en-gb	Explanatory Memorandum to the Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales under the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014
cy-gb	Memorandwm Esboniadol Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014

en-gb	This Explanatory Memorandum has been prepared by the Health, Social Care and Early Years Group and is laid before Senedd Cymru in conjunction with the above subordinate legislation and in accordance with Standing Order 27.1
cy-gb	Lluniwyd y Memorandwm Esboniadol hwn gan y Grŵp Iechyd, Gofal Cymdeithasol a’r Blynyddoedd Cynnar ac fe’i gosodir gerbron Senedd Cymru ar y cyd â'r is-ddeddfwriaeth uchod ac yn unol â Rheol Sefydlog 27.1.

en-gb	Minister’s Declaration
cy-gb	Datganiad y Gweinidog

en-gb	In my view, this Explanatory Memorandum gives a fair and reasonable view of the expected impact of the Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	Yn fy marn i, mae’r Memorandwm Esboniadol hwn yn rhoi darlun teg a rhesymol o effaith ddisgwyliedig Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	I am satisfied that the benefits justify the likely costs.
cy-gb	Rwyf wedi fy modloni bod y manteision yn cyfiawnhau’r costau tebygol.

en-gb	Dawn Bowden MS Minister for Social Care
cy-gb	Dawn Bowden AS Y Gweinidog Gofal Cymdeithasol

en-gb	11 June 2024
cy-gb	11 Mehefin 2024

en-gb	PART 1
cy-gb	RHAN 1

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	Description
cy-gb	Disgrifiad

en-gb	The Code of Practice on the National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales (“The Code”) establishes a framework for the commissioning of care and support in Wales by local authorities, local health boards and NHS Trusts.
cy-gb	Mae Cod Ymarfer y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth (“y Cod”) yn sefydlu fframwaith ar gyfer comisiynu gofal a chymorth yng Nghymru gan awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	The Code sets out national principles and standards which commissioners must follow when commissioning services for care and support for their local populations.
cy-gb	Mae'r Cod yn amlinellu egwyddorion a safonau cenedlaethol y mae'n rhaid i gomisiynwyr eu dilyn wrth gomisiynu gwasanaethau gofal a chymorth ar gyfer eu poblogaethau lleol.

en-gb	It also seeks to rebalance the basis upon which the provision of care and support services are commissioned, by focusing on outcomes and social value and by shifting from price towards quality and focusing on outcomes.
cy-gb	Yn ogystal, mae'r Cod yn ceisio ailgydbwyso’r sail ar gyfer comisiynu darpariaeth gwasanaethau gofal a chymorth, drwy ganolbwyntio ar ganlyniadau a gwerth cymdeithasol a thrwy symud oddi wrth brisiau a thuag at ansawdd a chanolbwyntio ar ganlyniadau.

en-gb	Matters of special interest to the Legislation, Justice and Constitution Committee
cy-gb	Materion o ddiddordeb arbennig i’r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad

en-gb	This Code addresses errors identified in the draft Code laid on 19 March 2024 and subsequently withdrawn.
cy-gb	Mae'r Cod hwn yn mynd i'r afael â chamgymeriadau a nodwyd yn y Cod drafft a osodwyd ar 19 Mawrth 2024 ac a dynnwyd yn ôl yn dilyn hynny.

en-gb	Legislative background
cy-gb	Y cefndir deddfwriaethol

en-gb	The Code is issued under section 145 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 (“the 2014 Act”).
cy-gb	Dyroddir y Cod o dan adran 145 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (“Deddf 2014”).

en-gb	It also constitutes guidance under section 169 of the Act and guidance under section 2 of the NHS (Wales) Act 2006 (“the 2006 Act”).
cy-gb	Mae hefyd yn ganllawiau o dan adran 169 o'r Ddeddf ac yn ganllawiau o dan adran 2 o Ddeddf y GIG (Cymru) 2006 (“Deddf 2006”).

en-gb	To ensure that the Code has comparable force in relation to local authorities Local Health boards and NHS trusts, the Welsh Ministers will direct Local Health Boards and NHS Trusts under the NHS (Wales) Act 2006 to exercise their functions in accordance with the requirements contained within this Code when exercising their respective function.
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod gan y Cod rym tebyg mewn perthynas ag awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, bydd Gweinidogion Cymru yn cyfarwyddo byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG o dan Ddeddf 2006 i arfer eu swyddogaethau yn unol â’r gofynion yn y Cod hwn wrth arfer eu priod swyddogaethau.

en-gb	The 2014 Act provides the legal framework for improving the well-being of people who need care and support, and carers who need support, and for transforming social services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf 2014 yn darparu'r fframwaith cyfreithiol ar gyfer gwella llesiant pobl sydd angen gofal a chymorth, a gofalwyr sydd angen cymorth, ac ar gyfer trawsnewid gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru.

en-gb	It introduced a comprehensive and integrated approach to social services, emphasising the well-being of individuals and communities.
cy-gb	Cyflwynodd ddull gweithredu cynhwysfawr ac integredig ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol, gan roi pwyslais ar lesiant unigolion a chymunedau.

en-gb	The 2006 Act establishes a legal framework for the organisation and delivery of healthcare services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf 2006 yn sefydlu fframwaith cyfreithiol ar gyfer trefnu a darparu gwasanaethau gofal iechyd yng Nghymru.

en-gb	The Code follows the Senedd’s draft negative procedure and will be brought into force in September 2024 with the making of an Appointed Day Order.
cy-gb	Mae’r Cod yn dilyn gweithdrefn negyddol ddrafft y Senedd a bydd yn cael ei ddwyn i rym ym mis Medi 2024 drwy wneud Gorchymyn Diwrnod Penodedig.

en-gb	Purpose and intended effect of the legislation
cy-gb	Diben y ddeddfwriaeth a'r effaith y bwriedir iddi ei chael

en-gb	The Code is a key component of the broader Rebalancing Care and Support Programme, alongside the establishment of a National Office for Care and Support (“The National Office”), which will oversee the implementation of the National Framework.
cy-gb	Mae'r Cod yn elfen allweddol o'r Rhaglen ehangach ar gyfer Ailgydbwyso Gofal a Chymorth, ochr yn ochr â sefydlu Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth (“y Swyddfa Genedlaethol”), a fydd yn goruchwylio'r gwaith o weithredu'r Fframwaith Cenedlaethol.

en-gb	The strengthening of Regional Partnership Board arrangements, supporting stronger partnership working and the integration of services, is another component of the overarching programme.
cy-gb	Mae cryfhau trefniadau'r Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, gan gefnogi gwaith partneriaeth cryfach ac integreiddio gwasanaethau, yn elfen arall o'r rhaglen gyffredinol.

en-gb	The Rebalancing Care and Support Programme aims to readjust the care and support market in the following ways:
cy-gb	Nod y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth yw addasu'r farchnad gofal a chymorth drwy symud:

en-gb	Away from complexity, towards simplification.
cy-gb	Oddi wrth gymhlethdod, tuag at symleiddio.

en-gb	Away from price, towards quality and social value.
cy-gb	Oddi wrth brisiau, tuag at ansawdd a gwerth cymdeithasol.

en-gb	Away from reactive commissioning, towards managing the market.
cy-gb	Oddi wrth gomisiynu ymatebol, tuag at reoli’r farchnad.

en-gb	Away from task-based practice, towards an outcome-based practice.
cy-gb	Oddi wrth arferion seiliedig ar dasgau, tuag at arferion seiliedig ar ganlyniadau.

en-gb	Away from an organisational focus, towards more effective partnership and co-production with people for better outcomes.
cy-gb	Oddi wrth ffocws sefydliadol, tuag at bartneriaeth a chydgynhyrchu mwy effeithiol â phobl er mwyn sicrhau canlyniadau gwell.

en-gb	The Code lays out the principles and standards for commissioning practices in Wales.
cy-gb	Mae'r Cod yn nodi'r egwyddorion a'r safonau ar gyfer arferion comisiynu yng Nghymru.

en-gb	Commissioning involves making decisions about what services are needed to respond to the care and support needs of children and young people, families, adults and unpaid carers in Wales.
cy-gb	Mae comisiynu'n golygu gwneud penderfyniadau ynghylch pa wasanaethau sydd eu hangen i ymateb i anghenion gofal a chymorth plant a phobl ifanc, teuluoedd, oedolion a gofalwyr di-dâl yng Nghymru.

en-gb	It also involves making decisions about the capacity, location, cost and quality of services alongside those who will be receiving and delivering these services.
cy-gb	Mae hefyd yn golygu gwneud penderfyniadau ynghylch capasiti, lleoliad, costau ac ansawdd gwasanaethau ochr yn ochr â'r rhai a fydd yn defnyddio'r gwasanaethau hyn a'r rhai a fydd yn eu darparu.

en-gb	The Code consolidates good practice on commissioning, providing a framework to help shift the commissioning of services away from price towards quality and social value, and re-orientate reactive commissioning practices towards managing the market and focusing on outcomes.
cy-gb	Mae'r Cod yn atgyfnerthu arferion da o ran comisiynu, gan ddarparu fframwaith i helpu i symud comisiynu gwasanaethau oddi wrth brisiau a thuag at ansawdd a gwerth cymdeithasol, ac ailgyfeirio arferion comisiynu ymatebol tuag at reoli'r farchnad a chanolbwyntio ar ganlyniadau.

en-gb	The Code applies to the commissioning of care and support services within the context of the 2014 Act to meet the care and support needs of local populations by a local authority, local health board or NHS Trust.
cy-gb	Mae'r Cod yn gymwys i gomisiynu gwasanaethau gofal a chymorth yng nghyddestun Deddf 2014 er mwyn diwallu anghenion gofal a chymorth poblogaethau lleol gan awdurdod lleol, bwrdd iechyd lleol neu ymddiriedolaeth GIG.

en-gb	It applies in relation to internally provided or externally commissioned services, including regulated and non-regulated services.
cy-gb	Mae'n gymwys mewn perthynas â gwasanaethau a ddarperir yn fewnol neu a gomisiynir yn allanol, gan gynnwys gwasanaethau rheoleiddiedig a gwasanaethau nad ydynt yn cael eu rheoleiddio.

en-gb	This Code applies to the ‘care and support’ element of a package of care arranged and funded by a local health board or NHS trust where the individual has been assessed as having a ‘primary health need’ (as opposed to a need for local authority care and support) or in need of nursing care.
cy-gb	Mae’r Cod hwn yn gymwys i’r elfen ‘gofal a chymorth’ o becyn gofal wedi’i drefnu a’i ariannu gan fwrdd iechyd lleol neu ymddiriedolaeth GIG pan fo asesiad unigolyn wedi nodi bod ganddo ‘angen iechyd sylfaenol’ (mewn cyferbyniad ag angen am ofal a chymorth awdurdod lleol) neu angen gofal nyrsio.

en-gb	The National Office will be established within Welsh Government and one of its functions will be a national commissioning function which will support the implementation and management of the Code.
cy-gb	Bydd y Swyddfa Genedlaethol yn cael ei sefydlu o fewn Llywodraeth Cymru ac un o'i swyddogaethau fydd swyddogaeth gomisiynu genedlaethol a fydd yn helpu i weithredu'r a rheoli'r Cod.

en-gb	Implementation of the Code will begin in September 2024.
cy-gb	Bydd y Cod yn dechrau cael ei weithredu ym mis Medi 2024.

en-gb	The Welsh Government will also put in place and keep up to date a ‘toolkit’ of resources such as notable practice examples, case studies and evidence, commissioning tools, template clauses, to support commissioners in the delivery of this Code.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn creu ac yn diweddaru ‘pecyn cymorth’ o adnoddau, a fydd yn cynnwys enghreifftiau o arferion nodedig, astudiaethau achos a thystiolaeth, adnoddau comisiynu a chymalau enghreifftiol, i helpu comisiynwyr i gyflawni’r Cod hwn.

en-gb	This toolkit will be available by the date the Code comes into force and managed and kept up to date by dedicated staff within the National Office.
cy-gb	Bydd y pecyn cymorth hwn ar gael erbyn y dyddiad y daw’r Cod i rym a bydd yn cael ei reoli a’i ddiweddaru gan staff pwrpasol yn y Swyddfa Genedlaethol.

en-gb	Consultation
cy-gb	Ymgynghori

en-gb	A 12-week consultation was held on the Rebalancing Care and Support Programme between 22 May and 14 August 2023.
cy-gb	Cynhaliwyd ymgynghoriad ar y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth am gyfnod o 12 wythnos rhwng 22 Mai a 14 Awst 2023.

en-gb	The Welsh Government issued a Written Statement on the date the consultation launched, which was widely disseminated to various organisations via email and promoted on social media.
cy-gb	Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Ddatganiad Ysgrifenedig ar ddyddiad lansio'r ymgynghoriad, a gafodd ei rannu'n eang drwy gyfrwng e-bost â gwahanol sefydliadau a'i hyrwyddo ar y cyfryngau cymdeithasol.

en-gb	The consultation was featured in Social Care Wales newsletters and highlighted at the Welsh Government stand at the National Eisteddfod.
cy-gb	Cafodd yr ymgynghoriad sylw yng nghylchlythyrau Gofal Cymdeithasol Cymru a thynnwyd sylw ato yn stondin Llywodraeth Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

en-gb	Two engagement events were also conducted – an online event in June and an inperson event in July – allowing representatives from local government, NHS, third sector, and independent sector organisations to seek clarification directly from Welsh Government officials before submitting formal responses.
cy-gb	Cynhaliwyd dau ddigwyddiad ymgysylltu hefyd, sef digwyddiad ar-lein ym mis Mehefin a digwyddiad wyneb yn wyneb ym mis Gorffennaf. Roedd y rhain yn gyfleoedd i gynrychiolwyr o lywodraeth leol, y GIG, sefydliadau'r trydydd sector a'r sector annibynnol gael rhagor o wybodaeth yn uniongyrchol gan swyddogion Llywodraeth Cymru cyn cyflwyno eu hymatebion ffurfiol.

en-gb	The majority of responses agreed that the principles and standards would positively contribute to more consistency and reduced complexity in commissioning processes, whilst acknowledging the inherent complexities within the social care market.
cy-gb	Roedd y mwyafrif o'r ymatebwyr yn cytuno y byddai'r egwyddorion a'r safonau yn cyfrannu'n gadarnhaol at fwy o gysondeb a llai o gymhlethdod mewn prosesau comisiynu, gan gydnabod y cymhlethdodau cynhenid sydd yn y farchnad gofal cymdeithasol.

en-gb	The principles of prioritising individuals' needs, co-production, transparency in decision-making, and fair pricing and work principles were particularly welcomed.
cy-gb	Yn arbennig, croesawyd yr egwyddorion ynghylch blaenoriaethu anghenion unigolion, cydgynhyrchu, tryloywder wrth wneud penderfyniadau, ac egwyddorion prisiau teg a gwaith teg.

en-gb	However, concerns were raised about implementation challenges, including resource limitations and varying capabilities across commissioning teams.
cy-gb	Fodd bynnag, rhannwyd pryderon ynghylch heriau yn ymwneud â gweithredu, gan gynnwys cyfyngiadau o ran adnoddau a galluoedd amrywiol ar draws timau comisiynu.

en-gb	Calls were made for clearer guidance, adequate funding, and enhanced training for commissioners, as well as the development of tools and toolkits to support implementation.
cy-gb	Cafwyd ceisiadau am ganllawiau cliriach, cyllid digonol, a hyfforddiant gwell i gomisiynwyr, yn ogystal â datblygu adnoddau a phecynnau cymorth i gefnogi'r gwaith gweithredu.

en-gb	Further information on the consultation can be found at:
cy-gb	Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am yr ymgynghoriad yn: 

en-gb	Amendments to the Code
cy-gb	Diwygiadau i’r Cod

en-gb	The draft Code submitted for consultation has been enhanced to reflect the consultation responses.
cy-gb	Mae’r fersiwn ddrafft o’r Cod a gyflwynwyd i ymgynghori arni wedi’i gwella i adlewyrchu ymatebion i’r ymgynghoriad.

en-gb	This includes strengthening of provisions including changing guidance to a statutory requirement e.g. in relation to commissioners encouraging providers to complete and return the annual Social Care Wales workforce data collection and use and keep up to date their information on the Care and Support Capacity Tracker is now a requirement.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cryfhau darpariaethau, gan gynnwys newid canllawiau i fod yn ofyniad statudol. Er enghraifft, mewn perthynas â chomisiynwyr yn annog darparwyr i gwblhau a dychwelyd y data am y gweithlu sy’n cael eu casglu’n flynyddol gan Gofal Cymdeithasol Cymru yn ogystal â defnyddio’r Traciwr Capasiti Gofal a Chymorth a diweddaru’u gwybodaeth arno, mae gwneud y pethau hyn bellach yn ofynnol.

en-gb	The amended Code also includes minor revisions to make the Code clearer and more concise and up to date in line with wider policy developments.
cy-gb	Mae’r Cod diwygiedig hefyd yn cynnwys mân ddiwygiadau i wneud y Cod yn gliriach, yn fwy cryno ac yn gyfredol yn unol â datblygiadau polisi ehangach.

en-gb	The Code has been reviewed extensively with regards to how it can promote and support the upholding of equalities and human rights in particular children’s rights.
cy-gb	Mae’r Cod wedi’i adolygu’n helaeth o ran sut y gall hyrwyddo a helpu i gynnal cydraddoldeb a hawliau dynol, yn arbennig o ran hawliau plant.

en-gb	It is acknowledged there were detailed suggestions on how this can be achieved in the consultation responses, however, based on the existing duties in the Act and other equalities legislation a careful balance has tried to be achieved to align with those duties whilst strengthening the ways in which the Code supports human rights in the specific context of commissioning.
cy-gb	Cydnabyddir bod yr ymatebion i’r ymgynghoriad wedi cynnwys awgrymiadau manwl ynghylch sut y gellir cyflawni hyn, fodd bynnag, yn seiliedig ar y dyletswyddau presennol yn y Ddeddf a darnau eraill o ddeddfwriaeth cydraddoldeb, ceisiwyd sicrhau cydbwysedd gofalus er mwyn cyd-fynd â’r dyletswyddau hynny, wrth hefyd wella’r ffyrdd y mae’r Cod yn hyrwyddo hawliau dynol yng nghyd-destun penodol comisiynu.

en-gb	Standard 10 relating to equalities and human rights has for example, in response to the Children’s Commissioner, been enhanced with additional provisions requiring statutory partners to:
cy-gb	Er enghraifft, mewn ymateb i’r Comisiynydd Plant, mae Safon 10 sy’n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol wedi’i gwella drwy ddarpariaethau ychwanegol sy’n ei gwneud yn ofynnol i bartneriaid statudol wneud y canlynol:

en-gb	have regard to the ‘THE RIGHT WAY - A Children’s Rights Approach for Social Care in Wales – A Children’s Rights Approach is a principled and practical framework for working with children, grounded in the UN Convention on the Rights of the Child’ ;
cy-gb	ystyried ‘Dull Gweithredu seiliedig ar Hawliau Plant ar gyfer Gofal Cymdeithasol yng Nghymru – Fframwaith egwyddorol ac ymarferol o weithio gyda phlant, wedi’i seilio ar Gonfensiwn y CU ar Hawliau’r Plentyn, yw Dull Gweithredu seiliedig ar Hawliau Plant’ ;

en-gb	have regard to the Corporate Parenting Charter ;
cy-gb	ystyried y Siarter Rhianta Corfforaethol ;

en-gb	find ways in which their statutory duties relating to equalities and human rights can be extended to providers through contracts and service specifications and undertake Equalities Impact Assessments for commissioning and procurement exercises.
cy-gb	dod o hyd i ffyrdd y gellir estyn eu dyletswyddau statudol sy’n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol i ddarparwyr drwy gontractau a manylebau gwasanaethau, a chynnal Asesiadau o’r Effaith ar Gydraddoldeb ar gyfer ymarferion comisiynu a chaffael.

en-gb	In the course of considering the consultation responses and amendments to the Code it has been identified that the toolkit will play an important part in supporting commissioners to deliver their duties.
cy-gb	Wrth ystyried ymatebion i’r ymgynghoriad a’r diwygiadau i’r Cod, nodwyd y bydd y pecyn cymorth yn chwarae rhan bwysig ar gyfer cefnogi comisiynwyr i gyflawni eu dyletswyddau.

en-gb	The Welsh Government will be working with the Children’s Commissioner and the Equalities and Human Rights Commission to develop specific tools in this regard.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda’r Comisiynydd Plant a’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i ddatblygu adnoddau penodol yn y maes hwn.

en-gb	Regulatory Impact Assessment (RIA)
cy-gb	Asesiad Effaith Rheoleiddiol

en-gb	PART 2 – REGULATORY IMPACT ASSESSMENT
cy-gb	RHAN 2 – ASESIAD EFFAITH RHEOLEIDDIOL

en-gb	The Code contains 7 principles and 10 standards which have been grouped into the following three themes for the purpose of assessing the costs, benefits and risks as part of this regulatory impact assessment:
cy-gb	Mae'r Cod yn cynnwys 7 egwyddor a 10 safon sydd wedi'u rhannu i'r tair thema a ganlyn er mwyn asesu'r costau, y manteision a'r risgiau yn rhan o'r asesiad effaith rheoleiddiol hwn:

en-gb	Theme 1:
cy-gb	Thema 1:

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014

en-gb	(co-production, collaboration, early intervention and long-term planning)
cy-gb	(cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	Standards
cy-gb	Safonau

en-gb	Standard 1 emphasises achieving well-being outcomes, co-production with individuals, collaboration, early intervention, prevention, and longterm planning.
cy-gb	Mae Safon 1 yn pwysleisio cyflawni canlyniadau llesiant, cydgynhyrchu ag unigolion, cydweithio, ymyrryd yn gynnar, atal, a chynllunio hirdymor.

en-gb	Standard 2 supports this theme by stressing the need for collaboration, co-design, and continuous improvement in the commissioning cycle.
cy-gb	Mae Safon 2 yn ategu'r thema hon drwy bwysleisio'r angen am gydweithio, cyd-ddylunio a gwelliant parhaus yn y cylch comisiynu.

en-gb	Principles
cy-gb	Egwyddorion

en-gb	Principle 1 emphasises the importance of fostering caring, compassionate, and equal relationships through inclusive co-production between commissioners and care providers, citizens, and people in need of care and support.
cy-gb	Mae Egwyddor 1 yn pwysleisio pwysigrwydd meithrin perthnasoedd gofalgar, tosturiol a theg drwy gydgynhyrchu cynhwysol rhwng comisiynwyr a darparwyr gofal, dinasyddion a phobl sydd angen gofal a chymorth.

en-gb	Principle 3 highlights the necessity for collaboration among leaders and commissioners, urging them to share risks, resources, and assets to enable positive risk management and enhance population well-being, with a focus on community involvement.
cy-gb	Mae Egwyddor 3 yn amlygu'r angen am gydweithio ymhlith arweinwyr a chomisiynwyr, gan eu hannog i rannu risgiau, adnoddau ac asedau i alluogi rheoli risgiau yn gadarnhaol a gwella llesiant y boblogaeth, gan ganolbwyntio ar gynnwys cymunedau.

en-gb	Principle 6 stresses the need for proactive planning for both present needs and future generations, advocating for forecasting and preventive measures to ensure sustainable outcomes in the medium to long term.
cy-gb	Mae Egwyddor 6 yn pwysleisio'r angen am gynllunio rhagweithiol ar gyfer yr angen presennol ac ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, gan ddadlau dros lunio rhagolygon a mesurau ataliol er mwyn sicrhau canlyniadau cynaliadwy yn y tymor canolig i'r tymor hir.

en-gb	Evidence-Informed Decision Making
cy-gb	Gwneud Penderfyniadau ar Sail Tystiolaeth

en-gb	Standards 3 and 4 focus on the importance of evidence in commissioning.
cy-gb	Mae Safonau 3 a 4 yn canolbwyntio ar bwysigrwydd tystiolaeth wrth gomisiynu.

en-gb	Standard 3 highlights the collation of relevant and accurate data, while Standard 4 emphasises evidence-informed decisions regarding commissioning and procurement plans.
cy-gb	Mae Safon 3 yn tynnu sylw at gasglu data perthnasol a chywir, ac mae Safon 4 yn nodi pwysigrwydd penderfyniadau ar sail tystiolaeth o ran cynlluniau comisiynu a chaffael.

en-gb	Principle 2 stresses accountable leadership in health and social care, advocating transparency and evidence-based decision-making, while urging continuous improvement in learning systems to minimise data duplication.
cy-gb	Mae Egwyddor 2 yn pwysleisio arweinyddiaeth atebol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, gan hyrwyddo tryloywder a gwneud penderfyniadau ar sail tystiolaeth, a hynny wrth annog gwelliant parhaus mewn systemau dysgu er mwyn lleihau dyblygu data.

en-gb	Principle 7 highlights the need to collect evidence from care recipients and carers to inform service outcomes, advocating measurement based on experience and outcomes.
cy-gb	Mae Egwyddor 7 yn amlygu'r angen i gasglu tystiolaeth gan y rhai sy'n cael gofal a gofalwyr er mwyn llywio canlyniadau gwasanaethau, ac mae'n nodi y dylid mesur perfformiad yn ôl profiad a chanlyniadau.

en-gb	It promotes a culture of ongoing learning and improvement, utilising both narratives and numerical data to identify and embed effective practices.
cy-gb	Mae'n hyrwyddo diwylliant o ddysgu a gwella parhaus, gan ddefnyddio naratifau a data ystadegol i nodi a gwreiddio arferion effeithiol.

en-gb	Value-Based Commissioning and Ethical Practices
cy-gb	Comisiynu ar Sail Gwerth ac Arferion Moesegol

en-gb	Standard 5 highlights measuring 'value' by considering people’s experience and outcomes, quality and safety standards, environmental impact, additional social value, and cost.
cy-gb	Mae Safon 5 yn tynnu sylw at fesur 'gwerth' drwy ystyried profiadau a chanlyniadau pobl, safonau ansawdd a diogelwch, effaith amgylcheddol, gwerth cymdeithasol ychwanegol, a chost.

en-gb	Standard 6 emphasises ethical commissioning that is underpinned by Fair Work principles.
cy-gb	Mae Safon 6 yn rhoi pwyslais ar gomisiynu moesegol sy'n cael ei ategu gan egwyddorion Gwaith Teg.

en-gb	Standards 7 to 10 collectively stress understanding the full costs, using regional or national benchmarks, transparency in setting fee rates, keeping financial and contract standing orders under review, and proactively addressing inequalities and promoting human rights.
cy-gb	Ar y cyd, mae safonau 7 i 10 yn odi bod angen deall y costau llawn, defnyddio meincnodau rhanbarthol neu genedlaethol, bod yn dryloyw wrth bennu cyfraddau ffioedd, parhau i adolygu rheolau sefydlog ar gyfer materion ariannol a chontractau yn rheolaidd, a mynd i'r afael ag anghydraddoldebau a hyrwyddo hawliau dynol yn rhagweithiol.

en-gb	Principle 4 focuses on delivering high-quality, safe care and support that achieves meaningful outcomes for individuals and enhances social value.
cy-gb	Mae Egwyddor 4 yn canolbwyntio ar ddarparu gofal a chymorth diogel o ansawdd uchel sy'n sicrhau canlyniadau ystyrlon i unigolion ac sy'n gwella gwerth cymdeithasol.

en-gb	It ensures that commissioning practices consider legal, procurement, and regulatory responsibilities, as well as factors such as equality, human rights, and environmental impact.
cy-gb	Mae'n sicrhau bod arferion comisiynu yn ystyried cyfrifoldebau cyfreithiol, caffael a rheoleiddiol, yn ogystal â ffactorau fel cydraddoldeb, hawliau dynol ac effaith amgylcheddol.

en-gb	Principle 5 highlights the importance of fair work practices and pricing structures in ensuring the sustainability of care and support services.
cy-gb	Mae Egwyddor 5 yn amlygu pwysigrwydd arferion gwaith teg a strwythurau prisio teg wrth sicrhau cynaliadwyedd gwasanaethau gofal a chymorth.

en-gb	It aims to improve the status, well-being, and working conditions of health and social care workers across all sectors, with the goal of achieving equality in terms of esteem and employment conditions.
cy-gb	Ei nod yw gwella statws, llesiant ac amodau gwaith gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol ar draws pob sector, gan anelu at sicrhau cydraddoldeb o ran parch ac amodau cyflogaeth.

en-gb	Options
cy-gb	Yr opsiynau

en-gb	Two options have been considered in the analysis of the costs, benefits, and risks of creating a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales which commissioners would be bound by at local, regional and national level.
cy-gb	Mae dau opsiwn wedi'u hystyried wrth ddadansoddi costau, manteision a risgiau creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth, y byddai comisiynwyr wedi'u rhwymo ganddo ar lefel leol, ranbarthol a chenedlaethol.

en-gb	These are:
cy-gb	Dyma'r opsiynau:

en-gb	• Option one: do nothing - do not create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales
cy-gb	• Opsiwn un: gwneud dim - peidio â chreu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth

en-gb	This option reflects the current position.
cy-gb	Mae'r opsiwn hwn yn adlewyrchu'r sefyllfa bresennol.

en-gb	Under this option, the Welsh Government would not create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, ni fyddai Llywodraeth Cymru yn creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	Instead, commissioners would rely on existing provisions within the 2014 Act to make decisions about what services are needed to respond to the care and support needs of people in Wales.
cy-gb	Yn hytrach, byddai comisiynwyr yn dibynnu ar ddarpariaethau presennol Deddf 2014 i wneud penderfyniadau ynghylch pa wasanaethau sydd eu hangen i ymateb i anghenion gofal a chymorth pobl yng Nghymru.

en-gb	• Option two: create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales
cy-gb	• Opsiwn dau: creu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth

en-gb	Under this option, a Code of Practice would be created under the 2014 Act to create a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, byddai Cod Ymarfer yn cael ei greu o dan Ddeddf 2014 i greu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth yng Nghymru.

en-gb	COSTS
cy-gb	COSTAU

en-gb	This is the baseline option and, as such, there are no additional costs under this option.
cy-gb	Dyma'r opsiwn sylfaenol, ac felly nid oes unrhyw gostau ychwanegol yn gysylltiedig â'r opsiwn hwn.

en-gb	The current costs of the existing system would however continue to be incurred.
cy-gb	Fodd bynnag, byddai costau cyfredol y system bresennol yn parhau.

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act (co-production, collaboration, early intervention and long-term planning)
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014 (cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	The requirements within this theme largely reinforce those within the 2014 Act relevant to commissioning, including:
cy-gb	I raddau helaeth, mae'r gofynion yn y thema hon yn atgyfnerthu'r gofynion sy'n berthnasol i gomisiynu yn Neddf 2014, gan gynnwys:

en-gb	the importance of working with people who need care and support, and carers, to fully understand what care and support people need and what matters to them;
cy-gb	pwysigrwydd gweithio gyda phobl sydd angen gofal a chymorth, a gofalwyr, i ddeall yn llawn pa ofal a chymorth sydd eu hangen ar bobl a'r hyn sy'n bwysig iddynt;

en-gb	collaborating with organisations including local authorities and health boards, as well as service providers; and
cy-gb	cydweithio â sefydliadau gan gynnwys awdurdodau lleol a byrddau iechyd, yn ogystal â darparwyr gwasanaethau; a

en-gb	the importance of prevention, early intervention, and long-term planning, which aims to delay the onset of more complex needs for care and support.
cy-gb	phwysigrwydd atal, ymyrryd yn gynnar, a chynllunio hirdymor, sy'n ceisio oedi dechrau anghenion mwy cymhleth am ofal a chymorth.

en-gb	We do not consider that the requirements in this part of the Code go further than those within the 2014 Act, as this aspect of the Code re-emphasises the need to commission services in alignment with existing legal requirements.
cy-gb	Nid ydym o'r farn bod y gofynion yn y rhan hon o'r Cod yn mynd ymhellach na'r gofynion yn Neddf 2014, gan fod yr agwedd hon ar y Cod yn ailbwysleisio'r angen i gomisiynu gwasanaethau yn unol â'r gofynion cyfreithiol presennol.

en-gb	As such, we do not expect there to be additional costs arising from this aspect of the Code, which reinforces to commissioners the standards and principles they need to apply when commissioning services.
cy-gb	Nid ydym felly'n disgwyl y bydd costau ychwanegol yn codi o’r agwedd hon ar y Cod, sy'n atgyfnerthu i gomisiynwyr y safonau a'r egwyddorion y mae angen iddynt eu cymhwyso wrth gomisiynu gwasanaethau.

en-gb	However, we are aware of the gap between the aspirations in the 2014 Act and the consistency in how these principles have been implemented since the 2014 Act came into force.
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn ymwybodol o'r bwlch rhwng dyheadau Deddf 2014 a'r cysondeb yn y modd y mae'r egwyddorion hyn wedi'u rhoi ar waith ers i Ddeddf 2014 ddod i rym.

en-gb	As described in the final evaluation report for the 2014 Act  published in March 2023:
cy-gb	Fel y disgrifir yn yr adroddiad gwerthuso terfynol ar gyfer Deddf 2014  a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2023:

en-gb	 From Act to Impact?
cy-gb	 O'r  Ddeddf  i'r  Effaith?

en-gb	 Final Report of the Evaluation of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 (gov.wales) 
cy-gb	Adroddiad  Terfynol  ar  Werthusiad  Deddf  

en-gb	Our evidence suggests that the implementation of the principles has progressed further in some local authorities than others – and within them, in some service areas than others.
cy-gb	Mae ein tystiolaeth yn awgrymu bod gweithredu’r egwyddorion wedi datblygu ymhellach mewn rhai awdurdodau lleol nag mewn eraill – a thu mewn iddyn nhw, mewn rhai meysydd gwasanaeth yn fwy nag eraill.

en-gb	For example, as demonstrated within the coproduction report, the implementation of “robust arrangements… for encouraging the involvement of people” in “the co-production of the design and operation of services” was far from consistent, and in the case of some authorities and services, still in the very early stages.
cy-gb	Er enghraifft, fel y dynodwyd yn yr adroddiad ar gyd-gynhyrchu, doedd gweithredu “trefniadau trylwyr… i annog pobl i ymglymu” i “gyd-gynhyrchu i ddylunio a gweithredu gwasanaethau” yn bell o fod yn gyson, ac yn achos rhai awdurdodau a gwasanaethau ond mae’n ddyddiau cynnar arnyn nhw.

en-gb	In terms of partnership working, the evaluation stated:
cy-gb	O ran gweithio mewn partneriaeth, nododd y gwerthusiad:

en-gb	Fully integrated working on a consistent basis.. remains elusive, and multiagency working continues to prove challenging for organisations and the workforce.
cy-gb	Mae gweithio integredig llawn yn gyson yn dal i fod yn anodd ac mae gweithio’n aml-asiantaethol yn dal i fod yn heriol i sefydliadau a'r gweithlu.

en-gb	This demonstrates that, whilst the Code will not place additional requirements on commissioners, the implementation of these principles and standards may give rise to additional aspects to be considered and taken into account when commissioning for local authorities, local health boards and NHS Trusts who have not yet fully realised the aspirations within the 2014 Act.
cy-gb	Er na fydd y Cod yn gosod gofynion ychwanegol ar gomisiynwyr, mae hyn yn dangos y gallai rhoi'r egwyddorion a'r safonau hyn ar waith arwain at agweddau ychwanegol i'w hystyried wrth gomisiynu ar gyfer awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, nad ydynt wedi gwireddu'r dyheadau yn Neddf 2014 yn llawn eto.

en-gb	There are existing mechanisms in place for commissioners to collate relevant and accurate information to ensure that commissioning is based on meaningful data and demonstrate that commissioning plans are based on evidence-informed decisions.
cy-gb	Mae gweithdrefnau eisoes ar waith i alluogi comisiynwyr i gasglu gwybodaeth berthnasol a chywir er mwyn sicrhau bod arferion comisiynu yn seiliedig ar ddata ystyrlon a dangos bod cynlluniau comisiynu yn seiliedig ar benderfyniadau ar sail tystiolaeth.

en-gb	Local authorities and local health boards are already required by the 2014 Act to work in partnership to produce population needs assessment reports and market stability reports, for example.
cy-gb	Er enghraifft, mae eisoes yn ofynnol o dan Ddeddf 2014 i awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol weithio mewn partneriaeth i lunio adroddiadau ar asesiadau o anghenion y boblogaeth ac adroddiadau ar sefydlogrwydd y farchnad.

en-gb	Effective co-production will also contribute to the qualitative evidence of what is valued by people who receive care and support, and what works.
cy-gb	Bydd cydgynhyrchu effeithiol hefyd yn cyfrannu at y dystiolaeth ansoddol ynghylch yr hyn sydd o werth i bobl sy'n cael gofal a chymorth, a'r hyn sy'n gweithio.

en-gb	The Welsh Government already funds the Care Homes Wales project, which enables commissioners to access real-time data about the number of available places in care homes.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn ariannu prosiect Cartrefi Gofal Cymru, sy'n galluogi comisiynwyr i gael gafael ar ddata amser real am nifer y lleoedd sydd ar gael mewn cartrefi gofal.

en-gb	The system aims to reduce costs in terms of commissioners’ time in contacting individual services to obtain this information.
cy-gb	Nod y system yw lleihau costau o ran yr amser y mae comisiynwyr yn ei dreulio'n cysylltu â gwasanaethau unigol i gael yr wybodaeth hon.

en-gb	We understand that this online facility has not been fully utilised by commissioners and providers.
cy-gb	Rydym yn ymwybodol nad yw'r adnodd ar-lein hwn wedi'i ddefnyddio'n llawn gan gomisiynwyr a darparwyr.

en-gb	The Code recommends that this is adopted as part of the commissioning process.
cy-gb	Mae'r Cod yn argymell bod hyn yn cael ei fabwysiadu yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	We do not consider that the requirements in this part of the Code go further than existing requirements and therefore we do not expect there to be any additional costs associated with this theme.
cy-gb	Nid ydym o'r farn bod y gofynion yn y rhan hon o'r Cod yn mynd ymhellach na'r gofynion presennol ac felly nid ydym yn disgwyl y byddai unrhyw gostau ychwanegol yn gysylltiedig â'r thema hon.

en-gb	The guidelines within this aspect of the Code state that commissioners should consider the broader value of services over costs.
cy-gb	Mae'r canllawiau yn yr agwedd hon ar y Cod yn nodi y dylai comisiynwyr ystyried gwerth ehangach gwasanaethau dros gostau.

en-gb	This means taking into consideration a range of factors, including:
cy-gb	Mae hyn yn golygu ystyried amrywiaeth o ffactorau, gan gynnwys:

en-gb	The quality and safety of services;
cy-gb	Ansawdd a diogelwch gwasanaethau;

en-gb	How well services can support people to achieve what matters to them;
cy-gb	Pa mor dda y gall gwasanaethau helpu pobl i gyflawni'r hyn sy'n bwysig iddynt;

en-gb	The pay, terms and conditions for staff working at commissioned services;
cy-gb	Cyflogau, telerau ac amodau staff sy'n gweithio mewn gwasanaethau a gomisiynir;

en-gb	The environmental sustainability of services;
cy-gb	Cynaliadwyedd amgylcheddol gwasanaethau;

en-gb	Other regulatory responsibilities including equalities and human rights law.
cy-gb	Cyfrifoldebau rheoleiddiol eraill gan gynnwys cyfreithiau yn ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol.

en-gb	Local authority and health board commissioners should also work together with providers to determine fair and sustainable fees for contracted services.
cy-gb	Dylai comisiynwyr awdurdodau lleol a byrddau iechyd hefyd gydweithio â darparwyr i bennu ffioedd teg a chynaliadwy ar gyfer gwasanaethau o dan gontract.

en-gb	This reinforces the existing Programme for Government commitment to pay social care workers the Real Living Wage (RLW) as a minimum.
cy-gb	Mae hyn yn atgyfnerthu ymrwymiad presennol y Rhaglen Lywodraethu i dalu o leiaf y Cyflog Byw Gwirioneddol i weithwyr gofal cymdeithasol.

en-gb	As stated in the Social Care Fair Work Forum: annual progress update 2023 , current commissioning arrangements tend to result in pay levels that remain at the statutory minimum rather than enabling uplifts to the Real Living Wage.
cy-gb	Fel y nodwyd yn adroddiad cynnydd blynyddol y Fforwm Gwaith Teg Gofal Cymdeithasol ar gyfer 2023 , mae trefniadau comisiynu cyfredol yn dueddol o arwain at lefelau cyflog sy’n aros ar lleiafswm statudol yn hytrach na galluogi cynnydd i’r Cyflog Byw.

en-gb	This means people who work in the sector experience low pay and often variable contractual arrangements which conveys an impression that caring is not a role that is valued or one to aspire to.
cy-gb	Golyga hyn fod pobl sy’n gweithio yn y sector ar gyflogau isel ac yn aml ar wahanol drefniadau contractiol sy’n rhoi’r argraff nad yw gofalu yn rôl sy’n cael ei gwerthfawrogi neu’n un i anelu ati.

en-gb	 Social Care Fair Work Forum: annual progress update 2023 [HTML] | GOV.WALES 
cy-gb	 Fforwm Gwaith Teg Gofal Cymdeithasol: adroddiad cynnydd blynyddol 2023 [HTML] | LLYW.CYMRU 

en-gb	As part of this work, the Welsh Government worked with local authorities and health boards to identify the cost of implementing this commitment in 2023-24 (year 2), estimating the cost would be £70m, based on the RLW rising to £10.90 per hour from 1 April 2023.
cy-gb	Yn rhan o'r gwaith hwn, gweithiodd Llywodraeth Cymru gydag awdurdodau lleol a byrddau iechyd i nodi cost gweithredu'r ymrwymiad hwn yn 2023-24 (blwyddyn 2), gan amcangyfrif y byddai'r gost yn £70 miliwn, yn seiliedig ar y Cyflog Byw Gwirioneddol yn codi i £10.90 yr awr o 1 Ebrill 2023 ymlaen.

en-gb	Welsh Government funding was made available to support this.
cy-gb	Sicrhawyd bod cyllid Llywodraeth Cymru ar gael i gefnogi hyn.

en-gb	However, we recognise this uplift only applied to registered workers in care homes and domiciliary care, as well as personal assistants funded through a direct payment, and that paying a fair wage is only one element of fair work principles, which include terms and conditions and progression frameworks.
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn cydnabod mai dim ond i weithwyr cofrestredig mewn cartrefi gofal ac ym maes gofal cartref, yn ogystal â chynorthwywyr personol a ariennir drwy gynlluniau taliadau uniongyrchol, yr oedd y codiad cyflog hwn yn berthnasol, ac nad yw talu cyflog teg ond yn un elfen o egwyddorion gwaith teg, sy'n cynnwys telerau ac amodau a fframweithiau dilyniant.

en-gb	Fully implementing all aspects of this part of the Code is therefore likely to have cost implications for local authority, local health board and NHS Trust commissioners.
cy-gb	Felly, mae rhoi holl agweddau'r rhan hon o'r Cod ar waith yn llawn yn debygol o arwain at oblygiadau o ran costau i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	This was highlighted in many of the consultation responses, including the WLGA, who stated:
cy-gb	Atgyfnerthwyd hyn mewn llawer o'r ymatebion i'r ymgynghoriad, gan gynnwys CLlLC, a ddywedodd:

en-gb	Ahead of the 2023-24 budget settlement it was assessed that councils were already facing a potential gap of £802 million over the next two years due to cost pressures (and inflationary and increased energy prices) which will inevitably have an impact on the capability and capacity of councils to deliver services.
cy-gb	Cyn setliad y gyllideb ar gyfer 2023-24, aseswyd bod cynghorau eisoes yn wynebu bwlch posibl o £802 miliwn dros y ddwy flynedd nesaf yn sgil pwysau costau (a chwyddiant a chynnydd mewn prisiau ynni) a fydd, yn anochel, yn effeithio ar allu a chapasiti cynghorau i ddarparu gwasanaethau.

en-gb	For social services alone local authorities were facing a total cumulative pressure of £407.8m for 2023-24 and 2024-25… These stark financial challenges mean that without additional funding being provided there will be a significant implementation challenge, particularly around some aspects of the proposals such as fair work and fair pricing.
cy-gb	Ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yn unig, roedd awdurdodau lleol yn wynebu pwysau cronnol o £407.8 miliwn ar gyfer 2023-24 a 2024-25. Heb gyllid ychwanegol, mae'r heriau ariannol amlwg hyn yn golygu y bydd her sylweddol o ran gweithredu, yn arbennig o ran rhai agweddau ar y cynigion megis gwaith teg a phrisio teg.

en-gb	While a number of consultation responses raised the likelihood of financial implications, none provided an indication of the potential scale of the cost increase.
cy-gb	Er y gwnaeth nifer o'r rhai a ymatebodd i'r ymgynghoriad gyfeirio at y tebygolrwydd o oblygiadau ariannol, ni wnaeth yr un ohonynt roi syniad o raddfa bosibl y cynnydd mewn costau.

en-gb	The additional cost to public bodies for complying with this theme is therefore unknown at this stage.
cy-gb	Felly, nid yw'r costau ychwanegol i gyrff cyhoeddus yn sgil cydymffurfio â'r thema hon yn hysbys ar hyn o bryd.

en-gb	In recognition of the aspirational and long-term nature of these policies, many of the principles and standards within this part of the Code are guidelines rather than requirements.
cy-gb	I gydnabod natur uchelgeisiol a hirdymor y polisïau hyn, mae nifer o'r egwyddorion a'r safonau yn y rhan hon o'r Cod yn ganllawiau yn hytrach na gofynion.

en-gb	Establishment of the National Office for Care and Support
cy-gb	Sefydlu Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth

en-gb	There will be costs involved in the establishment of the National Office which will support the implementation of the Code, in addition to its other functions.
cy-gb	Bydd costau ynghlwm wrth sefydlu'r Swyddfa Genedlaethol a fydd yn helpu i roi'r Cod ar waith, yn ogystal â'i swyddogaethau eraill.

en-gb	The staffing cost allocation for National Office when it is established is anticipated to be £465K, which will be resourced by a mix of existing Welsh Government staff transferring into the National Office and recruitment.
cy-gb	Wedi'i sefydlu, disgwylir i'r dyraniad costau staffio ar gyfer y Swyddfa Genedlaethol fod yn £465,000, a fydd yn cael ei sicrhau gan gyfuniad o recriwtio a defnyddio staff presennol Llywodraeth Cymru a fydd yn trosglwyddo i'r Swyddfa Genedlaethol.

en-gb	An additional £25-30K from the social care reform budget will be used to raise awareness and provide training on the National Framework for local authority, local health board and NHS Trust commissioners.
cy-gb	Bydd £25,000 i £30,000 yn ychwanegol o'r gyllideb diwygio gofal cymdeithasol yn cael ei ddefnyddio i godi ymwybyddiaeth a darparu hyfforddiant ar y Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer comisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	These costs will be met by the Welsh Government.
cy-gb	Llywodraeth Cymru fydd yn ariannu'r costau hyn.

en-gb	The toolkit will be hosted on a digital community platform hosted by Social Care Wales which is one of Welsh Government’s sponsored bodies therefore this is cost-neutral for the platform itself and training for staff in its usage.
cy-gb	Bydd y pecyn cymorth yn cael ei gynnal ar blatfform cymunedol digidol a gynhelir gan Gofal Cymdeithasol Cymru sy'n un o gyrff noddedig Llywodraeth Cymru. Mae hyn felly yn niwtral o ran cost i'r platfform ei hun ac o ran hyfforddiant i staff ar ei ddefnyddio.

en-gb	There will be costs involved in terms of time for commissioners to familiarise themselves with the content of the Code.
cy-gb	Bydd costau yn gysylltiedig ag amser i gomisiynwyr ymgyfarwyddo â chynnwys y Cod.

en-gb	The National Commissioning Board has estimated that between 100 and 150 people from local authorities, health boards and NHS Trusts will need awareness training.
cy-gb	Mae'r Bwrdd Comisiynu Cenedlaethol wedi amcangyfrif y bydd angen cynnal hyfforddiant ymwybyddiaeth i rhwng 100 a 150 o bobl o awdurdodau lleol, byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau'r GIG.

en-gb	We estimate that this will take around 3 hours per individual.
cy-gb	Rydym yn amcangyfrif y bydd hyn yn cymryd tua 3 awr i bob unigolyn.

en-gb	The Annual Survey of Hours and Earnings (ASHE) provides figures on hourly earnings for different occupations across the different regions.
cy-gb	Mae'r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion yn rhoi ffigurau ar enillion fesul awr ar gyfer gwahanol alwedigaethau ar draws y gwahanol ranbarthau.

en-gb	The below table sets out the figures for the two most relevant occupations in the survey data.
cy-gb	Mae'r tabl isod yn nodi'r ffigurau ar gyfer y ddwy alwedigaeth fwyaf perthnasol yn nata'r arolwg.

en-gb	Using this data we estimate that the cost range for commissioners to undertake this training will be between £5,600 and £14,100.
cy-gb	Gan ddefnyddio'r data hyn, rydym yn amcangyfrif y bydd yr ystod costau i gomisiynwyr ymgymryd â'r hyfforddiant hwn rhwng £5,600 a £14,100.

en-gb	Occupation
cy-gb	Galwedigaeth

en-gb	Median gross hourly salary
cy-gb	Cyflog gros canolrifol yr awr

en-gb	Including costs (30%) on-
cy-gb	Yn cynnwys argostau (30%)

en-gb	Cost to
cy-gb	Y gost i

en-gb	undertake training on Code
cy-gb	ymgymryd â hyfforddiant ar y Cod

en-gb	Administrative Occupations:
cy-gb	Galwedigaethau Gweinyddol:

en-gb	£14.34
cy-gb	£14.34

en-gb	£5,600 - £8,400
cy-gb	£5,600 - £8,400

en-gb	Health and Social Services Managers
cy-gb	Rheolwyr Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol

en-gb	£9,400- £14,100
cy-gb	£9,400- £14,100

en-gb	BENEFITS
cy-gb	MANTEISION

en-gb	Under this option, local authority, local health board and NHS Trust commissioners would not have to familiarise themselves with the requirements within the Code, which may save them time in the short term.
cy-gb	O dan yr opsiwn hwn, ni fyddai'n rhaid i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG ymgyfarwyddo â'r gofynion yn y Cod, a allai arbed amser iddynt yn y tymor byr.

en-gb	However, as many of the requirements are already embedded within the 2014 Act, they will still be required to fulfil these functions without the benefit of support from the National Office or the toolkit.
cy-gb	Fodd bynnag, gan fod llawer o'r gofynion eisoes wedi'u hymgorffori yn Neddf 2014, bydd yn ofynnol iddynt gyflawni'r swyddogaethau hyn o hyd, a hynny heb gymorth gan y Swyddfa Genedlaethol na'r pecyn cymorth.

en-gb	Overall, we do not consider it beneficial to maintain the status quo.
cy-gb	At ei gilydd, nid ydym o'r farn ei bod yn fanteisiol cadw at y status quo.

en-gb	Commissioning underpinned by the key values within the 2014 Act (co-production, collaboration, early intervention and long term planning)
cy-gb	Comisiynu wedi'i ategu gan werthoedd allweddol Deddf 2014 (cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor)

en-gb	The requirements in this theme bring together the key principles within the 2014 Act relevant to effective commissioning, including supporting people to achieve their well-being outcomes, co-production, collaboration, early intervention, and long-term planning.
cy-gb	Mae'r gofynion yn y thema hon yn dwyn ynghyd egwyddorion allweddol Deddf 2014 sy'n berthnasol i gomisiynu effeithiol, gan gynnwys helpu pobl i gyflawni eu canlyniadau llesiant, cydgynhyrchu, cydweithio, ymyrryd yn gynnar a chynllunio hirdymor.

en-gb	The benefits of these principles are well documented, as set out in the EM/RIA for the Social Services and Well-being (Wales) Bill  but we know from the evaluation of the 2014 Act that there remains a gap between these principles and how consistently and effectively they are implemented across Wales.
cy-gb	Mae manteision yr egwyddorion hyn wedi'u nodi'n helaeth eisoes, fel y nodir yn y Memorandwm Esboniadol a'r Asesiad Effaith Rheoleiddiol ar gyfer y Bil Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) . Er hynny, gwyddom o'r gwerthusiad o Ddeddf 2014 fod bwlch o hyd rhwng yr egwyddorion hyn a pha mor gyson ac effeithiol y cânt eu rhoi ar waith ledled Cymru.

en-gb	 Microsoft Word - Explanatory Memorandum - COMPLETE - FINAL for INTRO - 23012013.doc (senedd.wales) 
cy-gb	 Microsoft Word - Memorandwm Esboniadol - CYMRAEG - GORFFENEDIG.doc (senedd.cymru) 

en-gb	Whilst the 2014 Act refers to the requirements to assess people’s care and support needs and plan services to meet these needs, it does not specifically refer to the role of commissioning.
cy-gb	Er bod Deddf 2014 yn cyfeirio at y gofynion i asesu anghenion gofal a chymorth pobl a chynllunio gwasanaethau i ddiwallu'r anghenion hyn, nid yw'n cyfeirio'n benodol at rôl comisiynu.

en-gb	The Code consolidates the key principles and standards for effective commissioning into one document, providing a framework for this role.
cy-gb	Mae'r Cod yn crynhoi'r egwyddorion a'r safonau allweddol ar gyfer comisiynu effeithiol mewn un ddogfen, gan ddarparu fframwaith ar gyfer y rôl hon.

en-gb	This aims to create a renewed focus on these aspects of the Act and support commissioners to apply these principles more consistently and effectively across Wales.
cy-gb	Nod hyn yw creu ffocws o'r newydd ar yr agweddau hyn ar y Ddeddf a helpu comisiynwyr i gymhwyso'r egwyddorion hyn yn fwy cyson ac yn fwy effeithiol ledled Cymru.

en-gb	The Code also demonstrates how evidence gathering is linked to co-production and working in partnership with other organisations, stressing that evidence should be gathered through stories and numbers.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn dangos sut y mae casglu tystiolaeth yn gysylltiedig â chydgynhyrchu a gweithio mewn partneriaeth â sefydliadau eraill, gan bwysleisio y dylid casglu tystiolaeth drwy straeon a rhifau.

en-gb	This helps to reinforce the importance of building relationships as part of the commissioning process.
cy-gb	Mae hyn yn helpu i atgyfnerthu pwysigrwydd meithrin perthnasoedd yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	Ensuring decisions are based on sound evidence will help people to be cared for and supported in a way that meets their needs and preferences.
cy-gb	Bydd sicrhau bod penderfyniadau yn seiliedig ar dystiolaeth gadarn yn helpu pobl i gael gofal a chymorth mewn modd sy'n diwallu eu hanghenion a'u dewisiadau.

en-gb	It also provides more detail about how commissioners must and should plan to meet the needs of people who need care and support in Wales, with a focus on building relationships.
cy-gb	Mae hefyd yn rhoi rhagor o fanylion ynghylch sut y mae'n rhaid i gomisiynwyr gynllunio, a sut y dylent gynllunio, i ddiwallu anghenion pobl sydd angen gofal a chymorth yng Nghymru, gan ganolbwyntio ar feithrin perthnasoedd.

en-gb	A toolkit will also be produced alongside the Code to provide additional resources to support commissioners to meet these requirements.
cy-gb	Bydd pecyn cymorth hefyd yn cael ei lunio ochr yn ochr â'r Cod i ddarparu adnoddau ychwanegol i helpu comisiynwyr i fodloni'r gofynion hyn.

en-gb	Whilst commissioners are already required to collate relevant and accurate data to inform how services should be planned to meet people’s needs, the Code sets this out in one place, providing clarity about what data commissioners must and should collect as part of this process.
cy-gb	Er ei bod eisoes yn ofynnol i gomisiynwyr gasglu data perthnasol a chywir i lywio sut y dylid cynllunio gwasanaethau i ddiwallu anghenion pobl, mae'r Cod yn nodi hyn mewn un lle, gan roi eglurder ynghylch y data y mae'n rhaid i gomisiynwyr eu casglu, ac y dylent eu casglu, yn rhan o'r broses hon.

en-gb	It highlights existing tools that can be used to support them to gather this information, such as the Care Homes Wales project.
cy-gb	Mae'n tynnu sylw at yr adnoddau presennol y gellir eu defnyddio i'w helpu i gasglu'r wybodaeth hon, er enghraifft, prosiect Cartrefi Gofal Cymru.

en-gb	This aims to provide clarity and support for local authority, local health board and NHS Trust commissioners, leading to greater consistency and quality in the data that is gathered as part of the commissioning process.
cy-gb	Nod hyn yw darparu eglurder a chymorth i gomisiynwyr awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol ac ymddiriedolaethau'r GIG, gan arwain at well cysondeb ac ansawdd yn y data a gesglir yn rhan o'r broses gomisiynu.

en-gb	This aspect of the Code sets out how value-based commissioning and ethical practices are aligned to the broader Welsh Government objectives including rebalancing social care, tackling inequalities, and promoting environmental and sustainable practices.
cy-gb	Mae'r agwedd hon ar y Cod yn nodi sut y mae comisiynu ar sail gwerth ac arferion moesegol yn cyd-fynd ag amcanion ehangach Llywodraeth Cymru, gan gynnwys ailgydbwyso gofal cymdeithasol, mynd i'r afael ag anghydraddoldebau, a hyrwyddo arferion amgylcheddol a chynaliadwy.

en-gb	It lists the relevant legislation and good practice that commissioners should take into consideration when determining whether a service can meet this broader definition of social value, including equalities and human rights legislation.
cy-gb	Mae'n rhestru'r ddeddfwriaeth berthnasol a'r arferion da y dylai comisiynwyr eu hystyried wrth benderfynu a all gwasanaeth fodloni'r diffiniad ehangach hwn o werth cymdeithasol, gan gynnwys deddfwriaeth sy'n ymwneud â chydraddoldeb a hawliau dynol.

en-gb	The Code also provides guidance about what social value means in the context of commissioning, which will ensure commissioners have a shared understanding of this and how to work towards this goal.
cy-gb	Mae'r Cod hefyd yn darparu canllawiau ynghylch yr hyn y mae gwerth cymdeithasol yn ei olygu yng nghyd-destun comisiynu, a fydd yn sicrhau bod gan gomisiynwyr ddealltwriaeth gyffredin o hyn, a sut i weithio tuag at y nod hwn.

en-gb	This should lead to greater consistency in commissioning practices and ultimately aims to incentivise providers to create more sustainable, ethical, and higher quality services.
cy-gb	Dylai hyn arwain at fwy o gysondeb mewn arferion comisiynu ac, yn y pen draw, y nod yw ceisio cymell darparwyr i greu gwasanaethau sy'n fwy cynaliadwy, yn fwy moesegol ac o ansawdd uwch.

en-gb	RISKS
cy-gb	RISGIAU

en-gb	Under option one there is a risk that, without a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales bolstered by support from the National Office and the toolkit, there will continue to be inconsistent commissioning practices across Wales that do not meet the objectives of the Rebalancing Care and Support Programme.
cy-gb	dan opsiwn un, heb Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth, wedi'i ategu gan gymorth gan y Swyddfa Genedlaethol a'r pecyn cymorth, ceir risg y bydd arferion comisiynu anghyson, nad ydynt yn cyflawni amcanion y Rhaglen Ailgydbwyso Gofal a Chymorth, yn parhau ledled Cymru.

en-gb	There are risks associated with co-production and partnership working including raising expectations for people which may not be met, time and capacity limitations within organisations, as well as managing different organisational structures, processes and funding.
cy-gb	Ceir risgiau sy'n gysylltiedig â chydgynhyrchu a gweithio mewn partneriaeth, gan gynnwys codi disgwyliadau pobl, na fyddant efallai yn cael eu bodloni, cyfyngiadau o ran amser a chapasiti mewn sefydliadau, yn ogystal ag ymdrin â gwahanol strwythurau, prosesau a chyllid sefydliadol.

en-gb	There also remains a risk that the continued rise in demand for acute social services makes it more difficult to direct resources towards supporting preventative services.
cy-gb	Yn ogystal, mae risg o hyd fod y cynnydd parhaus yn y galw am wasanaethau cymdeithasol acíwt yn ei gwneud yn anos cyfeirio adnoddau at gynnal gwasanaethau ataliol.

en-gb	However, these requirements are already embedded within the 2014 Act and are not as a result of creating a National Framework for the Commissioning of Care and Support in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r gofynion hyn eisoes wedi'u hymgorffori yn Neddf 2014 ac nid ydynt yn deillio o lunio Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Comisiynu Gofal a Chymorth.

en-gb	Creating a National Framework supported by the National Office and a toolkit should mitigate some of these risks by providing greater clarity and guidance on how to effectively meet these objectives.
cy-gb	Dylai llunio Fframwaith Cenedlaethol, a gaiff ei ategu gan y Swyddfa Genedlaethol a phecyn cymorth, liniaru rhai o'r risgiau hyn drwy ddarparu gwell eglurder ac arweiniad ar sut i gyflawni'r amcanion hyn yn effeithiol.

en-gb	As many of the requirements within this theme consolidate existing requirements around data collection and evidence informed decision making, we do not consider there to be any risks associated with these requirements.
cy-gb	Gan fod llawer o'r gofynion yn y thema hon yn atgyfnerthu'r gofynion presennol o ran casglu data a gwneud penderfyniadau ar sail tystiolaeth, nid ydym o'r farn bod unrhyw risgiau yn gysylltiedig â'r gofynion hyn.

en-gb	There is a risk that the significant resourcing issues across social care will prevent commissioners from being able to fully implement this part of the Code, which aims to rebalance the commissioning of services away from cost, towards social value.
cy-gb	Ceir risg y bydd y materion sylweddol o ran adnoddau ar draws y sector gofal cymdeithasol yn atal comisiynwyr rhag gallu rhoi'r rhan hon o'r Cod, sy'n ceisio ailgydbwyso comisiynu gwasanaethau i ffwrdd oddi wrth gostau, tuag at werth cymdeithasol, ar waith yn llawn.

en-gb	Moving away from a focus on cost-minimisation could increase commissioning costs and worsen already strained budgets, potentially reducing the volume of care that can be provided.
cy-gb	Gallai symud i ffwrdd oddi wrth ganolbwyntio ar leihau costau gynyddu costau comisiynu a gwaethygu cyllidebau sydd eisoes o dan straen, gan leihau faint o ofal y gellir ei ddarparu.

en-gb	We acknowledge that the principles and standards outlined in this section of the Code may be ambitious and challenging in certain respects, requiring comprehensive system-wide adjustments over time.
cy-gb	Rydym yn cydnabod y gall yr egwyddorion a'r safonau a amlinellir yn yr adran hon o'r Cod fod yn uchelgeisiol ac yn heriol o ran rhai agweddau, gan ofyn am addasiadau cynhwysfawr ar draws y system dros amser.

en-gb	These considerations will be factored into the biennial review of the Code, and, where deemed necessary, addressed through the periodic introduction of supplementary nonstatutory commissioning guidance.
cy-gb	Bydd yr ystyriaethau hyn yn cael eu hystyried yn yr adolygiad o'r Cod a gynhelir bob dwy flynedd, a, lle bo'n angenrheidiol, bydd gwaith yn mynd rhagddo i ymdrin â hwy drwy gyflwyno canllawiau atodol anstatudol ar gomisiynu o bryd i'w gilydd.

en-gb	Conclusion
cy-gb	Casgliad

en-gb	Based on an appraisal of the costs, benefits and risks of both options, option two is the preferred option.
cy-gb	Yn seiliedig ar werthusiad o gostau, manteision a risgiau'r ddau opsiwn, opsiwn dau yw'r opsiwn a ffefrir.

en-gb	Post implementation review
cy-gb	Adolygu ar ôl gweithredu

en-gb	The National Office for Care and Support (“the National Office”) will review the Code every 2 years to ensure that it remains current and aligned to the aspirations of commissioning practices.
cy-gb	Bydd y Swyddfa Genedlaethol dros Ofal a Chymorth (“y Swyddfa Genedlaethol”) yn adolygu'r Cod bob 2 flynedd i sicrhau ei fod yn parhau'n gyfredol ac yn cyd-fynd â dyheadau arferion comisiynu.