni.

en-gb	Where the local authority approves the scheme, the governing body is exempt from the requirement to provide the minimum amount of Welsh language education required, and the school will be designated a “Primarily English Language, partly Welsh” category school for the time being.
cy-gb	Pan fo’r awdurdod lleol yn cymeradwyo’r cynllun, y mae’r corff llywodraethu wedi ei esemptio rhag y gofyniad i ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg sy’n ofynnol, a bydd yr ysgol yn cael ei dynodi yn ysgol categori “Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg” er nad yw’n darparu’r isafswm a fyddai’n ofynnol am y tro.

en-gb	The exemption will have effect until the end of the first delivery plan period in accordance with section 18(3)(a).
cy-gb	Bydd yr esemptiad yn cael effaith tan ddiwedd cyfnod y cynllun cyflawni cyntaf yn unol ag adran 18(3)(a).

en-gb	However, in accordance with section 18(2)(c), the governing body must set out by what date it will ensure that the school can provide the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Fodd bynnag, yn unol ag adran 18(2)(c), rhaid i’r corff llywodraethu nodi erbyn pa ddyddiad y bydd yn sicrhau y gall yr ysgol ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg.

en-gb	During the temporary exemption period, a school’s governing body is required to take all reasonable steps to implement its proposals which are set out in the delivery plan, which include the proposals to ensure that the school will be able to provide the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Yn ystod cyfnod yr esemptiad dros dro, mae’n ofynnol i gorff llywodraethu ysgol gymryd pob cam rhesymol i weithredu ei gynigion sydd wedi eu nodi yn y cynllun cyflawni, sy’n cynnwys y cynigion i sicrhau y bydd yr ysgol yn gallu darparu’r isafswm.

en-gb	Section 19 - Minimum amount of Welsh language education: further exemption
cy-gb	Adran 19 – Isafswm o addysg Gymraeg: esemptiad pellach

en-gb	Section 19 makes provision for a further exemption (up to an additional threeyear period) for a school’s governing body that was given an exemption in relation to their first delivery plan.
cy-gb	Mae adran 19 yn gwneud darpariaeth ar gyfer esemptiad pellach (hyd at gyfnod o dair blynedd ychwanegol) ar gyfer corff llywodraethu ysgol a gafodd esemptiad mewn perthynas â’i chynllun cyflawni cyntaf.

en-gb	As is the case for an exemption under section 18, a second exemption is only applicable to “Primarily English language, partly Welsh” category schools.
cy-gb	Yn yr un modd ag esemptiad o dan adran 18, dim ond i ysgolion categori “Prif iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg” y mae ail esemptiad yn gymwys.

en-gb	A second exemption is a possibility if the governing body remains of the view that it is not reasonably practicable for the school to provide the minimum amount of Welsh language education.
cy-gb	Mae ail esemptiad yn bosibilrwydd os yw’r corff llywodraethu yn parhau i fod o’r farn nad yw’n rhesymol ymarferol i’r ysgol ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg.

en-gb	It is only possible to apply for a further exemption when preparing the second delivery plan (and not during the period of the second delivery plan).
cy-gb	Dim ond wrth lunio’r ail gynllun cyflawni y mae’n bosibl gwneud cais am esemptiad pellach (ac nid yn ystod cyfnod yr ail gynllun cyflawni).

en-gb	Section 19(2) requires the second delivery plan to include additional elements if the governing body seeks a second exemption under this section.
cy-gb	Mae adran 19(2) yn ei gwneud yn ofynnol i’r ail gynllun cyflawni gynnwys elfennau ychwanegol os yw’r corff llywodraethu yn ceisio ail esemptiad o dan yr adran hon.

en-gb	This includes the reasons why the proposals in the first delivery plan to ensure the minimum provision were not implemented, or why those proposals did not succeed.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y rhesymau pam na weithredwyd y cynigion yn y cynllun cyflawni cyntaf i sicrhau darpariaeth yr isafswm, neu pam nad oedd y cynigion hynny wedi llwyddo.

en-gb	A governing body must also set out the support it needs to meet the minimum amount of Welsh language education as soon as possible, and no later than the end of the additional three-year period.
cy-gb	Rhaid i gorff llywodraethu hefyd nodi’r gefnogaeth y mae ei hangen arno er mwyn diwallu’r isafswm o addysg Gymraeg cyn gynted ag y bo modd, heb fod yn hwyrach na diwedd y cyfnod ychwanegol o dair blynedd.

en-gb	The second exemption has the same effect as the first exemption, except that there is no absolute exemption until the end of the three-year period (as in section 18(3)(a)).
cy-gb	Mae i’r ail esemptiad yr un effaith â’r esemptiad cyntaf, ac eithrio nad oes esemptiad absoliwt tan ddiwedd y cyfnod o dair blynedd (fel a geir yn adran 18(3)(a)).

en-gb	Instead, the exemption from providing the minimum amount of Welsh language education applies until the date specified in the delivery plan.
cy-gb	Yn lle hynny, mae’r esemptiad rhag darparu’r isafswm o addysg Gymraeg yn gymwys tan y dyddiad sydd wedi ei nodi yn y cynllun cyflawni.

en-gb	For example, if a school’s second delivery plan proposes that it will provide the minimum amount of Welsh language education by the end of the second year of that plan, the exemption will not apply for the third year of the plan.
cy-gb	Er enghraifft, os yw ail gynllun cyflawni ysgol yn cynnig y bydd yn darparu’r isafswm o addysg Gymraeg erbyn diwedd ail flwyddyn y cynllun hwnnw, ni fydd yr esemptiad yn gymwys ar gyfer trydedd flwyddyn y cynllun.

en-gb	In addition, section 19(3)(d) requires a local authority to provide information to the Welsh Ministers detailing the reasons why the delivery plan leading to a second exemption was approved along with information about any support the local authority (or anyone else) has offered to a school’s governing body that has been granted a second exemption.
cy-gb	Yn ogystal, mae adran 19(3)(d) yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol ddarparu gwybodaeth i Weinidogion Cymru yn manylu ar y rhesymau pam y cymeradwywyd y cynllun cyflawni a arweiniodd at ail esemptiad ynghyd â gwybodaeth am unrhyw gefnogaeth y mae’r awdurdod lleol (neu unrhyw un arall) wedi ei chynnig i gorff llywodraethu ysgol sydd wedi cael ail esemptiad.

en-gb	This will enable Welsh Ministers to monitor the use of second exemptions by each local authority.
cy-gb	Bydd hyn yn galluogi Gweinidogion Cymru i fonitro’r defnydd o ail esemptiadau fesul awdurdod lleol.

en-gb	Special Schools
cy-gb	Ysgolion Arbennig

en-gb	This section requires the governing body of a community special school to prepare a community special school Welsh language education delivery plan.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol arbennig gymunedol lunio cynllun cyflawni addysg Gymraeg ysgol arbennig gymunedol.

en-gb	Section 51 of this Act provides that “community special school” has the same meaning as in the School Standards and Framework Act 1998.
cy-gb	Mae adran 51 o’r Ddeddf hon yn darparu bod i “ysgol arbennig gymunedol” yr un ystyr â “community special school” yn Neddf Safonau a Fframwaith Ysgolion 1998.

en-gb	Section 20(1)(a) to (d) details what must be included in a community special school Welsh language education delivery plan, and section 20(2) provides the Welsh Ministers with the power to make further provision, by regulations, about such a plan.
cy-gb	Mae adran 20(1)(a) i (d) yn manylu ar yr hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn cynllun cyflawni addysg Gymraeg ysgol arbennig gymunedol, ac mae adran 20(2) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud darpariaeth bellach ynghylch cynllun o’r fath drwy reoliadau.

en-gb	Section 20(3) means that a language category will not be routinely designated to a community special school.
cy-gb	Mae adran 20(3) yn golygu na fydd categori iaith yn cael ei ddynodi i ysgol arbennig gymunedol fel mater o drefn.

en-gb	However, the governing body of a community special school may choose to have a language category for its school on a voluntary basis if it wishes (“a voluntary designation”).
cy-gb	Fodd bynnag, caiff corff llywodraethu ysgol arbennig gymunedol ddewis cael categori iaith ar gyfer ei ysgol ar sail wirfoddol os yw’n dymuno (“dynodiad gwirfoddol”).

en-gb	In accordance with section 20(4) the Welsh Ministers must make regulations for this purpose.
cy-gb	Yn unol ag adran 20(4) rhaid i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau at y diben hwn.

en-gb	Maintained Nursery Schools
cy-gb	Ysgolion Meithrin a Gynhelir

en-gb	This section requires the governing body of a maintained nursery school to prepare a Welsh language nursery education delivery plan.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol feithrin a gynhelir lunio cynllun cyflawni addysg feithrin Gymraeg.

en-gb	The term “maintained nursery school” is defined in section 51.
cy-gb	Diffinnir y term “ysgol feithrin a gynhelir” yn adran 51.

en-gb	Section 21(1)(a) to (d) details what must be included in a Welsh language nursery education delivery plan.
cy-gb	Mae adran 21(1)(a) i (d) yn manylu ar yr hyn y mae rhaid ei gynnwys mewn cynllun cyflawni addysg feithrin Gymraeg.

en-gb	Section 21(2) places a duty on a nursery school’s governing body to have regard to the local authority’s local Welsh in education strategic plan.
cy-gb	Mae adran 21(2) yn gosod dyletswydd ar gorff llywodraethu ysgol feithrin i roi sylw i gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg yr awdurdod lleol.

en-gb	Under section 21(3), the Welsh Ministers may make further provision, by regulations, about such a plan.
cy-gb	Yn unol ag adran 21(3), caiff Gweinidogion Cymru wneud darpariaeth bellach, drwy reoliadau, ynghylch cynllun o’r fath.

en-gb	Register
cy-gb	Cofrestr

en-gb	Under section 22(1) a local authority must maintain and publish a register of the language categories of the schools in its area (see also section 52 for a specific provision relating to the publication of documents).
cy-gb	O dan adran 22(1) rhaid i awdurdod lleol gynnal a chyhoeddi cofrestr o gategorïau iaith yr ysgolion yn ei ardal (gweler hefyd adran 52 am ddarpariaeth benodol mewn perthynas â chyhoeddi dogfennau).

en-gb	The register must also include a record of all schools that have been given an exemption from the requirement to provide the minimum amount of Welsh language education, and the proposed language category of any new schools for which proposals have been made under section 41 of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013, as well as the proposed language category of proposed schools for which proposals have not been made under that section of that Act.
cy-gb	Rhaid i’r gofrestr hefyd gynnwys cofnod o bob ysgol sydd wedi cael  esemptiad rhag y gofyniad i ddarparu’r isafswm o addysg Gymraeg, a chategori iaith arfaethedig unrhyw ysgolion newydd y gwneir cynigion ar eu cyfer o dan adran 41 o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013, yn ogystal â chategori iaith arfaethedig ysgolion arfaethedig nad oes cynigion wedi eu gwneud ar eu cyfer eto o dan yr adran honno o’r Ddeddf honno.

en-gb	In accordance with section 22(3) the Welsh Ministers are given the power to make regulations to make further provision about the matters to be included in the register together with its form and publication arrangements.
cy-gb	Yn unol ag adran 22(3) rhoddir pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i wneud darpariaeth bellach am y materion sydd i’w cynnwys yn y gofrestr ynghyd â’i ffurf a threfniadau cyhoeddi.

en-gb	Section 22(2) amends section 41 of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013 to refer to the register in section 22(1) of this Act.
cy-gb	Mae adran 22(2) yn diwygio adran 41 o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013 i gyfeirio at y gofrestr yn adran 22(1) o’r Ddeddf hon.

en-gb	Late immersion education
cy-gb	Addysg drochi hwyr

en-gb	Section 23(2) sets out what a local authority is required to do in order to raise and ensure awareness of late immersion education (defined in section 23(1)) so that parents or guardians can make informed decisions about a child’s education at any point.
cy-gb	Mae adran 23(2) yn nodi’r hyn y mae’n ofynnol i awdurdod lleol  ei wneud er mwyn codi a sicrhau ymwybyddiaeth ynghylch addysg drochi hwyr (a ddiffinnir yn adran 23(1)) fel bod rhieni neu warcheidwaid yn gallu gwneud penderfyniadau gwybodus am addysg plentyn ar unrhyw bwynt.

en-gb	Duties include encouraging an increase in the demand for late immersion education, and increased participation in it.
cy-gb	Mae’r dyletswyddau yn cynnwys annog cynnydd yn y galw am addysg drochi hwyr, ac annog mwy o gyfranogiad ynddi.

en-gb	Section 23(2) also places a duty on local authorities to make arrangements to provide information and advice to the persons listed in section 23(2)(b)(i) to (v) regarding late immersion education, and taking all reasonable steps to provide late immersion education that meets the demand in its area (section 23(2)(c)).
cy-gb	Mae adran 23(2) hefyd yn gosod dyletswydd ar awdurdodau lleol i wneud trefniadau i ddarparu gwybodaeth a chyngor i’r personau a restrir yn adran 23(2)(b)(i) i (v) ynghylch addysg drochi hwyr, a chymryd pob cam rhesymol i ddarparu addysg drochi hwyr sy’n diwallu’r galw yn ei ardal (adran 23(2)(c)).

en-gb	Where a local authority notifies a school’s governing body of the availability of late immersion education, section 23(3) requires a school’s governing body to take all reasonable steps to ensure that information about the provision of late immersion education, and how to access it, is known to the school’s pupils and their parents.
cy-gb	Pan fo awdurdod lleol yn hysbysu corff llywodraethu ysgol am yr addysg drochi hwyr sydd ar gael, mae adran 23(3) yn ei gwneud yn ofynnol i gorff llywodraethu ysgol gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth am y ddarpariaeth o addysg drochi hwyr, a sut i gael mynediad ati, yn hysbys i ddisgyblion yr ysgol a’u rhieni.

en-gb	Part 4 – Planning Welsh Language Education and Learning Welsh National Framework
cy-gb	Rhan 4 – Cynllunio Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg Y Fframwaith Cenedlaethol

en-gb	This section places a duty on the Welsh Ministers to prepare a National Framework for Welsh Language Education and Learning Welsh which covers the education provided to pupils of compulsory school age and also lifelong Welsh language learning.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg sy’n cwmpasu’r addysg a ddarperir i ddisgyblion o oedran addysg orfodol yn ogystal â dysgu Cymraeg gydol oes.

en-gb	The Welsh Ministers must adopt a strategy on promoting and facilitating the use of the Welsh language under section 78 of the Government of Wales Act 2006, and the strategy must include the targets set out in section 1(1).
cy-gb	Rhaid i Weinidogion Cymru fabwysiadu strategaeth ar hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg o dan adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, ac mae rhaid i’r strategaeth gynnwys y targedau a nodir yn adran 1(1).

en-gb	The National Framework is required to set out how the Welsh Ministers will implement the Welsh language strategy in the context of Welsh language education, Welsh language provision in tertiary education and in the context of acquiring and lifelong learning of the Welsh language.
cy-gb	Mae’n ofynnol i’r Fframwaith Cenedlaethol nodi sut y bydd Gweinidogion Cymru yn rhoi strategaeth y Gymraeg ar waith yng nghyd-destun addysg Gymraeg, darpariaeth Gymraeg mewn addysg drydyddol ac o ran caffael y Gymraeg a dysgu Cymraeg gydol oes.

en-gb	Section 24(3) to (6) contains requirements as to what Welsh Ministers must include in a National Framework.
cy-gb	Mae adran 24(3) i (6) yn cynnwys gofynion o ran yr hyn y mae rhaid i Weinidogion Cymru ei gynnwys mewn Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	setting out the steps they will take to promote and facilitate the use of the Welsh language, including in relation to increasing the amount of Welsh language education in schools and improving Welsh language education in schools;
cy-gb	nodi’r camau y byddant yn eu cymryd i hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg, gan gynnwys mewn perthynas â chynyddu’r swm o addysg Gymraeg a gwella darpariaeth addysg Gymraeg mewn ysgolion;

en-gb	promoting the Welsh language education in “Primarily Welsh language” category schools, in order to increase the number of pupils who attend those schools;
cy-gb	hybu addysg Gymraeg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg”, er mwyn cynyddu nifer y disgyblion sy’n mynychu’r ysgolion hynny;

en-gb	encouraging continuity in teaching the Welsh language and education through the medium of Welsh between different periods of education;
cy-gb	annog dilyniant o ran addysgu’r Gymraeg ac addysg drwy gyfrwng y Gymraeg rhwng gwahanol gyfnodau addysg;

en-gb	setting out the steps they will take to provide opportunities for people of all ages to learn Welsh throughout their life and to maintain and improve their Welsh language ability and usage: in childcare to those under compulsory school age, during different stages of their education careers and in the workplace and the community;
cy-gb	nodi’r  camau y byddant yn eu cymryd i ddarparu cyfleoedd i bobl o bob oed i ddysgu Cymraeg ar hyd eu hoes ac i gynnal a gwella eu gallu yn y Gymraeg a’u defnydd ohoni: mewn gofal plant i’r rhai sydd o dan yr oedran ysgol gorfodol, yn ystod gwahanol gamau o’u gyrfaoedd addysg ac yn y gweithle a’r gymuned;

en-gb	setting targets on local authorities to reflect any national target set out in the Welsh language strategy in accordance with section 1(1)(c) (these targets are the basis for what local authorities must include in the local Welsh in education strategic plans (see section 30));
cy-gb	gosod targedau ar awdurdodau lleol i adlewyrchu unrhyw darged cenedlaethol a nodir yn strategaeth y Gymraeg yn unol ag adran 1(1)(c) (dyma’r targedau sy’n sail i’r hyn y mae rhaid i awdurdodau lleol ei gynnwys yn y cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg (gweler adran 30));

en-gb	assessments and analysis in terms of the current provision of Welsh language education in each local authority area, and what is needed in terms of Welsh language education to achieve any targets set on local authorities in the National Framework.
cy-gb	asesiadau a dadansoddiadau o ran  sefyllfa gyfredol y ddarpariaeth o addysg Gymraeg yn ardal pob awdurdod lleol, a’r hyn sydd ei angen o ran addysg Gymraeg i gyrraedd unrhyw darged a osodir ar awdurdodau lleol yn y Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	The steps set out in section 24(3) are intended to be considered alongside action at county level by local authorities and at a local level in schools.
cy-gb	Bwriedir i’r camau a nodir yn adran 24(3) gael eu hystyried ochr yn ochr â chamau ar lefel sirol gan awdurdodau lleol ac ar lefel leol mewn ysgolion.

en-gb	The table below elaborates on the specific requirements in relation to Welsh language education in schools, and their interconnection with other provisions:
cy-gb	Mae’r tabl isod yn ymhelaethu ar y gofynion penodol mewn perthynas ag addysg Gymraeg mewn ysgolion, a sut y maent yn cydblethu â darpariaethau eraill:

en-gb	The National Framework must set out the steps to be taken to:
cy-gb	Rhaid i’r Fframwaith Cenedlaethol nodi’r camau sydd i’w cymryd er mwyn:

en-gb	Further explanation
cy-gb	Eglurhad pellach

en-gb	Increase the provision of Welsh language education provided
cy-gb	Cynyddu’r ddarpariaeth o addysg Gymraeg

en-gb	These are the steps that Welsh Ministers will take to ensure that schools increase the Welsh language education they offer where reasonably practicable.
cy-gb	Dyma’r camau y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd er mwyn sicrhau bod ysgolion yn cynyddu’r addysg Gymraeg y maent yn ei chynnig pan fo hynny’n rhesymol ymarferol.

en-gb	Interconnection
cy-gb	Cydblethiad

en-gb	Although these are steps to be taken at a national level, this requirement aligns with the requirement at a local level for schools to set out in their delivery plans how they will ensure an increase in Welsh language education where reasonably practicable (see section 14(1)(e)(ii) of this Act).
cy-gb	Er bod y camau hyn i’w cymryd ar lefel genedlaethol, mae’r gofyniad hwn yn cydfynd â’r gofyniad ar lefel leol i ysgolion nodi yn eu cynlluniau cyflawni sut y byddant yn sicrhau cynnydd yn yr addysg Gymraeg pan fo hynny’n rhesymol ymarferol (gweler adran 14(1)(e)(ii) o’r Ddeddf hon).

en-gb	Improve the provision of Welsh language education
cy-gb	Gwella’r ddarpariaeth o addysg Gymraeg

en-gb	These are the steps that Welsh Ministers will take at a national level to support schools to improve their Welsh language education.
cy-gb	Dyma’r camau y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd ar lefel genedlaethol i gynorthwyo ysgolion i wella eu haddysg Gymraeg.

en-gb	This requirement aligns with the requirement:
cy-gb	Mae’r gofyniad hwn yn cyd-fynd â’r gofyniad:

en-gb	at a local authority level for a local Welsh in education strategic plan to set out the steps a local authority will take to improve the provision of Welsh language education (see section 30(3)(a)(i));
cy-gb	ar lefel awdurdod lleol i gynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg nodi’r camau y bydd awdurdod lleol yn eu cymryd er mwyn gwella’r ddarpariaeth o addysg Gymraeg (gweler adran 30(3)(a)(i));

en-gb	at a school level: for schools to set out in their delivery plans how they will facilitate continuous improvement in Welsh language education (see section 14(1)(g)(iii)).
cy-gb	ar lefel ysgol: i ysgolion nodi yn eu cynlluniau cyflawni sut y byddant yn hwyluso gwelliant parhaus yn yr addysg Gymraeg (gweler adran 14(1)(g)(iii)).

en-gb	Promote Welsh language education in “Primarily Welsh Language” category schools, and increase the number of pupils attending schools of that category
cy-gb	Hybu addysg Gymraeg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg” a chynyddu nifer y disgyblion sy’n mynychu ysgolion o’r categori hwnnw

en-gb	To ensure that pupils have the best possible opportunity to become independent Welsh users, and presenting new opportunities to them as a result, Welsh Ministers have role to play in the promotion of education in “Primarily Welsh Language” category schools.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod disgyblion yn cael y cyfle gorau posibl i ddod yn ddefnyddwyr Cymraeg annibynnol, a thrwy hynny esgor ar gyfleoedd newydd iddynt, mae gan Weinidogion Cymru rôl i’w chwarae o ran hybu addysg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg”.

en-gb	This requirement aligns with the requirement at local authority level to set out the steps it will take to promote and provide information about the Welsh language education provided in “Primarily Welsh Language” category schools in its area (see section 30(3)(b)).
cy-gb	Mae’r gofyniad hwn yn cyd-fynd â’r gofyniad ar lefel awdurdod lleol i nodi’r camau y bydd yn eu cymryd i hybu a darparu gwybodaeth am yr addysg Gymraeg a ddarperir mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg” yn ei ardal (gweler adran 30(3)(b)).

en-gb	It also aligns with the duty on local authorities in relation to late immersion education in Welsh in section 23(2).
cy-gb	Mae hefyd yn cyd-fynd â’r ddyletswydd ar awdurdodau lleol mewn perthynas ag addysg drochi hwyr yn y Gymraeg yn adran 23(2).

en-gb	Encourage progression in teaching Welsh and in education through the medium of Welsh in various contexts
cy-gb	Annog dilyniant o ran addysgu’r Gymraeg ac o ran addysg drwy gyfrwng y Gymraeg mewn amryw gyddestunau

en-gb	These are the steps that Welsh Ministers will take to encourage pupils to follow a Welsh language education pathway consistent with the previous provision they received.
cy-gb	Dyma’r camau y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd i annog disgyblion i ddilyn llwybr addysg Gymraeg sy’n gyson â’r ddarpariaeth flaenorol a gawsant.

en-gb	That way, pupils will be encouraged to make continued progress in their Welsh language skills and build on the progress already made.
cy-gb	Drwy hynny, bydd disgyblion yn cael eu hannog i wneud cynnydd parhaus yn eu sgiliau Cymraeg ac adeiladu ar y cynnydd a wnaed eisoes.

en-gb	For example, this could be through continuing in a school of the same language category when moving from primary education to secondary education.
cy-gb	Gallai hyn, er enghraifft, fod drwy barhau mewn ysgol o’r un categori iaith wrth symud o addysg gynradd i addysg uwchradd.

en-gb	This requirement aligns with the requirement at a local authority level to set out the steps it will take to facilitate progression in teaching Welsh and education through the medium of Welsh between—
cy-gb	Mae’r gofyniad hwn yn cyd-fynd â’r gofyniad ar lefel awdurdod lleol i nodi’r camau y bydd yn eu cymryd i hwyluso dilyniant o ran addysgu’r Gymraeg ac addysg drwy gyfrwng y Gymraeg rhwng—

en-gb	nursery education and education for pupils of compulsory school age (see section 30(3)(d)(i)),
cy-gb	addysg feithrin ac addysg ar gyfer disgyblion o oedran ysgol gorfodol (gweler adran 30(3)(d)(i)),

en-gb	maintained primary schools and maintained secondary schools (see section 30(3)(d)(ii)), and
cy-gb	ysgolion cynradd a gynhelir ac ysgolion uwchradd a gynhelir (gweler adran 30(3)(d)(ii), a

en-gb	education for pupils of compulsory school age and tertiary education (see section 30(3)(d)(iii)).
cy-gb	addysg ar gyfer disgyblion o oedran ysgol gorfodol ac addysg drydyddol (gweler adran30(3)(d)(iii)).

en-gb	It also aligns with the duty on local authorities and governing bodies in relation to late immersion education in Welsh in section 23 of this Act.
cy-gb	Mae hefyd yn cyd-fynd â’r ddyletswydd ar awdurdodau lleol a chyrff llywodraethu mewn perthynas ag addysg drochi hwyr yn y Gymraeg yn adran 23 o’r Ddeddf hon.

en-gb	In addition to the targets set by the National Framework under section 24(5), section 24(7) enables the Framework to set further targets on local authorities for the purpose of implementing the Framework.
cy-gb	Yn ogystal â’r targedau a osodir gan y Fframwaith Cenedlaethol o dan adran 24(5), mae adran 24(7) yn galluogi’r Fframwaith i osod targedau pellach ar awdurdodau lleol at ddiben gweithredu'r Fframwaith.

en-gb	The Welsh Ministers also have the power, in accordance with section 24(8), to set targets on the National Institute for Learning Welsh for the purpose of facilitating the achievement of national targets (contained in the Welsh language strategy) relating to supporting people to learn Welsh and facilitating their progress.
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru y pŵer hefyd, yn unol ag adran 24(8), i osod targedau ar yr Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol i hwyluso cyflawni targedau cenedlaethol (a gynhwysir yn strategaeth y Gymraeg) sy’n ymwneud â chefnogi pobl i ddysgu Cymraeg a hwyluso’u cynnydd.

en-gb	In addition, section 24(9) allows flexibility in making provisions in the National Framework.
cy-gb	Yn ogystal, mae adran 24(9) yn caniatáu hyblygrwydd wrth wneud darpariaethau yn y Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	As one example the National Framework could set different targets, in accordance with section 24(5), for different local authorities.
cy-gb	Fel un enghraifft gallai’r Fframwaith Cenedlaethol osod targedau gwahanol, yn unol ag adran 24(5), ar gyfer awdurdodau lleol gwahanol.

en-gb	Section 24(10) enables Welsh Ministers, by regulations, to amend sections 24(3) to (8) in relation to the content of the National Framework.
cy-gb	Mae adran 24(10) yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, i ddiwygio adrannau 24(3)  i (8) o ran cynnwys y Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	Section 25 - National Framework: further provision on the education workforce
cy-gb	Adran 25 – Y Fframwaith Cenedlaethol: darpariaeth bellach ar y gweithlu addysg

en-gb	Section 25(1) requires the National Framework to set out the steps the Welsh Ministers will take in relation to education practitioners in Wales in order to improve ability in the Welsh language, specifically to ensure that training, professional development and support is available.
cy-gb	Mae adran 25(1) yn ei gwneud yn ofynnol i’r Fframwaith Cenedlaethol nodi’r camau y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd mewn perthynas ag ymarferwyr addysg yng Nghymru at ddiben gwella gallu yn y Gymraeg, yn benodol i sicrhau bod hyfforddiant, datblygiad proffesiynol a chefnogaeth ar gael.

en-gb	In accordance with section 25(2)(a), the Framework must also include an assessment of the number of education practitioners needed in each local authority in order to meet targets set under section 24(5) and (7).
cy-gb	Yn unol ag adran 25(2)(a), rhaid i’r Fframwaith hefyd gynnwys asesiad o nifer yr ymarferwyr addysg y mae ei angen ymhob awdurdod lleol er mwyn cyrraedd targedau a osodir o dan adran 24(5) a (7).

en-gb	The target in section 24(5) must be linked to a target in the Welsh Language Strategy in accordance with section 1(1)(c).
cy-gb	Rhaid i’r targed yn adran 24(5) fod yn gysylltiedig â tharged yn strategaeth y Gymraeg yn unol ag adran 1(1)(c).

en-gb	The targets in that section are linked to:
cy-gb	Mae’r targedau yn yr adran honno’n gysylltiedig â:

en-gb	increasing the number of pupils of compulsory school age receiving education in “Primarily Welsh language” category schools;
cy-gb	cynyddu nifer y disgyblion o oedran ysgol gorfodol sy’n cael addysg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg”;

en-gb	increasing the number of “Primarily Welsh language” category schools;
cy-gb	cynyddu nifer yr ysgolion categori “Prif Iaith - Cymraeg”;

en-gb	Section 25(2)(b) provides that the Framework must set out the specific steps that the Welsh Ministers will take, based on that assessment, to ensure that the number of education practitioners meets the need.
cy-gb	Mae adran 25(2)(b) yn darparu bod rhaid i’r Fframwaith nodi’r camau penodol y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd, yn seiliedig ar yr asesiad hwnnw, i sicrhau bod nifer yr ymarferwyr addysg yn ateb y galw.

en-gb	Section 26 - Implementing the National Framework
cy-gb	Adran 26 – Gweithredu’r Fframwaith Cenedlaethol

en-gb	Section 26(1) requires the Welsh Ministers to take all reasonable steps to implement the National Framework.
cy-gb	Mae adran 26(1) yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gymryd pob cam rhesymol i weithredu’r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	All local authorities are required, in accordance with section 26(2), to take all reasonable steps to meet the targets they have been set by the National Framework, and to provide to the Welsh Ministers any information they need in order to complete the assessments and analyses referred to in sections 24(6) and 25(2)(a), and set the targets in sections 24(5) or 24(7).
cy-gb	Mae’n ofynnol, yn unol ag adran 26(2), i bob  awdurdod lleol gymryd pob cam rhesymol i gyflawni’r targedau a osodir arnynt gan y Fframwaith Cenedlaethol, ac i ddarparu i Weinidogion Cymru unrhyw wybodaeth y mae ei hangen arnynt er mwyn cwblhau’r asesiadau a’r dadansoddiadau y cyfeirir atynt yn adrannau 24(6) a 25(2)(a), a phennu’r targedau a nodir yn adrannau 24(5) neu 24(7).

en-gb	Section 27 - National Framework: further provision about content, review and amendment
cy-gb	Adran 27 – Fframwaith Cenedlaethol: darpariaeth bellach am gynnwys, adolygu a diwygio

en-gb	Under this section, when preparing or amending the National Framework, the Welsh Ministers must set out the steps they intend to take, in accordance with the requirements of section 24(3) and (4) and section 25, for periods of 10 years.
cy-gb	O dan yr adran hon, wrthlunio neu ddiwygio’r Fframwaith Cenedlaethol, rhaid i Weinidogion Cymru nodi’r camau y maent yn bwriadu eu cymryd, yn unol â gofynion adran 24(3) a (4) ac adran 25, am gyfnodau o 10 mlynedd.

en-gb	The section also details the process of reviewing and amending the National Framework.
cy-gb	Mae’r adran hefyd yn manylu ar y broses o adolygu a diwygio’r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	The National Framework must be reviewed and amended every 5 years in order to update the steps that the Welsh Ministers intend to take.
cy-gb	Rhaid adolygu a diwygio’r Fframwaith Cenedlaethol bob 5 mlynedd er mwyn diweddaru’r camau y bwriedir eu cymryd.

en-gb	The Welsh Ministers must also review the National Framework targets, and set new targets if necessary.
cy-gb	Rhaid i Weinidogion Cymru hefyd adolygu targedau’r Fframwaith Cenedlaethol, a gosod targedau newydd yn ôl yr angen.

en-gb	Section 27(4) gives the Welsh Ministers the power to amend the National Framework from time to time, or to prepare a new one, and section 27(5) sets out which sections of the Act apply in doing so.
cy-gb	Mae adran 27(4) yn rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru i ddiwygio’r Fframwaith Cenedlaethol o bryd i’w gilydd, neu i lunio un newydd, ac mae adran 27(5) yn nodi pa adrannau o’r Ddeddf hon sy’n gymwys o ran gwneud hynny.

en-gb	Section 27(7) states that section 27(6) applies to a new National Framework as it applies to the first National Framework.
cy-gb	Mae adran 27(7) yn nodi bod adran 27(6) yn gymwys i Fframwaith Cenedlaethol newydd fel y mae’n gymwys i’r Fframwaith Cenedlaethol cyntaf.

en-gb	Section 28 – Consultation and publication of the National Framework
cy-gb	Adran 28 –Ymgynghori a chyhoeddi’r Fframwaith Cenedlaethol

en-gb	This section includes requirements for Welsh Ministers to consult in preparing or amending the National Framework, and a requirement to publish the Framework.
cy-gb	Mae’r adran hon yn cynnwys gofynion ar Weinidogion Cymru i ymgynghori wrth lunio neu ddiwygio’r Fframwaith Cenedlaethol, a gofyniad i gyhoeddi’r Fframwaith.

en-gb	It must also be laid before Senedd Cymru.
cy-gb	Rhaid hefyd ei osod gerbron Senedd Cymru.

en-gb	The first National Framework must be laid before Senedd Cymru before 31 July 2028.
cy-gb	Rhaid i’r Fframwaith Cenedlaethol cyntaf gael ei osod gerbron Senedd Cymru cyn 31 Gorffennaf 2028.

en-gb	Section 29 - Reporting on the National Framework
cy-gb	Adran 29 – Adrodd ar y Fframwaith Cenedlaethol

en-gb	This section places a duty on the Welsh Ministers to include information on the implementation of the National Framework in the report published by the Welsh Ministers annually under section 78(8) of the Government of Wales Act 2006.
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi dyletswydd ar Weinidogion Cymru i gynnwys gwybodaeth am weithredu’r Fframwaith Cenedlaethol yn yr adroddiad a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru yn flynyddol o dan adran 78(8) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

en-gb	Information must also be included in the annual plan on the Welsh Language Strategy about how they will implement the National Framework.
cy-gb	Rhaid hefyd gynnwys yn y cynllun blynyddol ar Strategaeth y Gymraeg wybodaeth am sut y byddant yn gweithredu’r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	Local plans
cy-gb	Cynlluniau lleol

en-gb	This section makes provision to change the system of Welsh in education strategic plans prepared by local authorities.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud darpariaeth ar gyfer newid y system o gynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg a lunnir gan awdurdodau lleol.

en-gb	The Welsh in Education strategic plans (WESP) regime was introduced by the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013.
cy-gb	Cyflwynwyd cyfundrefn cynlluniau strategol Cymraeg mewn Addysg (CSCA) gan Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013.

en-gb	This Act introduces local Welsh in education strategic plans and omits the provisions under the 2013 Act (see also section 36 of this Act).
cy-gb	Mae’r Ddeddf hon yn cyflwyno cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg gan hepgor y darpariaethau o dan Ddeddf 2013 (gweler adran 36 o’r Ddeddf hon hefyd).

en-gb	Through the provisions of this Act local authorities’ strategic plans will have to respond to targets they have been set in the National Framework for Welsh Language Education and Learning Welsh, and school delivery plans will have to have regard to the targets of their local authority’s strategic plans.
cy-gb	Drwy ddarpariaethau’r Ddeddf hon bydd rhaid i gynlluniau strategol awdurdodau lleol ymateb i dargedau sydd wedi eu gosod arnynt yn y Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg, ac i gynlluniau cyflawni ysgolion roi sylw i dargedau cynlluniau strategol eu hawdurdod lleol.

en-gb	The targets that local authorities have been set in the National Framework must reflect national targets that have been set in the Welsh language strategy (section 1(1)).
cy-gb	Rhaid i’r targedau a osodir ar awdurdodau lleol yn y Fframwaith Cenedlaethol adlewyrchu targedau cenedlaethol a osodir yn strategaeth y Gymraeg (adran 1(1)).

en-gb	The purpose of co-ordinating the targets is to ensure that targets facilitate the process of working towards the same goals.
cy-gb	Pwrpas cydgysylltu’r targedau yw sicrhau bod targedau yn galluogi gweithio tuag at yr un nod.

en-gb	In accordance with section 30 each local authority is required to prepare a local Welsh in education strategic plan that includes the matters set out in section 30(1) to (4).
cy-gb	Yn unol ag adran 30 mae’n ofynnol i bob awdurdod lleol lunio cynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg sy’n cynnwys y materion a nodir yn adran 30(1) i (4).

en-gb	Section 30(1)(a) places a duty on a local authority to detail in its plan how it will promote and facilitate, in its area, Welsh language education and the use of Welsh in schools.
cy-gb	Mae adran 30(1)(a) yn gosod dyletswydd ar awdurdod lleol i fanylu yn ei gynllun sut y bydd yn hybu a hwyluso, yn ei ardal, addysg Gymraeg a’r defnydd o’r Gymraeg mewn ysgolion.

en-gb	A plan must also, in accordance with section 30(1)(b), set out how the local authority will take all reasonable steps to meet the targets it has been set in the National Framework (section 26(2)(a)).
cy-gb	Rhaid i gynllun hefyd, yn unol ag adran 30(1)(b), nodi sut y bydd yr awdurdod lleol yn cymryd pob cam rhesymol i gyflawni’r targedau sydd wedi’u gosod arno yn y Fframwaith Cenedlaethol (adran 26(2)(a)).

en-gb	Section 30(2) requires local authorities to set out in their local Welsh in education strategic plan, to the extent required by regulations made by the Welsh Ministers, how they will exercise their education functions to promote and facilitate teaching Welsh and education and training through the medium of Welsh to children of compulsory school age who are not pupils in schools.
cy-gb	Mae adran 30(2) yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol nodi yn eu cynllun strategol lleol Cymraeg mewn addysg, i’r graddau sy’n ofynnol gan reoliadau a wneir gan Weinidogion Cymru, sut y byddant yn arfer eu swyddogaethau addysg i hybu a hwyluso addysgu’r Gymraeg ac addysg a hyfforddiant drwy gyfrwng y Gymraeg i blant o oedran ysgol gorfodol nad ydynt yn ddisgyblion mewn ysgolion.

en-gb	This will include children receiving education other than at school.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys plant sy’n derbyn addysg ac eithrio yn yr ysgol.

en-gb	Section 30(3)(a) to (d) details the type of steps that a local authority is required to include in a plan.
cy-gb	Mae adran 30(3)(a) i (d) yn manylu ar y math o gamau y mae’n ofynnol i awdurdod lleol eu cynnwys mewn cynllun.

en-gb	Section 30(3)(a) states that a local authority’s plan must set out the steps it intends to take to exercise its education functions to improve the provision of Welsh language education and the planning of Welsh language education provision within its area.
cy-gb	Mae adran 30(3)(a) yn nodi bod rhaid i gynllun awdurdod lleol nodi’r camau y mae’n bwriadu eu cymryd i arfer ei swyddogaethau addysg i wella’r ddarpariaeth o addysg Gymraeg a’r broses o gynllunio darpariaeth addysg Gymraeg o fewn ei ardal.

en-gb	The term “Welsh language education” is defined for the purpose of Part 4 in section 37.
cy-gb	Diffinnir y term “addysg Gymraeg” at ddiben  Rhan 4 yn adran 37.

en-gb	Section 30(3)(b) places a duty on a local authority to detail in its plan how it will promote and provide information about Welsh language education in “Primarily Welsh Language” schools (as defined in Part 3).
cy-gb	Mae adran 30(3)(b) yn gosod dyletswydd ar awdurdod lleol i fanylu yn ei gynllun sut y bydd yn hybu ac yn darparu gwybodaeth am addysg Gymraeg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg” (fel y’i diffinnir yn Rhan 3).

en-gb	There is an interconnection here with a similar duty on the Welsh Ministers to promote Welsh language education in “Primarily Welsh language” category schools in accordance with section 24(3)(c).
cy-gb	Mae cydblethiad yma gyda dyletswydd debyg ar Weinidogion Cymru i hybu addysg Gymraeg mewn ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg” yn unol ag adran 24(3)(c).

en-gb	The strategic plan could refer to the type of information needed about Welsh language education in “Primarily Welsh Language” category schools in order to improve public understanding, and about where that information will be made available to the public.
cy-gb	Gallai’r cynllun strategol gyfeirio at y math o wybodaeth y mae ei hangen am addysg Gymraeg ysgolion categori “Prif Iaith – Cymraeg” er mwyn gwella dealltwriaeth y cyhoedd, a ble y bydd yr wybodaeth honno ar gael i’r cyhoedd.

en-gb	In terms of promotion, the strategic plan could explain what the local authority will do to draw the public’s attention to opportunities within the local authority area to access “Primarily Welsh Language” category schools.
cy-gb	O ran hybu, gallai’r cynllun strategol esbonio beth fydd yr awdurdod lleol yn ei wneud i dynnu sylw’r cyhoedd at gyfleoedd o fewn ardal yr awdurdod lleol i gael mynediad at ysgolion categori “Prif Iaith - Cymraeg”.

en-gb	Section 30(3)(c) requires a local authority to set out in its plan the steps it will take to promote and provide information about late immersion education provision in its area.
cy-gb	Mae adran 30(3)(c) yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol nodi yn ei gynllun y camau y bydd yn eu cymryd i hybu a darparu gwybodaeth am y ddarpariaeth addysg drochi hwyr yn ei ardal.

en-gb	Section 23 of this Act makes further provision about late immersion education.
cy-gb	Mae adran 23 o’r Ddeddf hon yn gwneud darpariaeth bellach ynghylch addysg drochi hwyr.

en-gb	In accordance with section 30(3)(d)(i) to (iii), a local authority is required to set out in its plan the steps it will take to facilitate progression for learners who are learning Welsh and those who are learning through the medium of Welsh from one stage of their education to the next.
cy-gb	Yn unol ag adran  30(3)(d)(i) i (iii), mae’n ofynnol  i awdurdod lleol nodi yn ei gynllun y camau y bydd yn eu cymryd i hwyluso dilyniant i ddysgwyr sy’n dysgu Cymraeg a’r rhai sy’n dysgu drwy gyfrwng y Gymraeg o un cyfnod o’u haddysg i’r nesaf.

en-gb	Those periods are detailed in subparagraph (i) between nursery education and education for pupils of compulsory school age, in sub-paragraph (ii) between maintained primary schools and maintained secondary schools, and in sub-paragraph (iii) between education for pupils of compulsory school age and tertiary education.
cy-gb	Manylir ar y cyfnodau hynny yn is-baragraff (i) rhwng addysg feithrin ac addysg ar gyfer disgyblion o oedran ysgol gorfodol, yn isbaragraff (ii) rhwng ysgolion cynradd a gynhelir ac ysgolion uwchradd a gynhelir, ac yn is-baragraff (iii) rhwng addysg ar gyfer disgyblion o oedran ysgol gorfodol ac addysg drydyddol.

en-gb	The term "nursery education" is defined in section 37 and encompasses full-time or parttime education provided to children under compulsory school age in a school or other location outside the school premises.
cy-gb	Diffinnir y term “addysg feithrin” yn adran 37 ac mae’n cynnwys addysg amser llawn neu ran-amser a ddarperir i blant o dan oedran ysgol gorfodol mewn ysgol neu mewn lleoliad arall y tu hwnt i safle’r ysgol.

en-gb	The term "tertiary education" is defined in section 51 and encompasses sixth form provision in schools.
cy-gb	Diffinnir y term “addysg drydyddol” yn adran 51, ac mae’n cynnwys darpariaeth chweched dosbarth mewn ysgolion.

en-gb	In accordance with section 30(4)(a) the local authority is required to include information in its plan about the education practitioners working in its area and, under section 30(4)(b), a report outlining the progress made during the period of the previous plan.
cy-gb	Yn unol ag adran 30(4)(a), mae’n ofynnol i’r awdurdod lleol gynnwys yn ei gynllun wybodaeth am yr ymarferwyr addysg sy’n gweithio yn ei ardal ac, o dan adran 30(4)(b), adroddiad yn amlinellu’r cynnydd a wnaed yn ystod cyfnod y cynllun blaenorol.

en-gb	Section 30(5) sets out the persons who must be consulted by a local authority when preparing a plan, with a view to ensuring that Welsh language education is planned in a co-ordinated manner across the local authority’s area and neighbouring local authorities, and a view to facilitating that process.
cy-gb	Mae adran 30(5) yn nodi’r personau y mae rhaid i awdurdod lleol ymgynghori â hwy wrth lunio cynllun, gyda’r bwriad o sicrhau bod addysg Gymraeg yn cael ei chynllunio mewn modd cydgysylltiedig ar draws ardal yr awdurdod lleol a’r ardaloedd cyfagos, a chyda’r bwriad o hwyluso’r broses honno.

en-gb	In addition, the fact that strategic plans are subject to the approval of Welsh Ministers, in accordance with section 32, should ensure that the vision of the strategic plan is aligned with the National Framework.
cy-gb	Yn ogystal, dylai’r ffaith bod cynlluniau strategol yn ddarostyngedig i gymeradwyaeth Gweinidogion Cymru, yn unol ag adran 32, sicrhau bod gweledigaeth y cynllun strategol yn cyd-fynd â’r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	Section 31 - Period of local Welsh in education strategic plans
cy-gb	Adran 31 – Cyfnod cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg

en-gb	This section sets out the period of time for which a strategic plan has effect.
cy-gb	Mae’r adran hon yn nodi am ba gyfnod o amser y mae cynllun strategol yn cael effaith.

en-gb	It is a 5 year plan but local authorities must set out the steps they intend to take in accordance with section 30(3) over a 10-year period.
cy-gb	Cynllun 5 mlynedd ydyw, ond mae rhaid i awdurdodau lleol nodi’r camau y maent yn bwriadu eu cymryd yn unol ag adran 30(3) dros gyfnod o 10 mlynedd.

en-gb	This is to enable local authorities to outline their long-term intentions, recognising that some changes to school provision can take a decade to come to fruition.
cy-gb	Bwriad hyn yw galluogi awdurdodau lleol i amlinellu eu bwriadau hirdymor, gan gydnabod bod rhai newidiadau i ddarpariaeth ysgolion yn gallu cymryd degawd i ddwyn ffrwyth.

en-gb	Welsh Ministers, through regulations, will determine by when a local authority must prepare its first plan.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, yn pennu erbyn pryd y mae rhaid i awdurdod lleol lunio cynllun am y tro cyntaf.

en-gb	The intention is that all local authorities operate to the same timetable with the 5-year period commencing simultaneously for all local authorities.
cy-gb	Y bwriad yw i bob awdurdod lleol weithredu yn unol â’r un amserlen a bod y cyfnod 5 mlynedd yn cychwyn ar yr un pryd i bob awdurdod lleol.

en-gb	Section 32 - Approval of local Welsh in education strategic plans
cy-gb	Adran 32 - Cymeradwyo cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg

en-gb	This section relates to the approval process for local Welsh in education strategic plans, including the steps that local authorities must take in submitting their draft plan to the Welsh Ministers.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ymwneud â’r broses o gymeradwyo cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg, gan gynnwys y camau y mae rhaid i awdurdodau lleol eu cymryd wrth gyflwyno eu cynllun drafft i Weinidogion Cymru.

en-gb	Section 32(2) states that the local authority is required, when submitting its draft plan, to include a summary of responses it has received during the consultation period, along with the local authority’s response to the consultation.
cy-gb	Mae adran 32(2) yn nodi ei bod yn ofynnol i’r awdurdod lleol, wrth gyflwyno ei gynllun drafft, gynnwys crynodeb o’r ymatebion a ddaeth i law yn ystod y cyfnod ymgynghori, ynghyd ag ymateb yr awdurdod lleol i’r ymgynghoriad.

en-gb	Section 32(3) and (4) outlines the options the Welsh Ministers have in relation to a draft plan after receiving it.
cy-gb	Mae adran 32(3) a (4) yn amlinellu’r opsiynau sydd gan Weinidogion Cymru mewn perthynas â chynllun drafft ar ôl iddo ddod i law.

en-gb	There are three options namely:
cy-gb	Mae tri opsiwn sef:

en-gb	to approve the draft plan as submitted,
cy-gb	cymeradwyo’r cynllun drafft fel y’i cyflwynir,

en-gb	to approve a modified draft plan (where the local authority would need to agree any changes with the Welsh Ministers), and
cy-gb	cymeradwyo cynllun drafft wedi ei addasu (pan fyddai angen i’r awdurdod lleol gytuno ar unrhyw newidiadau gyda Gweinidogion Cymru),  ac

en-gb	to reject the plan and direct the local authority to reconsider the draft plan (which may involve reconsideration of elements of the draft plan or the plan as a whole).
cy-gb	gwrthod y cynllun gan gyfarwyddo’r awdurdod lleol i ailystyried y cynllun drafft (a gall hynny olygu ailystyried elfennau o’r cynllun drafft neu’r cynllun yn ei gyfanrwydd).

en-gb	In accordance with section 32(4), if the Welsh Ministers decide to reject a draft plan, they must provide the local authority with reasons for that decision and direct it to reconsider its plan.
cy-gb	Yn unol ag adran 32(4), os yw Gweinidogion Cymru yn penderfynu gwrthod cynllun drafft, rhaid iddynt roi rhesymau dros y penderfyniad hwnnw i’r awdurdod lleol a’i gyfarwyddo i ailystyried ei gynllun.

en-gb	In addition, they must set out a date by when a local authority must resubmit its draft plan.
cy-gb	Yn ogystal, rhaid iddynt nodi erbyn pa ddyddiad y mae rhaid i awdurdod lleol ailgyflwyno ei gynllun drafft.

en-gb	Section 32(5) confirms that section 32(3) to (4) applies to a further draft plan (e.g. a plan that is resubmitted).
cy-gb	Mae adran 32(5) yn cadarnhau bod adran 32(3) a (4) hefyd yn gymwys i gynllun drafft pellach (e.e. cynllun sy’n cael ei ailgyflwyno).

en-gb	This means that a local authority may need to resubmit a plan more than once if Welsh Ministers remain of the view that they cannot approve the draft plan.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y gallai fod angen i awdurdod lleol ailgyflwyno cynllun fwy nag unwaith os yw Gweinidogion Cymru yn parhau o’r farn nad ydynt yn gallu cymeradwyo’r cynllun drafft.

en-gb	Similar to the process for approving schools’ Welsh language education delivery plans, section 32 has been drawn up with the intention that all local authorities and Welsh Ministers will agree on the content of the local Welsh in education strategic plans.
cy-gb	Yn yr un modd â’r broses ar gyfer cymeradwyo cynlluniau cyflawni addysg Gymraeg ysgolion, mae adran 32 wedi’i llunio â’r bwriad y bydd pob awdurdod lleol a Gweinidogion Cymru yn cytuno ar gynnwys y cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg.

en-gb	It is not therefore possible for Welsh Ministers, under this section, to insist on the specific content of any local strategic plan.
cy-gb	Felly nid oes modd i Weinidogion Cymru, o dan yr adran hon, fynnu ar gynnwys penodol unrhyw gynllun strategol lleol.

en-gb	But in this regard they must, as public bodies, act reasonably.
cy-gb	Ond yn hyn o beth, rhaid iddynt, fel cyrff cyhoeddus, weithredu yn rhesymol.

en-gb	If a local authority acts unreasonably during the approval process, the Welsh Ministers may consider whether it is necessary to exercise their powers of intervention under Part 2 of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013 (see also section 50).
cy-gb	Os yw awdurdod lleol yn gweithredu’n afresymol yn ystod y broses gymeradwyo, caiff Gweinidogion Cymru ystyried a oes angen arfer eu pwerau ymyrryd o dan Ran 2 o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013 (gweler hefyd adran 50).

en-gb	Section 33- Publication and implementation of local Welsh in education strategic plans
cy-gb	Adran 33 - Cyhoeddi a gweithredu cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg

en-gb	This section makes provision in relation to when a local authority should publish a local Welsh in education strategic plan after it has been approved by the Welsh Ministers, as well as the persons to whom local authorities are expected to send a copy.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud darpariaeth ynghylch pryd y dylai awdurdod lleol gyhoeddi cynllun strategol  lleol Cymraeg mewn addysg wedi iddo gael ei gymeradwyo gan Weinidogion Cymru, yn ogystal â’r personau y mae disgwyl i awdurdodau lleol anfon copi iddynt.

en-gb	Section 52 makes specific provision for the publication of documents, and section 53 makes specific provision relating to sending documents.
cy-gb	Mae adran 52 yn gwneud darpariaeth benodol ar gyfer cyhoeddi dogfennau, ac adran 53 yn gwneud darpariaeth benodol ynghylch anfon dogfennau.

en-gb	Section 33(2) places a duty on a local authority to take all reasonable steps to implement its local Welsh in education strategic plan.
cy-gb	Mae adran 33(2) yn gosod dyletswydd ar awdurdod lleol i gymryd pob cam rhesymol i weithredu ei gynllun strategol.

en-gb	Section 34 - Review and amendment of local Welsh in education strategic plans
cy-gb	Adran 34 – Adolygu a diwygio cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg

en-gb	This section makes provision for the review and amendment of local Welsh in education strategic plans.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud darpariaeth ar gyfer adolygu a diwygio’r cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg.

en-gb	Section 34(1) requires a local authority to keep its plan under review for the purpose of considering if it needs to be amended, for example if there is a risk that the local authority’s plan is not going to lead to meeting its targets, or that circumstances beyond the local authority’s control affect its ability to achieve the targets.
cy-gb	Mae adran 34(1) yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol adolygu ei gynllun yn gyson at ddiben ystyried a oes angen ei ddiwygio, er enghraifft os oes risg nad yw cynllun yr awdurdod lleol yn mynd i arwain at gyflawni ei dargedau, neu fod amgylchiadau y tu hwnt i reolaeth yr awdurdod lleol yn effeithio ar ei allu i gyflawni’r targedau.

en-gb	Section 34(2) and (3) makes provision about the circumstances in which the Welsh Ministers may direct a local authority to consider reviewing its plan, with section 34(4) to (6) setting out what a local authority is required to do when considering to amend or deciding not to amend its scheme.
cy-gb	Mae adran 34(2) a (3) yn gwneud darpariaeth ynghylch yr amgylchiadau pan gaiff Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddyd i awdurdod lleol ystyried adolygu ei gynllun, gydag adran 34(4) i (6) yn nodi’r hyn y mae’n ofynnol i awdurdod lleol ei wneud wrth ystyried diwygio neu benderfynu peidio â diwygio ei gynllun.

en-gb	Under section 34(4), if a local authority decides not to amend its plan following a direction under section 34(3), it would have to give Welsh Ministers reasons for not doing so.
cy-gb	O dan adran 34(4), os yw awdurdod lleol yn penderfynu peidio â diwygio ei gynllun yn dilyn cyfarwyddyd o dan adran 34(3), byddai rhaid iddo roi rhesymau i Weinidogion Cymru dros beidio â diwygio ei gynllun.

en-gb	If Welsh Ministers do not accept the local authority’s reasons, the Welsh Ministers may give a new direction.
cy-gb	Os nad yw Gweinidogion Cymru yn derbyn rhesymau’r awdurdod lleol, caiff Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddyd o’r newydd.

en-gb	Depending on the circumstances, they may also consider using their powers under Part 2 of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013 (which allows Welsh Ministers to intervene in relation to education functions in certain circumstances).
cy-gb	Yn dibynnu ar yr amgylchiadau, cânt hefyd ystyried defnyddio eu pwerau o dan Ran 2 o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013 (sy’n caniatáu i Weinidogion Cymru ymyrryd mewn perthynas â swyddogaethau addysg o dan amgylchiadau penodol).

en-gb	The Welsh Ministers might also wish to ask His Majesty’s Chief Inspector for Education and Training in Wales (in accordance with their powers in section 38 of the Education Act 1997) to inspect how the local authority performs its education functions.
cy-gb	Mae’n bosibl hefyd y byddai  Gweinidogion Cymru am ofyn i Brif Arolygydd Ei Fawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru  (yn unol â’u pwerau yn adran 38 o Ddeddf Addysg 1997) arolygu sut mae’r awdurdod lleol yn cyflawni ei swyddogaethau addysg.

en-gb	The functions of a local authority in this Part are education functions (section 50).
cy-gb	Mae swyddogaethau awdurdod lleol yn y Rhan hon yn swyddogaethau addysg (adran 50).

en-gb	This section gives the Welsh Ministers a power, by regulations, to make further provision about local Welsh in education strategic plans.
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau sy’n gwneud darpariaeth bellach ynghylch cynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg.

en-gb	Section 35(1)(a) to (f) sets out that what regulations may provide for, but the power is not limited to those matters.
cy-gb	Mae adran 35(1)(a) i (f) yn nodi’r hyn y caiff rheoliadau ddarparu ar eu cyfer, ond nid yw’r pŵer yn gyfyngedig i hynny.

en-gb	This power is intended to enable the Welsh Ministers to provide further detail on the matters outlined in section 30 of the Act, for example in relation to the form and content of a plan.
cy-gb	Bwriad y pŵer hwn yw galluogi Gweinidogion Cymru i fanylu ymhellach ar y materion a amlinellir yn adran 30 o’r Ddeddf, er enghraifft mewn perthynas â ffurf a chynnwys cynllun.

en-gb	This may include making regulations requiring local authorities to provide details in their plans as to how programmes, policies and their wider statutory duties have been considered in relation to the targets they have been set, e.g. Childcare Sufficiency Assessments, Early Years Programmes, school capital programmes, learner travel arrangements, amongst others.
cy-gb	Gall hyn gynnwys gwneud rheoliadau sy’n amlinellu disgwyliadau ehangach Gweinidogion Cymru ar awdurdodau lleol i amlinellu yn eu cynlluniau sut y mae rhaglenni, polisïau a’u dyletswyddau statudol ehangach wedi cael eu hystyried wrth geisio cyflawni’r targedau a osodir arnynt, e.e. Asesiadau Digonolrwydd Gofal Plant, Rhaglenni Blynyddoedd Cynnar, rhaglenni cyfalaf ysgolion, trefniadau teithio dysgwyr, ymysg eraill.

en-gb	Regulations may also detail the timetable for the receipt, consideration and approval of a draft plan, as well as arrangements for reporting on the implementation of the scheme, for example through annual review reports.
cy-gb	Gellir hefyd, mewn rheoliadau, fanylu ar amserlen ar gyfer derbyn, ystyried a chymeradwyo cynllun drafft, yn ogystal â threfniadau i adrodd ar weithredu’r cynllun, er enghraifft drwy adroddiadau adolygu blynyddol.

en-gb	A power is also conferred on the Welsh Ministers, by regulations, to enable two or more local authorities to produce a joint plan, and to apply any provision in this Part with modifications for that purpose.
cy-gb	Rhoddir pŵer hefyd i Weinidogion Cymru, drwy reoliadau, i alluogi dau neu ragor o awdurdodau lleol i lunio cynllun ar y cyd, ac i gymhwyso unrhyw ddarpariaeth yn y Rhan hon gydag addasiadau i’r perwyl hwnnw.

en-gb	Section 36 – Amendments to the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013
cy-gb	Adran 36 – Diwygio Deddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013

en-gb	This section omits Part 4, comprising sections 84 to 87, and also section 1(13) and (14) of the School Standards and Organisation (Wales) Act 2013, which relate to a local authority’s preparation of a Welsh language in education strategic plan.
cy-gb	Mae’r adran hon yn hepgor Rhan 4, sef adrannau 84 i 87, a hefyd adran 1(13) a (14) o Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013, sy’n ymwneud ag awdurdodau lleol yn paratoi cynllun strategol Cymraeg mewn addysg.

en-gb	This Act changes that system.
cy-gb	Mae’r Ddeddf hon yn newid y system honno.

en-gb	Sections 30 to 35 make specific provision about local Welsh in education strategic plans and interconnect those provisions with the other provisions in the Act.
cy-gb	Mae adrannau 30 i 35 yn gwneud darpariaeth benodol am gynlluniau strategol lleol Cymraeg mewn addysg ac yn cydblethu’r darpariaethau am y cynlluniau strategol gyda’r darpariaethau eraill yn y Ddeddf.

en-gb	Those sections make the provisions omitted by this section redundant.
cy-gb	Yn sgil yr adrannau hynny, mae’r darpariaethau sydd wedi eu hepgor gan yr adran hon yn ddiangen.

en-gb	This section interprets terms used in Part 4 of this Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn dehongli termau a ddefnyddir yn Rhan 4 o’r Ddeddf hon.

en-gb	Part 5 - National Institute for Learning Welsh and Schedule 2 - National Institute for Learning Welsh
cy-gb	Rhan 5 - Yr Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol ac Atodlen 2 - Yr Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol

en-gb	This section provides for the establishment of the National Institute for Learning Welsh.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu ar gyfer sefydlu yr Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol.

en-gb	The Learning Welsh Institute will be a corporate body with its own legal personality with specific powers and duties in relation to facilitating and supporting the learning of Welsh.
cy-gb	Bydd yr Athrofa Dysgu Cymraeg yn gorff corfforedig â’i phersonoliaeth gyfreithiol ei hun sydd â phwerau a dyletswyddau penodol mewn perthynas â hwyluso a chefnogi dysgu’r Gymraeg.

en-gb	Schedule 2 is introduced by this section, which confirms that the Learning Welsh Institute is not a Crown body and makes provision in relation to members, staff, procedures and financial matters.
cy-gb	Cyflwynir Atodlen 2 gan yr adran hon, sy’n cadarnhau nad yw’r Athrofa Dysgu Cymraeg yn gorff y Goron ac yn gwneud darpariaeth ynghylch aelodau, staff, gweithdrefnau a materion ariannol.

en-gb	The Schedule also makes minor amendments and consequential provisions to primary legislation.
cy-gb	Mae Atodlen 2  hefyd yn gwneud mân ddiwygiadau a darpariaethau canlyniadol i ddeddfwriaeth sylfaenol.

en-gb	The members of the Learning Welsh Institute are the chair and between six and ten non-executive members, appointed by the Welsh Ministers.
cy-gb	Aelodau’r Athrofa Dysgu Cymraeg yw’r cadeirydd a rhwng chwech a deg o aelodau anweithredol, a benodir gan Weinidogion Cymru.

en-gb	The chief executive is an executive member and the chief executive and non-executive members may appoint up to two members of staff to be executive members.
cy-gb	Mae’r prif weithredwr yn aelod gweithredol a chaiff y prif weithredwr a’r aelodau anweithredol benodi hyd at ddau aelod o  staff i fod yn aelodau gweithredol.

en-gb	The Welsh Ministers may, by regulations, change the number of non-executive and executive members appointed, but the number of non-executive members must always exceed the number of executive members.
cy-gb	Caniateir i Weinidogion Cymru, drwy reoliadau, newid nifer yr aelodau anweithredol ac aelodau gweithredol a benodir, ond rhaid i nifer yr aelodau anweithredol bob amser fod yn fwy na nifer yr aelodau gweithredol.

en-gb	The first chief executive will be appointed by the Welsh Ministers, with nonexecutive members appointing the successors.
cy-gb	Penodir y prif weithredwr cyntaf gan Weinidogion Cymru, gydag aelodau anweithredol yn penodi’r olynwyr.

en-gb	The chief executive is a member of staff at the Learning Welsh Institute and, in that capacity, is also an accounting officer.
cy-gb	Mae’r prif weithredwr yn aelod o staff yr Athrofa Dysgu Cymraeg ac, yn rhinwedd y swydd honno, hefyd yn swyddog cyfrifyddu.

en-gb	However, paragraphs 15(2) to (3) of Schedule 2 allow another member of staff to be an accounting officer where the chief executive is unable to fulfil the responsibilities as an accounting officer (e.g. due to a period of long-term ill health), or where there is no chief executive, and during the period until a chief executive is appointed.
cy-gb	Fodd bynnag, mae paragraffau 15(2) i (3) o Atodlen 2 yn caniatáu i aelod arall o staff fod yn swyddog cyfrifyddu mewn sefyllfa pan fo’r prif weithredwr yn gallu cyflawni’r cyfrifoldebau fel swyddog cyfrifyddu (er enghraifft oherwydd cyfnod o afiechyd hirdymor), neu mewn sefyllfa pan nad oes prif weithredwr, ac yn ystod y cyfnod hyd nes bod prif weithredwr wedi ei benodi.

en-gb	Schedule 2 also contains provisions about the committees and sub-committees of the Learning Welsh Institute, audit and accounts, procedures, register of interests and supplementary powers.
cy-gb	Mae Atodlen 2 hefyd yn cynnwys darpariaethau am bwyllgorau ac isbwyllgorau’r Athrofa Dysgu Cymraeg, archwilio a chyfrifon, gweithdrefnau, cofrestr buddiannau a phwerau atodol.

en-gb	Section 39 - Facilitating and supporting lifelong Welsh language learning
cy-gb	Adran 39 - Hwyluso a chefnogi dysgu Cymraeg gydol oes

en-gb	This section sets the objective of the Learning Welsh Institute.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gosod amcan yr Athrofa Dysgu Cymraeg.

en-gb	The main role of the Learning Welsh Institute is to support people to learn Welsh, and facilitate their progression, so that more people learn the language and improve their skills.
cy-gb	Prif rôl yr Athrofa Dysgu Cymraeg yw cefnogi pobl i ddysgu Cymraeg, a hwyluso’u cynnydd fel bod rhagor o bobl yn dysgu’r iaith ac yn gwella’u sgiliau.

en-gb	This is intended to help achieve the objectives of Cymraeg 2050, which are to increase the number of Welsh speakers and increase the use of the language.
cy-gb	Bwriedir i hyn gyfrannu at wireddu amcanion Cymraeg 2050, sef cynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg a chynyddu’r defnydd o’r iaith.

en-gb	Section 39(2) imposes duties on the Learning Welsh Institute in order to meet this objective.
cy-gb	Mae adran 39(2) yn gosod dyletswyddau ar yr Athrofa Dysgu Cymraeg er mwyn cyflawni’r amcan hwn.

en-gb	Section 39(4) gives the Learning Welsh Institute power in relation to the coordinating and commissioning research on teaching or learning Welsh, and gives it powers to advise any person on teaching or learning Welsh and to provide financial support to any person in relation to teaching or learning Welsh.
cy-gb	Mae adran 39(4) yn rhoi pŵer i’r Athrofa Dysgu Cymraeg mewn perthynas â chydlynu a chomisiynu ymchwil ar addysgu neu ddysgu Cymraeg, ac mae’n rhoi pwerau iddi i roi cyngor i unrhyw berson ar addysgu neu ddysgu Cymraeg a rhoi cymorth ariannol i unrhyw berson mewn perthynas ag addysgu Cymraeg neu ddysgu Cymraeg.

en-gb	It also allows the Learning Welsh Institute to do anything else, related to supporting people to learn Welsh, and facilitating their progress, if it considers it appropriate to achieve targets set in the National Framework on Welsh Language Education and Learning Welsh under section 24(8).
cy-gb	Mae hefyd yn caniatáu i’r Athrofa Dysgu Cymraeg wneud unrhyw beth arall sy’n ymwneud â chefnogi pobl i ddysgu Cymraeg, a hwyluso’u cynnydd, os yw’n ystyried ei fod yn briodol er mwyn cyflawni targedau sydd wedi eu gosod yn y Fframwaith Cenedlaethol ar Addysg Gymraeg a Dysgu Cymraeg o dan adran 24(8).

en-gb	The Welsh language learning provision designed and developed for learners over compulsory school age under section 39(2)(f) must include a variety of matters as set out in section 39(5)(a) to (c), for example by providing a variety of courses, activities and resources at different learning levels, and in different locations.
cy-gb	Rhaid i’r ddarpariaeth dysgu Cymraeg a ddylunnir ac a ddatblygir ar gyfer dysgwyr dros oedran ysgol gorfodol o dan adran 39(2)(f) gynnwys amrywiaeth o faterion fel y’u nodir yn adran 39(5)(a) i (c), er enghraifft drwy ddarparu amrywiaeth o gyrsiau, gweithgareddau ac adnoddau ar wahanol lefelau dysgu, ac mewn lleoliadau gwahanol.

en-gb	This may include providing various levels of Welsh courses in person as well as online.
cy-gb	Caiff hyn gynnwys darparu lefelau amrywiol o gyrsiau Cymraeg wyneb yn wyneb yn ogystal ag ar-lein.

en-gb	This is intended to make appropriate provision readily available to all who are already learning Welsh, or wish to learn Welsh, in order to facilitate learners’ progression through the different levels of learning Welsh.
cy-gb	Bwriedir i hyn sicrhau bod darpariaeth briodol ar gael yn hwylus i bawb sydd eisoes yn dysgu Cymraeg, neu sy’n dymuno ei dysgu, er mwyn hwyluso cynnydd dysgwyr drwy’r lefelau gwahanol o ddysgu Cymraeg.

en-gb	The Learning Welsh Institute is required to base the learning levels on the common reference levels contained in the Schedule 1 table, and on the Code to describe ability in Welsh published by the Welsh Ministers (see section 6).
cy-gb	Mae’n ofynnol i’r Athrofa Dysgu Cymraeg seilio’r lefelau dysgu ar y lefelau cyfeirio cyffredin sydd yn y tabl yn Atodlen 1, ac ar y Cod i ddisgrifio gallu yn y Gymraeg a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru (gweler adran 6).

en-gb	Section 40 - Additional functions
cy-gb	Adran 40 - Swyddogaethau ychwanegol

en-gb	This section gives the Welsh Ministers power to make regulations to confer additional functions on the Learning Welsh Institute that are associated with supporting people to learn Welsh or facilitating their progress.
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau i roi swyddogaethau ychwanegol i’r Athrofa Dysgu Cymraeg sy’n gysylltiedig â chefnogi pobl i ddysgu Cymraeg neu hwyluso’u cynnydd.

en-gb	The powers give the Welsh Ministers the flexibility to adjust the body’s functions when necessary.
cy-gb	Mae’r pwerau yn rhoi hyblygrwydd i Weinidogion Cymru addasu swyddogaethau’r corff pan fo angen.

en-gb	Section 41 – Promoting equality of opportunity
cy-gb	Adran 41 – Hybu cyfle cyfartal

en-gb	This section requires the Learning Welsh Institute, in the exercise of its functions, to promote increased participation by persons over compulsory school age who are under-represented in Welsh language learning, and to promote the completion of Welsh language learning programmes.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i’r Athrofa Dysgu Cymraeg, wrth arfer ei swyddogaethau, hybu cynyddu cyfranogiad gan bersonau dros oedran ysgol gorfodol sydd heb gynrychiolaeth ddigonol ym maes dysgu Cymraeg, ac i hybu bod y personau hynny yn cwblhau rhaglenni dysgu Cymraeg.

en-gb	The term "under-represented groups" is defined in section 41(2).
cy-gb	Diffinnir y term o “grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol” yn adran 41(2).

en-gb	A duty is also placed on the Learning Welsh Institute to promote the reduction of gaps in attainment in Welsh language learning between different groups of persons where those differences are due to social, cultural, economic or organisational factors.
cy-gb	Gosodir dyletswydd hefyd ar yr Athrofa Dysgu Cymraeg i hybu’r gwaith o leihau bylchau o ran cyrhaeddiad mewn dysgu Cymraeg rhwng grwpiau amrywiol o bersonau pan fo’r gwahaniaethau hynny yn deillio o ffactorau cymdeithasol, diwylliannol, economaidd neu sefydliadol.

en-gb	Section 42 - Promoting innovation and continuous improvement
cy-gb	Adran 42 - Hybu arloesedd a gwelliant parhaus

en-gb	This section requires the Learning Welsh Institute, in the exercise of its functions, to promote innovation and continuous improvement in relation to learning Welsh, and raising standards in learning Welsh.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i’r Athrofa Dysgu Cymraeg, wrth arfer ei swyddogaethau, hybu arloesedd a gwelliant parhaus mewn perthynas â dysgu Cymraeg, a chodi safonau dysgu Cymraeg.