en-gb	Number: 
cy-gb	Rhif: 

en-gb	WG45022
cy-gb	WG45022

en-gb	Welsh Government 
cy-gb	Llywodraeth Cymru 

en-gb	Consultation Document 
cy-gb	Dogfen ymgynghori 

en-gb	A Fairer Council Tax 
cy-gb	Treth Gyngor Decach 

en-gb	We are seeking your views in this Phase 1 Consultation on an ambitious package of reforms to council tax in Wales, as the starting point on a journey to a fairer and more progressive system.  
cy-gb	Rydym yn ceisio eich barn yn yr Ymgynghoriad Cam 1 hwn ar becyn uchelgeisiol o ddiwygiadau i'r dreth gyngor yng Nghymru, fel y man cychwyn ar daith tuag at system decach a mwy blaengar.

en-gb	Date of issue: 
cy-gb	Dyddiad cyhoeddi: 

en-gb	12 July 2022
cy-gb	12 Gorffennaf 2022

en-gb	Action required: 
cy-gb	Camau gweithredu: 

en-gb	Responses by 4 October 2022  
cy-gb	Ymatebion erbyn 4 Hydref 2022  

en-gb	  © Crown Copyright 
cy-gb	  © Hawlfraint y Goron  

en-gb	How to respond 
cy-gb	Sut i ymateb 

en-gb	Submit your response by midnight Monday 4 October 2022  in any of the following ways: 
cy-gb	Dylech gyflwyno eich ymateb erbyn hanner nos nos Lun 4 Hydref 2022  mewn unrhyw un o'r ffyrdd canlynol: 

en-gb	Complete our online form
cy-gb	Llenwi ein ffurflen ar-lein

en-gb	Download, complete our online form and email LGFR.consultations@gov.wales
cy-gb	Lawrlwytho a llenwi ein ffurflen ar-lein a'i hanfon dros e-bost i LGFR.ymgyngoriadau@llyw.cymru .

en-gb	Download, complete our online form and post to: 
cy-gb	Lawrlwytho a llenwi ein ffurflen ar-lein a'i phostio at: 

en-gb	Local Government Finance Reform Division 
cy-gb	Is-adran Diwygio Cyllid Llywodraeth Leol 

en-gb	Welsh Government 
cy-gb	Llywodraeth Cymru 

en-gb	Cathays Park 
cy-gb	Parc Cathays 

en-gb	Cardiff 
cy-gb	Caerdydd 

en-gb	CF10  3NQ 
cy-gb	CF10 3NQ 

en-gb	Further information and related documents 
cy-gb	Gwybodaeth bellach a dogfennau cysylltiedig 

en-gb	An Easy Read version of this consultation is available here .
cy-gb	Mae fersiwn Hawdd ei Deall o’r ymgynghoriad hwn ar gael yma .

en-gb	Large print, Braille, and alternative language versions of this document are available on request. 
cy-gb	Mae fersiynau o’r ddogfen hon mewn print bras, Braille, ac ieithoedd eraill ar gael pan wneir cais amdanynt. 

en-gb	Contact details 
cy-gb	Manylion cyswllt 

en-gb	For further information: 
cy-gb	I gael rhagor o wybodaeth: 

en-gb	Local Government Finance Reform Division 
cy-gb	Is-adran Diwygio Cyllid Llywodraeth Leol 

en-gb	Welsh Government 
cy-gb	Llywodraeth Cymru 

en-gb	Cathays Park 
cy-gb	Parc Cathays 

en-gb	Cardiff 
cy-gb	Caerdydd 

en-gb	CF10 3NQ 
cy-gb	CF10 3NQ

en-gb	Email: 
cy-gb	E-bost: 

en-gb	LGFR.consultations@gov.wales
cy-gb	LGFR.ymgyngoriadau@llyw.cymru

en-gb	This document is also available in Welsh .
cy-gb	Mae'r ddogfen hon ar gael yn Saesneg hefyd. 

en-gb	UK General Data Protection Regulation (UK GDPR) 
cy-gb	Rheoliad Cyffredinol y DU ar Ddiogelu Data (GDPR y DU) 

en-gb	The Welsh Government will be data controller for any personal data you provide as part of your response to the consultation. 
cy-gb	Llywodraeth Cymru fydd y rheolydd data ar gyfer unrhyw ddata personol a ddarperir gennych wrth ichi ymateb i'r ymgynghoriad. 

en-gb	Welsh Ministers have statutory powers they will rely on to process this personal data which will enable them to make informed decisions about how they exercise their public functions. 
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru bwerau statudol y byddant yn dibynnu arnynt i brosesu’r data personol hyn a fydd yn eu galluogi i wneud penderfyniadau cytbwys ynghylch sut y maent yn cyflawni eu swyddogaethau cyhoeddus. 

en-gb	Any response you send us will be seen in full by Welsh Government staff dealing with the issues which this consultation is about or planning future consultations. 
cy-gb	Bydd unrhyw ymateb a anfonwch atom yn cael ei weld yn llawn gan staff Llywodraeth Cymru sy'n gweithio ar y materion y mae'r ymgynghoriad hwn yn ymwneud â nhw neu sy’n cynllunio ymgyngoriadau ar gyfer y dyfodol. 

en-gb	Where the Welsh Government undertakes further analysis of consultation responses then this work may be commissioned to be carried out by an accredited third party (e.g. a research organisation or a consultancy company). 
cy-gb	Pan fo Llywodraeth Cymru yn cynnal dadansoddiad pellach o'r ymatebion i ymgynghoriad, gall trydydd parti achrededig (e.e. sefydliad ymchwil neu gwmni ymgynghori) gael ei gomisiynu i wneud y gwaith hwn. 

en-gb	Any such work will only be undertaken under contract. 
cy-gb	Dim ond o dan gontract yr ymgymerir â gwaith o'r fath. 

en-gb	Welsh Government’s standard terms and conditions for such contracts set out strict requirements for the processing and safekeeping of personal data. 
cy-gb	Mae telerau ac amodau safonol Llywodraeth Cymru ar gyfer contractau o'r fath yn nodi gofynion caeth ar gyfer prosesu a chadw data personol yn ddiogel.

en-gb	In order to show that the consultation was carried out properly, the Welsh Government intends to publish a summary of the responses to this document. 
cy-gb	Er mwyn dangos bod yr ymgynghoriad wedi’i gynnal yn briodol, mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi crynodeb o'r ymatebion i'r ddogfen hon. 

en-gb	We may also publish responses in full. 
cy-gb	Mae’n bosibl hefyd y byddwn yn cyhoeddi’r ymatebion yn llawn. 

en-gb	Normally, the name and address (or part of the address) of the person or organisation who sent the response are published with the response. 
cy-gb	Fel arfer, bydd enw a chyfeiriad (neu ran o gyfeiriad) yr unigolyn neu'r sefydliad a anfonodd yr ymateb yn cael eu cyhoeddi gyda’r ymateb. 

en-gb	If you do not want your name or address published, please tell us this in writing when you send your response. 
cy-gb	Os nad ydych yn dymuno i’ch enw a’ch cyfeiriad gael eu cyhoeddi, rhowch wybod inni yn ysgrifenedig wrth anfon eich ymateb. 

en-gb	We will then redact them before publishing. 
cy-gb	Byddwn wedyn yn cuddio’ch manylion cyn cyhoeddi’ch ymateb.

en-gb	You should also be aware of our responsibilities under Freedom of Information legislation 
cy-gb	Dylech hefyd fod yn ymwybodol o'n cyfrifoldebau o dan ddeddfwriaeth Rhyddid Gwybodaeth.  

en-gb	If your details are published as part of the consultation response then these published reports will be retained indefinitely. 
cy-gb	Os caiff eich manylion eu cyhoeddi fel rhan o'r ymateb i'r ymgynghoriad, caiff yr adroddiadau cyhoeddedig hyn eu cadw am gyfnod amhenodol. 

en-gb	Any of your data held otherwise by Welsh Government will be kept for no more than three years. 
cy-gb	Ni fydd gweddill eich data a gedwir fel arall gan Lywodraeth Cymru yn cael eu cadw am fwy na thair blynedd.

en-gb	Your rights 
cy-gb	Eich hawliau 

en-gb	Under the data protection legislation, you have the right: 
cy-gb	O dan y ddeddfwriaeth diogelu data, mae gennych yr hawl : 

en-gb	to be informed of the personal data held about you and to access it 
cy-gb	•  i wybod am y data personol a gedwir amdanoch chi a'u gweld 

en-gb	to require us to rectify inaccuracies in that data 
cy-gb	i’w gwneud yn ofynnol inni gywiro gwallau yn y data hynny 

en-gb	to (in certain circumstances) object to or restrict processing 
cy-gb	(o dan amgylchiadau penodol) i wrthwynebu prosesu neu gyfyngu ar brosesu 

en-gb	for (in certain circumstances) your data to be ‘erased’ 
cy-gb	(o dan rai amgylchiadau) i'ch data gael eu ‘dileu’ 

en-gb	to (in certain circumstances) data portability 
cy-gb	(o dan rai amgylchiadau) i gludadwyedd data 

en-gb	to lodge a complaint with the Information Commissioner’s Office (ICO) who is our independent regulator for data protection.
cy-gb	i wneud cwyn i Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth, sef ein rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer diogelu data .

en-gb	For further details about the information the Welsh Government holds and its use, or if you want to exercise your rights under the UK GDPR, please see contact details below:
cy-gb	I gael rhagor o fanylion am yr wybodaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei chadw ac am y defnydd a wneir ohoni, neu os ydych am arfer eich hawliau o dan GDPR y DU, gweler y manylion cyswllt isod: 

en-gb	Data Protection Officer: 
cy-gb	Swyddog Diogelu Data:  

en-gb	Welsh Government 
cy-gb	Llywodraeth Cymru

en-gb	Cathays Park 
cy-gb	Parc Cathays

en-gb	CARDIFF CF10 3NQ e-mail:
cy-gb	CAERDYDD CF10 3NQe-bost: 

en-gb	Data.ProtectionOfficer@gov.wales
cy-gb	SwyddogDiogeluData@llyw.cymru  Ffôn: 

en-gb	Contents 
cy-gb	Cynnwys 

en-gb	A Fairer Council Tax 
cy-gb	Treth Gyngor Decach 

en-gb	The Welsh Government  is committed  to creating a fairer and more progressive council tax. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i greu treth gyngor decach a mwy blaengar . 

en-gb	This commitment is made in our Programme for Government and The Cooperation Agreement . 
cy-gb	Gwneir yr ymrwymiad hwn yn ein Rhaglen Lywodraethu a’r Cytundeb Cydweithio . 

en-gb	We will work with local organisations and networks that are representative of the people of Wales to co-design a system which helps to reduce wealth inequalities. 
cy-gb	Byddwn yn gweithio gyda sefydliadau a rhwydweithiau lleol sy’n gynrychiadol o bobl Cymru i gyd-ddylunio system sy’n helpu i leihau anghydraddoldebau cyfoeth. 

en-gb	We are seeking your views in this Phase 1 Consultation on an ambitious package of reforms to council tax in Wales, as the starting point on a journey to a fairer and more progressive system. 
cy-gb	Rydym yn ceisio eich barn yn yr Ymgynghoriad Cam 1 hwn ar becyn uchelgeisiol o ddiwygiadau i'r dreth gyngor yng Nghymru fel y man cychwyn ar daith tuag at system decach a mwy blaengar. 

en-gb	There will be a Phase 2 consultation in due course on more detailed proposals. 
cy-gb	Cynhelir ymgynghoriad Cam 2 ar gynigion manylach maes o law. 

en-gb	This consultation is launching as households face a deepening cost-of-living crisis. 
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn cael ei lansio wrth i aelwydydd wynebu argyfwng costau byw sy'n gwaethygu. 

en-gb	Our focus as a Government has always been to help people with everyday costs through a wide range of programmes that put money back into pockets: 
cy-gb	Fel Llywodraeth rydym bob amser wedi canolbwyntio ar helpu pobl gyda chostau bob dydd drwy amrywiaeth eang o raglenni sy'n rhoi arian yn ôl mewn pocedi: 

en-gb	school meals, childcare, caring costs and warm homes, as well as supporting hundreds of thousands of people directly with council tax bills every year. 
cy-gb	prydau ysgol, gofal plant, costau gofalu a chartrefi cynnes, yn ogystal â helpu cannoedd ar filoedd o bobl yn uniongyrchol i dalu biliau treth gyngor bob blwyddyn. 

en-gb	Since the crisis emerged we have invested £330 million in additional help and we will continue to do everything we can. 
cy-gb	Ers dechrau'r argyfwng rydym wedi buddsoddi £330 miliwn mewn cymorth ychwanegol a byddwn yn parhau i wneud popeth o fewn ein gallu. 

en-gb	Reforms to council tax – an important household bill – will happen over the longer term and are therefore not an immediate solution to the current crisis. 
cy-gb	Bydd diwygiadau i'r dreth gyngor – sy'n fil domestig pwysig – yn digwydd dros y tymor hwy ac, felly, nid ydynt yn ateb uniongyrchol i'r argyfwng presennol. 

en-gb	However, it is change of this kind that will help many households to better cope with these events in the future as we create a fairer Wales.  
cy-gb	Fodd bynnag, dyma'r math o newid a fydd yn helpu llawer o aelwydydd i ymdopi'n well â'r digwyddiadau hyn yn y dyfodol wrth inni greu Cymru decach.

en-gb	Vision 
cy-gb	Gweledigaeth 

en-gb	Rebalancing the tax burden on households 
cy-gb	Ailgydbwyso'r baich treth ar aelwydydd 

en-gb	Funding services that benefit everyone 
cy-gb	Ariannu gwasanaethau sydd o fudd i bawb 

en-gb	Regular updates to keep the tax fair in the future 
cy-gb	Diweddariadau rheolaidd er mwyn sicrhau bod y dreth yn parhau i fod yn deg yn y dyfodol 

en-gb	A tax that connects people with communities . 
cy-gb	Treth sy'n cysylltu pobl â chymunedau. 

en-gb	What does council tax mean to you…? 
cy-gb	Beth mae'r dreth gyngor yn ei olygu i chi...? 

en-gb	Council tax helps to fund schools, social care, transport, housing, fire and rescue, policing and hundreds of other community services. 
cy-gb	Mae'r dreth gyngor yn helpu i ariannu ysgolion, gofal cymdeithasol, trafnidiaeth, tai, gwasanaethau tân ac achub, plismona a channoedd o wasanaethau cymunedol eraill. 

en-gb	Even if you don’t use these services yourself, you are contributing to a better society which has benefits for all of us. 
cy-gb	Hyd yn oed os nad ydych yn defnyddio'r gwasanaethau hyn eich hun, rydych yn cyfrannu at gymdeithas well sy'n dod â manteision i bob un ohonom. 

en-gb	Half of households in Wales receive some form of discount or reduction. 
cy-gb	Mae bron i hanner yr aelwydydd yng Nghymru yn cael rhyw fath o ddisgownt neu ostyngiad. 

en-gb	Council tax makes up around a fifth of total council spending. 
cy-gb	Mae'r dreth gyngor yn cyfrif am tua un rhan o bump o gyfanswm gwariant cynghorau. 

en-gb	The Council Tax System 
cy-gb	System y Dreth Gyngor 

en-gb	The council tax is local democracy in action. 
cy-gb	Y dreth gyngor yw democratiaeth leol ar waith. 

en-gb	As taxpayers we collectively provide over £2 billion a year towards the £10 billion cost of essential local services delivered right across Wales: 
cy-gb	Fel trethdalwyr, gyda'n gilydd rydym yn darparu mwy na £2 biliwn y flwyddyn tuag at y £10 biliwn y mae'n ei gostio i ddarparu gwasanaethau lleol hanfodol ledled Cymru: 

en-gb	keeping schools open, our loved ones cared for and our communities thriving . 
cy-gb	gan gadw ysgolion ar agor, sicrhau y gofelir am anwyliaid a galluogi ein cymunedau i ffynnu . 

en-gb	There are hundreds of local services part-funded through council tax, not just those of councils, but police and fire services too. 
cy-gb	Mae cannoedd o wasanaethau lleol a ariennir yn rhannol drwy'r dreth gyngor, nid dim ond gwasanaethau cynghorau, ond gwasanaethau'r heddlu a gwasanaethau tân hefyd. 

en-gb	Local people have contributed since the 1600s to services in the community. 
cy-gb	Mae pobl leol wedi cyfrannu at wasanaethau yn y gymuned ers y 1600au. 

en-gb	We pay tax as a civic duty and feel passionately about it. 
cy-gb	Rydym yn talu treth fel dyletswydd ddinesig ac yn teimlo'n angerddol amdani. 

en-gb	We elect local councillors to represent us when making tax and spending decisions. 
cy-gb	Rydym yn ethol cynghorwyr lleol i'n cynrychioli wrth wneud penderfyniadau ynghylch treth a gwariant. 

en-gb	But sometimes there is little awareness of what council tax pays for. 
cy-gb	Ond, weithiau, nid oes fawr ddim ymwybyddiaeth o'r hyn y mae'r dreth gyngor yn talu amdano. 

en-gb	In a recent survey ,  50% of respondents reported that they knew very little or nothing at all about the council tax. 
cy-gb	Mewn arolwg diweddar nododd 50% o'r ymatebwyr nad oeddent yn gwybod fawr ddim am y dreth gyngor, os o gwbl. 

en-gb	Your contributions mostly help to fund education and social services as two of the largest areas of council spending (see Figure 1). 
cy-gb	Mae eich cyfraniadau yn helpu i ariannu addysg a gwasanaethau cymdeithasol yn bennaf, fel dau o feysydd gwariant mwyaf cynghorau (gweler Ffigur 1). 

en-gb	Figure 1: 
cy-gb	Ffigur 1: 

en-gb	Proportion of council spending on services 
cy-gb	Cyfran gwariant cynghorau ar wasanaethau 

en-gb	The council tax system has stood the test of time since it was introduced in 1993. 
cy-gb	Mae system y dreth gyngor wedi sefyll prawf amser ers iddi gael ei chyflwyno yn 1993. 

en-gb	It is a very efficient and stable tax with low administrative costs and low levels of fraud. 
cy-gb	Mae'n dreth effeithlon a sefydlog iawn â chostau gweinyddol isel a lefelau isel o dwyll. 

en-gb	It is generally well-known due to its structure and longevity. 
cy-gb	Ar y cyfan, mae pobl yn dra chyfarwydd â hi, oherwydd ei strwythur a'i hirhoedledd. 

en-gb	And because it is based on a fixed asset like property, it is much harder to avoid than other types of taxes. 
cy-gb	Ac, am ei bod yn seiliedig ar ased sefydlog fel eiddo, mae'n llawer anoddach i'w hosgoi o gymharu â mathau eraill o drethi. 

en-gb	We believe it is important to have a place-based tax which connects us with our local areas where spending decisions are made. 
cy-gb	Credwn ei bod yn bwysig cael treth sy'n seiliedig ar leoedd sy'n ein cysylltu â'n hardaloedd lleol lle y gwneir penderfyniadau gwario. 

en-gb	However, the council tax system currently places a higher tax burden on households with lower levels of wealth, and the tax bands are nearly twenty years out-of-date, meaning the tax we pay no longer reflects our circumstances. 
cy-gb	Fodd bynnag, ar hyn o bryd mae system y dreth gyngor yn gosod mwy o faich treth ar aelwydydd â lefelau is o gyfoeth ac nid yw'r bandiau treth wedi'u diweddaru ers bron i 20 mlynedd, sy'n golygu nad yw'r dreth a dalwn yn adlewyrchu ein hamgylchiadau mwyach. 

en-gb	The system could be improved and modernised in various ways. 
cy-gb	Gallai'r system gael ei gwella a'i moderneiddio mewn sawl ffordd. 

en-gb	57% of respondents to the same survey disagreed with the statement ‘the council tax system is fair’.   
cy-gb	Roedd 57% o'r ymatebwyr i'r un arolwg yn anghytuno â'r gosodiad bod ‘system y dreth gyngor yn deg’.   

en-gb	That’s why we’re making changes.  
cy-gb	Dyna pam rydym yn gwneud newidiadau.

en-gb	We want to hear your views. 
cy-gb	Rydym am glywed eich barn chi. 

en-gb	We want to rebalance wealth and tackle inequality. 
cy-gb	Rydym yn awyddus i ailgydbwyso cyfoeth a mynd i'r afael ag anghydraddoldeb. 

en-gb	We want a tax that connects people with communities, and benefits everyone. 
cy-gb	Rydym am gael treth sy'n cysylltu pobl â chymunedau ac sydd o fudd i bawb. 

en-gb	We want more regular updates so that it’s fairer for everyone. 
cy-gb	Rydym am iddi gael ei diweddaru'n fwy rheolaidd er mwyn sicrhau ei bod yn decach i bawb. 

en-gb	What should council tax be based on?
cy-gb	Ar beth y dylai'r dreth gyngor fod yn seiliedig?

en-gb	Between 2017 and 2021 we undertook an extensive programme of research and published our findings .
cy-gb	Rhwng 2017 a 2021, gwnaethom gynnal rhaglen helaeth o ymchwil a chyhoeddi ein canfyddiadau .

en-gb	We looked at whether local taxes should be based on property, land or incomes, or a combination of things. 
cy-gb	Gwnaethom ystyried a ddylai trethi lleol fod yn seiliedig ar eiddo, tri neu incymau, neu gyfuniad o bethau. 

en-gb	The council tax is currently based on elements of all three. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae'r dreth gyngor yn seiliedig ar elfennau ar bob un o'r tri. 

en-gb	The bands reflect property and land value rather than incomes for good reasons – income taxes can have far higher levels of tax avoidance, as some sources of income are more easily hidden or moved by those with the means to do so, whereas property is a fixed asset to a local area. 
cy-gb	Mae'r bandiau yn adlewyrchu gwerth eiddo a thir yn hytrach nag incymau am resymau da. Gall lefelau osgoi trethi fod yn uwch yn achos trethi incwm, am ei bod yn haws i rai ffynonellau o incwm gael eu cuddio neu eu symud gan y rhai sydd â'r gallu i wneud hynny, tra mae eiddo yn ased sefydlog i ardal leol. 

en-gb	In the UK, our incomes are taxed by other institutions for different purposes. 
cy-gb	Yn y DU, caiff ein hincymau eu trethu gan sefydliadau eraill at ddibenion gwahanol. 

en-gb	We think property occupation is a good broad indicator of people’s wealth relative to each other, whilst being a tangible, simple and local measure. 
cy-gb	Yn ein barn ni, mae meddiannu eiddo yn ddangosydd cyffredinol da o gyfoeth pobl o'u cymharu â'i gilydd, yn ogystal â bod yn fesur pendant, syml a lleol. 

en-gb	The homes we live in also provide an indicator of household size and therefore relative demand for services. 
cy-gb	Mae'r cartrefi rydym yn byw ynddynt hefyd yn ddangosydd o faint aelwyd ac, felly, y galw cymharol am wasanaethau. 

en-gb	We recognise it’s not perfect, as there are many reasons for the size and location of the properties we choose to own or rent. 
cy-gb	Rydym yn cydnabod nad yw'n berffaith, am fod llawer o resymau dros faint a lleoliad yr eiddo rydym yn dewis fod yn berchen arno neu ei rentu. 

en-gb	However, the council tax has important elements which take account of income, such as the single adult discount and support for low-income households. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae i'r dreth gyngor elfennau pwysig sy'n ystyried incwm, megis gostyngiad oedolyn sengl a chymorth i aelwydydd incwm isel. 

en-gb	For now, we think this approach strikes the right balance without compromising stability or fairness. 
cy-gb	Am y tro, credwn fod y dull hwn o weithredu yn sicrhau'r cydbwysedd cywir heb danseilio sefydlogrwydd na thegwch. 

en-gb	What’s in scope for council tax reform?
cy-gb	Yr hyn a gwmpesir gan y diwygiadau i'r dreth gyngor

en-gb	This Phase 1 Consultation seeks views on an ambitious package of reforms to council tax as the starting point on a journey to making the system fairer and more progressive. 
cy-gb	Mae'r Ymgynghoriad Cam 1 hwn yn ceisio barn ar becyn uchelgeisiol o ddiwygiadau i'r dreth gyngor fel y man cychwyn ar daith tuag at wneud y system yn decach ac yn fwy blaengar. 

en-gb	There will be a Phase 2 consultation in due course on more detailed proposals. 
cy-gb	Cynhelir ymgynghoriad Cam 2 ar gynigion manylach maes o law. 

en-gb	We are seeking views on: 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn ar y canlynol: 

en-gb	Completing a revaluation of all 1.5 million properties in Wales to rebalance the system to reflect property values. 
cy-gb	Cwblhau ymarfer ailbrisio mewn perthynas â phob un o'r 1.5 miliwn o eiddo yng Nghymru er mwyn ailgydbwyso'r system i adlewyrchu gwerth eiddo. 

en-gb	The current bands are based on information from April 2003 and are nearly twenty years out-of-date. 
cy-gb	Mae'r bandiau presennol yn seiliedig ar wybodaeth o fis Ebrill 2003 ac nid ydynt wedi'u diweddaru ers bron i 20 mlynedd. 

en-gb	If your property value has increased over the last twenty years, this doesn’t necessarily mean your council tax bill would increase. 
cy-gb	Os yw gwerth eich eiddo wedi cynyddu dros yr 20 mlynedd diwethaf, nid yw hyn, o reidrwydd, yn golygu y byddai eich bil treth gyngor yn cynyddu. 

en-gb	A revaluation would update everyone’s tax band, and we would choose a new set of bands according to the latest data. 
cy-gb	Byddai ymarfer ailbrisio yn diweddaru band treth pawb a byddem yn dewis set newydd o fandiau yn seiliedig ar y data diweddaraf. 

en-gb	A revaluation would enable the Welsh Government to create new bands and choose new tax rates for each band, to create a fairer tax. 
cy-gb	Byddai ymarfer ailbrisio yn galluogi Llywodraeth Cymru i greu bandiau treth newydd a dewis cyfraddau treth newydd ar gyfer pob band, er mwyn creu treth decach. 

en-gb	This could include adding bands at the top and bottom ends of the scale to distribute properties in a more detailed way. 
cy-gb	Gallai hyn gynnwys ychwanegu bandiau at ben uchaf a phen isaf y raddfa er mwyn dosbarthu eiddo yn fwy manwl. 

en-gb	We want to future-proof the system by delivering for the first time in the history of the council tax, rolling revaluation cycles to keep the tax burden fairly distributed on a more regular basis. 
cy-gb	Rydym am sicrhau bod y system yn addas ar gyfer y dyfodol drwy gynnal, am y tro cyntaf yn hanes y dreth gyngor, gylchoedd ailbrisio treigl er mwyn sicrhau bod y dreth gyngor yn parhau i gael ei dosbarthu'n deg yn fwy rheolaidd. 

en-gb	We will improve the complex framework of discounts, disregarded persons, exemptions and premiums to ensure the arrangements are aligned to our goals. 
cy-gb	Byddwn yn gwella'r fframwaith cymhleth o ddisgowntiau, personau a ddiystyrir, eithriadau a phremiymau er mwyn sicrhau bod y trefniadau yn cyd-fynd â'n nodau. 

en-gb	We will improve the Council Tax Reduction Scheme which provides support to low-income households. 
cy-gb	Byddwn yn gwella Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor sy'n rhoi cymorth i aelwydydd incwm isel. 

en-gb	We will ensure people’s rights are protected and create a transparent data-driven service fit for the digital age. 
cy-gb	Byddwn yn sicrhau y caiff hawliau pobl eu diogelu ac yn creu gwasanaeth tryloyw sy'n seiliedig ar ddata ar gyfer yr oes ddigidol. 

en-gb	We will continue to explore alternative approaches to the council tax for longer term consideration, such as a local land value tax or unbanded systems. 
cy-gb	Byddwn yn parhau i ystyried dulliau amgen o ymdrin â'r dreth gyngor i'w hystyried yn y tymor hwy, megis treth gwerth tir leol neu systemau heb fandiau. 

en-gb	A roadmap to a fairer council tax
cy-gb	Map ffordd i dreth gyngor decach

en-gb	The Bands and Tax Rates 
cy-gb	Y Bandiau a'r Cyfraddau Treth 

en-gb	This chapter seeks views on: 
cy-gb	Mae'r bennod hon yn ceisio barn ar y canlynol: 

en-gb	Revaluing properties, creating new bands and tax rates 
cy-gb	Ailbrisio eiddo, creu bandiau a chyfraddau treth newydd 

en-gb	Establishing rolling revaluation cycles 
cy-gb	Sefydlu cylchoedd ailbrisio treigl 

en-gb	How property extensions / improvements are taken into account 
cy-gb	Sut y caiff estyniadau/gwelliannau i eiddo eu hystyried 

en-gb	Rights of appeal for taxpayers, improving transparency and sharing more data. 
cy-gb	Hawliau apelio trethdalwyr, gwella tryloywder a rhannu rhagor o ddata. 

en-gb	The aim of any changes in the future would be to create a fairer and more progressive council tax by redistributing the tax burden amongst households more fairly. 
cy-gb	Nod unrhyw newidiadau yn y dyfodol fyddai creu treth gyngor decach a mwy blaengar drwy ailddosbarthu'r baich treth yn decach rhwng aelwydydd. 

en-gb	We are seeking broad views at this stage before considering specific proposals in due course. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn gyffredinol ar yr adeg hon cyn ystyried cynigion penodol maes o law. 

en-gb	Revaluing properties, creating new bands and tax rates
cy-gb	Ailbrisio eiddo, creu bandiau a chyfraddau treth newydd

en-gb	The current position 
cy-gb	Y sefyllfa bresennol 

en-gb	There are around 1.5 million domestic dwellings in Wales liable for council tax. 
cy-gb	Mae tua 1.5 miliwn o anheddau domestig yng Nghymru sy'n agored i dalu'r dreth gyngor. 

en-gb	Each property is placed in one of nine tax bands, A to I, on the basis of property values on 1 April 2003 , the last time the council tax-base was updated in Wales. 
cy-gb	Caiff pob eiddo ei osod yn un o naw band treth, sef A i I, ar sail gwerthoedd eiddo ar 1 Ebrill 2003 , sef y tro diwethaf i sylfaen y dreth gyngor gael ei diweddaru yng Nghymru. 

en-gb	As part of this exercise, which took effect from 1 April 2005, the Welsh Government added an additional tax band (Band I) for the highest value properties.  
cy-gb	Fel rhan o'r ymarfer hwn, a ddaeth yn weithredol o 1 Ebrill 2005, ychwanegodd Llywodraeth Cymru fand treth newydd (Band I) ar gyfer yr eiddo mwyaf gwerthfawr.  

en-gb	The council tax system was first introduced in Wales, England and Scotland on 1 April 1993. 
cy-gb	Cyflwynwyd system y dreth gyngor am y tro cyntaf yng Nghymru, Lloegr a'r Alban ar 1 Ebrill 1993. 

en-gb	At the time, property valuations in all three nations were based on the housing market of 1 April 1991. 
cy-gb	Ar y pryd, roedd prisiadau eiddo ym mhob un o'r tair gwlad yn seiliedig ar y farchnad dai ar 1 Ebrill 1991. 

en-gb	Wales is the only nation to have updated its valuations since then, meaning council tax bills in England and Scotland are based on 1991 valuations. 
cy-gb	Cymru yw'r unig wlad sydd wedi diweddaru ei phrisiadau ers hynny, sy'n golygu bod biliau treth gyngor yn Lloegr a'r Alban yn seiliedig ar brisiadau yn 1991. 

en-gb	The Valuation Office Agency ,  which is independent of the Welsh Government, assesses property values and places each property into a band. 
cy-gb	Mae Asiantaeth y Swyddfa Brisio ,  sy'n annibynnol ar Lywodraeth Cymru, yn asesu gwerthoedd eiddo ac yn gosod pob eiddo mewn band. 

en-gb	Each band attracts a tax rate relative to the middle point, band D, and these tax rates are set out in legislation by the Welsh Government. 
cy-gb	Mae gan bob band gyfradd dreth sy'n gymharol â'r pwynt canol, sef band D, a nodir y cyfraddau treth hyn mewn deddfwriaeth gan Lywodraeth Cymru. 

en-gb	However, the band D charge for each local area is set locally by councils as part of setting their annual budgets.  
cy-gb	Fodd bynnag, pennir tâl band D ar gyfer pob ardal leol yn lleol gan gynghorau fel rhan o'r broses o bennu eu cyllidebau blynyddol.  

en-gb	Table 1 shows the current nine tax bands and the average bill set by councils in Wales as a percentage of property value, for people paying a full council tax bill without any discounts or reductions. 
cy-gb	Dengys Tabl 1 y naw band treth presennol a'r bil cyfartalog a bennir gan gynghorau yng Nghymru fel canran o werth eiddo, ar gyfer pobl sy'n talu bil treth gyngor llawn heb unrhyw ddisgowntiau neu ostyngiadau. 

en-gb	Nearly half of households in Wales (48%) receive some form of support. 
cy-gb	Mae bron i hanner yr aelwydydd yng Nghymru (48%) yn cael rhyw fath o gymorth. 

en-gb	Nevertheless, the tax rates as a percentage of property value are considered regressive, placing a relatively higher burden on people living in the lowest value homes. 
cy-gb	Serch hynny, ystyrir bod y cyfraddau treth fel canran o werth eiddo yn anflaengar, am eu bod yn gosod baich gymharol fwy ar bobl sy'n byw yn y cartrefi lleiaf gwerthfawr. 

en-gb	Table 1: 
cy-gb	Tabl 1: 

en-gb	Council Tax Bands in Wales, 2022-23 
cy-gb	Bandiau'r Dreth Gyngor yng Nghymru, 2022-23

en-gb	Band 
cy-gb	Band 

en-gb	Property values 
cy-gb	Gwerthoedd eiddo 

en-gb	1 April 2003 
cy-gb	1 Ebrill 2003 

en-gb	*Property values in today’s terms 
cy-gb	*Gwerthoedd eiddo yn ôl prisiadau presennol 

en-gb	Average tax excl. discounts 
cy-gb	Treth gyfartalog heb gynnwys disgowntiau 

en-gb	Tax rate relative to band D 
cy-gb	Cyfradd dreth mewn cymhariaeth â band D 

en-gb	Estimated tax rate as % of value 
cy-gb	Y gyfradd dreth amcangyfrifedig fel % o'r gwerth 

en-gb	% of homes 
cy-gb	% y cartrefi 

en-gb	A 
cy-gb	A 

en-gb	Up to £44,000 
cy-gb	Hyd at £44,000 

en-gb	Up to £103,000 
cy-gb	Hyd at £103,000 

en-gb	£1,185 
cy-gb	£1,185 

en-gb	6/9 
cy-gb	6/9 

en-gb	2.3% 
cy-gb	2.3% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	B 
cy-gb	B 

en-gb	£44,001 to £65,000 
cy-gb	£44,001 i £65,000 

en-gb	£103,001 to £146,000 
cy-gb	£103,001 i £146,000 

en-gb	£1,382 
cy-gb	£1,382 

en-gb	7/9 
cy-gb	7/9 

en-gb	1.1% 
cy-gb	1.1% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	C 
cy-gb	C 

en-gb	£65,001 to £91,000 
cy-gb	£65,001 i £91,000 

en-gb	£146,001 to £201,000 
cy-gb	£146,001 i £201,000 

en-gb	£1,580 
cy-gb	£1,580 

en-gb	8/9 
cy-gb	8/9 

en-gb	0.9% 
cy-gb	0.9% 

en-gb	22% 
cy-gb	22% 

en-gb	D 
cy-gb	D 

en-gb	£91,001 to £123,000 
cy-gb	£91,001 i £123,000 

en-gb	£201,001 to £263,000 
cy-gb	£201,001 i £263,000 

en-gb	£1,777 
cy-gb	£1,777 

en-gb	9/9 
cy-gb	9/9 

en-gb	0.8% 
cy-gb	0.8% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	E 
cy-gb	E 

en-gb	£123,001 to £162,000 
cy-gb	£123,001 i £162,000 

en-gb	£263,001 to £356,000 
cy-gb	£263,001 i £356,000 

en-gb	£2,172 
cy-gb	£2,172 

en-gb	11/9 
cy-gb	11/9 

en-gb	0.7% 
cy-gb	0.7% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	F 
cy-gb	F 

en-gb	£162,001 to £223,000 
cy-gb	£162,001 i £223,000 

en-gb	£356,001 to £490,000 
cy-gb	£356,001 i £490,000 

en-gb	£2,567 
cy-gb	£2,567 

en-gb	13/9 
cy-gb	13/9 

en-gb	0.6% 
cy-gb	0.6% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	G 
cy-gb	G 

en-gb	£223,001 to £324,000 
cy-gb	£223,001 i £324,000 

en-gb	£490,001 to £710,000 
cy-gb	£490,001 i £710,000 

en-gb	£2,962 
cy-gb	£2,962 

en-gb	15/9 
cy-gb	15/9 

en-gb	0.5% 
cy-gb	0.5% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	H 
cy-gb	H 

en-gb	£324,001 to £424,000 
cy-gb	£324,001 i £424,000 

en-gb	£710,001 to £954,000 
cy-gb	£710,001 i £954,000 

en-gb	£3,554 
cy-gb	£3,554 

en-gb	18/9 
cy-gb	18/9 

en-gb	0.4% 
cy-gb	0.4% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	I 
cy-gb	I 

en-gb	Above £424,000 
cy-gb	Dros £424,000 

en-gb	Above £954,000 
cy-gb	Dros £954,000 

en-gb	£4,147 
cy-gb	£4,147 

en-gb	21/9 
cy-gb	21/9 

en-gb	<0.5% 
cy-gb	<0.5% 

en-gb	0.4% 
cy-gb	0.4% 

en-gb	*Source: 
cy-gb	*Ffynhonnell: 

en-gb	Institute for Fiscal Studies (2022) 
cy-gb	Y Sefydliad Astudiaethau Cyllid (2022) 

en-gb	Council tax charges vary by council area as outlined in Annex A, eg. the band D charge ranges from £1,573 in Caerphilly to £2,099 in Blaenau Gwent. 
cy-gb	Mae taliadau'r dreth gyngor yn amrywio yn ôl ardal cyngor fel y'i nodir yn Atodiad A, e.e. mae tâl band D yn amrywio o £1,573 yng Nghaerffili i £2,099 ym Mlaenau Gwent. 

en-gb	These variations are partly a result of the local government reorganisation which created new council boundaries in 1996 with varying tax-bases. 
cy-gb	Mae'r amrywiadau hyn i'w priodoli'n rhannol i ad-drefnu llywodraeth leol a greodd ffiniau cynghorau newydd yn 1996 â sylfeini trethu amrywiol. 

en-gb	Revaluing the tax-base alone would not address these disparities, however the average band D council tax in Wales is still £189 lower than in England.  
cy-gb	Ni fyddai ailbrisio'r sylfaen drethu yn unig yn cael gwared ar y gwahaniaethau hyn. Fodd bynnag, mae treth gyngor band D gyfartalog yng Nghymru yn dal i fod £189 yn llai nag yn Lloegr.  

en-gb	The case for change 
cy-gb	Yr achos dros newid 

en-gb	Whilst Wales is the only part of the UK to have updated its council tax bands since the 1990s, the tax distribution is nearly twenty years out-of-date. 
cy-gb	Er mai Cymru yw'r unig ran o'r DU sydd wedi diweddaru ei bandiau treth gyngor ers y 1990au, nid yw'r dosbarthiad treth wedi'i ddiweddaru ers bron i 20 mlynedd. 

en-gb	The bands no longer represent current house values or our choices, and we know the property market in Wales has changed significantly since 2003. 
cy-gb	Nid yw'r bandiau yn adlewyrchu gwerthoedd tai presennol na'n dewisiadau mwyach a gwyddom fod yn farchnad eiddo yng Nghymru wedi newid yn sylweddol ers 2003. 

en-gb	In addition, the amount of council tax charged for band I properties is currently three and a half times as much as band A, yet homes in the top band could be worth at least nine times as much as those in the bottom band. 
cy-gb	At hynny, ar hyn o bryd mae'r dreth gyngor a godir ar eiddo ym mand I deirgwaith a hanner cymaint â band A ac eto gallai cartrefi yn y band uchaf fod yn werth naw gwaith cymaint â'r rhai yn y band isaf. 

en-gb	The Institute for Fiscal Studies (IFS) has analysed the latest information on properties in Wales and finds the link between property values and tax paid has diverged significantly from the bands created in 2003. 
cy-gb	Mae'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid (IFS) wedi dadansoddi'r wybodaeth ddiweddaraf am eiddo yng Nghymru ac mae'n nodi bod y cysylltiad rhwng gwerthoedd eiddo a'r dreth a delir yn wahanol iawn i'r bandiau a grëwyd yn 2003. 

en-gb	Property values in different areas of Wales have not moved in the same direction at the same pace over the last twenty years and official market information confirms this. 
cy-gb	Nid yw gwerthoedd eiddo mewn rhannau gwahanol o Gymru wedi symud i'r un cyfeiriad yr un mor gyflym dros yr 20 mlynedd diwethaf ac mae gwybodaeth swyddogol am y farchnad yn cadarnhau hyn. 

en-gb	The council tax system needs to be revalued and updated to reflect the current distribution of wealth. 
cy-gb	Mae angen ailbrisio a diweddaru system y dreth gyngor er mwyn adlewyrchu dosbarthiad presennol cyfoeth. 

en-gb	In 2020, the IFS conducted a simulated council tax revaluation for Wales .
cy-gb	Yn 2020, cynhaliodd yr IFS efelychiad o ymarfer ailbrisio'r dreth gyngor i Gymru .

en-gb	The research shows property prices have increased markedly since 2003. 
cy-gb	Dengys yr ymchwil fod prisiau eiddo wedi cynyddu'n sylweddol ers 2003. 

en-gb	Taking account of the recent pandemic, the IFS further updated this research which shows continued increases between 2019 and 2022. 
cy-gb	Gan ystyried y pandemig diweddar, diweddarodd yr IFS yn ymchwil hon ymhellach sy'n dangos bod prisiau eiddo wedi parhau i gynyddu rhwng 2019 a 2022. 

en-gb	Its latest report suggests house prices across Wales had increased by 150% between 2003-2022. 
cy-gb	Mae ei adroddiad diweddaraf yn awgrymu bod prisiau tai ledled Cymru wedi cynyddu 150% rhwng 2003-2022. 

en-gb	These movements vary more widely within councils at a smaller geographical level. 
cy-gb	Mae'r symudiadau hyn yn amrywio'n fwy mewn cynghorau ar lefel ddaearyddol lai. 

en-gb	This means people living in properties that have increased in value by more than the Wales average since 2003, are likely to be paying less council tax than they should, whilst others in properties whose value has not kept pace with the Wales average have been paying more than they should.  
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod pobl sy'n byw mewn eiddo y mae ei werth wedi cynyddu fwy na chyfartaledd Cymru ers 2003, yn debygol o fod yn talu llai o dreth gyngor nag y dylent, tra mae pobl eraill mewn eiddo nad yw ei werth wedi cynyddu yn unol â chyfartaledd Cymru wedi bod yn talu mwy nag y dylent.  

en-gb	Overall, the IFS concluded council tax is out-of-date, regressive and distortionary. 
cy-gb	Yn gyffredinol, daeth yr IFS i’r casgliad bod y dreth gyngor wedi dyddio, yn annheg ac yn ystumio’r farchnad dai. 

en-gb	The IFS recognises the system is much less regressive once support schemes are taken into account, although it still concluded the system at its core could be made fairer. 
cy-gb	Mae'r IFS yn cydnabod bod y system yn llai anflaengar ar ôl i gynlluniau cymorth gael eu hystyried, er iddo ddod i'r casgliad y gellid gwneud y system greiddiol yn decach. 

en-gb	Research by the University of Sheffield also found a pronounced increase in house price growth in Wales since 2003, with stronger growth in prices at the lower end of the property market. 
cy-gb	Nododd ymchwil gan Brifysgol Sheffield hefyd fod prisiau tai yng Nghymru wedi cynyddu cryn dipyn ers 2003, gyda chynnydd mwy sylweddol mewn prisiau tai ym mhen isaf y farchnad eiddo. 

en-gb	It too concluded a revaluation would help rebalance council tax liability across Wales.  
cy-gb	Daeth i'r casgliad hefyd y byddai ymarfer ailbrisio yn helpu i ailgydbwyso atebolrwydd i dalu'r dreth gyngor ledled Cymru.  

en-gb	Proposal 
cy-gb	Cynnig 

en-gb	The Welsh Government is considering a new revaluation exercise to correct unfairness in the system and bring the bands up-to-date, so that it is fairer for everyone. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried ymarfer ailbrisio newydd er mwyn cywiro annhegwch yn y system a diweddaru'r bandiau er mwyn sicrhau ei bod yn decach i bawb. 

en-gb	This would also enable us to add more bands at the top and bottom ends of the scale to distribute properties in a more detailed and targeted way. 
cy-gb	Byddai hyn hefyd yn ein galluogi i ychwanegu rhagor o fandiau at ben uchaf a phen isaf y raddfa er mwyn dosbarthu eiddo yn fwy manwl ac mewn ffordd fwy penodol. 

en-gb	Adding bands has the potential to make council tax more progressive by more closely reflecting the mix of properties across Wales. 
cy-gb	Gallai ychwanegu bandiau wneud y dreth gyngor yn fwy graddoledig drwy adlewyrchu'n agosach y cymysgedd o eiddo ledled Cymru. 

en-gb	We are able to change the bands as necessary to find the right ‘fit’. 
cy-gb	Gallwn newid y bandiau yn ôl yr angen er mwyn dod o hyd i'r bandiau mwyaf addas. 

en-gb	Substantial physical improvements that have been made to properties that have not been sold to a new owner since 2003, would also be fully captured. 
cy-gb	Byddai gwelliannau ffisegol sylweddol sydd wedi'u gwneud i eiddo nad yw wedi’i werthu i berchennog newydd ers 2003, hefyd yn cael eu nodi yn llawn. 

en-gb	It is not possible to make such changes without conducting a revaluation. 
cy-gb	Nid yw'n bosibl gwneud newidiadau o'r fath heb gynnal ymarfer ailbrisio. 

en-gb	If your property value has increased over the last twenty years, as the majority of properties have, this doesn’t necessarily mean your council tax bill would increase. 
cy-gb	Os yw gwerth eich eiddo wedi cynyddu dros yr 20 mlynedd diwethaf, fel sydd wedi digwydd yn achos y rhan fwyaf o eiddo, nid yw hyn, o reidrwydd, yn golygu y byddai eich bil treth gyngor yn cynyddu. 

en-gb	A revaluation would update everyone’s tax band, and we would choose a new set of bands according to the latest data. 
cy-gb	Byddai ymarfer ailbrisio yn diweddaru band treth pawb a byddem yn dewis set newydd o fandiau yn seiliedig ar y data diweddaraf. 

en-gb	We will not seek to increase the total amount of council tax raised overall from council taxpayers through this exercise . 
cy-gb	Ni fyddwn yn ceisio cynyddu cyfanswm y dreth gyngor a godir yn gyffredinol gan dalwyr y dreth gyngor drwy'r ymarfer hwn.

en-gb	The purpose of a revaluation is to redistribute the tax burden between households according to the latest information available about economic circumstances. 
cy-gb	Diben ymarfer ailbrisio yw ailddosbarthu'r baich treth rhwng aelwydydd yn seiliedig ar yr wybodaeth ddiweddaraf sydd ar gael am amgylchiadau economaidd. 

en-gb	Impacts on households 
cy-gb	Effeithiau ar aelwydydd 

en-gb	This Phase 1 Consultation seeks broad views on updating the bands and tax rates to achieve our goal of making the system fairer and more progressive. 
cy-gb	Mae'r Ymgynghoriad Cam 1 hwn yn ceisio barn gyffredinol ar y cynnig i ddiweddaru'r bandiau a'r cyfraddau treth er mwyn cyflawni ein nod o wneud y system yn decach ac yn fwy blaengar. 

en-gb	A fairer system overall will mean some households paying less than they do now, some households paying around the same and other households contributing more. 
cy-gb	Mae system decach yn gyffredinol yn golygu y bydd rhai aelwydydd yn talu llai nag y maent yn ei dalu ar hyn o bryd, y bydd rhai aelwydydd yn talu tua'r un peth ac y bydd aelwydydd eraill yn cyfrannu mwy. 

en-gb	A Phase 2 Consultation will offer detailed proposals and we will be able to analyse the impacts on households in more detail. 
cy-gb	Bydd Ymgynghoriad Cam 2 yn cyflwyno cynigion manwl a byddwn yn gallu dadansoddi'r effeithiau ar aelwydydd yn fwy manwl. 

en-gb	The latest evidence available on the impacts of a progressive system is outlined in the research we commissioned from the Institute for Fiscal Studies published in 2020. 
cy-gb	Nodir y dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael am effeithiau system raddoledig yn yr ymchwil y gwnaethom ei chomisiynu gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid (IFS) ,  a gyhoeddwyd yn 2020. 

en-gb	The report estimates that if the Welsh Government implemented a revaluation keeping the current approach to the nine bands, around half of properties would move bands, with 26% moving up and 26% moving down and nearly half staying in the same band. 
cy-gb	Mae'r adroddiad yn amcangyfrif, petai Llywodraeth Cymru yn cynnal ymarfer ailbrisio gan gadw'r dull presennol o ymdrin â'r naw band, y byddai tua hanner yr eiddo yn symud bandiau, gyda 26% yn symud i fyny a 26% yn symud i lawr a bron i hanner yn aros yn yr un band. 

en-gb	The IFS evidence provides some insight into the types of households impacted including pensioners, couples with children and multi-family households. 
cy-gb	Mae tystiolaeth yr IFS yn rhoi rhyw syniad o'r mathau o aelwydydd yr effeithir arnynt, gan gynnwys pensiynwyr, cyplau â phlant ac aelwydydd sy'n cynnwys mwy nag un teulu. 

en-gb	Overall, the average effect of a revaluation would be close to zero across all household types. 
cy-gb	Ar y cyfan, byddai effaith gyfartalog ymarfer ailbrisio yn agos at ddim ar draws pob math o aelwyd. 

en-gb	The report offers a range of other band options including adding bands and more progressive tax rates. 
cy-gb	Mae'r adroddiad yn cynnig amrywiaeth o opsiynau eraill ar gyfer bandiau, gan gynnwys ychwanegu bandiau a chyfraddau treth mwy graddoledig. 

en-gb	However, these estimates relate to the property market and household incomes pre-pandemic. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae a wnelo'r amcangyfrifon hyn â'r farchnad eiddo ac incymau aelwydydd cyn y pandemig. 

en-gb	If a revaluation were to be taken forward, the Welsh Government is committed to analysing the impacts closely and where necessary, considering targeted transitional arrangements for people who may need time to adapt to any changes. 
cy-gb	Petai ymarfer ailbrisio yn cael ei gynnal, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddadansoddi'r effeithiau yn fanwl a, lle y bo angen, ystyried trefniadau trosiannol wedi'u targedu ar gyfer pobl y mae'n bosibl y bydd angen amser arnynt i addasu i unrhyw newidiadau. 

en-gb	It is not possible at this stage to provide further detail on what transitional arrangements could look like, but we are interested in your views on this.  
cy-gb	Ar hyn o bryd, nid yw'n bosibl rhoi rhagor o fanylion am y math o drefniadau trosiannol y gellid eu rhoi ar waith ond hoffem gael eich barn ar y mater hwn.  

en-gb	Council tax also includes a detailed framework of support for people who need it, including our Council Tax Reduction Scheme and a range of discounts and exemptions. 
cy-gb	Mae'r dreth gyngor hefyd yn cynnwys fframwaith manwl o gymorth i'r bobl sydd ei angen, gan gynnwys Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor ac amrywiaeth o ddisgowntiau ac eithriadau. 

en-gb	These remain important parts of the system and are considered further in Chapters 2 and 3. 
cy-gb	Mae'r rhain yn dal i fod yn rhannau pwysig o'r system ac fe'u hystyrir ymhellach ym Mhenodau 2 a 3. 

en-gb	Finally, we have the opportunity to consider rights of appeal for taxpayers as an important aspect of a fair council tax system. 
cy-gb	Yn olaf, mae gennym gyfle i ystyried hawliau apelio trethdalwyr fel agwedd bwysig ar system dreth gyngor decach. 

en-gb	We discuss the appeals framework in more detail later in this chapter. 
cy-gb	Rydym yn trafod y fframwaith apelio yn fanylach yn ddiweddarach yn y bennod hon. 

en-gb	Impacts on councils 
cy-gb	Effeithiau ar gynghorau 

en-gb	If the Welsh Government were to take forward a revaluation of properties to create new bands and tax rates, councils would see changes in their local tax-bases and therefore changes in the revenue which could potentially be raised in each area. 
cy-gb	Petai Llywodraeth Cymru yn bwrw ymlaen ag ymarfer ailbrisio eiddo er mwyn creu bandiau a chyfraddau treth newydd, byddai cynghorau yn gweld newidiadau yn eu sylfeini trethu lleol ac, felly, newidiadau yn y refeniw a allai gael ei godi ym mhob ardal. 

en-gb	However, this would have a redistributive effect on the Revenue Support Grant, the largest source of Welsh Government funding for councils which is allocated by a detailed formula taking account of local ability to raise resources. 
cy-gb	Fodd bynnag, byddai hyn yn cael effaith ailddosbarthiadol ar y Grant Cymorth Refeniw, sef y ffynhonnell fwyaf o gyllid Llywodraeth Cymru i gynghorau a ddyrennir gan ddefnyddio fformiwla fanwl gan ystyried y gallu lleol i godi adnoddau. 

en-gb	This means, following a revaluation, if a council’s tax-base decreased, it would receive proportionally more in Revenue Support Grant from the Welsh Government to compensate for lower council tax revenues collected. 
cy-gb	Mae hyn yn golygu, yn dilyn ymarfer ailbrisio, petai sylfaen drethu cyngor yn lleihau, y byddai'n cael mwy o Grant Cymorth Refeniw gan Lywodraeth Cymru, ar gyfartaledd, er mwyn gwneud iawn am y lleihad yn y refeniw a gesglid o'r dreth gyngor. 

en-gb	While there may be marginal transitional effects due to the nature of the data used in the funding formula, there should be no significant overall change in funding for council services. 
cy-gb	Er ei bod yn bosibl y bydd mân effeithiau trosiannol oherwydd natur y data a ddefnyddir yn y fformiwla gyllido, ni ddylai fod unrhyw newid cyffredinol sylweddol yn y cyllid ar gyfer gwasanaethau cynghorau. 

en-gb	Councils in Wales continue to set lower council tax charges than in England. 
cy-gb	Mae cynghorau yng Nghymru yn parhau i bennu taliadau'r dreth gyngor sy'n llai na'r rhai a godir yn Lloegr. 

en-gb	The average band D tax in Wales is £189 lower.  
cy-gb	Mae treth band D gyfartalog yng Nghymru £189 yn llai.  

en-gb	In a Phase 2 Consultation in due course, we expect to be able to outline the impacts on councils in more detail alongside our specific proposals. 
cy-gb	Mewn ymgynghoriad Cam 2 a gynhelir maes o law, disgwyliwn allu nodi'r effeithiau ar gynghorau yn fwy manwl ochr yn ochr â'n cynigion penodol. 

en-gb	The IFS report provides an excellent insight into the potential effects for individual councils under a range of band scenarios. 
cy-gb	Mae adroddiad yr IFS yn rhoi gwybodaeth fanwl am yr effeithiau posibl ar gyfer cynghorau unigol o dan amrywiaeth o senarios ar gyfer bandiau. 

en-gb	We will also consider whether any transitional arrangements are needed to smooth the introduction of new bands and rates. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn ystyried unrhyw drefniadau trosiannol sydd eu hangen er mwyn hwyluso'r broses o gyflwyno bandiau a chyfraddau newydd. 

en-gb	There are longstanding partnership arrangements between the Welsh Government and local government on a range of matters, including finance. 
cy-gb	Ceir trefniadau partneriaeth hirsefydlog rhwng Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol mewn perthynas ag amrywiaeth o faterion, gan gynnwys cyllid. 

en-gb	We work closely with councils to agree the funding formula for the Revenue Support Grant each year through the Partnership Council for Wales and its subgroups. 
cy-gb	Rydym yn gweithio’n agos gyda chynghorau er mwyn cytuno ar y fformiwla gyllido ar gyfer y Grant Cymorth Refeniw bob blwyddyn drwy Gyngor Partneriaeth Cymru a'i is-grwpiau. 

en-gb	Councils are already involved in discussions about creating a fairer council tax. 
cy-gb	Mae cynghorau eisoes yn cymryd rhan mewn trafodaethau ynghylch creu treth gyngor decach. 

en-gb	Making the council tax system more progressive overall should have wider benefits for councils. 
cy-gb	Dylai gwneud y system y dreth gyngor yn fwy graddoledig yn gyffredinol ddod â manteision ehangach i gynghorau. 

en-gb	It would improve economic circumstances for hard-pressed households who need other forms of help from their council. 
cy-gb	Byddai'n gwella amgylchiadau economaidd aelwydydd dan bwysau y mae angen mathau eraill o gymorth arnynt gan eu cyngor. 

en-gb	It could also reduce the demand on the Council Tax Reduction Scheme. 
cy-gb	Gallai hefyd leihau'r galw ar Gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor. 

en-gb	We will work with councils to review the administration of council tax as a service provided to taxpayers and consider where improvements could be made. 
cy-gb	Byddwn yn gweithio gyda chynghorau i adolygu'r ffordd y gweinyddir y dreth gyngor fel gwasanaeth i drethdalwyr ac ystyried ble y gellid gwneud gwelliannau. 

en-gb	Timing 
cy-gb	Amseru 

en-gb	If the Welsh Government were to undertake a revaluation exercise, create new bands and choose new tax rates to make the system fairer, this would be an extensive piece of work with the Valuation Office Agency and our local government partners. 
cy-gb	Petai Llywodraeth Cymru yn cynnal ymarfer ailbrisio, yn creu bandiau newydd ac yn dewis cyfraddau treth newydd er mwyn gwneud y system yn decach, byddai hwn yn ddarn helaeth o waith gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio a'n partneriaid mewn llywodraeth leol. 

en-gb	We would need to bring in a body of new legislation and make some changes to administrative arrangements. 
cy-gb	Byddai angen inni gyflwyno corff o ddeddfwriaeth newydd a gwneud rhai newidiadau i drefniadau gweinyddol. 

en-gb	To achieve our aims by the end of the current government term (2021-2026), it is our view that 1 April 2025 would be a suitable date to implement reforms, creating a system based on property values in Wales as at 1 April 2023.  
cy-gb	Er mwyn cyflawni ein nodau erbyn diwedd tymor y llywodraeth bresennol (2021-2026), rydym o'r farn y byddai 1 Ebrill 2025 yn ddyddiad addas i roi diwygiadau ar waith, gan greu system sy'n seiliedig ar werthoedd eiddo yng Nghymru ar 1 Ebrill 2023.  

en-gb	Your views 
cy-gb	Eich barn 

en-gb	The Welsh Government is considering: 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried: 

en-gb	conducting a revaluation of all 1.5 million domestic properties across Wales because the council tax bands are almost twenty years out-of-date. 
cy-gb	cynnal ymarfer ailbrisio mewn perthynas â phob un o'r 1.5 miliwn o eiddo ledled Cymru am nad yw bandiau'r dreth gyngor wedi'u diweddaru ers bron i 20 mlynedd. 

en-gb	The evidence suggests we are unable to achieve our goal of more progressive tax bands without doing this. 
cy-gb	Mae'r dystiolaeth yn awgrymu na allwn gyflawni ein nod o gyflwyno bandiau treth mwy graddoledig heb wneud hynny. 

en-gb	We would not seek to raise additional revenue overall through this exercise. 
cy-gb	Ni fyddem yn ceisio codi refeniw ychwanegol yn gyffredinol drwy'r ymarfer hwn. 

en-gb	implementing an updated property list with effect from 1 April 2025, based on valuations from 1 April 2023. 
cy-gb	cyflwyno rhestr eiddo wedi'i diweddaru yn weithredol o 1 Ebrill 2025 ymlaen, a fydd yn seiliedig ar brisiadau 1 Ebrill 2023. 

en-gb	This is the earliest timeframe we could implement an updated property list. 
cy-gb	Dyma'r dyddiad cynharaf y gallem roi rhestr eiddo wedi'i diweddaru ar waith. 

en-gb	adding more council tax bands and changing the tax rates charged for each band, to make the system more progressive, shifting more of the tax burden to the highest end of property values. 
cy-gb	ychwanegu rhagor o fandiau'r dreth gyngor a newid y cyfraddau treth a godir ar gyfer pob band, er mwyn gwneud y system yn fwy graddoledig, gan symud mwy o'r baich treth i ben uchaf gwerthoedd eiddo. 

en-gb	putting in place a transitional relief scheme to smooth the transition for households affected by changes. 
cy-gb	rhoi cynllun rhyddhad trosiannol ar waith er mwyn hwyluso'r broses bontio i aelwydydd y bydd y newidiadau yn effeithio arnynt. 

en-gb	ensuring local council revenues are not impacted overall, by redistributing the Welsh Government’s Revenue Support Grant according to the latest property information. 
cy-gb	sicrhau nad effeithir ar refeniw cynghorau lleol yn gyffredinol, drwy ailddosbarthu Grant Cymorth Refeniw Llywodraeth Cymru yn seiliedig ar yr wybodaeth ddiweddaraf am eiddo.  

en-gb	We are seeking the views of individuals and organisations on these proposals. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn unigolion a sefydliadau ar y cynigion hyn. 

en-gb	We welcome evidence about the possible impact on households and local councils as well as the rationale for change of this kind. 
cy-gb	Rydym yn croesawu tystiolaeth am yr effaith bosibl ar aelwydydd a chynghorau lleol yn ogystal â'r rhesymeg dros newid o'r fath. 

en-gb	We are particularly interested in the views of people with lived experience of disadvantaged backgrounds and those who have experience working with groups of the population with protected characteristics. 
cy-gb	Rydym yn arbennig o awyddus i glywed barn pobl â phrofiad bywyd o gefndiroedd dan anfantais a’r rhai â phrofiad o weithio gyda grwpiau o’r boblogaeth â nodweddion gwarchodedig.  

en-gb	Question 1 
cy-gb	Cwestiwn 1 

en-gb	The council tax bands are currently based on property values from 1 April 2003, almost twenty years ago. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae bandiau'r dreth gyngor yn seiliedig ar werthoedd eiddo o 1 Ebrill 2003, bron i 20 mlynedd yn ôl. 

en-gb	Do you agree there should be a council tax revaluation in 2025, with property values based on 1 April 2023, to maintain the credibility of the system and distribute the tax burden more fairly? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid cynnal ymarfer ailbrisio'r dreth gyngor yn 2025, gyda gwerthoedd eiddo yn seiliedig ar 1 Ebrill 2023, er mwyn cynnal hygrededd y system a dosbarthu'r baich treth yn decach? 

en-gb	The purpose would not be to raise additional revenue through this exercise. 
cy-gb	Nid codi refeniw ychwanegol drwy'r ymarfer hwn fyddai'r diben. 

en-gb	Question 2 
cy-gb	Cwestiwn 2 

en-gb	Do you agree the Welsh Government should consider adding more council tax bands (for example at the top and bottom ends of the scale) and refit the bands to help make the system more progressive? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylai Llywodraeth Cymru ystyried ychwanegu rhagor o fandiau'r dreth gyngor (er enghraifft ym mhen uchaf a phen isaf y raddfa) ac ailosod y bandiau er mwyn gwneud y system yn fwy graddoledig? 

en-gb	Question 3 
cy-gb	Cwestiwn 3 

en-gb	The Welsh Government is committed to considering transitional arrangements if needed to smooth the effects of reforms. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ystyried trefniadau trosiannol os bydd eu hangen i liniaru effaith diwygiadau. 

en-gb	What factors should we take into account when designing these arrangements? 
cy-gb	Pa ffactorau y dylem eu hystyried wrth lunio'r trefniadau hyn? 

en-gb	Question 4 
cy-gb	Cwestiwn 4 

en-gb	Do you agree the Welsh Government’s Revenue Support Grant to councils should be adjusted to take account of changes to revenues raised in each local area as a result of council tax reforms? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid addasu Grant Cymorth Refeniw Llywodraeth Cymru i gynghorau er mwyn ystyried newidiadau i'r refeniw a godir ym mhob ardal leol o ganlyniad i ddiwygiadau i'r dreth gyngor? 

en-gb	Delivering rolling revaluations
cy-gb	Cynnal ymarferion ailbrisio treigl

en-gb	This section of the consultation seeks views on whether the Welsh Government should undertake more regular and rolling revaluation cycles for council tax, as part of our aim to keep the system fair in the future. 
cy-gb	Mae'r rhan hon o'r ymgynghoriad yn ceisio barn ynghylch a ddylai Llywodraeth Cymru ymgymryd â chylchoedd ailbrisio mwy rheolaidd a threigl ar gyfer y dreth gyngor, fel rhan o'n nod o sicrhau bod y system yn parhau i fod yn deg yn y dyfodol. 

en-gb	The current position  
cy-gb	Y sefyllfa bresennol  

en-gb	Since 1993, Wales has been the only nation of the UK to revalue domestic properties for council tax so that bills are based on 2003 property valuations. 
cy-gb	Ers 1993, Cymru yw'r unig wlad yn y DU sydd wedi ailbrisio eiddo domestig ar gyfer y dreth gyngor fel bod biliau yn seiliedig ar werthoedd eiddo yn 2003. 

en-gb	This revaluation took effect from 2005. 
cy-gb	Daeth yr ailbrisiad hwn yn weithredol o 2005 ymlaen. 

en-gb	There is currently no statutory requirement to update property valuations on a regular basis in the future. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw ofyniad statudol i ddiweddaru prisiadau eiddo yn rheolaidd yn y dyfodol. 

en-gb	The case for change 
cy-gb	Yr achos dros newid 

en-gb	Nearly twenty years has passed since the council tax system was realigned to the property market. 
cy-gb	Mae bron i 20 mlynedd wedi mynd heibio ers i system y dreth gyngor gael ei hailalinio â'r farchnad eiddo. 

en-gb	Earlier in this chapter we outlined that we are considering a revaluation by the end of the current government term (2021-2026), which would be a significant step forward in making the system fairer. 
cy-gb	Yn gynharach yn y bennod hon, gwnaethom nodi ein bod yn ystyried ymarfer ailbrisio erbyn diwedd tymor y llywodraeth bresennol (20212026), a fyddai'n gam pwysig ymlaen tuag at wneud y system yn decach. 

en-gb	We also have a rare opportunity to ensure the system does not become out-of-date again, embedding our fairness ambition and avoiding distortions which occur when revaluations are postponed over many years. 
cy-gb	Hefyd, mae gennym gyfle prin i sicrhau bod y system yn cael ei diweddaru'n rheolaidd, gan ymgorffori ein huchelgais i sicrhau tegwch ac osgoi gwyrdroadau a geir pan gaiff ailbrisiadau eu gohirio dros flynyddoedd lawer. 

en-gb	Technological advances and the growth in sources of data about properties, localities and property markets mean that more regular revaluations are now much more feasible and cost-effective than they have ever been in the past. 
cy-gb	Mae datblygiadau technolegol a'r cynnydd yn nifer y ffynonellau data am eiddo, ardaloedd lleol a marchnadoedd eiddo, yn golygu bod cynnal ymarferion ailbrisio mwy rheolaidd bellach yn fwy dichonadwy a chosteffeithiol nag erioed o'r blaen. 

en-gb	A key ambition of reform is to deliver, for the first time in the history of the council tax, a series of regular revaluations. 
cy-gb	Un o uchelgeisiau allweddol y rhaglen ddiwygio yw cynnal, am y tro cyntaf yn hanes y dreth gyngor, gyfres o ymarferion ailbrisio rheolaidd. 

en-gb	There are a number of arguments that rolling revaluation cycles should be a statutory feature of council tax in order to future-proof the system, particularly from a fairness perspective. 
cy-gb	Mae nifer o ddadleuon y dylai cylchoedd ailbrisio treigl fod yn nodwedd statudol ar y dreth gyngor er mwyn sicrhau bod y system yn addas ar gyfer y dyfodol, yn enwedig o safbwynt tegwch. 

en-gb	Rolling revaluations would continually safeguard fairness in the system by ensuring the tax burden is shared equitably on a regular basis, according to the latest information. 
cy-gb	Byddai ymarferion ailbrisio treigl yn diogelu tegwch yn y system yn barhaus drwy sicrhau bod y baich treth yn cael ei rannu'n deg yn rheolaidd, yn seiliedig ar yr wybodaeth ddiweddaraf. 

en-gb	It would deliver a timely system with increased public interaction with the process, aiding transparency so that property valuations are relatable estimates. 
cy-gb	Byddai'n darparu system amserol gyda'r cyhoedd yn rhyngweithio'n fwy â'r broses, a fyddai'n helpu i wella tryloywder gan sicrhau bod prisiadau eiddo yn amcangyfrifon cymaradwy. 

en-gb	It would provide clarity and certainty for taxpayers and councils, creating an expectation that council tax bills will be reviewed regularly. 
cy-gb	Byddai'n rhoi eglurder a sicrwydd i drethdalwyr a chynghorau, a fyddai, o ganlyniad, yn disgwyl i filiau'r dreth gyngor gael eu hadolygu'n rheolaidd. 

en-gb	It would also clarify the future operational requirements for organisations like advice agencies, the Valuation Office Agency and the Valuation Tribunal for Wales. 
cy-gb	Byddai hefyd yn egluro'r gofynion gweithredol yn y dyfodol ar gyfer sefydliadau fel asiantaethau cynghori, Asiantaeth y Swyddfa Brisio a Thribiwnlys Prisio Cymru. 

en-gb	It is generally argued that a banded tax system (like the current council tax) needs less frequent revaluation cycles than one based on specific values. 
cy-gb	Y ddadl arferol a gyflwynir yw bod angen cylchoedd ailbrisio llai mynych ar gyfer system drethu â bandiau (fel y dreth gyngor bresennol) o gymharu ag un sy'n seiliedig ar werthoedd penodol. 

en-gb	This is because changes in a property’s value due to physical changes and market price movements can, to a certain extent, be absorbed by the band width without necessitating a move in band. 
cy-gb	Y rheswm dros hyn yw y gellir darparu, i ryw raddau, ar gyfer newidiadau i werth eiddo, sydd i'w priodoli i newidiadau ffisegol a symudiadau ym mhrisiau'r farchnad, o fewn ystod y band heb fod angen i eiddo symud i fand arall. 

en-gb	In theory, if all properties experienced an equal change in value over a set period there would be no need to revalue, because valuations would have moved in the same direction at the same pace. 
cy-gb	Mewn theori, petai gwerth pob eiddo yn newid i'r un graddau dros gyfnod penodol o amser, ni fyddai angen cynnal ymarfer ailbrisio, gan y byddai'r prisiadau wedi symud i'r un cyfeiriad yr un mor gyflym. 

en-gb	This is not the case though between local areas of Wales or where properties have been changed physically, such as being extended. 
cy-gb	Fodd bynnag, nid felly y mae rhwng ardaloedd lleol yng Nghymru neu lle mae eiddo wedi newid yn ffisegol, er enghraifft drwy gael ei ymestyn. 

en-gb	We learnt from the last revaluation in 2005 that property bands become outdated, introducing unfairness and inequity which becomes more pronounced as time passes. 
cy-gb	Gwnaethom ddysgu o'r ymarfer ailbrisio diwethaf yn 2005 bod bandiau eiddo yn dyddio, gan gyflwyno annhegwch sy'n dod yn fwy amlwg wrth i amser fynd heibio. 

en-gb	This unfairness is set out in the evidence explored earlier about the housing market, and studies by the Institute for Fiscal Studies and the University of Sheffield.  
cy-gb	Nodir yr annhegwch hwn yn y dystiolaeth a ystyriwyd yn gynharach am y farchnad dai ac astudiaethau gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid a Phrifysgol Sheffield.  

en-gb	There are many options for the frequency of cycles. 
cy-gb	Mae llawer o opsiynau ar gyfer amlder cylchoedd. 

en-gb	Views from stakeholders range between annually to every ten years. 
cy-gb	Mae barn rhanddeiliaid yn amrywio o bob blwyddyn i bob 10 mlynedd. 

en-gb	Ten years may be seen as too long a cycle given rolling revaluations aim to create an up-to-date and fair tax. 
cy-gb	Gellir ystyried bod 10 mlynedd yn gylch rhy hir o gofio mai nod ymarferion ailbrisio treigl yw creu treth gyfredol a theg. 

en-gb	In the short-term, annual revaluation is not considered achievable as this would require a shift to market forecasting, rather than valuations being based on actual sales. 
cy-gb	Yn y tymor byw, nid ystyrir bod modd cynnal ymarfer ailbrisio blynyddol gan y byddai'n golygu newid i ragamcanion o'r farchnad, yn hytrach na phrisiadau sy'n seiliedig ar werthiannau go iawn. 

en-gb	Other options include a three-year or a five-year cycle. 
cy-gb	Mae opsiynau eraill yn cynnwys cylch tair blynedd neu bum mlynedd. 

en-gb	Valuation cycles for non-domestic properties for the rates system normally happen every five years and consideration is being given to reducing this in future to every three years.  
cy-gb	Fel arfer, cynhelir cylchoedd prisio ar gyfer eiddo annomestig ar gyfer y system ardrethi bob pum mlynedd ac mae ystyriaeth yn cael ei rhoi i leihau'r cyfnod hwn i bob tair blynedd yn y dyfodol.  

en-gb	Rolling revaluations would have an impact on the appeals process and the administration of disputes against property valuations. 
cy-gb	Byddai ymarferion ailbrisio treigl yn effeithio ar y broses apelio a'r ffordd y gweinyddir anghydfodau sy'n ymwneud â phrisiadau eiddo. 

en-gb	There are arguments that frequent cycles could reduce the volume of appeals overall over the longer term but this theory remains untested. 
cy-gb	Ceir dadleuon y gallai cylchoedd mynych leihau faint o apeliadau a gyflwynir yn gyffredinol dros y tymor hwy ond nid yw'r ddamcaniaeth hon wedi'i phrofi eto. 

en-gb	In the shorter term, due consideration will need to be given to peaks and troughs in volumes associated with regular revaluation cycles.  
cy-gb	Yn y tymor byrrach, bydd angen rhoi sylw dyledus i uchafbwyntiau ac isafbwyntiau mewn niferoedd sy'n gysylltiedig â chylchoedd ailbrisio rheolaidd.  

en-gb	The potential downsides to rolling revaluations include where a cycle falls during periods of irregular market buoyancy or contraction due to economic forces. 
cy-gb	Mae'r anfanteision posibl i ymarferion ailbrisio treigl yn cynnwys pan gynhelir cylch yn ystod cyfnodau o fywiogrwydd neu grebachu anarferol yn y farchnad oherwydd grymoedd economaidd. 

en-gb	We have seen events like this previously such as recessions and a global pandemic. 
cy-gb	Rydym wedi gweld digwyddiadau fel hyn o'r blaen megis dirwasgiadau a phandemig byd-eang. 

en-gb	There may also be operational reasons why a planned revaluation may need to be rethought, including reasons linked to IT infrastructure. 
cy-gb	At hynny, gall fod rhesymau gweithredol pam y gallai fod angen ailystyried ymarfer ailbrisio arfaethedig, gan gynnwys rhesymau sy'n gysylltiedig â seilwaith TG. 

en-gb	These are risks for revaluation at any time, and governments have rescheduled or delayed revaluations for local taxes previously where there is a clear and acceptable rationale for doing so. 
cy-gb	Mae risgiau i ymarfer ailbrisio unrhyw bryd ac mae llywodraethau wedi aildrefnu neu wedi gohirio ymarferion ailbrisio ar gyfer trethi lleol o'r blaen lle mae rhesymeg glir a derbyniol dros wneud hynny. 

en-gb	Your views 
cy-gb	Eich barn 

en-gb	It is our view that where possible, rolling revaluations for council tax should occur at least every five years to start with, potentially moving towards every three years or becoming even more frequent over the longer term. 
cy-gb	Rydym o'r farn, lle y bo'n bosibl, y dylid cynnal ymarferion ailbrisio treigl ar gyfer y dreth gyngor o leiaf bob pum mlynedd i ddechrau, gan symud, o bosibl, tuag at sefyllfa lle y cânt eu cynnal bob tair blynedd neu hyd yn oed yn amlach dros y tymor hwy. 

en-gb	This will enable us to review the benefits and drawbacks and support the VOA to improve deliverability of shorter cycles. 
cy-gb	Bydd hyn yn ein galluogi i adolygu’r manteision a’r anfanteision a helpu Asiantaeth y Swyddfa Brisio i hwyluso cynnal cylchoedd byrrach. 

en-gb	We are seeking the views of individuals and organisations on this. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn unigolion a sefydliadau ar y mater hwn. 

en-gb	We welcome evidence about the possible impacts on households and councils, the rationale for change of this kind, as well as insights into the circumstances under which rolling revaluations may not work. 
cy-gb	Rydym yn croesawu tystiolaeth am yr effeithiau posibl ar aelwydydd a chynghorau, y rhesymeg dros newid o'r fath, yn ogystal â gwybodaeth am yr amgylchiadau lle mae'n bosibl na fydd ymarferion ailbrisio treigl yn gweithio. 

en-gb	We particularly welcome views on the period of time between which revaluations should take place.  
cy-gb	Rydym yn croesawu'n benodol farn ar y cyfnod o amser y dylid cynnal ymarferion ailbrisio rhyngddynt.  

en-gb	Question 5 
cy-gb	Cwestiwn 5 

en-gb	Do you agree there should be frequent council tax revaluations at least every five years in the future, to ensure the tax burden is shared fairly amongst taxpayers on a regular basis? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid cynnal ymarferion ailbrisio'r dreth gyngor yn aml o leiaf bob pum mlynedd yn y dyfodol, er mwyn sicrhau y caiff y baich treth ei rannu'n deg rhwng trethdalwyr yn rheolaidd? 

en-gb	Property Alterations
cy-gb	Newidiadau i eiddo

en-gb	This section of the consultation seeks views on whether properties should be rebanded when significant physical improvements take place.  
cy-gb	Mae'r rhan hon o'r ymgynghoriad yn ceisio barn ynghylch a ddylid ailfandio eiddo pan gaiff gwelliannau ffisegol sylweddol eu gwneud iddo.  

en-gb	The current position  
cy-gb	Y sefyllfa bresennol  

en-gb	A property may be moved to a higher or lower band because its size or internal structure has been altered. 
cy-gb	Gellir symud eiddo i fand uwch neu is am fod ei faint neu ei strwythur mewnol wedi'i newid. 

en-gb	Currently, a property review is only triggered where there has been a ‘relevant transaction’, for example when a property is sold, and this may or may not lead to an increase in band. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, caiff adolygiad o eiddo ei sbarduno pan fu ‘trafodiad perthnasol’, er enghraifft pan werthir eiddo, a gall hyn beri i'r eiddo symud i fand uwch. 

en-gb	Where there is a material decrease in the value of a property, a review and potential change in council tax band takes place immediately. 
cy-gb	Os bydd gwerth eiddo yn lleihau'n sylweddol, cynhelir adolygiad ar unwaith a allai arwain at newid ym mand y dreth gyngor. 

en-gb	Information to facilitate this process is received by the Valuation Office Agency on a regular basis from local councils, HM Land Registry and the Welsh Revenue Authority. 
cy-gb	I hwyluso'r broses hon, mae Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn cael gwybodaeth yn rheolaidd gan gynghorau lleol, Cofrestrfa Tir EM ac Awdurdod Cyllid Cymru. 

en-gb	In cases where a property is reviewed, the new valuation is always measured retrospectively according to 2003 property values to remain consistent with all other properties in the system.   
cy-gb	Mewn achosion lle y caiff eiddo ei adolygu, caiff y prisiad newydd ei fesur bob amser yn ôlweithredol yn seiliedig ar werthoedd eiddo 2003 er mwyn sicrhau ei fod yn parhau'n gyson â phob eiddo arall yn y system.   

en-gb	In a revaluation year, all property alterations since the last revaluation would be captured and updated regardless of a sale. 
cy-gb	Mewn blwyddyn ailbrisio, byddai'r holl newidiadau i eiddo ers yr ymarfer ailbrisio diwethaf yn cael eu nodi a'u diweddaru p'un a oedd eiddo wedi cael ei werthu ai peidio. 

en-gb	The case for change 
cy-gb	Yr achos dros newid 

en-gb	It has been argued the current policy approach (outside a revaluation year) has given rise to unfairness in the council tax system between properties that have been subject to a transaction and those that have not. 
cy-gb	Dadleuwyd bod y dull polisi presennol (y tu allan i flwyddyn ailbrisio) wedi creu annhegwch yn system y dreth gyngor rhwng eiddo a fu'n destun trafodiad ac eiddo na fu'n destun trafodiad. 

en-gb	The buyer of a property that has been extended and never sold since 2005 may unexpectedly find the home they have just purchased moves to a higher tax band. 
cy-gb	Gall prynwr eiddo sydd wedi'i ymestyn ac nad yw erioed wedi cael ei werthu ers 2005 ganfod, yn annisgwyl, fod y cartref y mae newydd ei brynu yn symud i fand treth uwch.  

en-gb	Properties that have been altered leading to a material increase in value but not transacted are identifiable by a ‘flag’ on the valuation list. 
cy-gb	Mae eiddo sydd wedi'i newid ac y mae ei werth wedi cynyddu'n sylweddol o ganlyniad i hynny ond na fu'n destun trafodiad, yn cael ei nodi gan ‘faner’ ar y rhestr brisio. 

en-gb	There are currently 58,000 flags on the Welsh council tax list out of 1.5m properties. 
cy-gb	Ar hyn o bryd mae 58,000 o faneri ar restr treth gyngor Cymru o blith 1.5m o eiddo. 

en-gb	Various commentators have raised the question of whether properties that have undergone alterations should be reviewed at the time of alteration, rather than waiting for a transaction to take place. 
cy-gb	Mae gwahanol sylwedyddion wedi codi'r cwestiwn ynghylch a ddylai eiddo sydd wedi'i newid gael ei adolygu pan gaiff ei newid, yn hytrach nag aros i drafodiad ddigwydd. 

en-gb	Some suggest this could increase the fairness of valuations even in the context of 2003 property prices, as home improvements are significant financial decisions which homeowners often decide upon instead of moving to a different sized property. 
cy-gb	Mae rhai yn awgrymu y gallai hyn wneud prisiadau yn decach hyd yn oed yng nghyd-destun prisiau eiddo 2003, am fod gwelliannau i gartrefi yn benderfyniadau ariannol pwysig y mae perchenogion tai yn aml yn eu gwneud yn lle symud i eiddo o faint gwahanol. 

en-gb	Others suggest the existing policy approach means it does not disincentivise households from making improvements, recognising they pay other taxes as part of improving their property (eg Value Added Tax). 
cy-gb	Mae eraill yn awgrymu bod y dull polisi presennol yn golygu nad yw'n datgymell aelwydydd rhag gwneud gwelliannau, gan gydnabod eu bod yn talu trethi fel rhan o'r broses o wella eu heiddo (e.e. Treth Ar Werth). 

en-gb	In the domestic rates system in Northern Ireland, ratepayers are encouraged to inform the NI Land and Property Services of any alterations to their property that would cause it to be revalued. 
cy-gb	Yn y system ardrethi domestig yng Ngogledd Iwerddon, anogir talwyr ardrethi i roi gwybod i Wasanaethau Tir ac Eiddo Gogledd Iwerddon am unrhyw newidiadau i'w heiddo a fyddai'n achosi iddo gael ei ailbrisio. 

en-gb	Land and Property Services will consider if the valuation list should be altered and either serve notice of a decision not to alter the list or a certificate of alteration of the list entry, normally within three months. 
cy-gb	Bydd Gwasanaethau Tir ac Eiddo yn ystyried a ddylid newid y rhestr brisio ac yn cyflwyno naill ai hysbysiad o benderfyniad i beidio â newid y rhestr neu dystysgrif newid y cofnod ar y rhestr, fel arfer o fewn tri mis. 

en-gb	Alterations to improve a property that result in an increase in value will normally take effect on 1 April after the alteration, giving ratepayers some time to anticipate a higher rates bill.  
cy-gb	Daw newidiadau i wella eiddo sy'n cynyddu ei werth yn weithredol, fel arfer, ar 1 Ebrill ar ôl y newid, sy'n rhoi rhywfaint o amser i dalwyr ardrethi rag-weld bil ardrethi uwch.  

en-gb	Updating the legislation to remove the need for a transaction to take place before a substantially improved property could be rebanded would require primary legislation. 
cy-gb	Byddai diweddaru'r ddeddfwriaeth er mwyn dileu'r angen i drafodiad ddigwydd cyn y gellid ailfandio eiddo sydd wedi'i newid yn sylweddol, yn gofyn am ddeddfwriaeth sylfaenol. 

en-gb	Any changes made in isolation would relate to 2003 values unless these changes were made alongside a council tax revaluation.  
cy-gb	Byddai unrhyw newidiadau a wneid ar eu pen eu hunain yn ymwneud â gwerthoedd 2003 oni fyddai'r newidiadau hynny yn cael eu gwneud ochr yn ochr ag ailbrisio'r dreth gyngor.  

en-gb	However, if the Welsh Government were to deliver rolling revaluations cycles as outlined above to keep council tax updated, there is a weaker rationale for changing our policy on property alterations, as all physical alterations would be captured more regularly anyway. 
cy-gb	Fodd bynnag, petai Llywodraeth Cymru yn cynnal cylchoedd ailbrisio treigl fel y nodwyd uchod er mwyn sicrhau bod y dreth gyngor yn cael ei diweddaru'n rheolaidd, mae rhesymeg wannach dros newid ein polisi ar newidiadau i eiddo, gan y byddai pob newid ffisegol yn cael ei nodi'n fwy rheolaidd beth bynnag. 

en-gb	Your views 
cy-gb	Eich barn 

en-gb	We are seeking the views of individuals and organisations on making changes to the rebanding of properties when they are substantially improved. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn unigolion a sefydliadau ar y cynnig i newid y ffordd y caiff eiddo ei ailfandio pan fydd wedi cael ei wella'n sylweddol. 

en-gb	We welcome evidence about the possible impact of any changes to our current policy on households and local councils as well as the rationale for change of this kind.  
cy-gb	Rydym yn croesawu tystiolaeth am yr effaith y gallai unrhyw newidiadau i'n polisi presennol ei chael ar aelwydydd a chynghorau lleol yn ogystal â'r rhesymeg dros newid o'r fath.  

en-gb	Question 6 
cy-gb	Cwestiwn 6 

en-gb	When properties are significantly improved, properties are only reviewed and potentially rebanded in certain circumstances, for example when the property is sold to a new owner. 
cy-gb	Pan gaiff eiddo ei wella'n sylweddol, dim ond o dan rai amgylchiadau penodol y caiff eiddo ei adolygu ac, o bosibl, ei ailfandio, er enghraifft pan werthir eiddo i berchennog newydd. 

en-gb	The Welsh Government is seeking views on whether this policy should change in the future. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ceisio barn ynghylch a ddylai'r polisi hwn newid yn y dyfodol. 

en-gb	Protecting People’s Rights and Creating a Transparent and Datadriven Service
cy-gb	Diogelu Hawliau Pobl a Chreu Gwasanaeth Tryloyw sy'n seiliedig ar Ddata

en-gb	This section of the consultation seeks views on how elements of the council tax system could be improved and looks at things such as the flows of information, digital platforms, rights of appeal and helping households experiencing difficulty in paying their bills. 
cy-gb	Mae'r rhan hon o'r ymgynghoriad yn ceisio barn ar sut y gellid gwella elfennau o system y dreth gyngor ac yn edrych ar bethau megis llifoedd gwybodaeth, llwyfannau digidol, hawliau apelio a helpu aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd talu eu biliau. 

en-gb	How we choose to administer a council tax service to taxpayers determines whether we create a trusted, transparent and effective system. 
cy-gb	Bydd llwyddiant o ran creu system dryloyw ac effeithiol y gellir ymddiried ynddi yn dibynnu ar sut rydym yn dewis gweinyddu gwasanaeth treth gyngor i drethdalwyr. 

en-gb	If the Welsh Government embarks upon an ambitious package of reforms outlined in this consultation, we also have an opportunity to improve other aspects of the system which are important to its overall fairness. 
cy-gb	Os bydd Llywodraeth Cymru yn mynd ati i gyflwyno pecyn uchelgeisiol o ddiwygiadau a nodir yn yr ymgynghoriad hwn, cawn gyfle hefyd i wella agweddau eraill ar y system sy'n bwysig i'w thegwch yn gyffredinol. 

en-gb	We work closely with councils, the Valuation Office Agency, the Valuation Tribunal for Wales, and other organisations on a continuous basis on administrative and local challenges. 
cy-gb	Rydym yn gweithio'n agos gyda chynghorau, Asiantaeth y Swyddfa Brisio, Tribiwnlys Prisio Cymru a sefydliadau eraill yn barhaus ar heriau gweinyddol a lleol. 

en-gb	Information as an asset 
cy-gb	Gwybodaeth fel ased 

en-gb	Councils use information about household circumstances, property bandings, property ownership or occupation and planning details to determine liability, issue bills and collect revenue. 
cy-gb	Mae cynghorau yn defnyddio gwybodaeth am amgylchiadau aelwydydd, bandiau eiddo, perchenogaeth neu feddiannaeth eiddo a manylion cynllunio er mwyn pennu atebolrwydd, anfon biliau a chasglu refeniw. 

en-gb	Councils are also experienced in assessing household incomes and circumstances when collecting arrears, and when considering applications for discounts, disregards, exemptions, premiums, reductions or discretionary support. 
cy-gb	Hefyd, mae gan gynghorau brofiad o asesu incymau ac amgylchiadau aelwydydd wrth gasglu ôl-ddyledion ac ystyried ceisiadau am ddisgowntiau, diystyriadau, eithriadau, premiymau, gostyngiadau neu gymorth dewisol. 

en-gb	Data must flow seamlessly between organisations as the backbone to an accurate and efficient system whilst protecting the data privacy of individuals.  
cy-gb	Rhaid sicrhau bod data yn llifo'n ddi-dor rhwng sefydliadau fel y sail i system gywir ac effeithiol ac, yr un pryd, ddiogelu preifatrwydd data unigolion.  

en-gb	Information about property banding is searchable by anyone on the VOA’s website but is currently limited to the property address, council tax band, an indicator of whether the property is awaiting a band review following an improvement and whether the property has been the subject of a tribunal decision. 
cy-gb	Gall unrhyw un chwilio am wybodaeth am fandiau eiddo ar wefan Asiantaeth y Swyddfa Brisio ond, ar hyn o bryd, mae'n gyfyngedig i gyfeiriad yr eiddo, band y dreth gyngor, dangosydd ynghylch a yw'r eiddo yn aros am adolygiad o'r band yn dilyn gwelliant ac a fu'r eiddo yn destun penderfyniad tribiwnlys. 

en-gb	More detailed information about the property, such as size, type and other descriptions are only shared with a taxpayer where they formally request the information or during stages of a formal appeal process.  
cy-gb	Dim ond yn ystod camau proses apelio ffurfiol neu pan fo trethdalwr yn gwneud cais ffurfiol am yr wybodaeth y caiff gwybodaeth fanylach am yr eiddo, megis y math o eiddo, ei faint a disgrifiadau eraill, ei rhannu â threthdalwr.  

en-gb	We will consider how we use information as an asset to improve the council tax system and the service provided to taxpayers. 
cy-gb	Byddwn yn ystyried sut i ddefnyddio gwybodaeth fel ased i wella system y dreth gyngor a'r gwasanaeth a ddarperir i drethdalwyr. 

en-gb	We believe elements of council tax could be modernised and more transparent, with accessible information bringing a data-driven council tax management service into the digital and geospatial age. 
cy-gb	Rydym yn credu y gallai elfennau o'r dreth gyngor gael eu moderneiddio a bod yn fwy tryloyw, gyda gwybodaeth hygyrch yn dod â gwasanaeth rheoli'r dreth gyngor sy'n seiliedig ar ddata i mewn i'r oes ddigidol a geo-ofodol. 

en-gb	We could improve the system to encourage more regular participation from taxpayers in the process, such as verifying information about their property or circumstances to aid accuracy and smoother administration. 
cy-gb	Gallem wella'r system er mwyn annog trethdalwyr i gymryd rhan yn fwy rheolaidd yn y broses, megis gwirio gwybodaeth am eu heiddo neu eu hamgylchiadau er mwyn helpu i sicrhau cywirdeb a phrosesau gweinyddol mwy didrafferth. 

en-gb	We will also ensure the legislation is updated to remove outdated references to printed materials and recognise the extent to which councils use digital channels. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn sicrhau bod y ddeddfwriaeth yn cael ei diweddaru er mwyn dileu cyfeiriadau at ddeunyddiau print nad ydynt yn gyfredol mwyach a chydnabod y defnydd a wna cynghorau o sianeli digidol. 

en-gb	The VOA is currently undergoing a major transformation of its underlying technologies. 
cy-gb	Ar hyn o bryd mae rhaglen sylweddol yn mynd rhagddi i drawsnewid technolegau sylfaenol Asiantaeth y Swyddfa Brisio. 

en-gb	This will provide opportunities for delivering a better service to taxpayers in Wales in the future, and enable a wider variety of system choices to be made by Welsh Ministers. 
cy-gb	Bydd hyn yn cynnig cyfleoedd i ddarparu gwell gwasanaeth i drethdalwyr yng Nghymru yn y dyfodol, ac yn ei gwneud yn bosibl i amrywiaeth ehangach o ddewisiadau gael eu gwneud gan Weinidogion Cymru mewn perthynas â systemau. 

en-gb	If the Welsh Government were to undertake the reforms outlined in this consultation, such as a revaluation, the information asset created as part of that exercise would be highly useful. 
cy-gb	Petai Llywodraeth Cymru yn cyflawni'r diwygiadau a amlinellir yn yr ymgynghoriad hwn, megis ymarfer ailbrisio, byddai'r ased gwybodaeth a gâi ei greu fel rhan o'r ymarfer hwnnw yn ddefnyddiol iawn. 

en-gb	We would work with the VOA to improve taxpayer engagement, including considering sharing more property data publicly and also sharing more data with individuals via secure digital platforms to improve understanding. 
cy-gb	Byddem yn gweithio gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio i wella gweithgarwch ymgysylltu â threthdalwyr, gan gynnwys rhannu mwy o ddata am eiddo yn gyhoeddus a rhannu mwy o ddata ag unigolion drwy lwyfannau digidol diogel er mwyn gwella dealltwriaeth. 

en-gb	Appeal rights 
cy-gb	Hawliau apelio 

en-gb	Appeal arrangements provide taxpayers with important rights to challenge certain aspects of the system, such as their council tax band or calculation of liability, as well as decisions made by relevant authorities in certain circumstances. 
cy-gb	Mae trefniadau apelio yn rhoi hawliau pwysig i drethdalwyr herio agweddau penodol ar y system, megis eu band treth gyngor neu'r ffordd y cyfrifwyd eu hatebolrwydd, yn ogystal â phenderfyniadau a wneir gan awdurdodau perthnasol o dan amgylchiadau penodol. 

en-gb	When buying or moving to a new home, taxpayers have a period of six months where they can make a proposal to the Valuation Office Agency (VOA) in certain circumstances, for example, if a property should or should not be included, an error has been made, or a Valuation Tribunal or High Court has made a decision which has not been implemented. 
cy-gb	Wrth brynu cartref newydd neu symud i gartref newydd, mae gan drethdalwyr gyfnod o chwe mis pan allant gyflwyno cynnig i Asiantaeth y Swyddfa Brisio o dan amgylchiadau penodol, er enghraifft, p'un a ddylai eiddo gael ei gynnwys ai peidio, a oes camgymeriad wedi'i wneud neu a oes Tribiwnlys Prisio neu Uchel Lys wedi gwneud penderfyniad nad yw wedi'i weithredu. 

en-gb	Councils can also make proposals to the VOA. 
cy-gb	Gall cynghorau hefyd gyflwyno cynigion i Asiantaeth y Swyddfa Brisio. 

en-gb	If no agreement is reached within six months, the matter is referred to the Valuation Tribunal for Wales for further detailed procedures, which may lead to a hearing and a tribunal decision. 
cy-gb	Os na ddeuir i gytundeb o fewn chwe mis, cyfeirir y mater at Dribiwnlys Prisio Cymru ar gyfer gweithdrefnau manwl pellach, a allai arwain at wrandawiad a phenderfyniad tribiwnlys. 

en-gb	In addition to appeals, the VOA routinely considers informal band enquiries as part of the service it provides to taxpayers in Wales. 
cy-gb	Yn ogystal ag apeliadau, mae Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn ystyried ymholiadau anffurfiol ynglŷn â bandiau yn rheolaidd fel rhan o'r gwasanaeth a ddarperir ganddi i drethdalwyr yng Nghymru. 

en-gb	These services are provided free of charge to taxpayers. 
cy-gb	Darperir y gwasanaethau hyn am ddim i drethdalwyr. 

en-gb	Following the revaluation which was implemented in Wales on 1 April 2005, all taxpayers had an automatic right to challenge their entry on the new valuation list until 31 September 2006 (18 months). 
cy-gb	Yn dilyn yr ymarfer ailbrisio a gynhaliwyd yng Nghymru ar 1 Ebrill 2005, roedd gan bob trethdalwr hawl awtomatig i herio eu cofnod ar y rhestr brisio newydd tan 31 Medi 2006 (18 mis). 

en-gb	Taxpayers were also able to challenge the previous 1993 valuation list until 31 Dec 2005 (9 months). 
cy-gb	Gallai trethdalwyr hefyd herio rhestr brisio flaenorol 1993 tan 31 Rhagfyr 2005 (9 mis). 

en-gb	There will be choices for the Welsh Government should a revaluation be delivered in 2025 and we will consult further in Phase 2 on our approach. 
cy-gb	Bydd dewisiadau i Lywodraeth Cymru os caiff ymarfer ailbrisio ei gynnal yn 2025 a byddwn yn ymgynghori ymhellach ar ein dull gweithredu yn ystod Cam 2. 

en-gb	If our ambition is to create rolling revaluation cycles that are more frequent, we will need to consider carefully the procedures for closing previous valuation lists to disputes or appeals after a period of time, to ensure the system is manageable and continues to provide a high quality service to taxpayers. 
cy-gb	Os ein huchelgais yw creu cylchoedd ailbrisio treigl a gynhelir yn amlach, bydd angen inni ystyried yn ofalus y gweithdrefnau ar gyfer cau rhestrau prisio blaenorol i anghydfodau neu apeliadau dros gyfnod o amser, er mwyn sicrhau y gellir rheoli'r system a'i bod yn parhau i ddarparu gwasanaeth o ansawdd uchel i drethdalwyr.  

en-gb	Debt and arrears 
cy-gb	Dyled ac ôl-ddyledion 

en-gb	One of the criticisms of council tax for households who are struggling with debt problems, is that people can become liable for the total annual bill for a financial year if one instalment is missed. 
cy-gb	Un o'r beirniadaethau o'r dreth gyngor ar gyfer aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd delio â phroblemau dyled, yw y gall pobl ddod yn atebol am gyfanswm y bil blynyddol ar gyfer blwyddyn ariannol os byddant yn methu â thalu un rhandaliad. 

en-gb	Councils engage with struggling households to help prevent escalating debt problems and now apply a citizen-focussed Protocol which was drawn up in 2019 in collaboration between the Welsh Government, councils and Citizens Advice Cymru. 
cy-gb	Mae cynghorau yn ymgysylltu ag aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd ymdopi er mwyn helpu i atal problemau dyled rhag gwaethygu ac maent bellach yn defnyddio Protocol sy'n canolbwyntio ar y dinesydd a luniwyd yn 2019 mewn cydweithrediad rhwng Llywodraeth Cymru, cynghorau a Cyngor ar Bopeth Cymru. 

en-gb	However, in some cases where people can become liable for the annual bill unexpectedly at an earlier point in the year, we recognise it is unlikely a struggling person will be able to pay this larger amount, falling further in debt and encountering its associated challenges. 
cy-gb	Fodd bynnag, mewn rhai achosion lle y gall pobl ddod yn atebol i dalu'r bil blynyddol yn annisgwyl yn gynharach yn y flwyddyn, rydym yn cydnabod ei bod yn annhebygol y gall unigolyn sy'n ei chael hi'n anodd ymdopi dalu'r swm mwy hwn ac y bydd yn mynd i fwy o ddyled ac yn gorfod wynebu'r heriau sy'n gysylltiedig â hynny. 

en-gb	This aspect of the council tax system continues to be raised by advice agencies who work with people across Wales.  
cy-gb	Mae'r agwedd hon ar system y dreth gyngor yn cael ei chodi gan asiantaethau cynghori sy'n gweithio gyda phobl ledled Cymru.  

en-gb	Alongside other reforms outlined in this consultation, we will consider whether there are any changes we can make to the legal framework to assist councils in managing the collection of council tax in ways which recognise the circumstances of households struggling to pay their bill. 
cy-gb	Ochr yn ochr â diwygiadau eraill a nodir yn yr ymgynghoriad hwn, byddwn yn ystyried a oes unrhyw newidiadau y gallwn eu gwneud i'r fframwaith cyfreithiol er mwyn helpu cynghorau i reoli'r gwaith o gasglu'r dreth gyngor mewn ffyrdd sy'n cydnabod amgylchiadau aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd talu eu bil. 

en-gb	This will include looking at the current enforcement process and considering what amounts households are liable for at various points in the collection process. 
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys edrych ar y broses orfodi bresennol ac ystyried pa symiau y mae aelwydydd yn atebol i'w talu ar wahanol adegau yn y broses gasglu. 

en-gb	Your views 
cy-gb	Eich barn 

en-gb	The Welsh Government is committed to improving transparency and protecting rights. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i wella tryloywder a diogelu hawliau. 

en-gb	While our Phase 2 Consultation planned for 2023 will outline any changes in more detail, we are asking for views at this stage on the use of information, the appeals framework or any other administrative aspect of the council tax system. 
cy-gb	Er y bydd ein Hymgynghoriad Cam 2, y bwriedir ei gynnal yn 2023, yn nodi unrhyw newidiadau yn fanylach, rydym yn ceisio barn ar yr adeg hon am y ffordd y defnyddir gwybodaeth, y fframwaith apelio ac unrhyw agwedd weinyddol arall ar system y dreth gyngor. 

en-gb	Question 7 
cy-gb	Cwestiwn 7 

en-gb	Do you have any views on rights of appeal for taxpayers or how council tax debt is managed? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn am hawliau apelio trethdalwyr neu sut y caiff dyled treth gyngor ei reoli? 

en-gb	Please include any suggested improvements for either of these elements. 
cy-gb	Nodwch unrhyw syniadau sydd gennych i wella’r naill elfen neu’r llall.  

en-gb	Question 8 
cy-gb	Cwestiwn 8 

en-gb	What are your views on how the Welsh Government, the Valuation Office Agency, councils, or other organisations can modernise the service provided to taxpayers and improve transparency of the council tax system?
cy-gb	Beth yw eich barn ar sut y gall Llywodraeth Cymru, Asiantaeth y Swyddfa Brisio, cynghorau neu sefydliadau eraill foderneiddio'r gwasanaeth a ddarperir i drethdalwyr a gwella tryloywder system y dreth gyngor? 

en-gb	Discounts, Disregarded Persons, Exemptions and Premiums
cy-gb	Disgowntiau, Personau a Ddiystyrir, Eithriadau a Phremiymau

en-gb	As outlined earlier the council tax system has stood the test of time since 1993, raising over £2 billion each year towards the cost of essential services across Wales. 
cy-gb	Fel y nodwyd yn gynharach, mae system y dreth gyngor wedi sefyll prawf amser ers 1993, gan godi mwy na £2 biliwn y flwyddyn tuag at gost gwasanaethau hanfodol ledled Cymru. 

en-gb	Many of the arrangements for discounts, disregards and exemptions have been in existence since the tax was introduced in 1993 and we need to ensure they remain relevant to today’s policy ambitions and help to achieve a fairer system. 
cy-gb	Mae llawer o'r trefniadau ar gyfer disgowntiau, diystyriadau ac eithriadau wedi bodoli ers i'r dreth gael ei chyflwyno yn 1993 ac mae angen inni sicrhau eu bod yn parhau i fod yn berthnasol i uchelgeisiau polisi presennol ac yn helpu i greu system decach. 

en-gb	We will also be reviewing the arrangements for council tax premiums as part of this work. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn adolygu'r trefniadau ar gyfer premiymau'r dreth gyngor fel rhan o'r gwaith hwn. 

en-gb	In this Phase 1 Consultation we are seeking your views on what’s important to you, which groups of people you think should be supported to meet their council tax liability, and which types of property you think should be exempt from being liable. 
cy-gb	Yn yr Ymgynghoriad Cam 1 hwn, rydym yn ceisio eich barn ar yr hyn sy'n bwysig i chi, a pha grwpiau o bobl a ddylai gael cymorth i dalu'r dreth gyngor a pha fathau o eiddo a ddylai fod wedi'u heithrio rhag bod yn atebol i dalu'r dreth gyngor, yn eich barn chi. 

en-gb	We are not making any specific proposals at this stage. 
cy-gb	Nid ydym yn gwneud unrhyw gynigion penodol ar hyn o bryd. 

en-gb	Our purpose in reviewing the range of discounts, disregards, exemptions and premiums would be to improve and modernise the system so that it contributes to our aim of making council tax fairer.  
cy-gb	Ein nod, wrth adolygu'r amrywiaeth o ddisgowntiau, diystyriadau, eithriadau a phremiymau, fyddai gwella a moderneiddio'r system er mwyn sicrhau ei bod yn cyfrannu at gyflawni ein nod o wneud y dreth gyngor yn decach. 

en-gb	This could include making the system more accessible for taxpayers, encouraging people to take up their entitlement to support, removing the potential stigma associated with some types of support, and targeting support and liability more effectively. 
cy-gb	Gallai hyn gynnwys gwneud y system yn fwy hygyrch i drethdalwyr, annog pobl i fanteisio ar y cymorth y maent yn gymwys i'w gael, dileu'r stigma a all fod yn gysylltiedig â rhai mathau o gymorth a thargedu cymorth ac atebolrwydd yn fwy effeithiol. 

en-gb	We also have ambitions to make council tax simpler for councils and other bodies to administer. 
cy-gb	Mae gennym uchelgeisiau hefyd i'w gwneud yn haws i gynghorau a chyrff eraill weinyddu'r dreth gyngor. 

en-gb	We recognise that some of these aims are likely to be in competition with each other and that there may need to be compromises in finding the right balance. 
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod rhai o'r nodau hyn yn debygol o fod yn cystadlu â'i gilydd a'i bod yn bosibl y bydd angen cyfaddawdu er mwyn sicrhau'r cydbwysedd cywir. 

en-gb	Further consultation in due course will outline any proposals in more detail. 
cy-gb	Bydd ymgynghoriad pellach a gynhelir maes o law yn nodi unrhyw gynigion yn fanylach. 

en-gb	The current position
cy-gb	Y sefyllfa bresennol

en-gb	The council tax system applies to all homes and is usually payable by anyone over the age of 18 who owns or rents a home. 
cy-gb	Mae system y dreth gyngor yn gymwys i bob aelwyd ac, fel arfer, mae'n daladwy gan unrhyw un dros 18 oed sy'n berchen ar gartref neu'n rhentu cartref. 

en-gb	However, the system has a set of rules which take account of a household’s ability to pay council tax and which recognise some people or properties should be exempt. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae gan y system set o reolau sy'n ystyried gallu aelwyd i dalu'r dreth gyngor ac sy'n cydnabod y dylai rhai pobl neu dai fod wedi'u heithrio rhag ei thalu. 

en-gb	These rules reduce wealth inequality to a degree and create a stable, reliable funding source for services.  
cy-gb	Mae'r rheolau hyn yn lleihau anghydraddoldeb cyfoeth i raddau ac yn creu ffynhonnell sefydlog a dibynadwy o gyllid i wasanaethau.  

en-gb	It is right that council tax reflects the circumstances of the household occupying a property. 
cy-gb	Mae'n briodol bod y dreth gyngor yn adlewyrchu amgylchiadau'r aelwyd sy'n meddiannu eiddo. 

en-gb	The rules assume two or more adults are liable to pay, meaning 50% of the basic bill is based on the council tax band, and 50% of the bill is based on household circumstances. 
cy-gb	Mae'r rheolau yn tybio bod dau oedolyn neu fwy yn atebol i dalu'r dreth gyngor, sy'n golygu bod hanner y bil sylfaenol yn seiliedig ar fand y dreth gyngor a bod hanner y bil yn seiliedig ar amgylchiadau'r aelwyd. 

en-gb	Further occupants are not included for the purposes of calculating council tax bills but discounts are available where only one liable adult is in residence.  
cy-gb	Ni chaiff unrhyw feddianwyr eraill eu cynnwys at ddibenion cyfrifo biliau'r dreth gyngor ond mae disgowntiau ar gael os mai dim ond un oedolyn atebol sy'n byw mewn eiddo. 

en-gb	Income-based reductions are also available for eligible households. 
cy-gb	Mae gostyngiadau sy'n seiliedig ar incwm hefyd ar gael i aelwydydd cymwys. 

en-gb	Discounts
cy-gb	Disgowntiau

en-gb	There are two statutory discounts which must be applied to properties: 
cy-gb	Ceir dau ddisgownt statudol y mae'n rhaid eu cymhwyso at eiddo: 

en-gb	one, where there is only one liable resident (often referred to as the single adult or single person discount), and the other, to properties with no liable residents (often referred to as the empty property discount). 
cy-gb	y naill pan mai dim ond un preswylydd atebol sydd (y cyfeirir ato yn aml fel y disgownt oedolyn sengl neu’r disgownt person sengl) a'r llall sy'n gymwys i eiddo lle nad oes unrhyw breswylwyr atebol (y cyfeirir ato yn aml fel y disgownt eiddo gwag). 

en-gb	37% of properties are currently subject to one or more discounts. 
cy-gb	Mae 37% o anheddau yn destun un disgownt neu fwy ar hyn o bryd. 

en-gb	For the ‘single adult discount’, the amount payable is discounted by 25%. 
cy-gb	Ar gyfer y ‘disgownt oedolyn sengl’, caiff y swm sy'n daladwy ei leihau 25%. 

en-gb	Around 520,000 households across Wales will receive a 25% discount in 2022-23.   
cy-gb	Bydd tua 520,000 o aelwydydd ledled Cymru yn cael disgownt o 25% yn 2022-23.   

en-gb	For the ‘empty property discount’, the amount payable is discounted by twice the percentage of the single adult discount (50%). 
cy-gb	Ar gyfer y ‘disgownt eiddo gwag’, mae'r disgownt ar y swm sy'n daladwy yn cyfateb i ddwywaith canran y disgownt oedolyn sengl (50%). 

en-gb	Over 3,300 properties will receive a 50% discount in 2022-23. 
cy-gb	Bydd mwy na 3,300 o anheddau yn cael disgownt o 50% yn 2022-23. 

en-gb	These discounts do not necessarily mean that only one adult is living in the property or that the property is empty. 
cy-gb	Nid yw'r disgowntiau hyn yn golygu, o reidrwydd, mai dim ond un oedolyn sy'n byw yn yr eiddo nac ychwaith fod yr eiddo yn wag. 

en-gb	The discounts also apply where one or more of the adults in the household is ‘disregarded’ (not counted) for council tax purposes. 
cy-gb	Mae'r disgowntiau hyn hefyd yn gymwys pan ‘ddiystyrir’ (na chyfrifir) un neu fwy o'r oedolion yn y cartref at ddibenion y dreth gyngor. 

en-gb	Disapplying a discount
cy-gb	Datgymhwyso disgownt

en-gb	The Welsh Government also has powers to prescribe classes of properties where a council may reduce the discount or not apply it. 
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru bwerau hefyd i ragnodi dosbarthiadau o eiddo lle y gall cyngor leihau'r disgownt neu beidio â'i gymhwyso. 

en-gb	For example, councils can provide a 50% discount for empty homes, but they may also choose to reduce this discount or to not apply it, meaning the standard rate of council tax is charged.  
cy-gb	Er enghraifft, gall cynghorau roi disgownt o 50% ar gyfer cartrefi gwag ond gallant hefyd ddewis lleihau'r disgownt neu beidio â'i gymhwyso, sy'n golygu mai cyfradd safonol y dreth gyngor sy'n cael ei chodi.  

en-gb	Currently, we have determined that where there is no liable resident in a property the usual 50% discount may be disapplied or reduced in the following cases. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, rydym wedi penderfynu, os na fydd unrhyw breswylwyr atebol mewn eiddo, y gellir datgymhwyso'r disgownt o 50% neu ei leihau yn yr achosion canlynol. 

en-gb	Class A – a property that is not the sole or main residence of a person, is furnished and year-round occupation is prohibited by law. 
cy-gb	Dosbarth A – eiddo nad yw'n unig breswylfa nac yn brif breswylfa person, sydd wedi'i ddodrefnu ac y gwaherddir ei feddiannu drwy gydol y flwyddyn yn ôl y gyfraith. 

en-gb	Examples include seasonal homes and chalets. 
cy-gb	Mae enghreifftiau yn cynnwys cartrefi tymhorol a chabanau gwyliau. 

en-gb	Class B – a property that is not the sole or main residence of a person, is furnished and year-round occupation is not  prohibited by law. 
cy-gb	Dosbarth B – eiddo nad yw'n unig breswylfa nac yn brif breswylfa person, sydd wedi'i ddodrefnu ac na waherddir ei feddiannu drwy gydol y flwyddyn yn ôl y gyfraith. 

en-gb	Examples include second homes. 
cy-gb	Mae enghreifftiau yn cynnwys ail gartrefi. 

en-gb	Class C – a property that is unoccupied and substantially unfurnished. 
cy-gb	Dosbarth C – eiddo heb ei feddiannu a heb fawr o ddodrefn. 

en-gb	Examples include properties that are empty for more than 12 months. 
cy-gb	Mae enghreifftiau yn cynnwys eiddo sy'n wag am fwy na 12 mis. 

en-gb	There are exceptions to the above classes where a council cannot choose to reduce the 50% discount. 
cy-gb	Ceir eithriadau i'r dosbarthiadau uchod lle na all cyngor ddewis lleihau'r disgownt o 50%. 

en-gb	These are as follows. 
cy-gb	Mae'r eithriadau hyn fel a ganlyn. 

en-gb	A pitch occupied by a caravan, or mooring occupied by a boat – the 50% discount cannot be reduced for such spaces. 
cy-gb	Llain a feddiennir gan garafán neu angorfa a feddiennir gan gwch – ni ellir lleihau'r disgownt o 50% ar gyfer lleoedd o'r fath. 

en-gb	Any empty property where the former occupier has died and the liable person is their personal representative, and neither probate nor letters of administration have been granted (for a period of up to 12 months). 
cy-gb	Unrhyw eiddo gwag pan fo’r cyn-feddiannydd wedi marw a phan mai ei gynrychiolydd personol yw'r person atebol, ac nad yw profiant na llythyrau gweinyddu wedi'u rhoi (am gyfnod o hyd at 12 mis). 

en-gb	Any property which is left empty because a person lives in a different, job-related, property which has been provided to them for the purposes of carrying out their employment. 
cy-gb	Unrhyw eiddo a adawyd yn wag am fod person yn byw mewn eiddo gwahanol sy'n gysylltiedig â swydd a ddarparwyd iddo at ddibenion gwneud ei waith. 

en-gb	Disabled Band Reduction 
cy-gb	Gostyngiad Band Anabl 

en-gb	There are regulations about council tax for properties adapted for use by people with disabilities. 
cy-gb	Ceir rheoliadau ynglŷn â'r dreth gyngor ar gyfer eiddo sydd wedi'i addasu i'w ddefnyddio gan bobl ag anableddau. 

en-gb	These currently reduce the council tax payable on the property by one band. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae'r rhain yn lleihau'r dreth gyngor sy'n daladwy ar yr eiddo o un band. 

en-gb	For example, if the property is valued in band C, the bill will be charged as if it were in band B. 
cy-gb	Er enghraifft, os bydd yr eiddo wedi'i brisio ym mand C, caiff y bil ei godi fel petai ym mand B. 

en-gb	For band A properties, a percentage reduction is applied. 
cy-gb	Ar gyfer eiddo ym mand A, cymhwysir gostyngiad canrannol. 

en-gb	There are over 12,600 properties receiving a disability reduction in 2022-23. 
cy-gb	Mae 12,600 o eiddo yn cael gostyngiad anabledd yn 2022-23. 

en-gb	For this category, the reduction is made to the property band (rather than a person) to recognise that some people with disabilities need to live properties with particular adaptations. 
cy-gb	Ar gyfer y categori hwn, caiff y gostyngiad ei wneud i fand yr eiddo (yn hytrach na pherson) er mwyn cydnabod bod angen i rai pobl ag anableddau fyw mewn eiddo ag addasiadau penodol. 

en-gb	Disregarded Persons 
cy-gb	Personau a Ddiystyrir 

en-gb	There are currently 15 categories of people who can be disregarded (not counted) when calculating the number of people living in a property for the purposes of council tax. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, ceir 15 o gategorïau o bobl y gellir eu diystyru (peidio â'u cyfrif) wrth gyfrifo nifer y bobl sy'n byw mewn eiddo at ddibenion y dreth gyngor. 

en-gb	For example, if one adult living in a two-adult household is disregarded, then the 25% single adult discount will apply. 
cy-gb	Er enghraifft, os caiff un oedolyn sy'n byw mewn cartref lle y caiff dau oedolyn ei ddiystyru, bydd y disgownt oedolyn sengl o 25% yn gymwys. 

en-gb	If all the adults living in a property are disregarded, then a 50% discount will apply. 
cy-gb	Os caiff pob un o'r oedolion sy'n byw mewn eiddo eu diystyru, bydd disgownt o 50% yn gymwys. 

en-gb	The categories are shown below. 
cy-gb	Dangosir y categorïau isod. 

en-gb	Students: 
cy-gb	Myfyrwyr: 

en-gb	living on their own or with other students only or living in halls of residence. 
cy-gb	sy'n byw ar eu pen eu hunain neu gyda myfyrwyr eraill yn unig, neu sy'n byw mewn neuaddau preswyl. 

en-gb	Spouses, civil partners and dependents of students of non-British Citizens who are not allowed to work or claim benefits. 
cy-gb	Gwŷr neu wragedd, partneriaid sifil a dibynyddion myfyrwyr nad ydynt yn Ddinasyddion Prydeinig na chaniateir iddynt weithio na hawlio budd-daliadau. 

en-gb	Severely mentally impaired people: 
cy-gb	Pobl â nam meddyliol difrifol: 

en-gb	people who are medically certified as having a severe impairment of their intellectual or social functioning and are in receipt of qualifying benefits. 
cy-gb	pobl sydd wedi cael tystysgrif feddygol yn nodi bod ganddynt gyflwr sy'n effeithio'n ddifrifol ar eu gweithrediad deallusol neu gymdeithasol ac sy'n cael budd-daliadau cymwys. 

en-gb	Carers: 
cy-gb	Gofalwyr: 

en-gb	live-in carers who provide at least 35 hours of care a week (but not a spouse, partner or parent of the person they care for). 
cy-gb	gofalwyr sy'n byw gyda'r cleient ac sy'n darparu o leiaf 35 awr o ofal yr wythnos (ond nad ydynt yn ŵr/gwraig, yn bartner nac yn rhiant i'r person y maent yn gofalu amdano). 

en-gb	Patients in care homes or hostels providing care. 
cy-gb	Cleifion mewn cartrefi gofal neu hostelau sy'n darparu gofal. 

en-gb	Care leavers aged 24 or under. 
cy-gb	Unigolion 24 oed neu iau sy'n gadael gofal. 

en-gb	Children: 
cy-gb	Plant: 

en-gb	aged 17 or under, or someone still entitled to Child Benefit. 
cy-gb	17 oed neu iau, neu rywun sy'n dal i fod yn gymwys i gael Budd-dal Plant. 

en-gb	Long-term hospital patients. 
cy-gb	Cleifion hirdymor mewn ysbyty. 

en-gb	Hostel and night shelter residents. 
cy-gb	Unigolion sy'n byw mewn hosteli a llochesi nos. 

en-gb	Prisoners, people in detention under mental health legislation and people in detention awaiting deportation. 
cy-gb	Carcharorion, pobl yn y ddalfa o dan ddeddfwriaeth iechyd meddwl a phobl yn y ddalfa sy'n aros i gael eu hallgludo. 

en-gb	People in International Headquarters and Defence Organisations. 
cy-gb	Pobl mewn Pencadlysoedd Rhyngwladol a Sefydliadau Amddiffyn. 

en-gb	Members of religious communities dependent on the community to provide for their material needs. 
cy-gb	Aelodau cymunedau crefyddol sy'n dibynnu ar y gymuned i ddiwallu eu hanghenion materol. 

en-gb	School and college leavers aged under 20 (until 1 November after leaving). 
cy-gb	Pobl ifanc o dan 20 oed sy'n gadael yr ysgol/coleg (tan 1 Tachwedd ar ôl iddynt adael). 

en-gb	Members of visiting armed forces and their dependants. 
cy-gb	Aelodau lluoedd arfog sy'n ymweld, a'u dibynyddion. 

en-gb	Diplomats. 
cy-gb	Diplomyddion. 

en-gb	Exemptions 
cy-gb	Eithriadau 

en-gb	Certain properties are exempt from council tax. 
cy-gb	Mae eiddo penodol wedi'i eithrio rhag talu'r dreth gyngor. 

en-gb	The difference between disregards and exemptions is that disregards apply to people whilst exemptions apply to the property as a whole. 
cy-gb	Y gwahaniaeth rhwng diystyriadau ac eithriadau yw bod diystyriadau yn gymwys i bobl tra mae eithriadau yn gymwys i'r eiddo cyfan. 

en-gb	There are currently 24 categories of exemption covering over 59,000 properties in Wales (4% of all domestic properties). 
cy-gb	Ar hyn o bryd, ceir 24 o gategorïau o eithriadau sy'n cwmpasu 59,000 o eiddo yng Nghymru (4% o'r holl eiddo domestig). 

en-gb	Some exemptions are time limited. 
cy-gb	Mae rhai eithriadau yn gymwys am gyfnod penodol. 

en-gb	A full list of all the categories are shown in Annex B alongside the number of properties exempt for the current year.  
cy-gb	Dangosir rhestr lawn o'r holl gategorïau yn Atodiad B ynghyd â nifer yr eiddo sydd wedi'u heithrio ar gyfer y flwyddyn bresennol.  

en-gb	A number of exemptions cover properties that are unoccupied for specific reasons eg because the person who would otherwise occupy it is in hospital, detention, or receiving / providing care elsewhere. 
cy-gb	Mae nifer o eithriadau yn gymwys i eiddo heb ei feddiannu am resymau penodol e.e. am fod yr unigolyn a fyddai fel arall yn ei feddiannu yn yr ysbyty, dan gadwad neu'n cael / yn darparu gofal rywle arall. 

en-gb	Other exemptions are for properties occupied only by people aged under 18, severely mentally impaired people, care leavers under the age of 25 or armed forces accommodation. 
cy-gb	Mae eithriadau eraill ar gyfer eiddo a feddiennir gan bobl o dan 18 oed, pobl â nam meddyliol difrifol neu bobl o dan 25 oed sy'n gadael gofal yn unig neu eiddo a ddefnyddir ar gyfer llety'r lluoedd arfog. 

en-gb	Two of the largest exemption categories are for properties occupied only by students, and empty unfurnished properties for up to six months.
cy-gb	Mae dau o'r categorïau mwyaf o eithriadau ar gyfer eiddo a feddiennir gan fyfyrwyr yn unig ac eiddo gwag heb ddodrefn am hyd at chwe mis.

en-gb	Premiums
cy-gb	Premiymau

en-gb	Councils can choose to apply a council tax premium of up to 100% on long-term empty properties and/or second homes in their areas and can choose to set different levels of premium for each class. 
cy-gb	Gall cynghorau ddewis gosod premiwm treth gyngor o hyd at 100% ar eiddo gwag hirdymor a/neu ail gartrefi yn eu hardaloedd a gallant ddewis pennu gwahanol lefelau o bremiwm ar gyfer pob dosbarth. 

en-gb	The maximum premium permitted by councils will be 300% from 1 April 2023. 
cy-gb	Y premiwm uchaf a ganiateir gan gynghorau fydd 300% o 1 Ebrill 2023 ymlaen. 

en-gb	The discretion given to councils to charge a premium is a tool to help councils to: 
cy-gb	Mae'r disgresiwn a roddir i gynghorau godi premiwm yn adnodd i helpu cynghorau i wneud y canlynol: 

en-gb	bring long-term empty homes back into use to provide safe, secure and affordable homes; and 
cy-gb	sicrhau bod cartrefi gwag hirdymor yn cael eu defnyddio unwaith eto er mwyn darparu cartrefi diogel a fforddiadwy;  

en-gb	support councils in increasing the supply of affordable housing and enhancing the sustainability of local communities. 
cy-gb	helpu cynghorau i gynyddu'r cyflenwad o dai fforddiadwy a gwneud cymunedau lleol yn fwy cynaliadwy. 

en-gb	This element of the council tax system enables councils to take account of the different circumstances across Wales and within individual local areas. 
cy-gb	Mae'r elfen hon o system y dreth gyngor yn galluogi cynghorau i ystyried yr amgylchiadau gwahanol ledled Cymru ac mewn ardaloedd lleol unigol. 

en-gb	Since 2017, when the powers were first applied, it is estimated that premiums have enabled relevant councils to collect tens of millions in additional council tax to help fund essential services in the local area. 
cy-gb	Ers 2017, pan ddefnyddiwyd y pwerau am y tro cyntaf, amcangyfrifir bod premiymau wedi galluogi cynghorau perthnasol i gasglu treth gyngor ychwanegol gwerth degau o filiynau er mwyn helpu i ariannu gwasanaethau hanfodol yn yr ardal leol. 

en-gb	Around 15,300 second homes and over 6,700 long-term empty properties are paying a premium in 2022-23. 
cy-gb	Mae tua 15,300 o ail gartrefi a mwy na 6,700 o eiddo gwag hirdymor yn talu premiwm yn 2022-23. 

en-gb	Councils are encouraged to use the additional revenue to address housing issues in their areas. 
cy-gb	Anogir cynghorau i ddefnyddio'r refeniw ychwanegol i fynd i'r afael â materion tai yn eu hardaloedd. 

en-gb	Exceptions to premiums
cy-gb	Eithriadau rhag talu premiymau

en-gb	The Welsh Ministers can make regulations to prescribe one or more classes of property where a council cannot apply a premium. 
cy-gb	Gall Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau er mwyn rhagnodi un dosbarth o eiddo neu fwy lle na all cyngor godi premiwm. 

en-gb	The regulations currently prescribe seven classes of exception. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae'r rheoliadau yn rhagnodi saith dosbarth o eithriadau. 

en-gb	Classes 1, 2, 3 and 4 apply to both long-term empty properties and second homes. 
cy-gb	Mae dosbarthiadau 1, 2, 3 a 4 yn gymwys i eiddo gwag hirdymor ac ail gartrefi. 

en-gb	They include properties being marketed for sale or let, annexes treated as part of the main property and those owned by people in armed forces accommodation elsewhere. 
cy-gb	Maent yn cynnwys eiddo sy'n cael ei farchnata i'w werthu neu ei osod, anecsau sy'n cael eu trin fel rhan o'r prif eiddo a'r rhai sy’n berchen i bobl yn llety'r lluoedd arfog rywle arall. 

en-gb	Classes 5, 6, and 7 apply only to second homes and include occupied caravan pitches, seasonal homes where year-round occupation is prohibited and job-related dwellings. 
cy-gb	Mae dosbarthiadau 5, 6 a 7 yn gymwys i ail gartrefi yn unig ac maent yn cynnwys lleiniau carafannau, cartrefi tymhorol y gwaherddir eu meddiannu drwy gydol y flwyddyn ac anheddau sy'n gysylltiedig â swyddi. 

en-gb	Detailed explanations can be found in Annex B.   
cy-gb	Ceir esboniadau manwl yn Atodiad B.   

en-gb	The case for change
cy-gb	Yr achos dros newid

en-gb	The framework outlined above has largely been in existence since 1993 and added to incrementally. 
cy-gb	Mae'r fframwaith a nodwyd uchod wedi bodoli, i raddau helaeth, ers 1993 ac ychwanegwyd ato yn raddol. 

en-gb	The rules have become complex and are often difficult for households to understand and for practitioners to administer. 
cy-gb	Mae'r rheolau wedi mynd yn gymhleth ac yn aml mae'n anodd i aelwydydd eu deall ac i ymarferwyr eu gweithredu. 

en-gb	We are also constrained in our ability to change the rules, through subordinate legislation, which could allow the Welsh Government to respond to future changes in the economy or society. 
cy-gb	Hefyd, cyfyngir ar ein gallu i newid y rheolau, drwy is-ddeddfwriaeth, a allai alluogi Llywodraeth Cymru i ymateb i newidiadau yn yr economi neu mewn cymdeithas yn y dyfodol. 

en-gb	Now is the right time to take a fresh look and ensure the rules align with our vision for a fairer council tax. 
cy-gb	Hon yw'r adeg briodol i edrych o'r newydd ar y rheolau a sicrhau eu bod yn cyd-fynd â'n gweledigaeth ar gyfer treth gyngor decach. 

en-gb	Each category of discount, disregarded person, exemption, and premium will be considered.  
cy-gb	Ystyrir pob categori o ddisgownt, personau a ddiystyrir, eithriad a phremiwm.  

en-gb	Changes in one area of the system may require alterations to other discounts and disregards, and the interconnections between the different criteria will need to be carefully thought out to reduce complexity and potential for avoidance. 
cy-gb	Efallai y bydd newidiadau yn un rhan o'r system yn gofyn am newidiadau i ddisgowntiau a diystyriadau eraill a bydd angen ystyried y rhyng-gysylltiadau rhwng y gwahanol feini prawf yn ofalus er mwyn lleihau cymhlethdod a'r potensial i osgoi talu'r dreth gyngor. 

en-gb	Discounts 
cy-gb	Disgowntiau 

en-gb	The Welsh Government is considering legislating to allow greater flexibility to make changes to the existing statutory discounts in the future through new subordinate legislative powers. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried deddfu er mwyn rhoi mwy o hyblygrwydd i wneud newidiadau i'r disgowntiau statudol presennol yn y dyfodol drwy bwerau isddeddfwriaethol newydd. 

en-gb	Subordinate legislation is quicker to implement and more responsive to changing circumstances in our society than using primary legislation, while still being subject to appropriate levels of public scrutiny.  
cy-gb	Gellir rhoi is-ddeddfwriaeth ar waith yn gyflymach ac mae'n fwy ymatebol i amgylchiadau sy'n newid yn ein cymdeithas o gymharu â defnyddio deddfwriaeth sylfaenol, ac mae'n dal i fod yn destun lefelau priodol o graffu cyhoeddus.  

en-gb	Such flexibility could, for example, enable the Welsh Government in future to: 
cy-gb	Gallai hyblygrwydd o'r fath, er enghraifft, alluogi Llywodraeth Cymru yn y dyfodol i wneud y canlynol: 

en-gb	set different conditions for the statutory discounts. 
cy-gb	pennu amodau gwahanol ar gyfer y disgowntiau statudol. 

en-gb	add new categories of discount and rates which differ from the existing 25% or 50% percentages. 
cy-gb	ychwanegu categorïau newydd o ddisgownt a chyfraddau sy'n wahanol i'r canrannau presennol, sef 25% neu 50%. 

en-gb	remove the link between the single adult discount and the empty property discount, so that the empty property discount does not have to be double the percentage of the single adult discount. 
cy-gb	dileu'r cysylltiad rhwng y disgownt oedolyn sengl a'r disgownt eiddo gwag, fel na fydd yn rhaid i'r disgownt eiddo gwag fod ddwywaith canran y disgownt oedolyn sengl. 

en-gb	This would for example allow different rates of discount to be set for different situations. 
cy-gb	Byddai hyn, er enghraifft, yn ei gwneud yn bosibl i gyfraddau disgownt gwahanol gael eu pennu ar gyfer sefyllfaoedd gwahanol. 

en-gb	provide councils with greater powers to set local rates for discounts. 
cy-gb	rhoi mwy o bwerau i gynghorau bennu cyfraddau lleol ar gyfer disgowntiau. 

en-gb	Any changes we consider would relate to the statutory discounts. 
cy-gb	Byddai unrhyw newidiadau a ystyrid gennym yn ymwneud â'r disgowntiau statudol. 

en-gb	Councils already have separate discretionary powers to reduce council tax bills for particular properties or classes of properties in their areas by any amount (including reducing a bill to zero). 
cy-gb	Mae gan gynghorau eisoes bwerau disgresiwn ar wahân i dynnu unrhyw swm o filiau'r dreth gyngor ar gyfer eiddo penodol neu ddosbarthiadau penodol eiddo yn eu hardaloedd (gan gynnwys lleihau bil i sero). 

en-gb	We are not proposing to amend this local discretion as these powers allow councils to respond to particular local circumstances and it is a matter for councils to decide how to use them.
cy-gb	Nid ydym yn cynnig y dylid diwygio'r disgresiwn lleol hwn am fod y pwerau hyn yn galluogi cynghorau i ymateb i amgylchiadau lleol penodol a mater i gynghorau yw penderfynu sut y dylent eu defnyddio.

en-gb	Disregarded Persons 
cy-gb	Personau a Ddiystyrir 

en-gb	We will review the list of disregarded persons to consider whether any changes would help achieve a fairer council tax alongside other reforms outlined in this consultation. 
cy-gb	Byddwn yn adolygu'r rhestr o bersonau a ddiystyrir er mwyn ystyried a fyddai unrhyw newidiadau yn helpu i greu treth gyngor decach ochr yn ochr â diwygiadau eraill a nodir yn yr ymgynghoriad hwn. 

en-gb	We are also considering whether there is a need for legislation which would allow the Welsh Ministers to amend the titles and descriptions of disregarded persons in the future in a more flexible way. 
cy-gb	Rydym hefyd yn ystyried a oes angen deddfwriaeth a fyddai'n galluogi Gweinidogion Cymru i ddiwygio teitlau personau a ddiystyrir a'r disgrifiadau ohonynt yn y dyfodol mewn ffordd fwy hyblyg. 

en-gb	For example, it is our current view that although the term ‘severely mentally impaired’ may have been acceptable thirty years ago when council tax was created, the term is potentially inappropriate now and may create a stigma which prevents take-up of the discount available to this vulnerable group of people. 
cy-gb	Er enghraifft, ein safbwynt presennol yw, er y gallai'r term ‘â nam meddyliol difrifol’ fod wedi bod yn dderbyniol 30 mlynedd yn ôl pan grëwyd y dreth gyngor, fod y term, o bosibl, yn amhriodol nawr ac y gall greu stigma sy'n atal y grŵp hwn o bobl sy'n agored i niwed rhag hawlio'r disgownt sydd ar gael iddynt. 

en-gb	Having additional flexibility to amend titles and descriptions will allow this to be replaced with a more appropriate term. 
cy-gb	Bydd hyblygrwydd ychwanegol i ddiwygio teitlau a disgrifiadau yn ei gwneud yn bosibl i'r term hwn gael ei ddisodli gan un mwy priodol. 

en-gb	Disabled Band Reduction 
cy-gb	Gostyngiad Band Anabl 

en-gb	For this category, a reduction applies to a property’s council tax band as a recognition that some people with disabilities need to live in adapted homes. 
cy-gb	Ar gyfer y categori hwn, mae gostyngiad yn gymwys i fand treth gyngor eiddo er mwyn cydnabod bod angen i rai pobl ag anableddau fyw mewn cartrefi wedi'u haddasu. 

en-gb	However, due to the reduction applying to the property band (rather than a percentage reduction) this can be regressive as it provides larger value reductions for higher banded properties. 
cy-gb	Fodd bynnag, gan fod y gostyngiad yn gymwys i fand yr eiddo (yn hytrach na gostyngiad canrannol), gall hyn fod yn anflaengar am ei fod yn darparu gostyngiadau mwy gwerthfawr ar gyfer eiddo mewn bandiau uwch. 

en-gb	The Welsh Government is considering whether it needs to amend, simplify or improve the treatment of properties adapted for use by disabled people. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried a oes angen iddi ddiwygio, symleiddio neu wella'r modd y mae eiddo sydd wedi'i addasu i'w ddefnyddio gan bobl anabl yn cael ei drin. 

en-gb	We are not proposing to remove reductions for people with a disability living in adapted properties.  
cy-gb	Nid ydym yn cynnig y dylid dileu gostyngiadau i bobl ag anabledd sy'n byw mewn eiddo wedi'i addasu.  

en-gb	Exemptions 
cy-gb	Eithriadau

en-gb	While there are unique reasons for each of the existing categories, many have existed for decades, and some may be considered less relevant to today’s policy ambitions. 
cy-gb	Er bod rhesymau unigryw dros bob un o'r categorïau presennol, mae llawer wedi bodoli ers degawdau a gellir ystyried bod rhai yn llai perthnasol i uchelgeisiau polisi presennol. 

en-gb	Conversely, there may be a need for new categories of exemption or scope to amalgamate some of the categories. 
cy-gb	Ar y llaw arall, efallai y bydd angen categorïau newydd o eithriad neu'r rhyddid i gyfuno rhai o'r categorïau. 

en-gb	We will review this list of properties and occupants who are exempt from council tax liability. 
cy-gb	Byddwn yn adolygu'r rhestr hon o eiddo a meddianwyr sydd wedi'u heithrio rhag talu'r dreth gyngor. 

en-gb	There are no specific proposals at this stage, but we are considering legislating to allow the Welsh Ministers more flexibility in the future to amend the exemption categories. 
cy-gb	Nid oes unrhyw gynigion penodol ar hyn o bryd ond rydym yn ystyried deddfu er mwyn rhoi mwy o hyblygrwydd i Weinidogion Cymru ddiwygio'r categorïau o eithriadau yn y dyfodol. 

en-gb	Changes could include adding, amending or removing some exemptions, or altering the periods for time-limited exemptions.  
cy-gb	Gallai newidiadau gynnwys ychwanegu, diwygio neu ddileu rhai eithriadau neu newid y cyfnodau ar gyfer eithriadau sy'n gymwys am gyfnod penodedig.  

en-gb	Premiums 
cy-gb	Premiymau 

en-gb	We consulted in the summer of 2021 on the discretionary powers of councils to apply a premium to long-term empty properties and second homes. 
cy-gb	Yn ystod haf 2021 gwnaethom ymgynghori ar bwerau disgresiwn cynghorau i godi premiwm ar eiddo gwag hirdymor ac ail gartrefi. 

en-gb	The consultation produced almost 1,000 responses and, following a consideration of the responses and other evidence, the maximum amount which councils may apply will be 300% from 1 April 2023. 
cy-gb	Cafwyd bron i 1,000 o ymatebion i'r ymgynghoriad ac, ar ôl ystyried yr ymatebion a thystiolaeth arall, yr uchafswm y gall cynghorau ei godi fydd 300% o 1 Ebrill 2023 ymlaen. 

en-gb	There are therefore no plans to review the provisions for setting premiums, but we will consider exceptions to the premiums as part of future reforms.   
cy-gb	Felly, nid oes unrhyw gynlluniau i adolygu'r darpariaethau ar gyfer pennu premiymau ond byddwn yn ystyried eithriadau rhag y premiymau fel rhan o ddiwygiadau yn y dyfodol.   

en-gb	Your views
cy-gb	Eich barn

en-gb	We are seeking the views of individuals and organisations on the current arrangements for discounts, disregarded persons, exemptions and premiums. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn unigolion a sefydliadau ar y trefniadau presennol ar gyfer disgowntiau, personau a ddiystyrir, eithriadau a phremiymau. 

en-gb	Further consultation in due course will provide further detail on proposals. 
cy-gb	Bydd ymgynghoriad pellach a gynhelir maes o law yn rhoi rhagor o fanylion am y cynigion. 

en-gb	We welcome evidence at this stage about the effect of the existing arrangements and the possible impact of any changes to these policies on households and local councils as well as the rationale for changes of this kind. 
cy-gb	Rydym yn croesawu tystiolaeth ar yr adeg hon am effaith y trefniadau presennol a'r effaith y gallai unrhyw newidiadau i'r polisïau hyn ei chael ar aelwydydd a chynghorau lleol yn ogystal â'r rhesymeg dros newidiadau o'r fath. 

en-gb	We are particularly interested in the views of people with lived experience of disadvantaged backgrounds and those who have experience working with groups of the population with protected characteristics. 
cy-gb	Rydym yn arbennig o awyddus i glywed barn pobl â phrofiad bywyd o gefndiroedd dan anfantais a’r rhai â phrofiad o weithio gyda grwpiau o’r boblogaeth â nodweddion gwarchodedig. 

en-gb	Question 9 
cy-gb	Cwestiwn 9 

en-gb	What is your view on the existing discounts, disregarded persons, exemptions or premiums? 
cy-gb	Beth yw eich barn am y disgowntiau, y personau a ddiystyrir, yr eithriadau neu'r premiymau presennol? 

en-gb	For example, do you think the current rules are appropriate and fit-forpurpose? 
cy-gb	Er enghraifft, a yw'r rheolau presennol yn briodol ac yn addas at y diben, yn eich barn chi? 

en-gb	Are there particular aspects of the rules which you think need to change or new rules created? 
cy-gb	A ydych yn credu bod angen newid unrhyw agweddau penodol ar y rheolau neu fod angen llunio rheolau newydd? 

en-gb	Question 10 
cy-gb	Cwestiwn 10 

en-gb	What is your view on whether the Welsh Government should have more flexibility in future to set the rules for the statutory ‘single adult’ and ‘empty property’ discounts? 
cy-gb	A ddylai fod gan Lywodraeth Cymru fwy o hyblygrwydd yn y dyfodol i bennu'r rheolau ar gyfer disgowntiau ‘oedolyn sengl’ ac ‘eiddo gwag’ statudol? 

en-gb	Question 11 
cy-gb	Cwestiwn 11 

en-gb	What is your view on how reductions in council tax for properties adapted for use by people living with a disability could be amended, simplified or improved? 
cy-gb	Sut y gellid diwygio, symleiddio neu wella gostyngiadau yn y dreth gyngor ar gyfer eiddo sydd wedi'i addasu i'w ddefnyddio gan bobl sy'n byw ag anabledd? 

en-gb	Question 12 
cy-gb	Cwestiwn 12 

en-gb	Should the Welsh Government be able to amend titles and descriptions of any discount, disregarded person or exemption? 
cy-gb	A ddylai Llywodraeth Cymru allu diwygio teitlau unrhyw ddisgowntiau, personau a ddiystyrir neu eithriadau a'r disgrifiadau ohonynt? 

en-gb	Do you think any of the current titles should be changed? 
cy-gb	A ddylai unrhyw rai o'r teitlau presennol gael eu newid, yn eich barn chi? 

en-gb	What would you consider to be a more appropriate term to replace ‘severely mentally impaired’?
cy-gb	Beth fyddai'n derm mwy priodol i'w ddefnyddio yn lle ‘â nam meddyliol difrifol’? 

en-gb	The Council Tax Reduction Scheme 
cy-gb	Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor 

en-gb	Means-tested support schemes like the Council Tax Reduction Scheme make a significant contribution to tackling poverty across Wales, supporting the most vulnerable low-income households. 
cy-gb	Mae cynlluniau cymorth sy'n dibynnu ar brawf modd fel Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yn gwneud cyfraniad sylweddol at drechu tlodi ledled Cymru, gan gefnogi'r aelwydydd incwm isel sydd fwyaf agored i niwed. 

en-gb	In the case of the Council Tax Reduction Scheme, the scheme also reduces the regressive effects of the current council tax bands. 
cy-gb	Yn achos Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor, mae'r cynllun hefyd yn lleihau effeithiau anflaengar bandiau presennol y dreth gyngor. 

en-gb	The scheme has taken on increased importance during the cost-of-living crisis. 
cy-gb	Mae'r cynllun wedi dod yn bwysicach fyth yn ystod yr argyfwng costau byw. 

en-gb	Nearly a decade on from implementing our national scheme, we have an opportunity to review it in detail, in light of the other potential reforms outlined in this consultation and our ambition for a fairer and more progressive system. 
cy-gb	Bron i ddegawd ar ôl rhoi ein cynllun cenedlaethol ar waith, mae gennym gyfle i'w adolygu'n fanwl, yng ngoleuni diwygiadau posibl eraill a nodir yn yr ymgynghoriad hwn a'n huchelgais i greu system decach a mwy blaengar. 

en-gb	In this Phase 1 Consultation, we are seeking your views on what’s important to you about supporting low-income households. 
cy-gb	Yn yr Ymgynghoriad Cam 1 hwn, rydym yn ceisio eich barn am yr hyn sy'n bwysig i chi o ran cefnogi aelwydydd incwm isel. 

en-gb	We will work with councils and advice services to consider options and propose changes in more detail in a further consultation in due course. 
cy-gb	Byddwn yn gweithio gyda chynghorau a gwasanaethau cynghori er mwyn ystyried opsiynau a chynnig newidiadau manylach mewn ymgynghoriad pellach a gynhelir maes o law. 

en-gb	We welcome your views at this early stage to inform our thinking about the scheme design, including how to reduce complexity and improve administration. 
cy-gb	Rydym yn croesawu eich barn yn y cam cynnar hwn i lywio ein syniadaeth am ddyluniad y cynllun, gan gynnwys sut i leihau cymhlethdod a gwella prosesau gweinyddu. 

en-gb	The current position
cy-gb	Y sefyllfa bresennol

en-gb	The Welfare Reform Act 2012 passed by the UK Government abolished Council Tax Benefit on 31 March 2013. 
cy-gb	Diddymodd Deddf Diwygio Lles 2012, a basiwyd gan Lywodraeth y DU, Fudd-dal y Dreth Gyngor ar 31 Mawrth 2013. 

en-gb	From 1 April 2013, responsibility for providing support to households for council tax was transferred to councils in England. 
cy-gb	O 1 Ebrill 2013 ymlaen, trosglwyddwyd y cyfrifoldeb am ddarparu cymorth i aelwydydd ar gyfer y dreth gyngor i gynghorau yn Lloegr. 

en-gb	A fixed amount of funding, reduced by 10% compared to the cost of the scheme, was passed to the Welsh Government and Scottish Governments to allow the devolved governments to develop replacement schemes.  
cy-gb	Trosglwyddwyd swm penodol o arian, a leihawyd 10% o gymharu â chost y cynllun, i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban er mwyn i'r llywodraethau datganoledig ddatblygu cynlluniau yn lle Budd-dal y Dreth Gyngor.  

en-gb	The Welsh Government designed a Council Tax Reduction Scheme and consulted with taxpayers and organisations about how this scheme should operate. 
cy-gb	Lluniodd Llywodraeth Cymru Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor ac ymgynghorodd â threthdalwyr a sefydliadau ar sut y dylai'r cynllun hwn weithredu. 

en-gb	Responses to our consultation in 2012 were unanimously supportive of a national framework of support and on 1 April 2013, the Council Tax Reduction Scheme (CTRS) replaced Council Tax Benefit (CTB) in Wales. 
cy-gb	Roedd pob un o'r ymatebion i'n hymgynghoriad yn 2012 o blaid sefydlu fframwaith cymorth cenedlaethol ac, ar 1 Ebrill 2013, cafodd Budd-dal y Dreth Gyngor ei ddisodli gan Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yng Nghymru. 

en-gb	All eligible households were automatically transferred onto this new national scheme. 
cy-gb	Cafodd pob aelwyd gymwys ei throsglwyddo'n awtomatig i'r cynllun cenedlaethol newydd hwn. 

en-gb	The regulations were closely based on previous CTB rules, ensuring households seamlessly retained their entitlement to support in meeting their council tax liability.  
cy-gb	Roedd y rheoliadau yn debyg iawn i reolau blaenorol Budd-dal y Dreth Gyngor, er mwyn sicrhau bod aelwydydd yn parhau i gael yr hawl i gael cymorth i dalu eu hatebolrwydd treth gyngor.  

en-gb	Approximately 268,000 households in Wales received a council tax reduction in 2021-22, at a total recorded value of £288 million. 
cy-gb	Cafodd tua 268,000 o aelwydydd yng Nghymru ostyngiadau yn y dreth gyngor yn 2021 - 22 ,  yr oedd cyfanswm eu gwerth cofnodedig yn cyfateb i £288 miliwn. 

en-gb	In March 2022: 
cy-gb	Ym mis Mawrth 2022: 

en-gb	104,000 pensioner households received a reduction. 
cy-gb	cafodd 104,000 o aelwydydd pensiynwyr ostyngiad. 

en-gb	164,000 working-age households received a reduction.  
cy-gb	cafodd 164,000 o aelwydydd o oedran gweithio ostyngiad.  

en-gb	214,000 households paid no council tax at all.  
cy-gb	ni thalwyd unrhyw dreth gyngor o gwbl gan 214,000 o aelwydydd.  

en-gb	85% of households receiving a reduction were living in properties in Bands A–C. 
cy-gb	roedd 85% o aelwydydd a gafodd ostyngiad yn byw mewn eiddo ym Mandiau AC. 

en-gb	33% of households receiving a reduction were Universal Credit recipients.  
cy-gb	roedd 33% o aelwydydd a gafodd ostyngiad yn cael Credyd Cynhwysol.  

en-gb	Since the introduction of our scheme in 2013-14, we have continued to protect vulnerable and low-income households by maintaining full entitlements to support. 
cy-gb	Ers cyflwyno ein cynllun yn 2013-14, rydym wedi parhau i ddiogelu aelwydydd sy'n agored i niwed ac sydd ag incwm isel drwy gynnal hawliau llawn i gymorth. 

en-gb	We provide councils with £244 million every year to operate the scheme. 
cy-gb	Rydym yn rhoi £244 miliwn i gynghorau bob blwyddyn er mwyn iddynt weithredu'r cynllun. 

en-gb	The scheme makes a significant contribution to tackling poverty across Wales and helps to safeguard vulnerable people from getting into financial difficulties, particularly as a result of changes to the non-devolved welfare system. 
cy-gb	Mae'r cynllun yn gwneud cyfraniad sylweddol tuag at fynd i'r afael â thlodi ledled Cymru ac yn helpu i ddiogelu pobl sy'n agored i niwed rhag mynd i anawsterau ariannol, yn arbennig o ganlyniad i newidiadau i'r system les annatganoledig. 

en-gb	The case for change
cy-gb	Yr achos dros newid

en-gb	Our goal of making the wider council tax system more progressive for people with lower wealth may help to alleviate pressure on the CTRS. 
cy-gb	Mae'n bosibl y bydd ein nod o wneud system ehangach y dreth gyngor yn fwy graddoledig i bobl â llai o gyfoeth, yn helpu i leihau'r pwysau ar Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor. 

en-gb	However, even with a more progressive system, the very wide variety of household circumstances which exist within the 1.5 million households liable for council tax means that we expect there to be a continued need to provide a scheme to support low-income households in paying their council tax bills. 
cy-gb	Fodd bynnag, hyd yn oed gyda system fwy graddoledig, oherwydd yr amrywiaeth eang iawn o amgylchiadau a geir yn yr 1.5 miliwn o aelwydydd sy'n atebol i dalu'r dreth gyngor, rydym yn disgwyl y bydd angen parhau i ddarparu cynllun er mwyn helpu aelwydydd incwm isel i dalu eu biliau treth gyngor. 

en-gb	We will therefore take the opportunity to improve the scheme’s design, administration and legislation during this Senedd term and address some of its known challenges. 
cy-gb	Felly, byddwn yn manteisio ar y cyfle i wella dyluniad, prosesau gweinyddu a deddfwriaeth y cynllun yn ystod tymor y Senedd hon a mynd i'r afael â rhai o'i heriau hysbys. 

en-gb	Take-up 
cy-gb	Nifer yr aelwydydd sy'n cael cymorth 

en-gb	Our CTRS currently supports around 268,000 eligible households across Wales, providing a reduction in their council tax bill and in many cases reducing it to zero. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yn cefnogi tua 268,000 o aelwydydd cymwys ledled Cymru, gan ddarparu gostyngiad yn eu bil treth gyngor ac, mewn llawer o achosion, ei leihau i sero. 

en-gb	Our latest annual report shows that around 20% of all households in Wales receive support through this scheme. 
cy-gb	Dengys ein hadroddiad blynyddol diweddaraf fod tua 20% o'r holl aelwydydd yng Nghymru yn cael cymorth drwy'r cynllun hwn. 

en-gb	However, in 2013 around 325,000 households benefitted from this support. 
cy-gb	Fodd bynnag, yn 2013 cafodd tua 325,000 o aelwydydd fudd o'r cymorth hwn. 

en-gb	Research suggests the take-up of CTRS in Wales could be as low as 55% to 65% of eligible households. 
cy-gb	Mae ymchwil yn awgrymu y gallai nifer y rhai sy'n hawlio o dan Gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor yng Nghymru fod mor isel â 55% i 65% o'r aelwydydd cymwys. 

en-gb	While this is comparable with UK non-devolved benefits, we need to establish why the numbers receiving support have fallen despite increasing economic pressures and council tax levels. 
cy-gb	Er bod hyn yn debyg i fudd-daliadau annatganoledig yn y DU, mae angen inni ganfod y rheswm dros y gostyngiad yn nifer y rhai sy'n cael cymorth er gwaethaf pwysau economaidd a lefelau treth gyngor cynyddol. 

en-gb	Ensuring all eligible households receive the council tax support they are entitled to has been a priority for the Welsh Government since establishing our scheme in 2013. 
cy-gb	Mae sicrhau bod pob aelwyd gymwys yn cael y cymorth i dalu'r dreth gyngor y mae ganddynt yr hawl i'w gael wedi bod yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru ers inni sefydlu ein cynllun yn 2013. 

en-gb	We have launched national awareness campaigns reaching over 100,000 through general and targeted information, a new website and campaign materials for stakeholders to use. 
cy-gb	Rydym wedi lansio ymgyrchoedd cenedlaethol i godi ymwybyddiaeth gan gyrraedd mwy na 100,000 drwy wybodaeth gyffredinol ac wedi'i thargedu, gwefan newydd a deunyddiau ymgyrchu i'w defnyddio gan randdeiliaid. 

en-gb	Despite these efforts, the numbers continue to decline. 
cy-gb	Er gwaethaf yr ymdrechion hyn, mae'r niferoedd yn parhau i leihau. 

en-gb	In improving the CTRS, our continued focus would be on expanding the reach of the scheme. 
cy-gb	Wrth wella Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor, byddem yn parhau i ganolbwyntio ar ymestyn cyrhaeddiad y cynllun. 

en-gb	Universal Credit 
cy-gb	Credyd Cynhwysol 

en-gb	Since 2014, the rollout of Universal Credit has had an impact on the incomes of people in Wales. 
cy-gb	Ers 2014, mae'r broses o gyflwyno Credyd Cynhwysol wedi effeithio ar incymau pobl yng Nghymru. 

en-gb	Over 33% of households receiving CTRS are in receipt of Universal Credit. 
cy-gb	Mae mwy na 33% o'r aelwydydd sy'n cael cymorth o dan Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yn cael Credyd Cynhwysol. 

en-gb	This poses additional challenges as potential recipients are required to apply separately for the CTRS. 
cy-gb	Mae hyn yn peri heriau ychwanegol am ei bod yn ofynnol i'r rhai a allai fod yn gymwys i gael Credyd Cynhwysol wneud cais ar wahân am gymorth o dan Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor. 

en-gb	As the rollout of Universal Credit scales up, it introduces complexity into the way people apply for support and the way their entitlement is calculated. 
cy-gb	Wrth i Gredyd Cynhwysol gael ei gyflwyno ar raddfa ehangach, mae'n cyflwyno cymhlethdod i'r ffordd y mae pobl yn gwneud cais am gymorth a'r ffordd y cyfrifir faint o arian y maent yn gymwys i'w gael. 

en-gb	The CTRS is an interface between a devolved local tax system and the non-devolved UK-wide welfare system. 
cy-gb	Mae Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yn rhyngwyneb rhwng system drethu leol ddatganoledig a system les annatganoledig y DU gyfan. 

en-gb	It requires a considerable amount of expertise to navigate the arrangements. 
cy-gb	Mae angen cryn dipyn o arbenigedd i ddeall y trefniadau hyn. 

en-gb	Both council staff and advisory services are experienced in understanding complex household circumstances and applying the scheme to support people who need it but we need to ensure the scheme is accessible to all. 
cy-gb	Mae gan staff cynghorau a gwasanaethau cynghori brofiad o ddeall amgylchiadau cymhleth aelwydydd a defnyddio'r cynllun i gefnogi pobl sydd ei angen ond mae angen inni sicrhau y gall pawb fanteisio ar y cynllun. 

en-gb	As we think about how to improve the scheme over the coming years, we will need to consider how our scheme takes full account of the impact of Universal Credit and other changes to the welfare system. 
cy-gb	Wrth inni ystyried sut i wella'r cynllun dros y blynyddoedd i ddod, bydd angen inni ystyried sut mae ein cynllun yn rhoi ystyriaeth lawn i effaith Credyd Cynhwysol a newidiadau eraill i'r system les. 

en-gb	We want a scheme that is modernised, easy to access and does not deter anyone from applying for their rightful entitlement to support. 
cy-gb	Rydym am gael system sydd wedi'i moderneiddio, sy'n hawdd i'w defnyddio ac nad yw'n atal unrhyw un rhag arfer ei hawl ddilys i gael cymorth. 

en-gb	Our recent independent research shows that the move to Universal Credit is having an impact on household resilience and debt levels of low-income households in Wales.  
cy-gb	Dengys ein hymchwil annibynnol ddiweddar fod y broses o newid i Gredyd Cynhwysol yn effeithio ar gadernid aelwydydd a lefelau dyled aelwydydd incwm isel yng Nghymru. 

en-gb	There is evidence of lower council tax reduction awards and higher council tax arrears as households move to Universal Credit.   
cy-gb	Mae tystiolaeth bod gostyngiadau llai yn y dreth gyngor yn cael eu dyfarnu a bod ôlddyledion treth gyngor yn cynyddu wrth i aelwydydd newid i Gredyd Cynhwysol.   

en-gb	Scheme design 
cy-gb	Dyluniad y cynllun 

en-gb	We know there are many options for improving the CTRS in Wales. 
cy-gb	Gwyddom fod llawer o opsiynau ar gyfer gwella Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor yng Nghymru. 

en-gb	Research commissioned by the Welsh Government not only details the impact of Universal Credit in Wales, but provides insight into the kinds of changes we may wish to explore. 
cy-gb	Mae ymchwil a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn rhoi gwybodaeth am y mathau o newidiadau y byddwn, o bosibl, am eu hystyried yn ogystal â manylion effaith Credyd Cynhwysol yng Nghymru. 

en-gb	It provides crucial information on how amending our scheme could help to mitigate negative impacts on certain groups of people. 
cy-gb	Mae'n darparu gwybodaeth hollbwysig am y ffordd y gallai diwygio ein cynllun helpu i liniaru effeithiau negyddol ar grwpiau penodol o bobl. 

en-gb	Any changes made to the CTRS need to be commensurate and avoid unintended consequences and be considered in the wider context of the administration of the scheme, as well as other council tax reforms.  
cy-gb	Bydd angen i unrhyw newidiadau a wneir i Gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor fod yn gymesur ac osgoi canlyniadau anfwriadol a chael eu hystyried yng nghyd-destun ehangach gweinyddu'r cynllun, yn ogystal â diwygiadau eraill i'r dreth gyngor.  

en-gb	We need to reflect carefully as to whether a more fundamental rethink of the scheme is required to mitigate the impact of welfare reform and to help make council tax fairer and more progressive. 
cy-gb	Bydd angen ystyried yn ofalus a oes angen inni ailystyried y cynllun mewn ffordd fwy sylfaenol er mwyn lliniaru effaith diwygiadau lles a helpu i wneud y dreth gyngor yn decach ac yn fwy blaengar. 

en-gb	For example, amending the ‘taper’ and introducing a de minimis threshold for changes in income to reduce rebilling (options explored in more detail by Policy in Practice )  are attractive options for improving the CTRS and reducing administration costs. 
cy-gb	Er enghraifft, mae diwygio'r ‘gyfradd dapro’ a chyflwyno trothwy de minimis ar gyfer newidiadau mewn incwm er mwyn lleihau faint o ailfilio sydd ei angen (opsiynau a ystyrir yn fwy manwl gan Policy in Practice )  yn opsiynau atyniadol i wella Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor a lleihau costau gweinyddol. 

en-gb	However, these amendments only go so far. 
cy-gb	Fodd bynnag, dim ond hyn a hyn y mae diwygiadau o'r fath yn ei gyflawni. 

en-gb	There are arguments for being bolder in any redesign of the scheme. 
cy-gb	Mae dadleuon dros fod yn fwy beiddgar wrth ailddylunio'r cynllun. 

en-gb	For example, should the means-tested basis for assessment of eligibility for a reduction be maintained? 
cy-gb	Er enghraifft, a ddylid cadw'r sail prawf modd ar gyfer asesu a yw aelwyd yn gymwys i gael gostyngiad? 

en-gb	Means-tested schemes are complex to administer and require a lot of detailed information from applicants, but they also ensure that the available funding is targeted towards people in the greatest need. 
cy-gb	Mae cynlluniau sy'n dibynnu ar brawf modd yn rhai cymhleth i'w gweinyddu ac maent yn gofyn am lawer o wybodaeth fanwl gan ymgeiswyr, ond maent hefyd yn sicrhau bod y cyllid sydd ar gael yn cael ei dargedu tuag at bobl sydd â'r angen mwyaf. 

en-gb	However, in reviewing the scheme, there could be other design alternatives we could consider. 
cy-gb	Fodd bynnag, wrth adolygu'r cynllun, gallai fod opsiynau eraill ar gyfer ei ddyluniad y gallem eu hystyried. 

en-gb	We examined a range of options when we consulted on the design of the original scheme for 2013. 
cy-gb	Gwnaethom ystyried amrywiaeth o opsiynau pan wnaethom ymgynghori ar ddyluniad y cynllun gwreiddiol ar gyfer 2013. 

en-gb	These focused on the policy, financial and operational considerations related to providing support for council tax in Wales and expectations about how any new scheme at the time could operate. 
cy-gb	Roedd y rhain yn canolbwyntio ar yr ystyriaethau polisi, ariannol a gweithredol sy'n ymwneud â darparu cymorth i dalu'r dreth gyngor yng Nghymru a disgwyliadau o ran sut y gallai unrhyw gynllun newydd ar y pryd weithredu. 

en-gb	Our starting point has moved on considerably since the scheme was created. 
cy-gb	Mae ein man cychwyn wedi symud ymlaen gryn dipyn ers i'r cynllun gael ei greu. 

en-gb	We will intend for any new arrangements for council tax support to maintain entitlements.  
cy-gb	Byddwn yn bwriadu i unrhyw drefniadau newydd ar gyfer cymorth i dalu'r dreth gyngor gynnal hawliau.  

en-gb	Nevertheless, matters including protecting certain vulnerable groups, providing work incentives, local delivery, the role of advice providers, and minimising administration costs remain areas for further consideration today.  
cy-gb	Serch hynny, mae materion gan gynnwys diogelu rhai grwpiau penodol o bobl sy'n agored i niwed, darparu cymhellion gwaith, cyflawni'n lleol, rôl darparwyr cyngor a lleihau costau gweinyddol yn dal i fod yn feysydd i'w hystyried ymhellach heddiw.  

en-gb	A flexible scheme 
cy-gb	Cynllun hyblyg 

en-gb	The existing legal framework is one where Welsh Ministers require councils to implement local schemes which incorporate modest variations on the national scheme. 
cy-gb	Mae'r fframwaith cyfreithiol presennol yn un lle mae Gweinidogion Cymru yn gofyn i gynghorau weithredu cynlluniau lleol sy'n cynnwys amrywiadau bach i'r cynllun cenedlaethol. 

en-gb	It also prevents the regulations from being amended during a financial year. 
cy-gb	Mae hefyd yn atal y rheoliadau rhag cael eu diwygio yn ystod blwyddyn ariannol. 

en-gb	As such, the Welsh Government has been unable to react in-year to adapt the scheme to deal with unplanned needs arising from changes in our economy or society, such as the coronavirus pandemic and the cost-of-living crisis. 
cy-gb	Felly, ni fu'n bosibl i Lywodraeth Cymru ymateb yn ystod y flwyddyn i addasu'r cynllun er mwyn delio ag anghenion annisgwyl sy'n codi o newidiadau yn ein heconomi neu mewn cymdeithas, megis pandemig y coronafeirws a'r argyfwng costau byw. 

en-gb	Recent events have shown that we need the ability to amend the regulations flexibly to react to emerging situations where we can, by providing additional support and stability for the most affected households. 
cy-gb	Mae digwyddiadau diweddar wedi dangos bod angen inni allu diwygio'r rheoliadau mewn ffordd hyblyg er mwyn ymateb i sefyllfaoedd sy'n datblygu pan allwn wneud hynny, drwy ddarparu cymorth ychwanegol a sefydlogrwydd ar gyfer yr aelwydydd yr effeithir arnynt fwyaf. 

en-gb	We propose to move to a system where the Welsh Ministers are under a duty to set a national scheme which councils administer locally. 
cy-gb	Rydym yn cynnig y dylid newid i system lle mae Gweinidogion Cymru dan ddyletswydd i lunio cynllun cenedlaethol y mae cynghorau yn eu gweinyddu'n lleol. 

en-gb	This would allow the scheme to respond to the social and economic climate and make it more accessible for applicants and advisory services. 
cy-gb	Byddai hyn yn ei gwneud yn bosibl i'r cynllun ymateb i'r hinsawdd gymdeithasol ac economaidd a'i gwneud yn haws i ymgeiswyr a gwasanaethau cynghori ei ddefnyddio. 

en-gb	Currently, councils are required to adopt a local scheme by 31 January each year for the following financial year. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae'n ofynnol i gynghorau fabwysiadu cynllun lleol erbyn 31 Ionawr bob blwyddyn ar gyfer y flwyddyn ariannol ganlynol. 

en-gb	The local schemes include any local decision taken in respect of the four areas set out in Table 2. 
cy-gb	Mae'r cynlluniau lleol yn cynnwys unrhyw benderfyniad lleol a wneir mewn perthynas â'r pedwar maes a nodir yn Nhabl 2. 

en-gb	If a council does not adopt a local scheme, then these areas of local flexibility cannot be provided to residents. 
cy-gb	Os na fydd cyngor yn mabwysiadu cynllun lleol, ni ellir darparu'r meysydd hyn o hyblygrwydd lleol i breswylwyr. 

en-gb	The areas of local discretion where a council can choose to implement provisions which are more generous than the minimum requirements set by the national scheme are as follows. 
cy-gb	Mae meysydd disgresiwn lleol lle y gall cyngor ddewis rhoi darpariaethau sy'n fwy hael na'r gofynion sylfaenol a nodir gan y cynllun cenedlaethol ar waith, fel a ganlyn. 

en-gb	Table 2: 
cy-gb	Tabl 2: 

en-gb	Areas of local discretion in the CTRS  
cy-gb	meysydd disgresiwn lleol yng Nghynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor

en-gb	Local Flexibility 
cy-gb	Hyblygrwydd Lleol 

en-gb	Extent of use 
cy-gb	I ba raddau y'i defnyddir 

en-gb	Extended reduction period 
cy-gb	Cyfnod gostyngiad estynedig 

en-gb	Councils may increase the period during which applicants are entitled to continue to receive a reduction in certain circumstances, beyond the standard four-week period 
cy-gb	Gall cynghorau ymestyn y cyfnod lle mae gan ymgeiswyr yr hawl i barhau i gael gostyngiad o dan amgylchiadau penodol, y tu hwnt i'r cyfnod safonol o bedair wythnos 

en-gb	All councils have retained this period 
cy-gb	Mae pob cyngor wedi cadw'r cyfnod hwn 

en-gb	War Disablement Pensions and War Widow's 
cy-gb	Pensiynau Anabledd Rhyfel a Phensiynau 

en-gb	Pensions 
cy-gb	Rhyfel Gwraig Weddw 

en-gb	Councils can disregard more than the statutorily prescribed £10 of the money received in respect of these pensions when calculating income 
cy-gb	Gall cynghorau ddiystyru mwy na'r £10 statudol ragnodedig o'r arian a geir mewn perthynas â'r pensiynau hyn wrth gyfrifo incwm 

en-gb	All councils disregard in full 
cy-gb	Mae pob cyngor yn ei ddiystyru'n llwyr 

en-gb	Backdating of applications 
cy-gb	Ôl-ddyddio ceisiadau 

en-gb	Councils can backdate applications for reductions beyond the standard three-month period 
cy-gb	Gall cynghorau ôl-ddyddio ceisiadau am ostyngiadau y tu hwnt i'r cyfnod statudol o dri mis 

en-gb	Some councils backdate beyond the standard three months 
cy-gb	Mae rhai cynghorau yn ôlddyddio ceisiadau y tu hwnt i'r tri mis safonol 

en-gb	Notifications of decision 
cy-gb	Hysbysiadau o benderfyniad 

en-gb	Councils can provide more than the minimum information prescribed as part of their notification of decision procedures 
cy-gb	Gall cynghorau ddarparu mwy na'r wybodaeth ofynnol a ragnodir fel rhan o'u gweithdrefnau hysbysu am benderfyniad 

en-gb	Councils have adopted a number of variations in this area 
cy-gb	Mae cynghorau wedi mabwysiadu nifer o amrywiadau yn y maes hwn 

en-gb	As there is a broadly consistent approach in these areas, to reduce operational complexity, we will consider whether we can ease administration by incorporating such additional flexibilities into the existing national scheme, removing the need for councils to review these aspects each year. 
cy-gb	Am fod dull gweithredu gweddol gyson yn cael ei ddefnyddio yn y meysydd hyn, er mwyn lleihau cymhlethdod gweithredol, byddwn yn ystyried a allwn hwyluso prosesau gweinyddol drwy ymgorffori'r fath hyblygrwydd ychwanegol yn y cynllun cenedlaethol presennol, gan ddileu'r angen i gynghorau adolygu'r agweddau hyn bob blwyddyn. 

en-gb	Where we have been unable to react in-year to adapt the scheme to deal with unplanned needs arising from unforeseen events, we have been grateful that councils have responded positively by using discretionary powers under Section 13A of the Local Government Finance Act 1992. 
cy-gb	Pan na fu'n bosibl inni ymateb yn ystod y flwyddyn er mwyn addasu'r cynllun i ddelio ag anghenion annisgwyl sydd wedi deillio o ddigwyddiadau nas rhagwelwyd, rydym wedi bod yn ddiolchgar bod cynghorau wedi ymateb yn gadarnhaol drwy ddefnyddio pwerau disgresiwn o dan Adran 13A o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 1992. 

en-gb	These powers allow councils to apply a disregard to any household or class of dwelling / household in particular circumstances. 
cy-gb	Mae'r pwerau hyn yn galluogi cynghorau i wneud unrhyw aelwyd neu ddosbarth o annedd/aelwyd yn destun diystyriad o dan amgylchiadau penodol. 

en-gb	There are no plans to remove this power given such flexibility will continue to be required for council tax reductions for other circumstances. 
cy-gb	Nid oes unrhyw gynlluniau i ddileu'r pŵer hwn o ystyried y bydd angen hyblygrwydd o'r fath o hyd ar gyfer gostyngiadau yn y dreth gyngor ar gyfer amgylchiadau eraill. 

en-gb	Your views
cy-gb	Eich barn

en-gb	We are seeking the views of individuals and organisations on the current arrangements for the Council Tax Reduction Scheme. 
cy-gb	Rydym yn ceisio barn unigolion a sefydliadau ar y trefniadau presennol ar gyfer Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor. 

en-gb	We welcome evidence about the effect of the existing arrangements and the possible impact of any changes to these policies on households and local councils as well as the rationale for change of this kind. 
cy-gb	Rydym yn croesawu tystiolaeth am effaith y trefniadau presennol a'r effaith y gallai unrhyw newidiadau i'r polisïau hyn ei chael ar aelwydydd a chynghorau lleol yn ogystal â'r rhesymeg dros newid o'r fath. 

en-gb	We are particularly interested in the views of people with lived experience of disadvantaged backgrounds and those who have experience working with groups of the population with protected characteristics. 
cy-gb	Rydym yn arbennig o awyddus i glywed barn pobl â phrofiad bywyd o gefndiroedd dan anfantais a’r rhai â phrofiad o weithio gyda grwpiau o’r boblogaeth â nodweddion gwarchodedig. 

en-gb	Question 13 
cy-gb	Cwestiwn 13 

en-gb	The Welsh Government expects there to be a continued need to support low-income households in paying their council tax bills. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl y bydd angen parhau i roi cymorth i aelwydydd incwm isel dalu eu biliau treth gyngor. 

en-gb	Do you have any views about the design of the current scheme, including whether it should continue to be means-tested? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn ar ddyluniad y cynllun presennol, gan gynnwys a ddylai barhau i fod yn ddibynnol ar brawf modd? 

en-gb	Do you have any general views about the scheme? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn gyffredinol ar y cynllun? 

en-gb	Question 14 
cy-gb	Cwestiwn 14 

en-gb	Should Welsh Ministers have a duty to set a national scheme, to be administered locally by councils, which allows the Welsh Government to make in-year changes if required?  
cy-gb	A ddylai fod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio cynllun cenedlaethol, i'w weinyddu'n lleol gan gynghorau, a fyddai'n galluogi Llywodraeth Cymru i wneud newidiadau yn ystod y flwyddyn, petai angen?  

en-gb	Question 15 
cy-gb	Cwestiwn 15 

en-gb	Should the existing local arrangements form part of the new national scheme for consistency, whilst acknowledging that councils still retain existing discretionary powers under legislation? 
cy-gb	A ddylai'r trefniadau lleol presennol fod yn rhan o'r cynllun cenedlaethol newydd er mwyn sicrhau cysondeb, tra'n cydnabod y bydd cynghorau yn cadw'r pwerau disgresiwn presennol o dan ddeddfwriaeth?  

en-gb	Consultation Questions
cy-gb	Cwestiynau'r Ymgynghoriad

en-gb	Question 1 
cy-gb	Cwestiwn 1 

en-gb	The council tax bands are currently based on property values from 1 April 2003, almost twenty years ago. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae bandiau'r dreth gyngor yn seiliedig ar werthoedd eiddo o 1 Ebrill 2003, bron i 20 mlynedd yn ôl. 

en-gb	Do you agree there should be a council tax revaluation in 2025, with property values based on 1 April 2023, to maintain the credibility of the system and distribute the tax burden more fairly? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid cynnal ymarfer ailbrisio'r dreth gyngor yn 2025, gyda gwerthoedd eiddo yn seiliedig ar 1 Ebrill 2023, er mwyn cynnal hygrededd y system a dosbarthu'r baich treth yn decach? 

en-gb	The purpose would not be to raise additional revenue through this exercise. 
cy-gb	Nid codi refeniw ychwanegol drwy'r ymarfer hwn fyddai'r diben. 

en-gb	Question 2 
cy-gb	Cwestiwn 2 

en-gb	Do you agree the Welsh Government should consider adding more council tax bands (for example at the top and bottom ends of the scale) and refit the bands to help make the system more progressive? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylai Llywodraeth Cymru ystyried ychwanegu rhagor o fandiau'r dreth gyngor (er enghraifft ym mhen uchaf a phen isaf y raddfa) ac ailosod y bandiau er mwyn gwneud y system yn fwy graddoledig? 

en-gb	Question 3 
cy-gb	Cwestiwn 3 

en-gb	The Welsh Government is committed to considering transitional arrangements if needed to smooth the effects of reforms. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ystyried trefniadau trosiannol os bydd eu hangen i liniaru effaith diwygiadau. 

en-gb	What factors should we take into account when designing these arrangements? 
cy-gb	Pa ffactorau y dylem eu hystyried wrth lunio'r trefniadau hyn? 

en-gb	Question 4 
cy-gb	Cwestiwn 4 

en-gb	Do you agree the Welsh Government’s Revenue Support Grant to councils should be adjusted to take account of changes to revenues raised in each local area as a result of council tax reforms? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid addasu Grant Cymorth Refeniw Llywodraeth Cymru i gynghorau er mwyn ystyried newidiadau i'r refeniw a godir ym mhob ardal leol o ganlyniad i ddiwygiadau i'r dreth gyngor? 

en-gb	Question 5 
cy-gb	Cwestiwn 5 

en-gb	Do you agree there should be frequent council tax revaluations at least every five years in the future, to ensure the tax burden is shared fairly amongst taxpayers on a regular basis? 
cy-gb	A ydych yn cytuno y dylid cynnal ymarferion ailbrisio'r dreth gyngor yn aml o leiaf bob pum mlynedd yn y dyfodol, er mwyn sicrhau y caiff y baich treth ei rannu'n deg rhwng trethdalwyr yn rheolaidd? 

en-gb	Question 6 
cy-gb	Cwestiwn 6 

en-gb	When properties are significantly improved, properties are only reviewed and potentially rebanded in certain circumstances, for example when the property is sold to a new owner. 
cy-gb	Pan gaiff eiddo ei wella'n sylweddol, dim ond o dan rai amgylchiadau penodol y caiff eiddo ei adolygu ac, o bosibl, ei ailfandio, er enghraifft pan werthir eiddo i berchennog newydd. 

en-gb	The Welsh Government is seeking views on whether this policy should change in the future. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ceisio barn ynghylch a ddylai'r polisi hwn newid yn y dyfodol. 

en-gb	Question 7 
cy-gb	Cwestiwn 7 

en-gb	Do you have any views on rights of appeal for taxpayers or how council tax debt is managed? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn am hawliau apelio trethdalwyr neu sut y caiff dyled treth gyngor ei reoli? 

en-gb	Please include any suggested improvements for either of these elements. 
cy-gb	Nodwch unrhyw syniadau sydd gennych i wella’r naill elfen neu’r llall. 

en-gb	Question 8 
cy-gb	Cwestiwn 8 

en-gb	What are your views on how the Welsh Government, the Valuation Office Agency, councils, or other organisations can modernise the service provided to taxpayers and improve transparency of the council tax system? 
cy-gb	Beth yw eich barn ar sut y gall Llywodraeth Cymru, Asiantaeth y Swyddfa Brisio, cynghorau neu sefydliadau eraill foderneiddio'r gwasanaeth a ddarperir i drethdalwyr a gwella tryloywder system y dreth gyngor? 

en-gb	Question 9 
cy-gb	Cwestiwn 9 

en-gb	What is your view on the existing discounts, disregarded persons, exemptions or premiums? 
cy-gb	Beth yw eich barn am y disgowntiau, y personau a ddiystyrir, yr eithriadau neu'r premiymau presennol? 

en-gb	For example, do you think the current rules are appropriate and fit-forpurpose? 
cy-gb	Er enghraifft, a yw'r rheolau presennol yn briodol ac yn addas at y diben, yn eich barn chi? 

en-gb	Are there particular aspects of the rules which you think need to change or new rules created? 
cy-gb	A ydych yn credu bod angen newid unrhyw agweddau penodol ar y rheolau neu fod angen llunio rheolau newydd? 

en-gb	Question 10 
cy-gb	Cwestiwn 10 

en-gb	What is your view on whether the Welsh Government should have more flexibility in future to set the rules for the statutory single adult and empty property discounts? 
cy-gb	A ddylai fod gan Lywodraeth Cymru fwy o hyblygrwydd yn y dyfodol i bennu'r rheolau ar gyfer disgowntiau ‘oedolyn sengl’ ac ‘eiddo gwag’ statudol? 

en-gb	Question 11 
cy-gb	Cwestiwn 11 

en-gb	What is your view on how reductions in council tax for properties adapted for use by people living with a disability could be amended, simplified or improved? 
cy-gb	Sut y gellid diwygio, symleiddio neu wella gostyngiadau yn y dreth gyngor ar gyfer eiddo sydd wedi'i addasu i'w ddefnyddio gan bobl sy'n byw ag anabledd? 

en-gb	Question 12 
cy-gb	Cwestiwn 12 

en-gb	Should the Welsh Government be able to amend titles and descriptions of any discount, disregarded person or exemption? 
cy-gb	A ddylai Llywodraeth Cymru allu diwygio teitlau unrhyw ddisgowntiau, personau a ddiystyrir neu eithriadau a'r disgrifiadau ohonynt? 

en-gb	Do you think any of the current titles should be changed? 
cy-gb	A ddylai unrhyw rai o'r teitlau presennol gael eu newid, yn eich barn chi? 

en-gb	What would you consider to be a more appropriate term to replace ‘severely mentally impaired’? 
cy-gb	Beth fyddai'n derm mwy priodol i'w ddefnyddio yn lle ‘â nam meddyliol difrifol’? 

en-gb	Question 13 
cy-gb	Cwestiwn 13 

en-gb	The Welsh Government expects there to be a continued need to support low-income households in paying their council tax bills.  
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl y bydd angen parhau i roi cymorth i aelwydydd incwm isel dalu eu biliau treth gyngor. 

en-gb	Do you have any views about the design of the current scheme, including whether it should continue to be means-tested? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn ar ddyluniad y cynllun presennol, gan gynnwys a ddylai barhau i fod yn ddibynnol ar brawf modd? 

en-gb	Do you have any general views about the scheme? 
cy-gb	A oes gennych unrhyw farn gyffredinol ar y cynllun? 

en-gb	Question 14 
cy-gb	Cwestiwn 14 

en-gb	Should Welsh Ministers have a duty to set a national scheme to be administered locally by councils, which allows the Welsh Government to make in-year changes if required? 
cy-gb	A ddylai fod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio cynllun cenedlaethol, i'w weinyddu'n lleol gan gynghorau, a fyddai'n galluogi Llywodraeth Cymru i wneud newidiadau yn ystod y flwyddyn, petai angen? 

en-gb	Question 15 
cy-gb	Cwestiwn 15 

en-gb	Should the existing local arrangements form part of the new national scheme for consistency, whilst acknowledging that councils still retain existing discretionary powers under legislation? 
cy-gb	A ddylai'r trefniadau lleol presennol fod yn rhan o'r cynllun cenedlaethol newydd er mwyn sicrhau cysondeb, tra'n cydnabod y bydd cynghorau yn cadw'r pwerau disgresiwn presennol o dan ddeddfwriaeth? 

en-gb	Question 16
cy-gb	Cwestiwn 16

en-gb	We would like to know your views on the effects that the proposed policies would have on the Welsh language, specifically on opportunities for people to use Welsh and on treating the Welsh language no less favourably than English. 
cy-gb	Hoffem wybod eich barn am yr effeithiau y byddai'r polisïau arfaethedig yn eu cael ar y Gymraeg, yn benodol ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg ac ar beidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg. 

en-gb	What effects do you think there would be?  
cy-gb	Beth fyddai'r effeithiau, yn eich barn chi? 

en-gb	How could positive effects be increased, or negative effects be mitigated?  
cy-gb	Sut mae cynyddu effeithiau cadarnhaol neu liniaru effeithiau negyddol? 

en-gb	Question 17
cy-gb	Cwestiwn 17

en-gb	Please also explain how you believe the proposed policies could be formulated or changed so as to have positive effects or increased positive effects on opportunities for people to use the Welsh language and on treating the Welsh language no less favourably than the English language, and no adverse effects on opportunities for people to use the Welsh language and on treating the Welsh language no less favourably than the English language.  
cy-gb	Esboniwch hefyd sut, yn eich barn chi, y gallai'r polisïau arfaethedig gael eu llunio neu eu newid er mwyn sicrhau effeithiau cadarnhaol neu effeithiau cadarnhaol cynyddol ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg ac ar beidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg, ac atal unrhyw effeithiau andwyol ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg ac ar beidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg.  

en-gb	Question 18
cy-gb	Cwestiwn 18

en-gb	We have asked a number of specific questions. 
cy-gb	Rydym wedi gofyn nifer o gwestiynau penodol. 

en-gb	If you have any related issues which we have not specifically addressed, please use this space to report them.
cy-gb	Os oes gennych unrhyw bwyntiau cysylltiedig nad ydym wedi ymdrin â nhw'n benodol, defnyddiwch y lle hwn i'w nodi. 

en-gb	Annex A: 
cy-gb	Atodiad A: 

en-gb	Geographical Variations in the Tax-Base 
cy-gb	Amrywiadau Daearyddol yn y Sylfaen Drethu 

en-gb	Table 1 shows the total number of properties liable for council tax across Wales and by council, as well as the number of Band D equivalent properties and Band D charge. 
cy-gb	Dengys Tabl 1 gyfanswm yr eiddo y mae'n rhaid talu'r dreth gyngor arnynt ledled Cymru ac yn ôl cyngor, yn ogystal â nifer yr eiddo sy'n cyfateb i Fand D a thâl Band D. 

en-gb	The Band D charge ranges from £1,573 in Caerphilly to £2,099 in Blaenau Gwent.  
cy-gb	Mae tâl band D yn amrywio o £1,573 yng Nghaerffili i £2,099 ym Mlaenau Gwent.  

en-gb	Table 1: 
cy-gb	Tabl 1: 

en-gb	Council Tax Properties in Wales by Council Area, 2022-23 
cy-gb	Eiddo Treth Gyngor yng Nghymru yn ôl Ardal Cyngor, 202223

en-gb	Number of domestic dwellings 
cy-gb	Nifer yr anheddau domestig 

en-gb	Tax-base 
cy-gb	Sylfaen drethu 

en-gb	(Number of Band 
cy-gb	(Nifer yr eiddo sy'n cyfateb i 

en-gb	D equivalent properties) 
cy-gb	Fand D) 

en-gb	Band D charge 
cy-gb	Tâl Band D 

en-gb	Isle of Anglesey 
cy-gb	Ynys Môn 

en-gb	35,366 
cy-gb	35,366 

en-gb	32,392 
cy-gb	32,392 

en-gb	£1,738 
cy-gb	£1,738 

en-gb	Gwynedd 
cy-gb	Gwynedd 

en-gb	59,764 
cy-gb	59,764 

en-gb	54,257 
cy-gb	54,257 

en-gb	£1,893 
cy-gb	£1,893 

en-gb	Conwy 
cy-gb	Conwy 

en-gb	57,731 
cy-gb	57,731 

en-gb	52,062 
cy-gb	52,062 

en-gb	£1,803 
cy-gb	£1,803 

en-gb	Denbighshire 
cy-gb	Sir Ddinbych 

en-gb	45,963 
cy-gb	45,963 

en-gb	41,219 
cy-gb	41,219 

en-gb	£1,853 
cy-gb	£1,853 

en-gb	Flintshire 
cy-gb	Sir y Fflint 

en-gb	70,685 
cy-gb	70,685 

en-gb	66,187 
cy-gb	66,187 

en-gb	£1,815 
cy-gb	£1,815 

en-gb	Wrexham 
cy-gb	Wrecsam 

en-gb	61,158 
cy-gb	61,158 

en-gb	54,815 
cy-gb	54,815 

en-gb	£1,741 
cy-gb	£1,741 

en-gb	Powys 
cy-gb	Powys 

en-gb	65,658 
cy-gb	65,658 

en-gb	63,842 
cy-gb	63,842 

en-gb	£1,814 
cy-gb	£1,814 

en-gb	Ceredigion 
cy-gb	Ceredigion 

en-gb	35,656 
cy-gb	35,656 

en-gb	32,885 
cy-gb	32,885 

en-gb	£1,777 
cy-gb	£1,777 

en-gb	Pembrokeshire 
cy-gb	Sir Benfro 

en-gb	62,331 
cy-gb	62,331 

en-gb	61,307 
cy-gb	61,307 

en-gb	£1,579 
cy-gb	£1,579 

en-gb	Carmarthenshire 
cy-gb	Sir Gaerfyrddin 

en-gb	89,281 
cy-gb	89,281 

en-gb	76,614 
cy-gb	76,614 

en-gb	£1,780 
cy-gb	£1,780 

en-gb	Swansea 
cy-gb	Abertawe 

en-gb	114,686 
cy-gb	114,686 

en-gb	96,491 
cy-gb	96,491 

en-gb	£1,782 
cy-gb	£1,782 

en-gb	Neath Port Talbot 
cy-gb	Castell-nedd Port Talbot 

en-gb	66,941 
cy-gb	66,941 

en-gb	49,635 
cy-gb	49,635 

en-gb	£2,012 
cy-gb	£2,012 

en-gb	Bridgend 
cy-gb	Pen-y-bont ar Ogwr 

en-gb	65,558 
cy-gb	65,558 

en-gb	55,968 
cy-gb	55,968 

en-gb	£1,951 
cy-gb	£1,951 

en-gb	Vale of Glamorgan 
cy-gb	Bro Morgannwg 

en-gb	61,073 
cy-gb	61,073 

en-gb	63,578 
cy-gb	63,578 

en-gb	£1,751 
cy-gb	£1,751 

en-gb	Rhondda Cynon Taf 
cy-gb	Rhondda Cynon Taf 

en-gb	110,569 
cy-gb	110,569 

en-gb	79,904 
cy-gb	79,904 

en-gb	£1,886 
cy-gb	£1,886 

en-gb	Merthyr Tydfil 
cy-gb	Merthyr Tudful 

en-gb	27,663 
cy-gb	27,663 

en-gb	19,362 
cy-gb	19,362 

en-gb	£2,050 
cy-gb	£2,050 

en-gb	Caerphilly 
cy-gb	Caerffili 

en-gb	80,516 
cy-gb	80,516 

en-gb	62,628 
cy-gb	62,628 

en-gb	£1,573 
cy-gb	£1,573 

en-gb	Blaenau Gwent 
cy-gb	Blaenau Gwent 

en-gb	32,951 
cy-gb	32,951 

en-gb	21,976 
cy-gb	21,976 

en-gb	£2,099 
cy-gb	£2,099 

en-gb	Torfaen 
cy-gb	Torfaen 

en-gb	42,919 
cy-gb	42,919 

en-gb	34,845 
cy-gb	34,845 

en-gb	£1,803 
cy-gb	£1,803 

en-gb	Monmouthshire 
cy-gb	Sir Fynwy 

en-gb	43,381 
cy-gb	43,381 

en-gb	47,851 
cy-gb	47,851 

en-gb	£1,847 
cy-gb	£1,847 

en-gb	Newport 
cy-gb	Casnewydd 

en-gb	69,949 
cy-gb	69,949 

en-gb	61,838 
cy-gb	61,838 

en-gb	£1,583 
cy-gb	£1,583 

en-gb	Cardiff 
cy-gb	Caerdydd 

en-gb	163,206 
cy-gb	163,206 

en-gb	151,329 
cy-gb	151,329 

en-gb	£1,640 
cy-gb	£1,640 

en-gb	Wales 
cy-gb	Cymru 

en-gb	1,463,005 
cy-gb	1,463,005 

en-gb	1,280,985 
cy-gb	1,280,985 

en-gb	£1,777 
cy-gb	£1,777 

en-gb	Table 2 shows the percentage of council tax properties by band and council area. 
cy-gb	Dengys Tabl 2 ganran eiddo’r dreth gyngor yn ôl band ac ardal cyngor. 

en-gb	For example, the percentage of Band D properties varies from 5% in Blaenau Gwent to 23% in Cardiff.     
cy-gb	Er enghraifft, mae canran yr eiddo ym Mand D yn amrywio o 5% ym Mlaenau Gwent i 23% yng Nghaerdydd.     

en-gb	Table 2: 
cy-gb	Tabl 2: 

en-gb	Percentage of Council Tax Properties by Band and Council Area, 2022-23 
cy-gb	Canran Eiddo’r Dreth Gyngor yn ôl Band ac Ardal Cyngor, 2022-23 

en-gb	Number 
cy-gb	Nifer 

en-gb	A 
cy-gb	A 

en-gb	B 
cy-gb	B 

en-gb	C 
cy-gb	C 

en-gb	D 
cy-gb	D 

en-gb	E 
cy-gb	E 

en-gb	F 
cy-gb	F 

en-gb	G 
cy-gb	G 

en-gb	H 
cy-gb	H 

en-gb	I 
cy-gb	I 

en-gb	Isle of Anglesey 
cy-gb	Ynys Môn 

en-gb	35,366 
cy-gb	35,366 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	0.5% 
cy-gb	0.5% 

en-gb	0.2% 
cy-gb	0.2% 

en-gb	Gwynedd 
cy-gb	Gwynedd 

en-gb	59,764 
cy-gb	59,764 

en-gb	15% 
cy-gb	15% 

en-gb	26% 
cy-gb	26% 

en-gb	20% 
cy-gb	20% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Conwy 
cy-gb	Conwy 

en-gb	57,731 
cy-gb	57,731 

en-gb	9% 
cy-gb	9% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	27% 
cy-gb	27% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	9% 
cy-gb	9% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	0.7% 
cy-gb	0.7% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	Denbighshire 
cy-gb	Sir Ddinbych 

en-gb	45,963 
cy-gb	45,963 

en-gb	9% 
cy-gb	9% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	32% 
cy-gb	32% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	12% 
cy-gb	12% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	0.7% 
cy-gb	0.7% 

en-gb	0.4% 
cy-gb	0.4% 

en-gb	Flintshire 
cy-gb	Sir y Fflint 

en-gb	70,685 
cy-gb	70,685 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	29% 
cy-gb	29% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	5% 
cy-gb	5% 

en-gb	0.8% 
cy-gb	0.8% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	Wrexham 
cy-gb	Wrecsam 

en-gb	61,158 
cy-gb	61,158 

en-gb	7% 
cy-gb	7% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	28% 
cy-gb	28% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0.5% 
cy-gb	0.5% 

en-gb	Powys 
cy-gb	Powys 

en-gb	65,658 
cy-gb	65,658 

en-gb	9% 
cy-gb	9% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	20% 
cy-gb	20% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	0.9% 
cy-gb	0.9% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	Ceredigion 
cy-gb	Ceredigion 

en-gb	35,656 
cy-gb	35,656 

en-gb	5% 
cy-gb	5% 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	25% 
cy-gb	25% 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	0% 
cy-gb	0% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Pembrokeshire 
cy-gb	Sir Benfro 

en-gb	62,331 
cy-gb	62,331 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	15% 
cy-gb	15% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	18% 
cy-gb	18% 

en-gb	20% 
cy-gb	20% 

en-gb	9% 
cy-gb	9% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	0.5% 
cy-gb	0.5% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Carmarthenshire 
cy-gb	Sir Gaerfyrddin 

en-gb	89,281 
cy-gb	89,281 

en-gb	10% 
cy-gb	10% 

en-gb	27% 
cy-gb	27% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	15% 
cy-gb	15% 

en-gb	7% 
cy-gb	7% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Swansea 
cy-gb	Abertawe 

en-gb	114,686 
cy-gb	114,686 

en-gb	15% 
cy-gb	15% 

en-gb	25% 
cy-gb	25% 

en-gb	22% 
cy-gb	22% 

en-gb	15% 
cy-gb	15% 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	7% 
cy-gb	7% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	1.0% 
cy-gb	1.0% 

en-gb	0.5% 
cy-gb	0.5% 

en-gb	Neath Port Talbot 
cy-gb	Castell-nedd Port Talbot 

en-gb	66,941 
cy-gb	66,941 

en-gb	20% 
cy-gb	20% 

en-gb	41% 
cy-gb	41% 

en-gb	18% 
cy-gb	18% 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	7% 
cy-gb	7% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0.2% 
cy-gb	0.2% 

en-gb	0.0% 
cy-gb	0.0% 

en-gb	Bridgend 
cy-gb	Pen-y-bont ar Ogwr 

en-gb	65,558 
cy-gb	65,558 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	22% 
cy-gb	22% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	12% 
cy-gb	12% 

en-gb	7% 
cy-gb	7% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	0.4% 
cy-gb	0.4% 

en-gb	0.2% 
cy-gb	0.2% 

en-gb	Vale of Glamorgan 
cy-gb	Bro Morgannwg 

en-gb	61,073 
cy-gb	61,073 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	11% 
cy-gb	11% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	12% 
cy-gb	12% 

en-gb	10% 
cy-gb	10% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	1.7% 
cy-gb	1.7% 

en-gb	Rhondda Cynon Taf 
cy-gb	Rhondda Cynon Taf 

en-gb	110,569 
cy-gb	110,569 

en-gb	42% 
cy-gb	42% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0.2% 
cy-gb	0.2% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Merthyr Tydfil 
cy-gb	Merthyr Tudful 

en-gb	27,663 
cy-gb	27,663 

en-gb	51% 
cy-gb	51% 

en-gb	24% 
cy-gb	24% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0% 
cy-gb	0% 

en-gb	0.0% 
cy-gb	0.0% 

en-gb	Caerphilly 
cy-gb	Caerffili 

en-gb	80,516 
cy-gb	80,516 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	33% 
cy-gb	33% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	12% 
cy-gb	12% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Blaenau Gwent 
cy-gb	Blaenau Gwent 

en-gb	32,951 
cy-gb	32,951 

en-gb	58% 
cy-gb	58% 

en-gb	25% 
cy-gb	25% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	5% 
cy-gb	5% 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	0% 
cy-gb	0% 

en-gb	0% 
cy-gb	0% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Torfaen 
cy-gb	Torfaen 

en-gb	42,919 
cy-gb	42,919 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	31% 
cy-gb	31% 

en-gb	28% 
cy-gb	28% 

en-gb	10% 
cy-gb	10% 

en-gb	10% 
cy-gb	10% 

en-gb	5% 
cy-gb	5% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	0% 
cy-gb	0% 

en-gb	0.1% 
cy-gb	0.1% 

en-gb	Monmouthshire 
cy-gb	Sir Fynwy 

en-gb	43,381 
cy-gb	43,381 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	17% 
cy-gb	17% 

en-gb	18% 
cy-gb	18% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	1.5% 
cy-gb	1.5% 

en-gb	Newport 
cy-gb	Casnewydd 

en-gb	69,949 
cy-gb	69,949 

en-gb	10% 
cy-gb	10% 

en-gb	22% 
cy-gb	22% 

en-gb	26% 
cy-gb	26% 

en-gb	18% 
cy-gb	18% 

en-gb	12% 
cy-gb	12% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	0.8% 
cy-gb	0.8% 

en-gb	0.3% 
cy-gb	0.3% 

en-gb	Cardiff 
cy-gb	Caerdydd 

en-gb	163,206 
cy-gb	163,206 

en-gb	3% 
cy-gb	3% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	23% 
cy-gb	23% 

en-gb	19% 
cy-gb	19% 

en-gb	13.3% 
cy-gb	13.3% 

en-gb	6% 
cy-gb	6% 

en-gb	2% 
cy-gb	2% 

en-gb	1% 
cy-gb	1% 

en-gb	Wales 
cy-gb	Cymru 

en-gb	1,463,005 
cy-gb	1,463,005 

en-gb	14% 
cy-gb	14% 

en-gb	21% 
cy-gb	21% 

en-gb	22% 
cy-gb	22% 

en-gb	16% 
cy-gb	16% 

en-gb	13% 
cy-gb	13% 

en-gb	8% 
cy-gb	8% 

en-gb	4% 
cy-gb	4% 

en-gb	0.9% 
cy-gb	0.9% 

en-gb	0.4% 
cy-gb	0.4% 

en-gb	35 
cy-gb	38 

en-gb	Annex B: 
cy-gb	Atodiad B:

en-gb	List of discounts, disregarded persons, exemptions and premiums 
cy-gb	Rhestr o ddisgowntiau, personau a ddiystyrir, eithriadau a phremiymau 

en-gb	Discounts 
cy-gb	Disgowntiau 

en-gb	Class A – a property that is: 
cy-gb	Dosbarth A – eiddo: 

en-gb	not the sole or main residence of a person 
cy-gb	nad yw'n unig breswylfa nac yn brif breswylfa person 

en-gb	furnished; and 
cy-gb	sydd wedi'i ddodrefnu;  

en-gb	occupation is prohibited by law for a continuous period of at least 28 days in the relevant year. 
cy-gb	y mae'r gyfraith yn gwahardd ei feddiannu am gyfnod parhaus o 28 diwrnod o leiaf yn y flwyddyn berthnasol. 

en-gb	Class A includes properties that are used as seasonal homes, for example chalets. 
cy-gb	Mae Dosbarth A yn cynnwys eiddo a ddefnyddir fel cartrefi tymhorol, er enghraifft cabanau gwyliau. 

en-gb	Class B – a property that is: 
cy-gb	Dosbarth B – eiddo: 

en-gb	not the sole or main residence of a person 
cy-gb	nad yw'n unig breswylfa nac yn brif breswylfa person 

en-gb	furnished; and 
cy-gb	sydd wedi'i ddodrefnu;  

en-gb	occupation is not  prohibited by law for a continuous period of at least 28 days in the relevant year. 
cy-gb	nad yw'r gyfraith yn gwahardd ei feddiannu am gyfnod parhaus o 28 diwrnod o leiaf yn y flwyddyn berthnasol. 

en-gb	Class B includes properties that are second homes. 
cy-gb	Mae Dosbarth B yn cynnwys eiddo sy'n ail gartrefi. 

en-gb	Class C – a property that is: 
cy-gb	Dosbarth C – eiddo: 

en-gb	unoccupied and substantially unfurnished. 
cy-gb	(a) heb ei feddiannu (b) heb fawr o ddodrefn. 

en-gb	Class C includes properties that are currently considered to be long-term empty (more than 12 months). 
cy-gb	Mae Dosbarth C yn cynnwys eiddo yr ystyrir ar hyn o bryd ei fod yn eiddo gwag hirdymor (mwy na 12 mis). 

en-gb	There are exceptions to the above classes where a council cannot choose to reduce the 50% discount. 
cy-gb	Ceir eithriadau i'r dosbarthiadau uchod lle na all cyngor ddewis lleihau'r disgownt o 50%. 

en-gb	These are as follows. 
cy-gb	Mae'r eithriadau hyn fel a ganlyn. 

en-gb	A pitch occupied by a caravan, or mooring occupied by a boat – the 50% discount cannot be reduced for such spaces. 
cy-gb	Llain a feddiennir gan garafán neu angorfa a feddiennir gan gwch – ni ellir lleihau'r disgownt o 50% ar gyfer lleoedd o'r fath. 

en-gb	Any empty property where the former occupier has died and the liable person is their personal representative, and neither probate nor letters of administration have been granted (for a period of up to 12 months). 
cy-gb	Unrhyw eiddo gwag pan fo’r cyn-feddiannydd wedi marw a phan mai ei gynrychiolydd personol yw'r person atebol, ac nad yw profiant na llythyrau gweinyddu wedi'u rhoi (am gyfnod o hyd at 12 mis). 

en-gb	Any property which is left empty because a person lives in a different, job-related, property which has been provided to them for the purposes of carrying out their employment. 
cy-gb	Unrhyw eiddo a adawyd yn wag am fod person yn byw mewn eiddo gwahanol sy'n gysylltiedig â swydd a ddarparwyd iddo at ddibenion gwneud ei waith. 

en-gb	Disregarded Persons 
cy-gb	Personau a Ddiystyrir 

en-gb	Category 
cy-gb	Categori 

en-gb	Description 
cy-gb	Disgrifiad 

en-gb	Number disregarded in 2021-22 
cy-gb	Nifer a ddiystyrir yn 

en-gb	Students 
cy-gb	2021-22 

en-gb	Full-time students; student nurses; a young person on a government training scheme or apprenticeship; Foreign Language Assistants on the official British Council programme 
cy-gb	Myfyrwyr Myfyrwyr amser llawn; nyrsys dan hyfforddiant; person ifanc ar un o gynlluniau hyfforddi neu brentisiaethau'r Llywodraeth; Cynorthwywyr Ieithoedd Tramor ar raglen swyddogol y Bristish Council 

en-gb	8,428 
cy-gb	8,428 

en-gb	Severely mentally impaired 
cy-gb	Â nam meddyliol difrifol 

en-gb	Someone who is severely mentally impaired and in receipt of qualifying benefits 
cy-gb	Rhywun sydd â nam meddyliol difrifol ac sy'n cael budd-daliadau cymwys 

en-gb	6,845 
cy-gb	6,845 

en-gb	Care workers  
cy-gb	Gweithwyr gofal  

en-gb	A live-in care worker 
cy-gb	Gweithiwr gofal sy'n byw gyda'r cleient 

en-gb	2,935 
cy-gb	2,935 

en-gb	Patients in care homes 
cy-gb	Cleifion mewn cartrefi gofal 

en-gb	A care home resident; someone living in a hostel which provides care 
cy-gb	Unigolyn sy'n preswylio mewn cartref gofal; rhywun sy'n byw mewn hostel sy'n darparu gofal 

en-gb	1,534 
cy-gb	1,534 

en-gb	Persons where child benefit is payable  
cy-gb	Unigolion lle mae budddal plant yn daladwy  

en-gb	Anyone aged 17 or under; someone aged 
cy-gb	Unrhyw un 17 oed neu iau; 

en-gb	18 but still entitled to Child Benefit 
cy-gb	rhywun 18 oed sy'n dal i fod yn gymwys i gael Budd-dal Plant 

en-gb	682 
cy-gb	682 

en-gb	Persons in detention 
cy-gb	Unigolion dan gadwad 

en-gb	A prisoner or someone in detention awaiting deportation or under mental health legislation 
cy-gb	Carcharor neu rywun dan gadwad sy'n aros i gael ei allgludo neu o dan ddeddfwriaeth iechyd meddwl 

en-gb	108 
cy-gb	108 

en-gb	Residents of certain dwellings 
cy-gb	Unigolion sy'n byw mewn anheddau penodol 

en-gb	Someone staying in a hostel or night shelter 
cy-gb	Rhywun sy'n aros mewn hostel neu loches nos 

en-gb	80 
cy-gb	80 

en-gb	Hospital patients 
cy-gb	Cleifion yn yr ysbyty 

en-gb	A long-term hospital patient 
cy-gb	Claf hirdymor mewn ysbyty 

en-gb	61 
cy-gb	61 

en-gb	Class A – International 
cy-gb	Dosbarth A – Pencadlysoedd 

en-gb	Headquarters and 
cy-gb	Rhyngwladol a 

en-gb	Defence Organisations 
cy-gb	Sefydliadau Amddiffyn 

en-gb	1 
cy-gb	1 

en-gb	Class B – Religious Communities 
cy-gb	Dosbarth B – Cymunedau Crefyddol 

en-gb	A member of a religious community dependent on the community to provide for their material needs 
cy-gb	Aelod o gymuned grefyddol sy'n dibynnu ar y gymuned i ddiwallu ei anghenion materol 

en-gb	94 
cy-gb	94 

en-gb	Class C – School and college leavers 
cy-gb	Dosbarth C – Unigolion sy'n gadael yr ysgol neu goleg 

en-gb	A school or college leaver aged under 20 and who left school or college after 30 April, is disregarded until 1 November 
cy-gb	Diystyrir unigolyn dan 20 oed sy'n gadael yr ysgol neu goleg ac a adawodd yr ysgol neu goleg ar ôl 30 Ebrill, tan 1 Tachwedd 

en-gb	148 
cy-gb	148 

en-gb	Class D – Visiting forces 
cy-gb	Dosbarth D – Lluoedd arfog sy'n ymweld 

en-gb	A member of a visiting armed force and their dependants 
cy-gb	Aelod o lu arfog sy'n ymweld, a'i ddibynyddion 

en-gb	Class E – Spouses, civil partners and dependants of students 
cy-gb	Dosbarth E – Gwŷr neu wragedd, partneriaid sifil a dibynyddion myfyrwyr 

en-gb	A spouse, civil partner or a dependant of a student who is a non-British Citizen and who, under immigration rules, is not allowed to work in the UK or claim benefit 
cy-gb	Priod, partner sifil neu ddibynnydd myfyriwr nad yw'n Ddinesydd Prydeinig ac na chaniateir iddo/iddi, o dan reolau mewnfudo, weithio yn y DU na hawlio budd-daliadau 

en-gb	Class F – Diplomats 
cy-gb	Dosbarth F – Diplomyddion 

en-gb	Diplomats and people who benefit from diplomatic immunity 
cy-gb	Diplomyddion a phobl sydd ag imiwnedd diplomyddol 

en-gb	Class G – Care leavers 
cy-gb	Dosbarth G – Unigolion sy'n gadael gofal 

en-gb	A care-leaver aged 24 or under 
cy-gb	Unigolyn 24 oed neu iau sy'n gadael gofal 

en-gb	139 
cy-gb	139 

en-gb	Exemptions 
cy-gb	Eithriadau 

en-gb	Class 
cy-gb	Dosbarth 

en-gb	Description 
cy-gb	Disgrifiad 

en-gb	Number exempt in 
cy-gb	Nifer wedi'i eithrio yn 

en-gb	2022-23 
cy-gb	2022-23 

en-gb	A 
cy-gb	A 

en-gb	Uninhabitable property and empty property undergoing structural alteration or repairs. 
cy-gb	Eiddo anaddas i fyw ynddo ac eiddo gwag sy'n destun gwaith addasu strwythurol neu waith atgyweirio. 

en-gb	Applies for a maximum of 12 months if the property remains empty and unfurnished 
cy-gb	Mae'n gymwys am hyd at 12 mis os bydd yr eiddo yn parhau i fod yn wag a heb ddodrefn 

en-gb	4,069 
cy-gb	4,069 

en-gb	B 
cy-gb	B 

en-gb	Unoccupied property owned by a charity, for up to six months since last occupied 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu sy'n perthyn i elusen, am hyd at chwe mis ers y tro diwethaf iddo gael ei feddiannu 

en-gb	41 
cy-gb	41 

en-gb	C 
cy-gb	C 

en-gb	Empty and unfurnished property for up to six months after the property became vacant 
cy-gb	Eiddo gwag a heb ddodrefn am hyd at chwe mis ar ôl i'r eiddo ddod yn wag 

en-gb	14,866 
cy-gb	14,866 

en-gb	D 
cy-gb	D 

en-gb	Unoccupied property because the person who would otherwise occupy it is in detention under certain enactments 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu am fod yr unigolyn a fyddai fel arall yn ei feddiannu dan gadwad o dan ddeddfiadau penodol 

en-gb	194 
cy-gb	194 

en-gb	E 
cy-gb	E 

en-gb	Unoccupied property because the person who would otherwise occupy it is in hospital or a care home 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu am fod yr unigolyn a fyddai fel arall yn ei feddiannu yn yr ysbyty neu mewn cartref gofal 

en-gb	2,828 
cy-gb	2,828 

en-gb	F 
cy-gb	F 

en-gb	Unoccupied property where probate or letters of administration have not yet been granted, and for up to six months after the grant is made 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu pan nad yw profiant na llythyrau gweinyddu wedi'u rhoi eto, ac am hyd at chwe mis ar ôl i brofiant neu lythyrau gweinyddu gael ei roi/eu rhoi 

en-gb	7,543 
cy-gb	7,543 

en-gb	G 
cy-gb	G 

en-gb	Unoccupied property where occupation is prohibited by law 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu y gwaherddir ei feddiannu yn ôl y gyfraith 

en-gb	579 
cy-gb	579 

en-gb	H 
cy-gb	H 

en-gb	Unoccupied property held available for use of ministers of religion from which to carry out their duties 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu a ddelir ar gael i'w ddefnyddio gan weinidogion crefydd lle maent yn cyflawni eu dyletswyddau 

en-gb	104 
cy-gb	104 

en-gb	I 
cy-gb	I 

en-gb	Unoccupied because the person subject to the tax has their sole or main residence elsewhere in order to receive care 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu am fod unig breswylfa neu brif breswylfa’r unigolyn atebol am y dreth rywle arall er mwyn iddo gael gofal 

en-gb	337 
cy-gb	337 

en-gb	J 
cy-gb	J 

en-gb	Unoccupied because the person subject to the tax has their sole or main residence elsewhere in order to provide care 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu am fod unig breswylfa neu brif breswylfa'r unigolyn atebol am y dreth rywle arall er mwyn iddo ddarparu gofal 

en-gb	110 
cy-gb	110 

en-gb	K 
cy-gb	K 

en-gb	Unoccupied where the person subject to the tax is a student and has been since he/she last occupied the property 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu pan fo'r unigolyn atebol am y dreth yn fyfyriwr ac mae wedi bod yn fyfyriwr ers y tro diwethaf iddo feddiannu'r eiddo 

en-gb	9 
cy-gb	9 

en-gb	L 
cy-gb	L 

en-gb	Unoccupied property that has been repossessed 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu sydd wedi'i adfeddu 

en-gb	108 
cy-gb	108 

en-gb	M 
cy-gb	M 

en-gb	A hall of residence provided predominantly for student accommodation 
cy-gb	Neuadd breswyl a ddarperir yn bennaf ar gyfer llety myfyrwyr 

en-gb	3,368 
cy-gb	3,368 

en-gb	N 
cy-gb	N 

en-gb	A property occupied only by students, foreign spouses of students or school and college leavers 
cy-gb	Eiddo a feddiennir gan fyfyrwyr, gwŷr neu wragedd tramor myfyrwyr neu unigolion sy'n gadael yr ysgol neu goleg yn unig 

en-gb	16,734 
cy-gb	16,734 

en-gb	O 
cy-gb	O 

en-gb	Armed forces accommodation 
cy-gb	Llety'r lluoedd arfog 

en-gb	835 
cy-gb	835 

en-gb	P 
cy-gb	P 

en-gb	Visiting forces accommodation 
cy-gb	Llety lluoedd arfog sy'n ymweld 

en-gb	3 
cy-gb	3 

en-gb	Q 
cy-gb	Q 

en-gb	Unoccupied property left empty by a bankrupt person 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu a adawyd yn wag gan fethdalwr 

en-gb	19 
cy-gb	19 

en-gb	R 
cy-gb	R 

en-gb	Unused caravan pitch or boat mooring 
cy-gb	Llain carafán neu angorfa cwch nas defnyddir 

en-gb	185 
cy-gb	185 

en-gb	S 
cy-gb	S 

en-gb	A property occupied only by people aged under 18 
cy-gb	Eiddo a feddiennir gan bobl o dan 18 oed yn unig 

en-gb	351 
cy-gb	351 

en-gb	T 
cy-gb	T 

en-gb	Unoccupied property that forms a part of a single property which includes another property and may not be let separately from the other property without a breach of planning control 
cy-gb	Eiddo heb ei feddiannu sy'n rhan o un eiddo sy'n cynnwys eiddo arall ac na ellir ei osod ar wahân i'r eiddo arall heb dorri rheolau cynllunio 

en-gb	376 
cy-gb	376 

en-gb	U 
cy-gb	U 

en-gb	A property occupied only by severely mentally impaired people 
cy-gb	Eiddo a feddiennir gan bobl â nam meddyliol difrifol yn unig 

en-gb	5,291 
cy-gb	5,291 

en-gb	V 
cy-gb	V 

en-gb	A property in which at least one person who would otherwise be liable is a diplomat 
cy-gb	Eiddo lle mae o leiaf un unigolyn a fyddai fel arall yn atebol yn ddiplomydd 

en-gb	2 
cy-gb	2 

en-gb	W 
cy-gb	W 

en-gb	A property which forms part of a single property, including at least one other property, and which is the sole or main residence of a dependent relative of a person who is resident in the other property (eg an annexe) 
cy-gb	Eiddo sy'n rhan o un eiddo, gan gynnwys o leiaf un eiddo arall, ac sy'n unig breswylfa neu'n brif breswylfa i berthynas dibynnol unigolyn sy'n byw yn yr eiddo arall (e.e. anecs) 

en-gb	470 
cy-gb	470 

en-gb	Class 
cy-gb	Dosbarth 

en-gb	Description 
cy-gb	Disgrifiad 

en-gb	Number exempt in 
cy-gb	Nifer wedi'i eithrio yn 

en-gb	2022-23 
cy-gb	2022-23 

en-gb	X 
cy-gb	X 

en-gb	A property occupied only by a care leaver or care leavers under the age of 25 
cy-gb	Eiddo a feddiennir gan unigolyn neu unigolion sy'n gadael gofal o dan 25 oed yn unig 

en-gb	764 
cy-gb	764 

en-gb	Exceptions to premiums 
cy-gb	Eithriadau rhag talu premiymau 

en-gb	Class 
cy-gb	Dosbarth

en-gb	Definition
cy-gb	Diffiniad

en-gb	Application 
cy-gb	Cymhwyso 

en-gb	Class 1 
cy-gb	Dosbarth 1 

en-gb	Properties being marketed for sale (time-limited one year) 
cy-gb	Eiddo sy'n cael ei farchnata i'w werthu (am gyfnod penodedig o flwyddyn) 

en-gb	The property must be on the market for sale at a reasonable price 
cy-gb	Rhaid i'r eiddo fod ar y farchnad i'w werthu am bris rhesymol 

en-gb	Class 2 
cy-gb	Dosbarth 2 

en-gb	Properties being marketed for let (time-limited one year) 
cy-gb	Eiddo sy'n cael ei farchnata i'w osod (am gyfnod penodedig o flwyddyn) 

en-gb	The property must be on the market for let at a reasonable rent, that is, the rent the property would be expected to fetch having regard to comparable properties 
cy-gb	Rhaid i'r eiddo fod ar y farchnad i'w osod arm rent rhesymol, hynny yw, y rhent y disgwylid i'r eiddo ei gael o ystyried eiddo cymaradwy 

en-gb	Class 3 
cy-gb	Dosbarth 3 

en-gb	Annexes treated as part of the main property 
cy-gb	Anecsau sy'n cael eu trin fel rhan o'r prif eiddo 

en-gb	Where an owner has adapted their property to provide an annexe and the annexe is now being used as part of the main property 
cy-gb	Pan fydd perchennog wedi addasu ei eiddo i ddarparu anecs ac mae'r anecs bellach yn cael ei ddefnyddio fel rhan o'r prif eiddo 

en-gb	Class 4 
cy-gb	Dosbarth 4 

en-gb	In armed forces accommodation elsewhere 
cy-gb	Yn llety'r lluoedd arfog rywle arall 

en-gb	Properties that would be a person’s sole or main residence, but which is unoccupied because the person lives in armed forces accommodation 
cy-gb	Eiddo a fyddai'n unig breswylfa neu'n brif breswylfa i berson, ond sydd heb ei feddiannu am fod y person yn byw yn 

en-gb	Class 5 
cy-gb	llety'r lluoedd arfog 

en-gb	Occupied caravan pitches and boat moorings 
cy-gb	Dosbarth 5 

en-gb	Covers a pitch occupied by a caravan or a mooring occupied by a boat  
cy-gb	Lleiniau carafannau ac angorfeydd cychod a feddiennir 

en-gb	Class 6 
cy-gb	Mae'n cynnwys llain a feddiennir gan garafán neu angorfa a feddiannir gan gwch  

en-gb	Seasonal homes where yearround occupation is prohibited 
cy-gb	Dosbarth 6 

en-gb	Covers purpose-built holiday homes or chalets which are subject to planning 
cy-gb	Cartrefi tymhorol y gwaherddir eu meddiannu drwy gydol y flwyddyn  

en-gb	conditions restricting year-round occupancy 
cy-gb	Mae'n cynnwys cartrefi gwyliau neu gabanau gwyliau a adeiladwyd i'r pwrpas sy'n ddarostyngedig i amodau cynllunio sy'n cyfyngu ar eu meddiannu drwy gydol y flwyddyn 

en-gb	Class 7 
cy-gb	Dosbarth 7 

en-gb	Job-related dwellings 
cy-gb	Anheddau sy'n gysylltiedig â swyddi 

en-gb	Where a person is required to reside in a job-related property. 
cy-gb	Pan fo'n ofynnol i unigolyn fyw mewn eiddo sy'n gysylltiedig â swydd. 

en-gb	It applies to a second home that is occupied periodically because a person is required to live in jobrelated accommodation elsewhere or where the job-related accommodation is a person’s second home 
cy-gb	Mae'n gymwys i ail gartref a feddiennir yn gyfnodol am fod angen i unigolyn fyw mewn llety sy'n gysylltiedig â swydd rywle arall neu pan fo’r llety sy'n gysylltiedig â swydd yn ail gartref i unigolyn 

en-gb	Annex C: 
cy-gb	Atodiad C: 

en-gb	Legal Framework for Council Tax 
cy-gb	Fframwaith Cyfreithiol y Dreth Gyngor 

en-gb	Bands and revaluations 
cy-gb	Bandiau ac ailbrisiadau 

en-gb	The basis for the council tax system in Wales is set out in the Local Government Finance Acts of 1988 and 1992. 
cy-gb	Nodir sail system y dreth gyngor yng Nghymru yn Neddfau Cyllid Llywodraeth Leol 1988 a 1992. 

en-gb	Undertaking valuations is the responsibility of HM Revenue and Customs (HMRC), with the Valuation Office Agency (VOA) an executive agency of HMRC, undertaking this role.  
cy-gb	Cyllid a Thollau EM (CThEM) sy'n gyfrifol am brisio eiddo, gyda'r gwaith hwn yn cael ei wneud gan Asiantaeth y Swyddfa Brisio sy'n un o asiantaethau gweithredol CThEM.  

en-gb	The Welsh Ministers can, by way of secondary legislation under the 1992 Act, pave the way for a revaluation of the council tax-base. 
cy-gb	Gall Gweinidogion Cymru, drwy is-ddeddfwriaeth o dan Ddeddf 1992, baratoi'r ffordd ar gyfer ailbrisio sylfaen y dreth gyngor. 

en-gb	Welsh Ministers have powers to instruct the VOA to revalue properties in Wales, and this would be carried out by the VOA in accordance with the assumptions and principles set by Ministers.  
cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru bwerau i gyfarwyddo Asiantaeth y Swyddfa Brisio i ailbrisio eiddo yng Nghymru, a byddai hyn yn cael ei gynnal gan Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn unol â'r tybiaethau a'r egwyddorion a bennir gan y Gweinidogion.  

en-gb	The framework sets certain restrictions about timing and deliverability. 
cy-gb	Mae'r fframwaith yn pennu cyfyngiadau penodol o ran amseru a chyflawnadwyedd. 

en-gb	Section 22B(3) of the 1992 Act sets out an Order must be laid before the Senedd to instigate a revaluation exercise, specifying the date at which a new valuation list will come into force. 
cy-gb	Mae adran 22B(3) o Ddeddf 1992 yn nodi bod yn rhaid i Orchymyn gael ei osod gerbron y Senedd er mwyn cychwyn ymarfer ailbrisio, sy'n nodi'r dyddiad pan ddaw rhestr brisio newydd i rym. 

en-gb	New valuations are to be carried out by reference to an Antecedent Valuation Date (AVD) so that all properties are valued at the same point in time. 
cy-gb	Rhaid i brisiadau newydd gael eu gwneud drwy gyfeirio at Ddyddiad Prisio Rhagflaenol er mwyn sicrhau bod pob eiddo yn cael ei brisio ar yr un adeg. 

en-gb	Section 21(2A)(b) of the 1992 Act specifies the AVD must be within a period of two years prior to the publication of a new list. 
cy-gb	Mae adran 21(2A)(b) o Ddeddf 1992 yn nodi bod yn rhaid i'r Dyddiad Prisio Rhagflaenol fod o fewn cyfnod o ddwy flynedd cyn i restr newydd gael ei chyhoeddi. 

en-gb	For example, the current valuation list which was published on 1 April 2005, uses market information and an AVD of 1 April 2003.  
cy-gb	Er enghraifft, mae'r rhestr brisio bresennol, a gyhoeddwyd ar 1 Ebrill 2005, yn defnyddio gwybodaeth am y farchnad a 1 Ebrill 2003 fel y Dyddiad Prisio Rhagflaenol.  

en-gb	The Welsh Government is able to proceed with council tax revaluations regularly using existing legal powers to make Orders under section 22B(3) of the 1992 Act at intervals decided by Ministers. 
cy-gb	Gall Llywodraeth Cymru gynnal ymarferion ailbrisio at ddibenion y dreth gyngor yn rheolaidd gan ddefnyddio pwerau cyfreithiol sy'n bodoli eisoes i wneud Gorchmynion o dan 22B(3) o Ddeddf 1992 ar adegau a bennir gan Weinidogion. 

en-gb	Establishing a definitive, statutory series of rolling revaluations would require primary legislation. 
cy-gb	Byddai sefydlu cyfres ddiffiniol statudol o ymarferion ailbrisio rheolaidd yn gofyn am ddeddfwriaeth sylfaenol. 

en-gb	Property alterations 
cy-gb	Newidiadau i eiddo 

en-gb	The Council Tax (Alteration of Lists and Appeals) Regulations 1993 provide for the circumstances in which an alteration to a council tax band may occur. 
cy-gb	Mae Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Newid Rhestrau ac Apelau) 1993 yn darparu ar gyfer amgylchiadau lle y gellir newid band treth gyngor. 

en-gb	One of the circumstances in Regulation 4 deals with material increases in the value of a dwelling. 
cy-gb	Mae un o'r amgylchiadau yn Rheoliad 4 yn ymdrin â chynnydd sylweddol yng ngwerth annedd. 

en-gb	For an alteration to the valuation list to be made, there must also have usually been a relevant transaction as defined in section 24(10) of the 1992 Act (for example, a sale of the property). 
cy-gb	Er mwyn i'r rhestr brisio gael ei newid, fel arfer rhaid bod trafodiad perthnasol wedi digwydd hefyd fel y'i diffinnir yn adran 24(10) o Ddeddf 1992 (er enghraifft, gwerthu eiddo). 

en-gb	Appeals 
cy-gb	Apeliadau 

en-gb	Section 16 of the 1992 Act provides for appeals to a valuation tribunal. 
cy-gb	Mae adran 16 o Ddeddf 1992 yn darparu ar gyfer apeliadau i dribiwnlys prisio. 

en-gb	Section 24 of the 1992 Act gives Welsh Ministers the power to make regulations about alterations to valuation lists, including provision about making appeals about the validity of valuation proposals, or the accuracy of the list to a valuation tribunal. 
cy-gb	Mae adran 24 o Ddeddf 1992 yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau ynglŷn â newidiadau i restrau prisio, gan gynnwys darpariaeth ynglŷn ag apelio i dribiwnlys prisio yn erbyn dilysrwydd cynigion prisio neu gywirdeb y rhestr. 

en-gb	The provision of information by the Valuation Office Agency is outlined in Section 18 of the Commissioners for Revenue and Customs Act 2005. 
cy-gb	Mae Adran 18 o Ddeddf Comisiynwyr Cyllid a Thollau 2005 yn ymdrin â mater darparu gwybodaeth gan Asiantaeth y Swyddfa Brisio. 

en-gb	Discounts 
cy-gb	Disgowntiau 

en-gb	Section 11 of the 1992 Act prescribes discounts applied to dwellings with only one liable resident (referred to as the single adult or single person discount), and dwellings with no liable residents (referred to as the empty property discount). 
cy-gb	Mae adran 11 o Ddeddf 1992 yn rhagnodi disgowntiau a roddir i anheddau ag un preswylydd atebol yn unig (y cyfeirir atynt fel y disgownt oedolyn sengl neu'r disgownt person sengl) ac anheddau heb unrhyw breswylydd atebol (y cyfeirir ato fel y disgownt eiddo gwag). 

en-gb	Section 12 of the 1992 Act also enables the Welsh Ministers to, by Regulations, prescribe one or more classes of dwelling where a council may or may not reduce or disapply a discount. 
cy-gb	Mae adran 12 o Ddeddf 1992 hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy Reoliadau, i ragnodi un dosbarth o annedd neu fwy lle y caiff cyngor leihau neu ddatgymhwyso disgownt neu beidio â gwneud hynny. 

en-gb	Three classes of dwelling have been prescribed with exceptions and are set out in the Council Tax (Prescribed Classes of Dwellings) (Wales) Regulations 1998. 
cy-gb	Mae tri dosbarth o anheddau wedi'u rhagnodi ag eithriadau ac fe'u nodir yn Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Dosbarthau Rhagnodedig ar Anheddau) (Cymru) 1998. 

en-gb	Section 13 of the 1992 Act provides powers for Welsh Ministers to make regulations about dwellings adapted for use by disabled people. 
cy-gb	Mae adran 13 o Ddeddf 1992 yn rhoi pwerau i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau ynglŷn ag anheddau sydd wedi'u haddasu i'w defnyddio gan bobl anabl. 

en-gb	These have been prescribed in the Council Tax (Reductions for Disabilities) Regulations 1992.  
cy-gb	Mae'r rhain wedi'u rhagnodi yn Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Gostyngiadau ar gyfer Anableddau) 1992.  

en-gb	Discretionary reductions 
cy-gb	Gostyngiadau dewisol 

en-gb	Section 13A of the 1992 Act provides councils with discretionary powers to reduce council tax liabilities to such extent as a council thinks fit (including to zero). 
cy-gb	Mae adran 13A o Ddeddf 1992 yn rhoi pwerau disgresiwn i gynghorau leihau atebolrwyddau i dalu'r dreth gyngor i'r fath raddau ag sy'n briodol yn eu barn nhw (gan gynnwys i sero). 

en-gb	These powers enable councils to reduce the council tax bills for particular households or for specified classes of dwellings or household. 
cy-gb	Mae'r pwerau hyn yn galluogi cynghorau i leihau'r biliau treth gyngor ar gyfer aelwydydd penodol neu ddosbarthiadau penodol o anheddau neu aelwyd. 

en-gb	Disregarded Persons 
cy-gb	Personau a Ddiystyrir 

en-gb	Schedule 1 of the 1992 Act prescribes persons disregarded for the purposes of a discount and enables Welsh Ministers to prescribe conditions. 
cy-gb	Mae Atodlen 1 i Ddeddf 1992 yn rhagnodi personau a ddiystyrir at ddibenion disgownt ac yn galluogi Gweinidogion Cymru i ragnodi amodau. 

en-gb	These have been prescribed in the Council Tax (Discount Disregards) Order 1992. 
cy-gb	Mae'r rhain wedi'u rhagnodi yng Ngorchymyn y Dreth Gyngor (Diystyru Gostyngiad) 1992. 

en-gb	Paragraph 11 and 12 of Schedule 1 of the Act also enable Welsh Ministers to, by Regulations, add extra categories of disregards and make those persons excluded from joint and several liability. 
cy-gb	Mae paragraffau 11 a 12 o Atodlen 1 i'r Ddeddf hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy Reoliadau, i ychwanegu categorïau o ddiystyriadau ac eithrio'r personau hynny rhag atebolrwydd ar y cyd ac unigol. 

en-gb	These have been prescribed in the Council Tax (Additional Provisions for Discount Disregards) Regulations 1992 and the Council Tax (Joint and Several Liability of Care Leavers) (Wales) Regulations 2022. 
cy-gb	Mae'r rhain wedi'u rhagnodi yn Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Darpariaethau Ychwanegol ar gyfer Diystyriadau Disgownt) 1992 a Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Atebolrwydd ar y Cyd ac Unigol Personau sy’n Ymadael â Gofal) (Cymru) 2022 

en-gb	Exemptions 
cy-gb	Eithriadau 

en-gb	Section 4 of the 1992 Act enables Welsh Ministers to prescribe, by order, certain categories of dwelling as exempt for the purposes of council tax. 
cy-gb	Mae adran 4 o Ddeddf 1992 yn galluogi Gweinidogion Cymru i ragnodi, drwy orchymyn, gategorïau penodol o annedd fel rhai sydd wedi'u heithrio at ddibenion y dreth gyngor. 

en-gb	These have been prescribed in the Council Tax (Exempt Dwellings) Order 1992. 
cy-gb	Mae'r rhain wedi'u rhagnodi yng Ngorchymyn y Dreth Gyngor (Anheddau Esempt) 1992. 

en-gb	Premiums 
cy-gb	Premiymau 

en-gb	The Housing Act 2014 amended the 1992 Act by inserting new sections 12A and 12B to enable a council in Wales to apply a premium to long-term empty dwellings and dwellings occupied periodically (more commonly referred to as second homes). 
cy-gb	Diwygiodd Deddf Tai 2014 Ddeddf 1992 drwy fewnosod adrannau newydd 12A a 12B er mwyn galluogi cyngor yng Nghymru i godi premiwm ar anheddau gwag hirdymor ac anheddau a feddiennir yn gyfnodol (y cyfeirir atynt fel arfer fel ail gartrefi). 

en-gb	Sections 12A(4) and 12B(5) of the Act also enable Welsh Ministers to, by Regulations, prescribe one or more classes of dwelling where a council may not apply a premium. 
cy-gb	Mae adrannau 12A(4) a 12B(5) o'r Ddeddf hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy Reoliadau, i ragnodi un dosbarth o annedd neu fwy lle na chaiff cyngor godi premiwm. 

en-gb	These have been prescribed in the Council Tax (Exceptions to Higher Amounts) (Wales) Regulations 2015. 
cy-gb	Mae'r rhain wedi'u rhagnodi yn Rheoliadau'r Dreth Gyngor (Eithriadau rhag Symiau Uwch) (Cymru) 2015. 

en-gb	The Council Tax Reduction Scheme 
cy-gb	Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor 

en-gb	Section 10 of, and Schedule 4 to, the Local Government Finance Act 2012 inserted a new Section 13A and new Schedule 1B into the 1992 Act. 
cy-gb	Mewnosododd Adran 10 o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 2012 ac Atodlen 4 i'r Ddeddf honno, Adran 13A newydd ac Atodlen 1B newydd yn Neddf 1992. 

en-gb	These provisions enabled Welsh Ministers to require councils in Wales to implement Council Tax Reduction Schemes and to prescribe the content of such schemes via regulations. 
cy-gb	Roedd y darpariaethau hyn yn galluogi Gweinidogion Cymru i fynnu bod cynghorau yng Nghymru yn rhoi Cynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor ar waith a rhagnodi cynnwys cynlluniau o'r fath drwy reoliadau. 