en-gb	Foreword
cy-gb	Rhagair

en-gb	Ethnicity by Area and Ethnic Group > [Accessed 14 December 2020].
cy-gb	Ethnicity by Area and Ethnic Group > [Accessed 14 December 2020].

en-gb	We no longer live in the world that the NHS was originally designed for. 
cy-gb	Nid ydym bellach yn byw yn y byd y cynlluniwyd y GIG ar ei gyfer yn wreiddiol. 

en-gb	People are living longer, medicine can do much more, technology is transforming the way we live, lifestyles and expectations have changed. 
cy-gb	Mae pobl yn byw yn hwy, gall y maes meddygaeth wneud llawer mwy, mae technoleg yn trawsnewid ein ffordd o fyw, ac mae ein ffyrdd o fyw a'n disgwyliadau wedi newid. 

en-gb	Services from different providers should now be seamlessly co-ordinated and  go beyond original service delivery to make a difference to the social and economic factors that influence individuals health, well-being and life chances. 
cy-gb	Dylai gwasanaethau gan wahanol ddarparwyr bellach fod wedi'u cydgysylltu'n ddi-fwlch a mynd y tu hwnt i wasanaethau gwreiddiol er mwyn gwneud gwahaniaeth i'r ffactorau cymdeithasol ac economaidd sy'n dylanwadu ar iechyd, llesiant a chyfleoedd bywyd unigolion. 

en-gb	Our ambition from 2020 is to bring health and social care services together, designed and delivered around the needs and preferences of individuals, with a much greater emphasis on keeping people healthy and well. 
cy-gb	Ein huchelgais o 2020 ymlaen yw dod â gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol ynghyd, wedi'u cynllunio a'u darparu yn seiliedig ar anghenion a hoffterau unigolion, gyda llawer mwy o bwyslais ar gadw pobl yn iach. 

en-gb	Individuals’ self-management of their own health and well-being is an important part of our ambition to fully encompass the objectives of the Well Being for Future Generations Act, to "think more about the long-term, work better with people and communities and each other, look to prevent problems and take a more joined-up approach. 
cy-gb	Mae unigolion yn hunanreoli eu hiechyd a'u llesiant eu hunain, yn rhan bwysig o'n huchelgais i gwmpasu'n llawn amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, i "feddwl am y tymor hir, gweithio’n well gyda phobl a chymunedau a chyda’i gilydd, ceisio atal problemau a dilyn dull gweithredu cyson. 

en-gb	This will help us to create a Wales that we all want to live in, now and in the future".
cy-gb	Bydd hyn yn ein helpu ni i greu Cymru yr ydym i gyd eisiau byw ynddi, nawr ac yn y dyfodol".

en-gb	Optometry has a key role in delivering the aims of “A Healthier Wales” through the provision of eye care. 
cy-gb	Mae gan optometreg rôl allweddol o ran cyflawni nodau “Cymru Iachach” drwy ddarparu gofal llygaid. 

en-gb	The role has developed considerably since the introduction of the Wales Eye Care Service, enabling optometry to be the first port of call in primary care for patients with eye problems.  
cy-gb	Mae'r rôl wedi datblygu'n sylweddol ers cyflwyno Gwasanaeth Gofal Llygaid Cymru, gan alluogi optometreg i fod yn bwynt cyswllt cyntaf mewn gofal sylfaenol i gleifion â phroblemau llygaid.  

en-gb	In Wales, we are fortunate that there is good access to optometry services, where optometrists help to detect, treat and manage eye diseases early to stop unnecessary referrals and reduce waiting lists.  
cy-gb	Yng Nghymru, rydym yn ffodus bod gennym fynediad da at wasanaethau optometreg, lle mae optometryddion yn helpu i ganfod, trin a rheoli clefydau'r llygaid yn gynnar er mwyn atal atgyfeiriadau diangen a lleihau rhestrau aros.  

en-gb	Optometrists are an integral part of the transformation of eye care services and the on-going development of care closer to home.  
cy-gb	Mae optometryddion yn rhan annatod o drawsnewid gwasanaethau gofal llygaid a datblygiad parhaus gofal yn nes at y cartref.  

en-gb	Whilst there are challenges to ensure patients’ timely access to all eye care services, each member of the clinical team providing services along the patient pathway is collaborating to work at the top of their respective clinical license.
cy-gb	Er bod heriau o ran sicrhau mynediad amserol i gleifion at yr holl wasanaethau gofal llygaid, mae pob aelod o'r tîm clinigol sy'n darparu gwasanaethau ar hyd llwybr y claf yn cydweithredu i weithio hyd eithaf ei drwydded glinigol berthnasol.

en-gb	The challenges, which the Welsh Government and NHS Wales are addressing together, will be further enriched through broader and deeper relationships built up and strengthened by the clinical team.  
cy-gb	Bydd yr heriau, y mae Llywodraeth Cymru a GIG Cymru yn mynd i'r afael â nhw gyda'i gilydd, yn cael eu cyfoethogi ymhellach drwy berthnasoedd ehangach a dyfnach sy'n cael eu meithrin a'u cryfhau gan y tîm clinigol.  

en-gb	Across all eye care pathways, clinical teams must work together seamlessly utilising their full skillset and working in new and innovative ways.  
cy-gb	Ar draws pob llwybr gofal llygaid, rhaid i dimau clinigol weithio gyda'i gilydd yn ddi-dor gan ddefnyddio eu set sgiliau lawn a gweithio mewn ffyrdd newydd ac arloesol.  

en-gb	Change happens over time and does not come to fruition quickly or easily, however, there is a strong sense of shared values and ownership across the clinical team. 
cy-gb	Mae newid yn digwydd dros amser ac nid yw'n dwyn ffrwyth yn gyflym nac yn hawdd, fodd bynnag, mae ymdeimlad cryf o werthoedd cyffredin a pherchnogaeth ar draws y tîm clinigol. 

en-gb	As such this document has been produced in collaboration with all key stakeholders for eye care in Wales including; the Welsh Government, NHS Wales, Health Education and Improvement Wales, the Welsh Optometric Committee, Optometry Wales, the College of Optometrists and the Royal College of Ophthalmologists in Wales.  
cy-gb	O'r herwydd, cynhyrchwyd y ddogfen hon mewn cydweithrediad â'r holl randdeiliaid allweddol ar gyfer gofal llygaid yng Nghymru gan gynnwys; Llywodraeth Cymru, GIG Cymru, Addysg a Gwella Iechyd Cymru, Pwyllgor Optometreg Cymru, Optometreg Cymru, Coleg yr Optometryddion a Choleg Brenhinol Offthalmolegwyr Cymru.  

en-gb	The eye care family acknowledges the level of challenge and the requirements to meet the ambitions of this transformation paper to ensure all citizens across Wales are front and center of our all considerations as we move forwards.
cy-gb	Mae'r teulu gofal llygaid yn cydnabod maint yr her a'r gofynion i fodloni uchelgeisiau'r papur trawsnewid hwn er mwyn sicrhau bod pob dinesydd ledled Cymru yn ganolbwynt i'n holl ystyriaethau wrth inni symud ymlaen.

en-gb	Executive Summary
cy-gb	Crynodeb Gweithredol

en-gb	In January 2018, the ‘ Parliamentary Review of Health and Social Care in Wales ’ was published. 
cy-gb	Ym mis Ionawr 2018, cyhoeddwyd yr ' Adolygiad Seneddol o Iechyd a Gofal Cymdeithasol '  ar 16 Ionawr 2018. 

en-gb	The Welsh Government response: 
cy-gb	Galwodd ymateb Llywodraeth Cymru: 

en-gb	‘ A Healthier Wales: 
cy-gb	‘ Mae ‘Cymru Iachach: 

en-gb	our Plan for Health and Social Care ’ called for bold new models of seamless health and social care at the local and regional level.
cy-gb	ein Cynllun Iechyd a Gofal Cymdeithasol ' am fodelau newydd beiddgar o iechyd a gofal cymdeithasol di-dor ar lefelau lleol a rhanbarthol. 

en-gb	Since autumn 2019, the Welsh Government, working with all stakeholders have scoped what the future of eye care services should look like from a patients perspective across the whole of the primary and secondary eye care pathway in Wales.
cy-gb	Ers hydref 2019, mae Llywodraeth Cymru, gan weithio gyda’r holl randdeiliaid, wedi cwmpasu sut y dylai dyfodol gwasanaethau gofal llygaid edrych o safbwynt cleifion ar draws y llwybr gofal llygaid sylfaenol ac eilaidd yng Nghymru.

en-gb	This transformation paper sets out our expectations for delivery of eye care services over the next decade. 
cy-gb	Mae'r papur trawsnewid hwn yn nodi ein disgwyliadau ar gyfer darparu gwasanaethau gofal llygaid dros y degawd nesaf. 

en-gb	To inform our approach, we have considered and learnt from what we have done, past and present and looked at current population access, demand, treatments, technologies and outcomes. 
cy-gb	I lywio ein dull gweithredu, rydym wedi ystyried a dysgu o'r hyn yr ydym wedi'i wneud, ddoe a heddiw ac wedi edrych ar y sefyllfa bresennol o ran mynediad gan y boblogaeth, y galw, triniaethau, technolegau a chanlyniadau. 

en-gb	Building upon the eye health focus of Wales Eye Care Services (WECS), further embedding prevention, well-being and quality improvement tools across optometry services, will facilitate improved patient outcomes and reduced demand for hospital eye care services, which will be further underpinned through systematic and ongoing review.
cy-gb	Bydd adeiladu ar ffocws iechyd llygaid Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru, gan ymgorffori gwaith atal, llesiant ac offer gwella ansawdd ar draws gwasanaethau optometreg, yn hwyluso gwell canlyniadau i gleifion a llai o alw am wasanaethau gofal llygaid mewn ysbytai, a fydd yn cael eu hategu ymhellach gan adolygiad systematig a pharhaus.

en-gb	Over the past 5 years, increasing numbers of optometrists have gained additional higher qualifications in medical retina, glaucoma and independent prescribing. 
cy-gb	Dros y 5 mlynedd diwethaf, mae niferoedd cynyddol o optometryddion wedi ennill cymwysterau uwch ychwanegol yn y meysydd retina meddygol, glawcoma a phresgripsiynu annibynnol. 

en-gb	This is a significant move towards an eye health related optometry service in Wales. 
cy-gb	Mae hwn yn gam sylweddol tuag at wasanaeth optometreg sy'n gysylltiedig ag iechyd llygaid yng Nghymru. 

en-gb	Upskilling clinicians to work at the top of their license, means that optometry is in an ideal position to further transform eye care pathways and fulfil the principles of ‘A Healthier Wales’.
cy-gb	Mae uwchsgilio clinigwyr i weithio hyd eithaf eu trwydded, yn golygu bod optometreg mewn sefyllfa ddelfrydol i drawsnewid llwybrau gofal llygaid ymhellach a chyflawni egwyddorion 'Cymru Iachach'.

en-gb	An increasingly elderly cohort and increased prevalence of eye disease, requires a workforce to manage eye disease for the population, with all members of the eye care family working at the top of their license in Wales. 
cy-gb	Mae'r cynnydd yn y garfan oedrannus o'r boblogaeth a'r cynnydd yng nghyffredinrwydd clefyd llygaid, yn gofyn am weithlu i reoli clefyd llygaid ar gyfer y boblogaeth, gyda phob aelod o'r teulu gofal llygaid yn gweithio hyd eithaf eu trwydded yng Nghymru. 

en-gb	An increasing workforce in primary care optometry with 875 practitioners delivering sight tests paid for by the NHS at 31 December 2018, 34 more than in the previous year and a 19.2% increase since December 2008. 
cy-gb	Mae'r gweithlu optometreg gofal sylfaenol yn cynyddu, gydag 875 o ymarferwyr yn cynnal profion llygaid y telir amdanynt gan y GIG ar 31 Rhagfyr 2018, sef 34 yn fwy nag yn y flwyddyn flaenorol a chynnydd o 19.2% ers mis Rhagfyr 2008. 

en-gb	The priority is to continue to embed the aims of “A Healthier Wales”  and the “ Together for Health:  
cy-gb	Y flaenoriaeth yw parhau i ymgorffori nodau “Cymru Iachach”  a “ Law yn Llaw at Iechyd:  

en-gb	Eye Care Delivery Plan 2013-20 ”; to provide eye health care close to a patient’s home; to prevent unnecessary referrals to GPs and hospitals; to ensure timely access for specialist treatment of blinding eye disease that only an ophthalmologist can manage. 
cy-gb	Cynllun Cyflawni Gofal Llygaid 2013-20 ”; darparu gofal iechyd llygaid yn agos at gartref y claf; atal atgyfeiriadau diangen at feddygon teulu ac ysbytai; sicrhau mynediad amserol i driniaeth arbenigol ar gyfer clefyd llygaid sy'n achosi dallineb sydd ond yn gallu cael ei darparu gan offthalmolegydd. 

en-gb	Supported self-management approach to eye care for citizens in Wales as they have a key role in protecting their own health, choosing appropriate treatments and managing long-term conditions. 
cy-gb	Cefnogi dull o hunanreoli gofal llygaid i ddinasyddion yng Nghymru gan fod ganddynt rôl allweddol o ran diogelu eu hiechyd eu hunain, dewis triniaethau priodol a rheoli cyflyrau hirdymor. 

en-gb	Self-management is a term used to include all the actions taken by individuals to recognise, treat and manage their own health. 
cy-gb	Mae hunanreoli yn derm a ddefnyddir i gynnwys yr holl gamau a gymerir gan unigolion i adnabod, trin a rheoli eu hiechyd eu hunain. 

en-gb	They may do this independently or in partnership with the healthcare system.
cy-gb	Gallant wneud hyn yn annibynnol neu mewn partneriaeth â'r system gofal iechyd.

en-gb	Prevention of eye disease to encourage the population to take preventative action to avoid permanent sight loss that would have an impact on their quality of life and local economies if not picked up at an early stage.
cy-gb	Atal clefyd llygaid er mwyn annog y boblogaeth i gymryd camau ataliol i osgoi colli golwg yn barhaol a fyddai'n cael effaith ar ansawdd eu bywydau ac economïau lleol pe na bai'n cael ei ganfod yn gynnar.

en-gb	The aim of all eye care pathways is to reduce the number of referrals into hospital eye departments by 1/3, and to increase capacity in hospital eye departments by freeing up 35,000 follow up appointments through monitoring, management and treatment in primary care.
cy-gb	Nod pob llwybr gofal llygaid yw sicrhau gostyngiad o 1/3 yn nifer yr atgyfeiriadau i adrannau llygaid ysbytai, a chynyddu capasiti yn adrannau llygaid ysbytai drwy ryddhau 35,000 o apwyntiadau dilynol drwy fonitro, rheoli a thriniaeth mewn gofal sylfaenol.

en-gb	As part of transformational change, contract reform will fully realise the vision for NHS Wales eye health care services, moving to a clinically appropriate service model based on the principles of “A Healthier Wales” and the seven well-being goals of the Future Generations (Wales) Act.
cy-gb	Fel rhan o drawsnewidiad, bydd diwygio'r contract yn gwireddu'r weledigaeth ar gyfer gwasanaethau gofal iechyd llygaid GIG Cymru yn llawn, gan symud i fodel gwasanaeth sy'n briodol yn glinigol yn seiliedig ar egwyddorion “Cymru Iachach” a saith nod llesiant Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru).

en-gb	A new continuous profession development programme, led by Health Education and Improvement Wales (HEIW), with reflective practice, mentoring and access to high quality education and skills improvement. 
cy-gb	Rhaglen newydd  i ddatblygu'r proffesiwn yn barhaus, dan arweiniad Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC), gydag ymarfer myfyriol, mentora a mynediad at addysg a gwella sgiliau o ansawdd uchel. 

en-gb	Placement opportunities in a variety of settings fully integrating optometrists and ophthalmologists to develop skills and experience for those undertaking additional clinical responsibilities, for example, independent prescribing.
cy-gb	Cyfleoedd ar gyfer lleoliad mewn amrywiaeth o leoliadau gan integreiddio optometryddion ac offthalmolegwyr yn llawn i ddatblygu sgiliau a phrofiad i'r rhai sy'n ymgymryd â chyfrifoldebau clinigol ychwanegol, er enghraifft, presgripsiynu annibynnol.

en-gb	Developing leaders in optometry to promote and progress the profession with access to leadership programmes in conjunction with HEIW. 
cy-gb	Datblygu arweinwyr ym maes optometreg i hyrwyddo a symud y proffesiwn ymlaen gyda mynediad at raglenni arweinyddiaeth ar y cyd ag AaGIC. 

en-gb	Primary care cluster structures reviewed to enable full integration of optometry services with an emphasis on patient needs and outcomes at a local population level.
cy-gb	Adolygu strwythurau clystyrau gofal sylfaenol i alluogi integreiddio gwasanaethau optometreg yn llawn gyda phwyslais ar anghenion a chanlyniadau cleifion ar lefel poblogaeth leol.

en-gb	Legislative changes to General Ophthalmic Services, Eye Health Examination Wales and Low Vision Service Wales will enable diagnosis, treatment and management of a wider range of eye conditions in primary care and underpin the necessary coverage of optometry services within each cluster to enable all aspects of contract reform. 
cy-gb	Bydd newidiadau deddfwriaethol i Wasanaethau Offthalmig Cyffredinol, Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru a Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru yn galluogi gwneud diagnosis o ystod ehangach o gyflyrau llygaid mewn gofal sylfaenol, a thrin a rheoli'r cyflyrau hynny, a byddant yn sail i'r cwmpas angenrheidiol o wasanaethau optometreg ym mhob clwstwr i alluogi pob agwedd ar ddiwygio'r contract. 

en-gb	NHS Wales Eye Health Care:  
cy-gb	Gofal Iechyd Llygaid GIG Cymru:  

en-gb	Future Approach for Optometry Services
cy-gb	Dull Gweithredu ar gyfer Gwasanaethau Optometreg yn y Dyfodol

en-gb	Situation: 
cy-gb	Y sefyllfa: 

en-gb	Primary care, eye health care in Wales has developed significantly over the past 20 years since the introduction of the Wales Eye Care Services (WECS). 
cy-gb	Mae gofal iechyd llygaid yn y maes gofal sylfaenol yng Nghymru wedi datblygu'n sylweddol dros yr 20 mlynedd diwethaf ers cyflwyno Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru. 

en-gb	With the WECS and associated improvements in patient care, optometrists are able to safely treat and manage more patients in primary care. 
cy-gb	Gyda Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru a'r gwelliannau cysylltiedig mewn gofal cleifion, mae optometryddion yn gallu trin a rheoli mwy o gleifion mewn gofal sylfaenol yn ddiogel. 

en-gb	There has been substantial investment in both primary and secondary care by the Welsh Government, NHS Wales and from Health Education and Improvement Wales (HEIW), to improve professional development, integrated working methods and to develop new service model.
cy-gb	Buddsoddwyd yn sylweddol mewn gofal sylfaenol ac eilaidd gan Lywodraeth Cymru, GIG Cymru ac Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC), i wella datblygiad proffesiynol, dulliau gweithio integredig ac i ddatblygu modelau gwasanaeth newydd.

en-gb	Building upon the eye health focus of WECS and further embedding prevention, well-being and quality improvement tools across all optometry services, will facilitate improved patient outcomes and reduced demand for General Practice (GP) services in primary care as well as specialist hospital eye care services.
cy-gb	Bydd adeiladu ar ffocws iechyd llygaid Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru, gan ymgorffori gwaith atal, llesiant ac offer gwella ansawdd ar draws yr holl wasanaethau optometreg, yn hwyluso gwell canlyniadau i gleifion a llai o alw am wasanaethau Ymarfer Cyffredinol mewn gofal sylfaenol yn ogystal â gwasanaethau gofal llygaid arbenigol mewn ysbytai.

en-gb	The number of optometrists gaining additional higher qualifications in medical retina, glaucoma and independent prescribing has increased year on year. 
cy-gb	Mae nifer yr optometryddion sy'n ennill cymwysterau uwch ychwanegol ym meysydd retina meddygol, glawcoma a phresgripsiynu annibynnol wedi cynyddu o flwyddyn i flwyddyn. 

en-gb	The significant move towards an eye health related optometry service by an upskilled workforce enables the clinical team to work at the top of their license.  
cy-gb	Mae'r symudiad sylweddol tuag at wasanaeth optometreg sy'n gysylltiedig ag iechyd llygaid gan weithlu wedi'i uwchsgilio yn galluogi'r tîm clinigol i weithio hyd eithaf eu trwydded.  

en-gb	Optometry is in an ideal position to transform eye care pathways further and fulfil the prudent principles underpinning the aims of ‘A Healthier Wales’ .
cy-gb	Mae optometreg mewn sefyllfa ddelfrydol i drawsnewid llwybrau gofal llygaid ymhellach a chyflawni'r egwyddorion darbodus sy'n sail i nodau 'Cymru Iachach’ .

en-gb	The “ Sensory health statistics (eye care and hearing care)  published biannually, (Appendix 1) shows an increasing workforce in primary care optometry, 875 practitioners delivering  sight tests paid for by the NHS at 31 December 2018, 34 more than in the previous year and a 19.2% increase since December 2008. 
cy-gb	Mae'r ystadegau iechyd synhwyraidd (gofal llygaid a gofal clyw)  a gyhoeddir bob dwy flynedd, (Atodiad 1) yn dangos cynnydd yn y gweithlu optometreg gofal sylfaenol, gydag 875 o ymarferwyr yn cynnal profion llygaid y telir amdanynt gan y GIG ar 31 Rhagfyr 2018, 34 yn fwy nag yn y flwyddyn flaenorol a chynnydd o 19.2% ers mis Rhagfyr 2008.  

en-gb	Demographic data for Wales (Appendix 2) describes the current and future population in Wales. 
cy-gb	Mae data demograffig Cymru (Atodiad 2) yn disgrifio poblogaeth bresennol Cymru a'r boblogaeth yn y dyfodol. 

en-gb	Figures from the Royal College of Ophthalmologists and the Royal National Institute for the Blind, predict a substantial increase in eye disease over the next 30-50 years, linked to an increasingly elderly patient cohort and increased population.
cy-gb	Mae ffigurau gan Goleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr a Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol y Deillion, yn rhagweld cynnydd sylweddol mewn clefyd llygaid dros y 30-50 mlynedd nesaf, yn gysylltiedig â charfan mwy oedrannus o gleifion a chynnydd yn y boblogaeth.

en-gb	Appendix 1 also describes the current position for patients accessing eye care services across primary and secondary care. 
cy-gb	Mae Atodiad 1 hefyd yn disgrifio'r sefyllfa bresennol ar gyfer cleifion sy'n defnyddio gwasanaethau gofal llygaid ar draws y meysydd gofal sylfaenol ac eilaidd. 

en-gb	To summarise, the statistics show an increasing gap between demand for, and capacity to provide specialist hospital eye care services.
cy-gb	I grynhoi, mae'r ystadegau'n dangos bwlch cynyddol rhwng y galw am wasanaethau gofal llygaid arbenigol mewn ysbytai a'r capasiti i ddarparu gofal o'r fath.

en-gb	An increasingly elderly population and increased prevalence of eye disease, requires a workforce to manage eye disease as a clinical team, with all members of the eye care family working at the top of their license and seeing patients that only they should see.
cy-gb	Mae poblogaeth gynyddol oedrannus a chynnydd mewn clefyd llygaid, yn gofyn i weithlu reoli clefyd llygaid fel tîm clinigol, gyda phob aelod o'r teulu gofal llygaid yn gweithio hyd eithaf eu trwydded ac ond yn gweld cleifion a ddylai gael eu gweld ganddyn nhw a neb arall.

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	(Appendix 4)  
cy-gb	(Atodiad 4)  

en-gb	For the ambitions of this paper to be met, the priority is to continue to embed the aims of “A Healthier Wales”  and the “Together for Health:  
cy-gb	Er mwyn i'r uchelgeisiau yn y papur hwn gael eu gwireddu, y flaenoriaeth yw parhau i ymgorffori nodau “Cymru Iachach”  a “ Law yn Llaw at Iechyd:  

en-gb	Eye Care Delivery Plan 2013-20”.  
cy-gb	Cynllun Cyflawni Gofal Llygaid 2013-20”.  

en-gb	To provide eye health care close to a patient’s home, to prevent unnecessary referrals to GPs and hospitals, ensuring timely access for specialist treatment of blinding eye disease that only an ophthalmologist can manage.
cy-gb	Hynny yw, darparu gofal iechyd llygaid yn agos at gartref y claf; atal atgyfeiriadau diangen at feddygon teulu ac ysbytai, sicrhau mynediad amserol i driniaeth arbenigol ar gyfer clefyd llygaid sy'n achosi dallineb sydd ond yn gallu cael ei darparu gan offthalmolegydd.

en-gb	To progress work at pace, and to facilitate our national approach for eye health care services across Wales, a fully integrated workforce, and eye care pathways without boundaries are paramount. 
cy-gb	Er mwyn datblygu gwaith yn gyflym, a hwyluso ein dull cenedlaethol ar gyfer gwasanaethau gofal iechyd llygaid ledled Cymru, mae gweithlu cwbl integredig, a llwybrau gofal llygaid heb ffiniau o'r pwys mwyaf. 

en-gb	The underlying principle is to ensure ‘eye health’ is the focus of good eye care and health professionals are working together across all eye care pathways to provide appropriate care and for patients to receive the best possible outcomes.
cy-gb	Yr egwyddor sylfaenol yw sicrhau bod 'iechyd llygaid' yn ganolbwynt i ofal llygaid da a bod gweithwyr iechyd proffesiynol yn gweithio gyda'i gilydd ar draws pob llwybr gofal llygaid i ddarparu gofal priodol ac i gleifion dderbyn y canlyniadau gorau posibl.

en-gb	To enable this shift towards a wholly clinical approach to eye health care, building upon the current service delivery models in optometry and removing barriers to change are vital.
cy-gb	Er mwyn galluogi'r newid hwn tuag at ddull cwbl glinigol o ofal iechyd llygaid, mae'n hanfodol adeiladu ar y modelau darparu gwasanaeth cyfredol mewn optometreg a chael gwared ar rwystrau i newid.

en-gb	Patient
cy-gb	Y Claf

en-gb	Optometry Profession
cy-gb	Y Proffesiwn Optometreg

en-gb	Hospital Eye Service
cy-gb	Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty

en-gb	Access to eye care services close to home.
cy-gb	Mynediad at wasanaethau gofal llygaid yn agos at y cartref.

en-gb	Changes to the GOS terms of service and WECS legislative directions, to enable management, treatment and diagnosis of a wide range of eye conditions in primary care.
cy-gb	Newidiadau i delerau'r Gwasanaeth Offthalmig Cyffredinol a chyfarwyddiadau deddfwriaethol Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru, er mwyn gallu rheoli, trin a gwneud diagnosis o ystod eang o gyflyrau llygaid yn y maes gofal sylfaenol.

en-gb	Closer working relationship with optometrists and eye care   multidisciplinary teams (MDT), enhanced through integrated training places and a constant flow of the MDT supporting hospital eye departments.
cy-gb	Perthynas waith agosach ag optometryddion a thimau amlddisgyblaeth gofal llygaid, wedi'i gwella drwy fannau hyfforddi integredig a llif cyson o'r tîmau amlddisgyblaeth yn cefnogi adrannau llygaid mewn ysbytai.

en-gb	Timely access to all eye care services. 
cy-gb	Mynediad amserol i'r holl wasanaethau gofal llygaid. 

en-gb	Continuous professional development aligned to scope of practice with peer support and mentoring.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus wedi'i gysoni â chwmpas ymarfer gyda chefnogaeth a mentora gan gymheiriaid.

en-gb	Joint clinical governance arrangements embedded in all eye care pathways.
cy-gb	Trefniadau llywodraethu clinigol ar y cyd wedi'u hymgorffori ym mhob llwybr gofal llygaid.

en-gb	Supported self-care approach to eye care. 
cy-gb	Dull hunanofal o ymdrin â gofal llygaid. 

en-gb	Citizens in Wales have a key role in protecting their own health, choosing appropriate treatment and managing long-term conditions. 
cy-gb	Mae gan ddinasyddion yng Nghymru rôl allweddol o ran diogelu eu hiechyd eu hunain, dewis triniaethau priodol a rheoli cyflyrau hirdymor. 

en-gb	Self-care is a term used to include all the actions taken by individuals to recognise, treat and manage their own health, independently or in partnership with the healthcare system.  
cy-gb	Mae hunanofal yn derm a ddefnyddir i gynnwys yr holl gamau a gymerir gan unigolion i adnabod, trin a rheoli eu hiechyd eu hunain, yn annibynnol neu mewn partneriaeth â'r system gofal iechyd.  

en-gb	Leadership and placement opportunities to further develop learning and skills. 
cy-gb	Cyfleoedd ar gyfer arweinyddiaeth a lleoliadau i ddatblygu dysgu a sgiliau ymhellach. 

en-gb	Appropriate health board structures at local, regional and national levels to enable robust clinical leadership of eye care pathways facilitate training and placement requirements and mentorship arrangements. 
cy-gb	Mae strwythurau byrddau iechyd priodol ar lefelau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol i alluogi arweinyddiaeth glinigol gadarn ar lwybrau gofal llygaid yn hwyluso gofynion hyfforddi a lleoliadau a threfniadau mentoriaeth. 

en-gb	Health board lead Optometric Advisers to work in co-production across the professions to ensure smooth integration of eye care pathways. 
cy-gb	Cynghorwyr Optometrig arweiniol byrddau iechyd i weithio ym maes cydgynhyrchu ar draws y proffesiynau i sicrhau bod llwybrau gofal llygaid yn cael eu hintegreiddio'n ddidrafferth. 

en-gb	Prevention of eye disease to encourage the population to take preventative action to avoid permanent sight loss that would have an impact on local economies and quality of life if not picked up at an early stage.
cy-gb	Atal clefyd llygaid i annog y boblogaeth i gymryd camau ataliol er mwyn osgoi colli golwg yn barhaol a fyddai'n cael effaith ar economïau lleol ac ansawdd bywyd pe na bai'n cael ei ganfod yn gynnar.

en-gb	IT data and digital tools to facilitate the care of patients along the eye care pathway.
cy-gb	Data TG ac offer digidol i hwyluso gofal cleifion ar hyd y llwybr gofal llygaid.

en-gb	Patients only referred for specialist intervention when clinically necessary.
cy-gb	Cleifion yn cael eu hatgyfeirio at ymyrraeth arbenigol dim ond pan fo angen clinigol am hynny.

en-gb	Early detection, diagnosis, treatment and management of eye conditions in primary care optometry, by appropriately trained optometrists and contact lens opticians. 
cy-gb	Canfod, gwneud diagnosis, trin a rheoli cyflyrau'r llygaid yn gynnar mewn optometreg gofal sylfaenol, gan optometryddion ac optegwyr lensys cyffwrdd sydd wedi'u hyfforddi'n briodol. 

en-gb	Enhanced working arrangements between optometrists and primary care clusters to ensure all aspects of care are considered and co-ordinated for delivery.
cy-gb	Gwell trefniadau gweithio rhwng optometryddion a chlystyrau gofal sylfaenol i sicrhau bod pob agwedd ar ofal yn cael ei hystyried a'i chydlynu ar gyfer eu darparu.

en-gb	Increased capacity for specialist services to manage patients and work at the top of their license.  
cy-gb	Mwy o gapasiti i wasanaethau arbenigol reoli cleifion a gweithio hyd eithaf eu trwydded.  

en-gb	Correction of eyesight; optometrist prescribing an optical appliance when clinically necessary.
cy-gb	Cywiro golwg; optometrydd yn rhagnodi teclyn optegol pan fo angen clinigol am hynny.

en-gb	Build upon existing clinical governance and research arrangements to ensure quality improvement throughout all eye care services.
cy-gb	Adeiladu ar drefniadau llywodraethu clinigol ac ymchwil presennol i sicrhau bod ansawdd yr holl wasanaethau gofal llygaid yn gwella.

en-gb	IT data and digital tools to facilitate the co-ordinated care of patients along the eye care pathway.
cy-gb	Data TG ac offer digidol i hwyluso gofal cydgysylltiedig cleifion ar hyd y llwybr gofal llygaid.

en-gb	A fully integrated eye care pathway where care is transferred seamlessly with appropriate communication between health and social care professionals at referral.
cy-gb	Llwybr gofal llygaid cwbl integredig lle y trosglwyddir gofal yn ddi-dor gyda chyfathrebu priodol rhwng gweithwyr iechyd proffesiynol a gofal cymdeithasol pan gaiff claf ei atgyfeirio.

en-gb	Health board lead Optometric Advisers to work in co-production across the professions to ensure smooth integration of eye care pathways. 
cy-gb	Cynghorwyr Optometrig arweiniol byrddau iechyd i weithio ym maes cydgynhyrchu ar draws y proffesiynau i sicrhau bod llwybrau gofal llygaid yn cael eu hintegreiddio'n ddidrafferth. 

en-gb	Reduced risk of serious incidents and patient harm.
cy-gb	Llai o risg o ddigwyddiadau difrifol a niwed i gleifion.

en-gb	Shared care follow-up between optometry and hospital eye departments when clinically appropriate, closer to the patient’s home.
cy-gb	Dilyniant gofal wedi'i rannu rhwng optometreg ac adrannau llygaid mewn ysbytai pan fo hynny'n glinigol briodol, yn nes at gartref y claf.

en-gb	A closer working relationship with ophthalmologists and the multidisciplinary eye care team.
cy-gb	Perthynas waith agosach ag offthalmolegwyr a'r tîm gofal llygaid amlddisgyblaethol.

en-gb	Patient experience that is based upon effective communication and active involvement in decisions about their own care and treatment, co-produced between professionals and patients.
cy-gb	Profiad claf sy'n seiliedig ar gyfathrebu effeithiol a chyfranogiad gweithredol mewn penderfyniadau am eu gofal a'u triniaeth eu hunain, a gydgynhyrchir rhwng gweithwyr proffesiynol a chleifion.

en-gb	Context, Background and Barriers to Change: 
cy-gb	Cyd-destun, Cefndir a Rhwystrau i Newid: 

en-gb	Context 
cy-gb	Cyd-destun 

en-gb	In Wales, our overarching strategic documents to steer optometry into the 21 st  Century are “A Healthier Wales”  and “Prosperity for All”,  underpinned by the key principles of prudent healthcare. 
cy-gb	Yng Nghymru, ein dogfennau strategol trosfwaol i lywio optometreg i'r unfed  ganrif ar hugain yw “Cymru Iachach”  a “Ffyniant i Bawb”,  sy'n seiliedig ar egwyddorion allweddol gofal iechyd darbodus. 

en-gb	The documents provide policy direction for the provision of integrated, quality, sustainable and equitable eye health care for citizens across Wales. 
cy-gb	Mae'r dogfennau'n darparu cyfeiriad polisi ar gyfer darparu gofal iechyd llygaid integredig, o ansawdd, sy'n gynaliadwy a theg i ddinasyddion ledled Cymru. 

en-gb	Background- Current Primary Eye Care Services in Wales 
cy-gb	Cefndir - Y Gwasanaethau Gofal Llygaid sylfaenol cyfredol yng Nghymru 

en-gb	The Opticians Act 1989 regulates optometry in the UK. 
cy-gb	Mae Deddf Optegwyr 1989 yn rheoleiddio optometreg yn y DU. 

en-gb	An optometrist’s role is to examine eyes, test sight and prescribe spectacles and contact lenses for those who require them (General Optical Council (GOC), 2015a). 
cy-gb	Rôl optometrydd yw archwilio llygaid, cynnal profion llygaid a rhoi presgripsiwn ar gyfer sbectol a lensys cyffwrdd i'r rhai y mae eu hangen arnynt (Cyngor Optegol Cyffredinol, 2015a). 

en-gb	In addition, optometrists may fit spectacles and contact lenses and provide advice on visual concerns.
cy-gb	Yn ogystal, gall optometryddion ffitio sbectol a lensys cyffwrdd a rhoi cyngor ar bryderon ynghylch y golwg.

en-gb	Optometrists in the UK are trained to detect ocular disease and abnormalities and will refer patients to a medical practitioner if necessary. 
cy-gb	Mae optometryddion yn y DU wedi'u hyfforddi i ganfod clefyd ocwlar ac annormaleddau a byddant yn atgyfeirio cleifion at ymarferydd meddygol os oes angen. 

en-gb	Optometrists have a significant role within primary eye care in the UK, and are responsible for the majority (approximately 70%) of referrals to the hospital eye departments.
cy-gb	Mae gan optometryddion rôl sylweddol o fewn gofal llygaid sylfaenol yn y DU, ac maent yn gyfrifol am y mwyafrif (tua 70%) o atgyfeiriadau i adrannau llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Appendix 5 details the current services provided by optometrists, dispensing opticians and contact lens opticians in Wales.
cy-gb	Mae Atodiad 5 yn rhoi manylion y gwasanaethau cyfredol a ddarperir gan optometryddion, optegwyr cyflenwi ac optegwyr lensys cyffwrdd yng Nghymru.

en-gb	Barriers to Change 
cy-gb	Rhwystrau i Newid 

en-gb	Optometry Practice Business Model 
cy-gb	Model Busnes Practisau Optometreg 

en-gb	 Patel, N., 
cy-gb	 Patel, N., 2015., 

en-gb	2015. 
cy-gb	2015. 

en-gb	EXPLORING BUSINESS MODELS TO PROVIDE A FOUNDATION FOR . 
cy-gb	EXPLORING BUSINESS MODELS TO PROVIDE A FOUNDATION FOR . 

en-gb	The current sight test fee, negotiated at UK level, does not meet the cost of providing a sight test. 
cy-gb	Nid yw'r ffi bresennol ar gyfer prawf llygaid, a drafodir ar lefel y DU, yn talu cost darparu prawf llygaid. 

en-gb	This has resulted in the optometry practice business model strategy known as ‘loss leading’, a marketing tool to attract customers to the practice to stimulate other more profitable sales, providing clinical services at a reduced fee and relying on the sales of optical appliances to compensate for service, workforce and premises costs.
cy-gb	Mae hyn wedi arwain at y strategaeth model busnes ar gyfer practis optometreg o'r enw 'abwyd', sef offeryn marchnata i ddenu cwsmeriaid i'r practis i ysgogi gwerthiannau eraill mwy proffidiol, gan ddarparu gwasanaethau clinigol am ffi is a dibynnu ar werthu teclynnau optegol er mwyn eu digolledu am gostau gwasanaeth, y gweithlu ac adeiladau.

en-gb	Practices implement different targets depending upon their unique selling propositions and strategies. 
cy-gb	Mae practisau yn gosod gwahanol dargedau yn dibynnu ar eu cynigion a'u strategaethau gwerthu unigryw. 

en-gb	Typically a spectacle conversion rate (the percentage of sight tests/eye examinations that result in a spectacle dispense) of 62% - 75% would be required to sustain the traditional business model. 
cy-gb	Yn nodweddiadol byddai angen cyfradd drosi ar gyfer sbectolau (canran y profion llygaid/archwiliadau llygaid sy'n arwain at gyflenwi sbectol) o 62% - 75% er mwyn cynnal y model busnes traddodiadol. 

en-gb	It is estimated, approximately two-thirds of sight tests resulted in the purchase of a new or changed spectacle prescription (Optical Confederation, 2013). 
cy-gb	Amcangyfrifir bod tua dwy ran o dair o brofion llygaid yn arwain at brynu presgripsiwn sbectol newydd neu bresgripsiwn diwygiedig (Cydffederasiwn Optegol, 2013). 

en-gb	However, there is growing evidence that the online market now captures 12% of all spectacle sales with a predicted increase as consumers seek low cost services and appliances 
cy-gb	Fodd bynnag, mae tystiolaeth gynyddol bod y farchnad ar-lein bellach yn cyfrif am 12% o'r holl werthiannau sbectols a rhagwelir y bydd hyn yn cynyddu wrth i ddefnyddwyr chwilio am wasanaethau a theclynnau cost isel 

en-gb	The barriers and enablers that affect access to primary and secondary eye care services across England, Wales, Scotland and Northern Ireland.  
cy-gb	The barriers and enablers that affect access to primary and secondary eye care services across England, Wales, Scotland and Northern Ireland.  

en-gb	Report by Shared Intelligence.  
cy-gb	Adroddiad gan Shared Intelligence.  

en-gb	February 2012 
cy-gb	Chwefror 2012 

en-gb	UK Optometric market research (Mintel Group Ltd), suggests spectacle sales represent approximately 60% of the entire market value and contact lens sales account for 19%. 
cy-gb	Mae ymchwil i farchnad Optometreg y DU (Mintel Group Ltd), yn awgrymu bod gwerthiannau sbectols yn cynrychioli tua 60% o gyfanswm gwerth y farchnad ac mae gwerthiannau lensys cyffwrdd yn cyfrif am 19%. 

en-gb	Income from clinical services represents a relatively small portion, around 16% of the total income. 
cy-gb	Mae incwm o wasanaethau clinigol yn cynrychioli cyfran gymharol fach, tua 16% o gyfanswm yr incwm. 

en-gb	It is evident the profession relies on the sale of optical appliances (spectacles and contact lenses), as the major source of income and stability of service.
cy-gb	Mae'n amlwg bod y proffesiwn yn dibynnu ar werthu teclynnau optegol (sbectols a lensys cyffwrdd), fel y brif ffynhonnell incwm a sefydlogrwydd gwasanaeth.

en-gb	Practices in Wales face the perceived dilemma of accepting the UK wide nationally agreed fee for providing GOS sight test at a loss, and/or losing patients to other practices or in some circumstances, losing their practice. 
cy-gb	Mae practisau yng Nghymru yn wynebu'r cyfyng-gyngor canfyddedig o dderbyn y ffi y cytunwyd arni'n genedlaethol ledled y DU am ddarparu prawf llygaid y Gwasanaeth Offthalmig Cyffredinol ar golled, a/neu golli cleifion i feddygfeydd eraill neu mewn rhai amgylchiadau, colli eu practis. 

en-gb	‘Loss leading’ strategies are developed in numerous businesses; however, for the optometry profession in Wales it detracts from providing citizens with more ‘eye health’ services in primary care.  
cy-gb	Datblygir strategaethau 'abwyd' mewn nifer o fusnesau; fodd bynnag, ar gyfer y proffesiwn optometreg yng Nghymru mae'n amharu ar ddarparu mwy o wasanaethau 'iechyd llygaid' i ddinasyddion mewn gofal sylfaenol.  

en-gb	This has added to the backlog in patient appointments and delay in follow-up in hospital eye departments across Wales (and the other UK nations).
cy-gb	Mae hyn wedi ychwanegu at yr ôl-groniad mewn apwyntiadau cleifion a'r oedi gydag apwyntiadau dilynol mewn adrannau llygaid ysbytai ledled Cymru (a gwledydd eraill y DU).

en-gb	Concerns about loss leading 
cy-gb	Pryderon ynghylch y model abwyd 

en-gb	Under General Optical Council (GOC) rules, patients must receive their spectacle/contact lens prescription following their consultation. 
cy-gb	O dan reolau'r Cyngor Optegol Cyffredinol, rhaid rhoi presgripsiwn sbectol/lensys cyffwrdd i gleifion ar ôl eu hymgynghoriad. 

en-gb	Patients are entitled to take their prescriptions and have them dispensed at any practice of their choice. 
cy-gb	Mae gan gleifion yr hawl i gymryd eu presgripsiynau a mynd i unrhyw bractis o'u dewis i'w cyflenwi. 

en-gb	The Health and Social Security Act 1984 deregulated advertising and the supply of spectacles to increase competition, enabling patients to take their prescriptions to other competing practices or online retailers. 
cy-gb	Fe wnaeth Deddf Iechyd a Nawdd Cymdeithasol 1984 ddadreoleiddio hysbysebu a chyflenwi sbectols er mwyn cynyddu cystadleuaeth, gan alluogi cleifion i fynd â'u presgripsiynau i bractisau cystadleuwyr eraill neu fanwerthwyr ar-lein. 

en-gb	This undermines the traditional business model because whenever a patient takes his or her prescription elsewhere, the cost of the sight test must then be subsidised by another person’s spectacle dispense. 
cy-gb	Mae hyn yn tanseilio'r model busnes traddodiadol oherwydd pryd bynnag y bydd claf yn mynd â'i bresgripsiwn i rywle arall, yna mae'n rhaid i gost y prawf llygaid gael ei sybsideiddio â phris sbectol a gyflenwir i rywun arall. 

en-gb	The same applies whenever the sight test or eye examination outcome does not result in a changed or new spectacle prescription or when a patient chooses not to update their optical appliances. 
cy-gb	Mae'r un peth yn berthnasol os na fydd canlyniad y prawf llygaid neu'r archwiliad llygaid yn arwain at bresgripsiwn am sbectol newydd neu pan fydd claf yn dewis peidio â diweddaru ei declynnau optegol. 

en-gb	The College of Optometrists   encourages patients to have spectacles dispensed at the same practice that issued the prescription to avoid problems if non-tolerance to prescriptions occurs. 
cy-gb	Mae Coleg yr Optometryddion  yn annog cleifion i gael eu sbectol o'r un practis ag a roddodd y presgripsiwn iddynt er mwyn osgoi problemau os bydd anodddefgarwch i bresgripsiynau yn digwydd. 

en-gb	Heavily relying on the sales of spectacles creates commercial pressures on optometry practices, particularly as market competition remains fierce.  
cy-gb	Mae dibynnu’n fawr ar werthu sbectols yn creu pwysau masnachol ar bractisau optometreg, yn enwedig gan fod cystadleuaeth yn y farchnad yn parhau i fod yn chwyrn.  

en-gb	Unlike pharmacies, there is no ‘market entry’ application process. 
cy-gb	Yn wahanol i fferyllfeydd, nid oes proses ymgeisio ar gyfer cael 'mynediad i'r farchnad'. 

en-gb	There are concerns the ‘loss-leading’ model may increase pressure on optometrists to meet high conversion targets. 
cy-gb	Mae yna bryderon y gallai'r model 'abwyd' gynyddu'r pwysau ar optometryddion i gyrraedd targedau trosi uchel. 

en-gb	The loss-leading model has limited optometrist’s ability to widen their scope of clinical services for the NHS, as practitioners and practice managers have no alternative but to value community enhanced services as less profitable than traditional loss-leading services, due to an assumption community enhanced services have lower spectacle conversion rates. 
cy-gb	Mae'r model abwyd wedi cyfyngu ar allu optometryddion i ehangu cwmpas eu gwasanaethau clinigol ar gyfer y GIG, gan nad oes gan ymarferwyr a rheolwyr practisau unrhyw ddewis arall ond ystyried bod gwasanaethau estynedig yn y gymuned yn llai proffidiol na gwasanaethau traddodiadol sy'n cynnig abwyd, oherwydd tybiaeth bod gan wasanaethau ychwanegol yn y gymuned gyfradd drosi is o ran sbectolau. 

en-gb	Optometrists are reserved when considering investment in new equipment and higher qualifications due to concerns regarding the cost-effectiveness within the traditional business model. 
cy-gb	Mae optometryddion yn ofalus wrth ystyried buddsoddi mewn cyfarpar newydd a chymwysterau uwch oherwydd pryderon ynghylch cost-effeithiolrwydd y model busnes traddodiadol. 

en-gb	New innovative equipment can be expensive and is often only affordable if additional fees are associated with its use. 
cy-gb	Gall cyfarpar arloesol newydd fod yn ddrud ac yn aml dim ond os oes ffioedd ychwanegol yn gysylltiedig â'i ddefnyddio y mae'n fforddiadwy. 

en-gb	Public perceptions 
cy-gb	Canfyddiadau'r cyhoedd 

en-gb	The dominant retail aspect of high street optometric practices affects the public’s perception of optometry eye health care. 
cy-gb	Mae'r agwedd fanwerthu amlycaf ar bractisau optometreg y stryd fawr yn effeithio ar ganfyddiad y cyhoedd o ofal iechyd llygaid optometreg. 

en-gb	The public are acutely aware of the role practices have in the sale and supply of optical appliances and therefore, public perception of optometrists is of their retail sales rather than the clinical services and expertise on behalf of NHS Wales. 
cy-gb	Mae'r cyhoedd yn ymwybodol iawn o'r rôl sydd gan bractisau wrth werthu a chyflenwi teclynnau optegol ac felly, canfyddiad y cyhoedd o optometryddion yw eu gwerthiannau manwerthu yn hytrach na'r gwasanaethau clinigol a'r arbenigedd ar ran GIG Cymru. 

en-gb	A number of studies illustrate the lack of public awareness of eye health and many people believe the primary purpose of a sight test or eye health examination is to renew spectacles or to address visual symptoms.
cy-gb	Mae nifer o astudiaethau yn dangos diffyg ymwybyddiaeth y cyhoedd o iechyd llygaid ac mae llawer o bobl yn credu mai prif bwrpas prawf llygaid neu archwiliad iechyd llygaid yw adnewyddu sbectol neu fynd i'r afael â symptomau'n ymwneud â'r golwg.

en-gb	Hospital Eye Department Barriers 
cy-gb	Rhwystrau o ran Adrannau Llygaid mewn Ysbytai 

en-gb	Traditionally, hospital eye services have developed using a consultant led delivery model. 
cy-gb	Yn draddodiadol, mae gwasanaethau llygaid mewn ysbytai wedi datblygu gan ddefnyddio model cyflawni dan arweiniad ymgynghorydd. 

en-gb	A review of these traditional models has highlighted that there are more efficient ways to deliver services.  
cy-gb	Mae adolygiad o'r modelau traddodiadol hyn wedi tynnu sylw at y ffaith bod ffyrdd mwy effeithlon o ddarparu gwasanaethau.  

en-gb	Instead, implementing seamless integrated eye care pathways between primary and secondary care ensures the right clinical team member assesses patients and in the most appropriate setting, very often this will not be in the hospital eye department. 
cy-gb	Yn lle hynny, mae gweithredu llwybrau gofal llygaid integredig di-dor rhwng gofal sylfaenol a gofal eilaidd yn sicrhau bod yr aelod clinigol cywir o'r tîm yn asesu cleifion a hynny yn y lleoliad mwyaf priodol, ac yn aml iawn nid adran llygaid mewn ysbyty fydd hyn. 

en-gb	A whole system approach, removing perceived barriers to enable services to be delivered outside of the hospital setting by other appropriately trained professionals, will provide the best possible outcomes for patients.  
cy-gb	Bydd dull system gyfan, sy'n cael gwared ar rwystrau canfyddedig i alluogi gwasanaethau i gael eu darparu y tu allan i leoliad yr ysbyty gan weithwyr proffesiynol eraill sydd wedi'u hyfforddi'n briodol, yn darparu'r canlyniadau gorau posibl i gleifion.  

en-gb	The patient must be front and centre of all services delivered regardless of the setting.  
cy-gb	Rhaid i'r claf fod yn ganolog i'r holl wasanaethau a ddarperir waeth beth yw'r lleoliad.  

en-gb	The emphasis of all services provided in a hospital setting and optometry practices must be on preventing avoidable eye disease for patients. 
cy-gb	Rhaid i'r holl wasanaethau a ddarperir mewn ysbyty a phractisau optometreg fod ar atal clefyd llygaid y gellir ei osgoi i gleifion. 

en-gb	Evidence indicates that this patient facing approach is welcome by patients and empowers the whole clinical team. 
cy-gb	Mae tystiolaeth yn dangos bod y dull hwn o ddod i gysylltiad â chleifion yn cael ei groesawu gan gleifion ac yn grymuso'r tîm clinigol cyfan. 

en-gb	It does require a new way of working with empowered patients and clinical teams supported by effective and robust processes, for example, IT data and digital tools.
cy-gb	Mae angen ffordd newydd o weithio gyda chleifion sydd wedi'u grymuso a thimau clinigol wedi'u cefnogi gan brosesau effeithiol a chadarn, er enghraifft, data TG ac offer digidol.

en-gb	Hospital-based models of care are unable to continue to deliver services in the same way.  
cy-gb	Ni all modelau gofal mewn ysbytai barhau i ddarparu gwasanaethau yn yr un modd.  

en-gb	Current evidence also shows a critical lack of estates and equipment, together with not enough ophthalmologists being trained for future recruitment to address the increased patient demand (Appendix 3). 
cy-gb	Mae'r dystiolaeth gyfredol hefyd yn dangos diffyg difrifol o ystadau a chyfarpar, ynghyd â dim digon o offthalmolegwyr yn cael eu hyfforddi i'w recriwtio yn y dyfodol er mwyn mynd i'r afael â'r galw cynyddol gan gleifion (Atodiad 3). 

en-gb	Analysis: 
cy-gb	Dadansoddiad: 

en-gb	Primary Care Optometry Contract Reform 
cy-gb	Diwygio'r Contract Optometreg Gofal Sylfaenol 

en-gb	As described earlier in this paper, the aim of contract reform is to produce a clinically based service with the emphasis on eye health. 
cy-gb	Fel y disgrifiwyd yn gynharach yn y papur hwn, nod diwygio'r contract yw creu gwasanaeth clinigol gyda'r pwyslais ar iechyd llygaid. 

en-gb	All areas of the current service provision (GOS, EHEW, LVSW and private examinations) are important in realising this transformational change  to achieve the key aims of ‘ A Healthier Wales’ and reach our overall ambition. 
cy-gb	Mae pob maes o'r ddarpariaeth gyfredol (Gwasanaeth Offthalmig Cyffredinol, Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru, Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru ac archwiliadau preifat) yn bwysig er mwyn gwireddu'r trawsnewidiad hwn i gyflawni nodau allweddol ' Cymru Iachach ' a'n huchelgais gyffredinol. 

en-gb	Quality Improvement 
cy-gb	Gwella Ansawdd 

en-gb	Quality improvement is an essential part of service governance, and optometry will require appropriate tools to enable this to be effective and robust. 
cy-gb	Mae gwella ansawdd yn rhan hanfodol o lywodraethu gwasanaethau, a bydd angen offer priodol ar optometreg er mwyn galluogi hyn i fod yn effeithiol ac yn gadarn. 

en-gb	Practice based research and evaluation frameworks and reportable service clinical audit will be built into all eye care pathways and contractual mechanisms. 
cy-gb	Bydd fframweithiau ymchwil a gwerthuso yn seiliedig ar ymarfer ac archwiliad clinigol adroddadwy o wasanaethau  yn cael eu hymgorffori yn yr holl lwybrau gofal llygaid a mecanweithiau cytundebol. 

en-gb	This needs to be within the context of the programme of education at all levels, so that optometrists of the future enter the workforce as professionals ready to clinically manage patients within primary care on day one with their continued journey supported and developed. 
cy-gb	Rhaid i hyn fod yng nghyd-destun y rhaglen addysg ar bob lefel, fel bod optometryddion y dyfodol yn ymuno â'r gweithlu fel gweithwyr proffesiynol sy'n barod i reoli cleifion yn glinigol o fewn gofal sylfaenol ar y diwrnod cyntaf a pharhau i'w cefnogi ar eu taith barhaus. 

en-gb	Quality Improvement will drive the profession and services to deliver continuous improvement in all aspects of optometry.
cy-gb	Bydd Gwella Ansawdd yn sbarduno'r proffesiwn a'r gwasanaethau i sicrhau gwelliant parhaus ym mhob agwedd ar optometreg.

en-gb	Appendix 6 details the new clinical scenarios through contract reform. 
cy-gb	Mae Atodiad 6 yn manylu ar y senarios clinigol newydd drwy ddiwygio'r contract. 

en-gb	These are summarised below:
cy-gb	Rhoddir crynodeb o'r rhain isod.

en-gb	General Ophthalmic Services (GOS) Wales Level 1 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 1 

en-gb	The main causes of sight loss in Wales and throughout the UK are : 
cy-gb	Prif achosion colli golwg yng Nghymru a ledled y DU yw : 

en-gb	 RNIB - See differently. 
cy-gb	 RNIB - See differently. 

en-gb	2020. 
cy-gb	2020. 

en-gb	Sight loss data tool 
cy-gb	Sight loss data tool 

en-gb	Uncorrected refracted error (39%)
cy-gb	Gwall plygiannol heb ei gywiro (39%)

en-gb	Age Related Macular Degeneration (23%)
cy-gb	Dirywiad Macwlaidd sy'n Gysylltiedig ag Oedran (23%)

en-gb	Cataract (19%) 
cy-gb	Cataract (19%) 

en-gb	Glaucoma (7%)
cy-gb	Glawcoma (7%)

en-gb	Diabetic eye disease (5%)
cy-gb	Clefyd diabetig y llygaid (5%)

en-gb	It is important to recognise the significance of correcting sight with an optical appliance; over half of registered sight loss in the world is due to uncorrected refractive error (spectacles and contact lenses). 
cy-gb	Mae'n bwysig cydnabod arwyddocâd cywiro golwg gyda theclyn optegol; mae dros hanner yr achosion cofestredig o golli golwg yn y byd i'w briodoli i wall plygiannol heb ei gywiro (sbectols a lensys cyffwrdd). 

en-gb	In Wales, correcting refractive error has major implications in terms of individuals’ abilities to reach their full educational and social potential, patient safety due to trips and falls and the ability to carry out day-to-day activities safely, for example driving.  
cy-gb	Yng Nghymru, mae gan gywiro gwall plygiannol oblygiadau mawr o ran gallu unigolion i gyflawni eu potensial addysgol a chymdeithasol yn llawn, diogelwch cleifion oherwydd baglu a chwympo a'r gallu i gyflawni gweithgareddau o ddydd i ddydd yn ddiogel, er enghraifft gyrru.  

en-gb	There are also economic impacts for example being able to work safely. 
cy-gb	Mae yna effeithiau economaidd hefyd er enghraifft gallu gweithio'n ddiogel. 

en-gb	The routine sight test also has an important role to play in opportunistic case finding for both general and ocular health for patients.
cy-gb	Mae gan y prawf llygaid arferol hefyd ran bwysig i'w chwarae o ran dod o hyd i achosion manteisgar ar gyfer iechyd cyffredinol ac iechyd ocwlar i gleifion.

en-gb	The elements of the current GOS sight test must be built upon with the introduction of additional components, some of which can be delegated.  
cy-gb	Rhaid adeiladu ar elfennau prawf golwg y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol cyfredol drwy gyflwyno elfennau ychwanegol, y gellir dirprwyo rhai ohonynt.  

en-gb	This would align optometry with NHS Wales GMS, Dental and Pharmacy. 
cy-gb	Byddai hyn yn sicrhau bod optometreg yn cyd-fynd â'r Gwasanaethau Meddygol Cyffredinol, y Gwasanaethau Deintyddol a Fferylliaeth. 

en-gb	Preventative eye care and healthy living discussions for example, 
cy-gb	Trafodaethau gofal llygaid ataliol a ffordd iach o fyw er enghraifft, 

en-gb	Smoking Cessation
cy-gb	Rhoi'r Gorau i Smygu

en-gb	Blood pressure
cy-gb	Pwysedd gwaed

en-gb	Lifestyle discussions (obesity, health eating, alcohol)
cy-gb	Trafodaethau am ffordd o fyw (gordewdra, bwyta'n iach, alcohol)

en-gb	Loneliness and isolation
cy-gb	Unigrwydd ac ynysigrwydd

en-gb	Trips and falls
cy-gb	Baglu a chwympo

en-gb	UV protection
cy-gb	Diogelu rhag goleuni uwchfioled

en-gb	In addition, individual management plans based upon a comprehensive patient needs assessment need to be co-produced between patient and practitioner. 
cy-gb	Yn ogystal, mae angen i gynlluniau rheoli unigol sy'n seiliedig ar asesiad cynhwysfawr o anghenion cleifion gael eu cydgynhyrchu rhwng y claf a'r ymarferydd. 

en-gb	This will determine the individual patient recall appointment based on need.  
cy-gb	Bydd hyn yn pennu a fydd angen apwyntiad ail-alw ar gleifion yn seiliedig ar angen.  

en-gb	GOS Wales Level 2 (Low Vision Wales Services (LVSW) 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 (Gwasanaethau Golwg Gwan Cymru) 

en-gb	The Low Vision Service Wales is a primary care based NHS funded low vision service, provided by practitioners (optometrists, dispensing opticians and ophthalmic medical practitioners) across Wales. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru yn wasanaeth golwg gwan yn y maes gofal sylfaenol a ariennir gan y GIG, a ddarperir gan ymarferwyr (optometryddion, optegwyr cyflenwi ac ymarferwyr meddygol offthalmig) ledled Cymru. 

en-gb	The aim of the service is to maintain independence for all those with vision impairment or vision loss through the provision of low vision aids, signposting to other services and offering information regarding daily living and eye conditions.
cy-gb	Nod y gwasanaeth yw cynnal annibyniaeth pawb sydd â nam ar eu golwg neu sydd wedi colli eu golwg drwy ddarparu cymhorthion golwg gwan, cyfeirio pobl at wasanaethau eraill a chynnig gwybodaeth am fyw bob dydd gyda chyflyrau llygaid.

en-gb	Practitioners also refer to other professionals and have close links with services that provide additional help and support including, social services, Rehabilitation Officer for Visual Impairment (ROVI) to provide rehabilitation and specialist habilitation services, third sector, hospital eye departments (for those people wishing to be certified as sight impaired or severely sight impaired), education services or employment services.
cy-gb	Mae ymarferwyr hefyd yn cyfeirio at weithwyr proffesiynol eraill ac mae ganddynt gysylltiadau agos â gwasanaethau sy'n darparu cymorth a chefnogaeth ychwanegol gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol, Swyddog Adsefydlu ar gyfer Nam ar y Golwg i ddarparu gwasanaethau adsefydlu a sefydlogi arbenigol, y trydydd sector, adrannau llygaid mewn ysbytai (ar gyfer y bobl hynny sy'n dymuno cael eu hardystio fel pobl sydd â nam ar y golwg neu nam difrifol ar y golwg), gwasanaethau addysg neu wasanaethau cyflogaeth.

en-gb	The LVSW is a world leading service for children and adults with vision impairment or vision loss.  
cy-gb	Mae Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru yn wasanaeth sy'n arwain y byd ar gyfer plant ac oedolion sydd â nam ar eu golwg neu sydd wedi colli eu golwg.  

en-gb	The service enables individuals to reach their full education, employment and social potential. 
cy-gb	Mae'r gwasanaeth yn galluogi unigolion i gyflawni eu potensial yn llawn o ran addysg a chyflogaeth ynghyd â'u potensial cymdeithasol. 

en-gb	Building on the current service to further support patient independence and care closer to home is an important element of continued service and contract reform.
cy-gb	Mae adeiladu ar y gwasanaeth presennol i gefnogi annibyniaeth a gofal cleifion ymhellach yn nes adref yn elfen bwysig o'r broses barhaus o ddiwygio gwasanaethau a'r contract.

en-gb	GOS Wales Level 2 Eye Health Examination Wales (EHEW) 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru) 

en-gb	EHEW services were introduced in Wales as enhanced services to prevent sight loss through early detection of eye disease, inform or prevent referrals to specialist services and to support hospital eye departments to monitor low risk eye disease.
cy-gb	Cyflwynwyd y gwasanaethau Archwiliadau Iechyd Llygaid yng Nghymru fel gwasanaethau estynedig i atal colli golwg drwy ganfod clefyd llygaid yn gynnar, hysbysu neu atal atgyfeiriadau at wasanaethau arbenigol ac i gefnogi adrannau llygaid mewn ysbytai i fonitro clefyd llygaid risg isel.

en-gb	Building upon current EHEW services is central to contract reform.
cy-gb	Mae adeiladu ar wasanaethau cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn ganolog i ddiwygio'r contract.

en-gb	Managing and treating conditions in primary care 
cy-gb	Rheoli a thrin cyflyrau mewn gofal sylfaenol 

en-gb	The current EHEW service enables optometrists to repeat measurements and refine referrals to either prevent a referral or further inform a referral. 
cy-gb	Mae gwasanaeth cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn galluogi optometryddion i ailadrodd mesuriadau a mireinio atgyfeiriadau er mwyn atal atgyfeirio neu fod yn sail bellach i atgyfeirio. 

en-gb	This has resulted in more cases monitored in primary care, and better quality referrals received by hospital eye departments.
cy-gb	Mae hyn wedi arwain at fonitro mwy o achosion yn y maes gofal sylfaenol, ac adrannau llygaid mewn ysbytai yn cael atgyfeiriadau o ansawdd gwell.

en-gb	Postgraduate higher qualifications are available in glaucoma, medical retina and ocular therapeutics and can be utilised to manage and treat more patients in primary care.
cy-gb	Mae cymwysterau uwch ôl-raddedig ar gael mewn glawcoma, retina meddygol a therapiwteg ocwlar a gellir eu defnyddio i reoli a thrin mwy o gleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Optometrists and GPs refer patients to optometrists with additional qualifications for further examinations. 
cy-gb	Mae optometryddion a meddygon teulu yn cyfeirio cleifion at optometryddion sydd â chymwysterau ychwanegol ar gyfer archwiliadau pellach. 

en-gb	This is described as GOS Wales Level 3 (referral refinement) and GOS Wales Level 4 (independent prescribing) in appendix 6.
cy-gb	Disgrifir hyn fel Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 3 (mireinio atgyfeirio) a Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4 (presgripsiynu annibynnol) yn atodiad 6.

en-gb	GOS Wales Level 3 enables;
cy-gb	Mae Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 3 yn galluogi;

en-gb	Optometrists with appropriate skills, knowledge and experience in glaucoma to assess all glaucoma referrals (with the exception of emergency red flag referrals) that would normally have been sent to hospital eye departments.
cy-gb	Optometryddion sydd â'r sgiliau, y wybodaeth a'r profiad priodol mewn glawcoma i asesu pob atgyfeiriad glawcoma (ac eithrio atgyfeiriadau baner goch brys) a fyddai fel arfer wedi cael eu hanfon i adrannau llygaid mewn ysbytai.

en-gb	Optometrists with appropriate skills, knowledge and experience in medical retina to refine referrals for wet age related macular degeneration and other medical retina conditions that would normally have been sent directly to a hospital eye department for rapid review.
cy-gb	Optometryddion sydd â'r sgiliau, y wybodaeth a'r profiad priodol mewn cyflyrau retina meddygol i fireinio atgyfeiriadau ar gyfer dirywiad macwlaidd gwlyb sy'n gysylltiedig ag oedran a chyflyrau retina meddygol eraill a fyddai fel arfer wedi cael eu hanfon yn uniongyrchol i adran llygaid mewn ysbyty i'w hadolygu'n gyflym.

en-gb	Optometrists with appropriate skills, knowledge and experience, to assess all oculoplastic conditions that would normally have been sent to a specialist service in a hospital eye department. 
cy-gb	Optometryddion sydd â'r sgiliau, y wybodaeth a'r profiad priodol, i asesu'r holl gyflyrau ocwloblastig a fyddai fel arfer wedi cael eu hanfon at wasanaeth arbenigol adran llygaid mewn ysbyty. 

en-gb	GOS Wales Level 4 (IP) enables:
cy-gb	Mae Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4 (Presgripsiynu Annibynnol) yn galluogi:

en-gb	Optometrists with an additional qualification in ocular therapeutics and who have qualified as optometry independent prescribers, to assess, manage and treat acute eye conditions in primary care that would normally have been sent directly to hospital eye department rapid access clinics.
cy-gb	Optometryddion sydd â chymhwyster ychwanegol mewn therapiwteg ocwlar ac sydd wedi cymhwyso fel presgripsiynwyr annibynnol optometreg, i asesu, rheoli a thrin cyflyrau llygaid acíwt mewn gofal sylfaenol a fyddai fel arfer wedi cael eu hanfon yn uniongyrchol i glinigau mynediad cyflym adrannau llygaid mewn ysbytai.

en-gb	Sensory eye care statistics for 2018/19 show: 
cy-gb	Mae ystadegau gofal llygaid synhwyraidd ar gyfer 2018/19 yn dangos bod: 

en-gb	107,448 new patient referrals into hospital eye departments. 
cy-gb	107,448 o atgyfeiriadau cleifion newydd i adrannau llygaid mewn ysbytai. 

en-gb	The aim of the new eye care pathways, through GOS Wales levels 3 & 4 is to reduce the number of referrals into hospital eye departments by 1/3. 
cy-gb	Nod y llwybrau gofal llygaid newydd, drwy lefelau 3 a 4 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru yw sicrhau gostyngiad o 1/3 yn nifer yr atgyfeiriadau i adrannau llygaid mewn ysbytai. 

en-gb	GOS Wales Levels 3 & 4 (Monitoring) 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefelau 3 a 4 (Monitro) 

en-gb	In addition to reducing referrals into hospital eye departments and managing an increasing number of conditions in primary care, the ambition is to rebalance services to enable low and medium risk patients to be monitored and managed within primary care whilst maintaining specialist service oversight in hospital eye departments.
cy-gb	Yn ogystal â lleihau atgyfeiriadau i adrannau llygaid mewn ysbytai a rheoli nifer cynyddol o gyflyrau mewn gofal sylfaenol, yr uchelgais yw ailgydbwyso gwasanaethau er mwyn galluogi cleifion â risg isel a chanolig i gael eu monitro a'u rheoli o fewn gofal sylfaenol a chadw goruchwyliaeth ar wasanaethau arbenigol yn adrannau llygaid ysbytai.

en-gb	Established services in some health board areas provides insight into the potential number of patients that can be monitored across Wales.  
cy-gb	Mae gwasanaethau sefydledig mewn rhai ardaloedd byrddau iechyd yn rhoi cipolwg ar y nifer posibl o gleifion y gellir eu monitro ledled Cymru.  

en-gb	For example, Aneurin Bevan University Health Board (ABUHB) in 2018/19, listed 4415 glaucoma patients as seen in primary care optometry practices during a simple data gathering exercise with specialist service oversight in hospital eye departments.
cy-gb	Er enghraifft, rhestrodd Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan (BIPAB) yn 2018/19, 4415 o gleifion glawcoma a welwyd mewn practisau optometreg gofal sylfaenol yn ystod ymarfer casglu data syml gyda goruchwyliaeth gan wasanaeth arbenigol mewn adrannau llygaid ysbytai.

en-gb	ABUHB has an estimated population of 600,000. 
cy-gb	Amcangyfrifir bod gan BIPAB boblogaeth o 600,000. 

en-gb	Wales estimated population is 3,230,490 (office of national statistics).
cy-gb	Amcangyfrifir bod poblogaeth Cymru yn 3,230,490 (swyddfa ystadegau gwladol).

en-gb	Extrapolating these figures for Wales would provide 23,771 glaucoma low risk follow-up episodes. 
cy-gb	Byddai allosod y ffigurau hyn ar gyfer Cymru yn darparu 23,771 o achosion risg isel o glawcoma y mae angen gwasanaethau dilynol arnynt. 

en-gb	Additional follow-up services include medical retina conditions such as wet age related macular degeneration and diabetic macula oedema follow-up. 
cy-gb	Mae gwasanaethau dilynol ychwanegol yn cynnwys cyflyrau retina meddygol fel dirywiad macwlaidd gwlyb sy'n gysylltiedig ag oedran ac oedema macwlaidd diabetig. 

en-gb	Similar services to those in ABUHB are being established in other health boards across Wales; however, figures are not currently available.  
cy-gb	Mae gwasanaethau tebyg i'r rhai yn BIPAB yn cael eu sefydlu mewn byrddau iechyd eraill ledled Cymru; fodd bynnag, nid yw'r ffigurau ar gael ar hyn o bryd.  

en-gb	A conservative estimate including glaucoma follow-ups would be the potential for 35,000 patients to be monitored in primary care to ease demand in hospital eye departments across Wales.
cy-gb	Amcangyfrif ceidwadol gan gynnwys apwyntiadau dilynol glawcoma fyddai'r potensial i 35,000 o gleifion gael eu monitro mewn gofal sylfaenol i leddfu'r galw ar adrannau llygaid mewn ysbytai ledled Cymru.

en-gb	The aim of the new eye care pathways, through GOS Wales levels 3&4 monitoring is to increase capacity in hospital eye departments by freeing up 35,000 follow up appointments through monitoring in primary care. 
cy-gb	Nod y llwybrau gofal llygaid newydd, drwy waith monitro lefelau 3 a 4 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru, yw cynyddu capasiti adrannau llygaid mewn ysbytai drwy ryddhau 35,000 o apwyntiadau dilynol drwy waith monitro mewn gofal sylfaenol. 

en-gb	Private Patients 
cy-gb	Cleifion Preifat 

en-gb	Current optometry practice has a mixture of approximately 70% NHS patients and 30% private patients. 
cy-gb	Mae ymarfer optometreg cyfredol yn cynnwys cymysgedd o oddeutu 70% o gleifion y GIG a 30% o gleifion preifat. 

en-gb	In the review of GOS services and subsequent new contract in Scotland, all eye care services are now provided through the NHS. 
cy-gb	Yn yr adolygiad o Wasanaethau Offthalmig Cyffredinol a'r contract newydd dilynol yn yr Alban, mae'r holl wasanaethau gofal llygaid bellach yn cael eu darparu drwy'r GIG. 

en-gb	The provision of an optical appliance is still restricted to exempt groups.
cy-gb	Mae darparu teclyn optegol yn dal i gael ei gyfyngu i grwpiau sydd wedi'u heithrio.

en-gb	There are advantages and disadvantages to this approach in Wales:
cy-gb	Mae manteision ac anfanteision i'r dull hwn yng Nghymru:

en-gb	Advantages include the ability to provide equitable access and standardised eye care services for all citizens in Wales. 
cy-gb	Ymhlith y manteision mae'r gallu i ddarparu mynediad teg a gwasanaethau gofal llygaid safonol i holl ddinasyddion Cymru. 

en-gb	This standardised approach realises health benefits for all citizens, planning for services can be developed on an all Wales basis with the ability to monitor activity, and data for all eye care services.
cy-gb	Mae'r dull safonol hwn yn gwireddu manteision iechyd i'r holl ddinasyddion, yn galluogi datblygu gwaith cynllunio ar gyfer Cymru gyfan a'r gallu i fonitro gweithgaredd a data ar gyfer yr holl wasanaethau gofal llygaid.

en-gb	The main disadvantage concerns the financial exposure to a 30% increase in the eligibility for NHS sight tests in Wales. 
cy-gb	Mae'r brif anfantais yn ymwneud â'r amlygiad ariannol i gynnydd o 30% yn y cymhwysedd ar gyfer profion llygaid y GIG yng Nghymru. 

en-gb	Models exist elsewhere in primary care where patient revenue charges are collected from patients who are not in an exempt category due to financial reasons (dentistry). 
cy-gb	Mae modelau'n bodoli mewn mannau eraill mewn gofal sylfaenol lle y cesglir taliadau refeniw cleifion gan gleifion nad ydynt mewn categori esempt am resymau ariannol (deintyddiaeth). 

en-gb	This could be applied in optometry to mitigate the increased financial liability to providing NHS services to all.
cy-gb	Gellid defnyddio hyn mewn optometreg i liniaru'r atebolrwydd ariannol cynyddol i ddarparu gwasanaethau'r GIG i bawb.

en-gb	Primary Care Clusters 
cy-gb	Clystyrau Gofal Sylfaenol 

en-gb	“A cluster brings together all local services involved in health and care across a geographical area, typically serving a population between 25,000 and 100,000. 
cy-gb	“Mae clwstwr yn dod â’r holl wasanaethau lleol sy’n gysylltiedig ag iechyd a gofal at ei gilydd ar draws ardal ddaearyddol, ardaloedd sy’n gwasanaethu poblogaeth o rhwng 25,000 a 100,000 fel arfer. 

en-gb	Working as a cluster ensures care is better co-ordinated to promote the well-being of individuals and communities.”
cy-gb	Mae gweithio fel clwstwr yn sicrhau bod gofal yn cael ei gydlynu’n well i hyrwyddo llesiant unigolion a chymunedau."

en-gb	One of the aims of the national Wales Eye Care Service Joint Committee is to work with the Welsh Government Primary Care Contract Reform Group to strengthen and drive forward cluster working arrangements.  
cy-gb	Un o nodau Cydbwyllgor cenedlaethol Gwasanaeth Gofal Llygaid Cymru yw gweithio gyda Grŵp Diwygio Contract Gofal Sylfaenol Llywodraeth Cymru i gryfhau a datblygu trefniadau gweithio clwstwr.  

en-gb	This needs to be progressed in conjunction with the optometric workforce and in alignment to the other contractor professions across Wales.
cy-gb	Mae angen datblygu hyn ar y cyd â'r gweithlu optometrig ac yn unol â'r proffesiynau contractwyr eraill ledled Cymru.

en-gb	Optometrists working within clusters and included in local considerations will ensure decisions are made based on the needs of the local population.  
cy-gb	Bydd optometryddion sy'n gweithio mewn clystyrau ac wedi'u cynnwys mewn ystyriaethau lleol yn sicrhau bod penderfyniadau'n cael eu gwneud yn seiliedig ar anghenion y boblogaeth leol.  

en-gb	Optometrists will also be able to ensure investment and funding is directed at proper utilisation of primary care optometric estates and training.
cy-gb	Bydd optometryddion hefyd yn gallu sicrhau bod buddsoddiad a chyllid yn cael ei anelu at ddefnyddio ystadau a hyfforddiant optometreg gofal sylfaenol yn iawn.

en-gb	A process needs to be established to include optometry within a cluster area, to meet to consider the eye care needs of its population, and enable the appropriate representation to better co-ordinate and promote the well-being of individuals and communities eye health care provision.
cy-gb	Mae angen sefydlu proses i gynnwys optometreg o fewn ardal glwstwr, er mwyn ystyried anghenion gofal llygaid ei phoblogaeth, a galluogi'r gynrychiolaeth briodol i gydlynu a hyrwyddo llesiant unigolion a darpariaeth gofal iechyd cymunedau yn well.

en-gb	Engaging with Regional Partnership Boards would also enable seamless health and social care service provision is provided in line with “ A Healthier Wales”  towards the goals of the “ Well-Being of Future Generations Act." 
cy-gb	Byddai ymgysylltu â Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol hefyd yn galluogi darparu  gwasanaeth iechyd a gofal cymdeithasol di-dor yn unol â “ Cymru Iachach ”  a chyfrannu at gyflawni nodau “ Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol." 

en-gb	Financial Analysis 
cy-gb	Dadansoddiad Ariannol 

en-gb	The barriers to transformational change and the provision of new service models across the eye care pathways have been described previously within this paper; however, optometry practices are an integral part of High Street businesses in Wales, and enable timely convenient access to primary eye health care for citizens.  
cy-gb	Mae'r rhwystrau i drawsnewid a darparu modelau gwasanaeth newydd ar draws y llwybrau gofal llygaid wedi'u disgrifio'n flaenorol yn y papur hwn; fodd bynnag, mae practisau optometreg yn rhan annatod o fusnesau Stryd Fawr yng Nghymru, ac yn galluogi mynediad amserol cyfleus i ofal iechyd llygaid sylfaenol i ddinasyddion.  

en-gb	In view of this, the barriers to change need to be removed to improve relationships within the clinical team, to ensure better outcomes for patients, as well as supporting optometry to continue contributing to the overall economy in Wales.
cy-gb	O ystyried hyn, mae angen dileu'r rhwystrau i newid er mwyn gwella perthnasoedd o fewn y tîm clinigol, er mwyn sicrhau gwell canlyniadau i gleifion, ynghyd â chefnogi optometreg i barhau i gyfrannu at yr economi gyffredinol yng Nghymru.

en-gb	 Moving away from the loss leading business model with its emphasis on the sale of optical appliances, to a clinical model of eye health care requires a different model of funding with consideration of:
cy-gb	 Mae symud i ffwrdd o'r model busnes 'abwyd' gyda'i bwyslais ar werthu teclynnau optegol, i fodel clinigol o ofal iechyd llygaid yn gofyn am fodel cyllido gwahanol sy'n ystyried:

en-gb	Improved outcomes for patients 
cy-gb	Gwell canlyniadau i gleifion 

en-gb	Improved access to all eye care services for patients
cy-gb	Gwell mynediad at yr holl wasanaethau gofal llygaid i gleifion

en-gb	Access to services close to the patients home
cy-gb	Mynediad at wasanaethau yn agos at gartref y claf

en-gb	A skilled workforce fit for delivery of eye care in the 21 st  century 
cy-gb	Gweithlu medrus sy'n addas i ddarparu gofal llygaid yn yr unfed ganrif ar hugain 

en-gb	Cost effective eye care pathways for NHS Wales and Local Authorities
cy-gb	Llwybrau gofal llygaid cost-effeithiol ar gyfer GIG Cymru ac Awdurdodau Lleol

en-gb	To achieve this, the Welsh Government has initiated a full options appraisal to scope all financial models to deliver contract reform.
cy-gb	Er mwyn cyflawni hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi dechrau arfarniad llawn o opsiynau i gwmpasu'r holl fodelau ariannol i ddiwygio'r contract.

en-gb	The new service and financial model will take a gradual and phased approach over a 5-year period and link to appropriate qualifications and training requirements in optometry. 
cy-gb	Bydd y model gwasanaeth ac ariannol newydd yn mabwysiadu dull graddol fesul cam dros gyfnod o 5 mlynedd ac yn cysylltu â chymwysterau a gofynion hyfforddi priodol mewn optometreg. 

en-gb	Appropriate costs will be established to deliver effective eye care pathways over the same timeframe as demand for specialised hospital services decrease and capacity increases in the clinical team across the whole eye care pathway.
cy-gb	Bydd costau priodol yn cael eu cyfrifo er mwyn darparu llwybrau gofal llygaid effeithiol dros yr un amserlen ag y mae'r galw am wasanaethau arbenigol mewn ysbytai yn lleihau a'r capasiti yn y tîm clinigol yn cynyddu ar draws y llwybr gofal llygaid cyfan.

en-gb	Continuous professional development, leadership and support for the profession 
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus, arweinyddiaeth a chefnogaeth i'r proffesiwn  

en-gb	Ensuring the profession can continually progress their skills and knowledge to deliver new services requires change. 
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod y proffesiwn yn gallu datblygu ei sgiliau a'i wybodaeth yn barhaus i ddarparu gwasanaethau newydd, mae angen newid. 

en-gb	This is an opportunity not just to enhance continuous professional development (CPD) over and above the regulator’s obligations, but also to build support, leadership and quality improvement for the profession.  
cy-gb	Mae hwn yn gyfle nid yn unig i wella datblygiad proffesiynol parhaus (DPP) y tu hwnt i rwymedigaethau'r rheolydd, ond hefyd i ddatblygu cefnogaeth, arweinyddiaeth a gwella ansawdd yn y proffesiwn.  

en-gb	This is underpinned by the development of an optometry section within Health Education and Improvement Wales (HEIW) resulting in improved services and patient care.
cy-gb	Yn sail i hyn mae datblygu adran optometreg yn Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC) gan arwain at well gwasanaethau a gofal cleifion.

en-gb	Continuous Professional Development (CPD) 
cy-gb	Datblygiad Proffesiynol Parhaus (DPP) 

en-gb	To deliver new services, certain skills and learning elements are compulsory, with selective CPD allied to the 3-year regulator standards. 
cy-gb	Er mwyn darparu gwasanaethau newydd, mae rhai sgiliau ac elfennau dysgu yn orfodol, gyda DPP detholus yn gysylltiedig â safonau 3 blynedd y rheoleiddiwr. 

en-gb	CPD will be for the whole profession but will also be tailored to the services and work that an optometrist, dispensing optician and contact lens optician undertakes. 
cy-gb	Bydd DPP yn berthnasol i'r proffesiwn cyfan ond bydd hefyd wedi'i deilwra i'r gwasanaethau a'r gwaith y mae optometrydd,  optegydd cyflenwi ac optegydd lensys cyffwrdd yn ymgymryd ag ef. 

en-gb	Reflective portfolios will facilitate teaching, attitudes and professionalism. 
cy-gb	Bydd portffolios myfyriol yn hwyluso addysgu, agweddau a phroffesiynoldeb. 

en-gb	The focus will be on scope of practice, reflection and mentoring aligned with other health care professions, such as dentistry and medicine. 
cy-gb	Bydd y ffocws ar gwmpas yr ymarfer, myfyrio a mentora gan gyfateb i broffesiynau gofal iechyd eraill, megis deintyddiaeth a meddygaeth. 

en-gb	Postgraduate higher qualifications commissioning will continue, as they have been successful to underpin services in Wales. 
cy-gb	Bydd comisiynu cymwysterau uwch ôl-raddedig yn parhau, gan eu bod wedi bod yn llwyddiant o ran bod yn sail i wasanaethau yng Nghymru. 

en-gb	For example, optometrist independent prescribers managed over 90% of patients with acute eye conditions without the need for eye casualty or other hospital eye department intervention during the red and amber phases of Covid-19 recovery plan in Wales. 
cy-gb	Er enghraifft, roedd optometryddion sy'n bresgripsiynwyr annibynnol yn ymdrin â thros 90% o gleifion â chyflyrau llygaid acíwt heb fod angen ymyrraeth gan adran argyfwng llygaid neu adran llygaid arall mewn ysbyty yn ystod cyfnodau coch ac ambr cynllun adferiad Covid-19 yng Nghymru. 

en-gb	Placements 
cy-gb	Lleoliadau 

en-gb	The attainment of higher qualifications requires optometrists to undertake placements within the hospital eye departments, gaining experience of managing complex cases, and building relationship with the whole clinical team. 
cy-gb	Mae ennill cymwysterau uwch yn ei gwneud yn ofynnol i optometryddion ymgymryd â lleoliadau yn adrannau llygaid ysbytai, gan ennill profiad o reoli achosion cymhleth, a meithrin perthynas â'r tîm clinigol cyfan. 

en-gb	This aspect is essential for the successful delivery of future eye care services and improves collaborative working between optometry and ophthalmology.
cy-gb	Mae'r agwedd hon yn hanfodol ar gyfer darparu gwasanaethau gofal llygaid yn y dyfodol yn llwyddiannus ac mae'n gwella cydweithio rhwng y meysydd optometreg ac offthalmoleg.

en-gb	In Wales, a unique approach to training placements will be for optometrists to be contracted to work in NHS hospital or specialist teaching practices during their placement. 
cy-gb	Yng Nghymru, dull unigryw o ymdrin â lleoliadau hyfforddi fydd i optometryddion gael eu contractio i weithio yn un o ysbytai'r GIG neu mewn practisau addysgu arbenigol yn ystod eu lleoliad. 

en-gb	A  NHS coordinator working within each hospital to facilitate the placements and ensure an appropriate clinical case mix, adequate and appropriate supervision and management of estates and clinical room is vital to the success of the placements.
cy-gb	Mae un o gydlynwyr y GIG yn gweithio ym mhob ysbyty i hwyluso'r lleoliadau a sicrhau cymysgedd clinigol priodol o achosion, goruchwyliaeth a rheolaeth ddigonol a phriodol ar ystadau ac ystafell glinigol yn hanfodol i lwyddiant y lleoliadau.

en-gb	Mentorship and support 
cy-gb	Mentoriaeth a chefnogaeth 

en-gb	Mentoring facilitates CPD through a network of experienced optometrists that guide newly qualified optometrists.  
cy-gb	Mae mentora yn hwyluso DPP drwy rwydwaith o optometryddion profiadol sy'n rhoi arweiniad i optometryddion sydd newydd gymhwyso.  

en-gb	Mentoring considers their scope of practice for CPD requirements as well as providing support and guidance. 
cy-gb	Mae mentora yn ystyried cwmpas eu hymarfer ar gyfer gofynion DPP yn ogystal â darparu cefnogaeth ac arweiniad. 

en-gb	Mentoring support includes an assigned designated Mentor, an online platform to create a portfolio and a peer support network. 
cy-gb	Mae cefnogaeth fentora yn cynnwys Mentor dynodedig, platfform ar-lein i greu portffolio a rhwydwaith cefnogaeth gan gymheiriaid. 

en-gb	Optometrists need support when they take on additional clinical roles and, crucially, enable them to become more adept at managing and accepting clinical risk.
cy-gb	Mae angen cefnogaeth ar optometryddion pan fyddant yn ymgymryd â rolau clinigol ychwanegol ac, yn hollbwysig, i'w galluogi i ddod yn fwy medrus wrth reoli a derbyn risg glinigol.

en-gb	The following is an example of how a Mentor can help. 
cy-gb	Mae'r isod yn enghraifft o sut y gall Mentor helpu. 

en-gb	Recent research (Parkins et al, 2018) demonstrated, newly qualified optometrists may over refer. 
cy-gb	Dangosodd ymchwil diweddar (Parkins et al, 2018) y gall optometryddion sydd newydd gymhwyso or-gyfeirio achosion. 

en-gb	At a time when clinical confidence and experience are still developing, an increased workload on qualification may lead to pressure to make quick and more risk ‐ averse decisions, and consequently refer more readily. 
cy-gb	Ar adeg pan mae hyder a phrofiad clinigol yn dal i ddatblygu, gall llwyth gwaith cynyddol ar ôl cymwhyso arwain at bwysau i wneud penderfyniadau cyflym sy'n fwy tueddol o osgoi risgiau, ac o ganlyniad fod yn fwy parod i atgyfeirio. 

en-gb	A Mentor, recourse to a peer support network and opportunities to take part in peer review will build confidence and enable newly qualified optometrists to accept an appropriate level of clinical risk.
cy-gb	Bydd Mentor, mynediad i rwydwaith cefnogaeth gan gymheiriaid a chyfleoedd i gymryd rhan mewn adolygiad gan gymheiriaid yn magu hyder ac yn galluogi optometryddion sydd newydd gymhwyso i dderbyn lefel briodol o risg glinigol.

en-gb	Leadership 
cy-gb	Arweinyddiaeth 

en-gb	Optometry is taking on an increasing role in the healthcare of our patients in Wales. 
cy-gb	Mae optometreg yn chwarae rôl gynyddol yng ngofal iechyd ein cleifion yng Nghymru. 

en-gb	There has never been a better time to develop clinical leaders in optometry, with integration of optometry into NHS leadership programmes. 
cy-gb	Ni fu erioed amser gwell i ddatblygu arweinwyr clinigol mewn optometreg, gydag optometreg yn cael ei integreiddio i raglenni arweinyddiaeth y GIG. 

en-gb	As an example, the Welsh Clinical Leadership Training Fellowship (WCLTF) initiated in 2013 has enabled Fellows to take up leadership roles in NHS Wales and Welsh Government. 
cy-gb	Er enghraifft, mae Rhaglen Cymrodoriaeth Hyfforddiant Arweinyddiaeth Glinigol Cymru a gychwynnwyd yn 2013 wedi galluogi Cymrodyr i ymgymryd â rolau arwain yn GIG Cymru a Llywodraeth Cymru. 

en-gb	NHS organisations in Wales have been highly engaged and committed to the WCLTF process, offering quality improvement projects within their organisations. 
cy-gb	Mae sefydliadau'r GIG yng Nghymru wedi ymgysylltu'n helaeth â'r rhaglen ac wedi ymrwymo i'r broses, gan gynnig prosiectau gwella ansawdd yn eu sefydliadau. 

en-gb	The aim is for the optometry profession to lead transformation of the clinical workforce and develop healthcare leaders of the future to support eye care services across NHS Wales.
cy-gb	Y nod yw i'r proffesiwn optometreg arwain trawsnewidiad o'r gweithlu clinigol a datblygu arweinwyr gofal iechyd y dyfodol i gefnogi gwasanaethau gofal llygaid ledled GIG Cymru.

en-gb	Communication 
cy-gb	Cyfathrebu 

en-gb	The Welsh Government Sensory Communications Advisory Group continues to work with all stakeholders to develop key messages and national communication campaigns for the public, clinical team and wider eye care family across social care and other organisations.  
cy-gb	Mae Grŵp Cynghori Llywodraeth Cymru ar Gyfathrebu Synhwyraidd yn parhau i weithio gyda'r holl randdeiliaid i ddatblygu negeseuon allweddol ac ymgyrchoedd cyfathrebu cenedlaethol ar gyfer y cyhoedd, y tîm clinigol a'r teulu gofal llygaid ehangach ar draws y maes gofal cymdeithasol a sefydliadau eraill.  

en-gb	Working alongside the Wales Eye Care Service Joint Committee to support the transformation of services and delivery of contract reform, the Communications Advisory Group ensures alignment of national communication with local requirements. 
cy-gb	Gan weithio ochr yn ochr â Chyd-bwyllgor Gwasanaeth Gofal Llygaid Cymru i gefnogi trawsnewid gwasanaethau a diwygio'r contract, mae'r Grŵp Cynghori ar Gyfathrebu yn sicrhau bod cyfathrebu cenedlaethol yn cyd-fynd â gofynion lleol. 

en-gb	Key themes include,
cy-gb	Ymhlith y themâu allweddol mae,

en-gb	Health boards and primary care clusters delivering a programme of public engagement to create a greater understanding of eye health care services.
cy-gb	Byrddau iechyd a chlystyrau gofal sylfaenol yn cyflwyno rhaglen ymgysylltu â'r cyhoedd i greu gwell dealltwriaeth o wasanaethau gofal iechyd llygaid.

en-gb	Linking with national communication programmes, for example, 111, NHS Direct, Choose Well, to ensure public awareness of eye health care services.
cy-gb	Cysylltu â rhaglenni cyfathrebu cenedlaethol, er enghraifft, 111, Galw Iechyd Cymru, Dewis Doeth, i sicrhau ymwybyddiaeth y cyhoedd o wasanaethau gofal iechyd llygaid.

en-gb	Developing national and local communication for individuals to manage their own eye health care, through the roll out of self-care.
cy-gb	Datblygu deunyddiau cyfathrebu cenedlaethol a lleol i unigolion reoli eu gofal iechyd llygaid eu hunain, drwy gyflwyno hunanofal.

en-gb	The overall aim of the Communication Advisory Group is to change the perception of the public about the roles of the clinical team and specifically that of the optometrist, building on the work already completed that references Sensory Loss as being part of the wider healthcare offering.
cy-gb	Nod cyffredinol y Grŵp Cynghori ar Gyfathrebu yw newid canfyddiad y cyhoedd am rolau'r tîm clinigol ac yn benodol rôl yr optometrydd, gan adeiladu ar y gwaith a gwblhawyd eisoes sy'n cyfeirio at Nam ar y Synhwyrau fel rhan o'r cynnig gofal iechyd ehangach.

en-gb	Recommendations: 
cy-gb	Argymhellion: 

en-gb	Advancement of optometry contract reform to fully realise the agreed future approach for NHS Wales eye health care, moving to a clinically appropriate service model based on the principles of “A Healthier Wales” and the seven well-being goals of the Future Generations (Wales) Act.
cy-gb	Hyrwyddo diwygio'r contract optometreg er mwyn cyflawni'n llawn y dull gweithredu ar gyfer gofal iechyd llygaid GIG Cymru yn y dyfodol, gan symud i fodel gwasanaeth sy'n glinigol briodol yn seiliedig ar egwyddorion “Cymru Iachach”  a saith nod llesiant Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru).

en-gb	Expansion of continuous professional development programmes, to include reflective practice, mentoring, leadership and placements to fully integrate ophthalmologists and optometrists, develop skills and experience to undertake additional clinical responsibilities. 
cy-gb	Ehangu rhaglenni datblygiad proffesiynol parhaus, i gynnwys ymarfer myfyriol, mentora, arweinyddiaeth a lleoliadau er mwyn integreiddio offthalmolegwyr ac optometryddion yn llawn, a datblygu sgiliau a phrofiad er mwyn ymgymryd â chyfrifoldebau clinigol ychwanegol. 

en-gb	Review of primary care cluster structures to enable full integration of optometry services with an emphasis on patient needs and outcomes at a local population level.
cy-gb	Adolygu strwythurau clystyrau gofal sylfaenol er mwyn integreiddio gwasanaethau optometreg yn llawn gyda phwyslais ar anghenion a chanlyniadau cleifion ar lefel y boblogaeth leol.

en-gb	Legislative changes to General Ophthalmic Services, Eye Health Examination Wales and Low Vision service Wales clinical examinations will underpin recommendation 1.
cy-gb	Bydd newidiadau deddfwriaethol i archwiliadau clinigol y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol, Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru a Golwg Gwan  Cymru yn sail i argymhelliad 1.

en-gb	Appendix 1
cy-gb	Atodiad 1

en-gb	Workforce 
cy-gb	Y Gweithlu 

en-gb	Data from “Sensory health statistics (eye care and hearing care) published biannually, show the position in Wales regarding workforce, referrals from primary care, and access to hospital eye services. 
cy-gb	Mae data "Iechyd synhwyraidd (ystadegau gofal llygaid a chlyw)" a gyhoeddir bob dwy flynedd, yn dangos y sefyllfa yng Nghymru o ran y gweithlu, atgyfeiriadau o ofal sylfaenol, a mynediad at wasanaethau llygaid mewn ysbytai. 

en-gb	There were 875 optometrists carrying out sight tests paid for by the NHS at 31 December 2018, 34 more than in the previous year and a 19.2% increase since December 2008.
cy-gb	Roedd 875 o optometryddion yn cynnal profion llygaid y telir amdanynt gan y GIG ar 31 Rhagfyr 2018, sef 34 yn fwy nag yn y flwyddyn flaenorol a chynnydd o 19.2% ers mis Rhagfyr 2008.

en-gb	 At 30 September 2018 there were 133.9 whole time equivalent ophthalmology doctors directly employed by the NHS in Wales.
cy-gb	 Ar 30 Medi 2018 roedd 133.9 o feddygon offthalmoleg cyfwerth ag amser llawn yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol gan y GIG yng Nghymru.

en-gb	Current Demand and Capacity Position in Wales 
cy-gb	Y Galw Cyfredol a'r Sefyllfa o ran Capasiti yng Nghymru 

en-gb	Hospital eye departments managed 322,744 outpatient appointments in 2017/18, of those appointments 85,713 were for new appointments and 237,031 were for follow-up appointments.
cy-gb	Ymdriniodd adrannau llygaid mewn ysbytai â 322,744 o apwyntiadau cleifion allanol yn 2017/18, ac o blith yr apwyntiadau hynny roedd 85,713 yn apwyntiadau newydd a 237,031 yn apwyntiadau dilynol.

en-gb	Hospital eye departments received 107,448 new referrals in the same period.
cy-gb	Derbyniodd adrannau llygaid mewn ysbytai 107,448 o atgyfeiriadau newydd yn yr un cyfnod.

en-gb	Eye care measures for NHS outpatients have been developed in Wales to provide a framework for new and follow up ophthalmology patients, based on the priority and urgency of care required by each patient and are being reported in addition to the current Referral to Treatment waiting times. 
cy-gb	Mae mesurau gofal llygaid ar gyfer cleifion allanol y GIG wedi cael eu datblygu yng Nghymru i ddarparu fframwaith ar gyfer cleifion offthalmoleg newydd a'r rhai sy'n cael ôl-driniaeth, yn seiliedig ar flaenoriaeth a brys y gofal sy'n ofynnol gan bob claf ac maent yn cael eu cofnodi yn ychwanegol at yr amseroedd aros cyfredol rhwng Atgyfeirio a Thriniaeth. 

en-gb	The primary intention of the measures is to ensure that: 
cy-gb	Prif fwriad y mesurau yw sicrhau: 

en-gb	All individuals who are referred to hospital for ophthalmology will have a maximum waiting time which is based on a clinical assessment of their condition and well-being; and 
cy-gb	Bod pob unigolyn sy'n cael ei atgyfeirio at wasanaeth offthalmoleg mewn ysbyty yn cael uchafswm amser aros sy'n seiliedig ar asesiad clinigol o'i gyflwr a'i lesiant; 

en-gb	All ophthalmology patients who require regular ongoing review or treatment will be seen within clinically indicated intervals, which are also based on their condition and well-being, and should be reviewed at each appointment. 
cy-gb	Bydd pob claf offthalmoleg y mae angen adolygiad neu driniaeth barhaus reolaidd arno yn cael ei weld o fewn cyfnodau a nodir yn glinigol, sydd hefyd yn seiliedig ar ei gyflwr a'i lesiant, a dylid eu hadolygu ym mhob apwyntiad. 

en-gb	The eye care measures for NHS outpatients, by Welsh Local Health Board (LHB) from April 2019 show: 
cy-gb	Mae'r mesurau gofal llygaid ar gyfer cleifion allanol y GIG, yn ôl Bwrdd Iechyd Lleol (BILl) yng Nghymru, o fis Ebrill 2019 yn dangos: 

en-gb	The total number of new and follow up ophthalmology patient pathways, that have been assessed as being at risk of irreversible harm or significant adverse outcome should their target date be missed (Health Risk Factor R1), that are waiting for an outpatient appointment.
cy-gb	Cyfanswm nifer y cleifion offthalmoleg newydd a'r rhai sy'n cael ôl-driniaeth, yr aseswyd eu bod mewn perygl o gael niwed anadferadwy neu ganlyniad niweidiol sylweddol pe bai eu dyddiad targed yn cael ei fethu (Ffactor Risg Iechyd R1), sy'n aros am apwyntiad claf allanol.

en-gb	The number and percentage of new and follow up ophthalmology patient pathways, that have been assessed as being at risk of irreversible harm or significant adverse outcome should their target date be missed (Health Risk Factor R1), that are waiting within their target date or within 25% beyond their target date. 
cy-gb	Nifer a chanran y cleifion offthalmoleg newydd a'r rhai sy'n cael ôl-driniaeth, yr aseswyd eu bod mewn perygl o gael niwed anadferadwy neu ganlyniad niweidiol sylweddol pe bai eu dyddiad targed yn cael ei fethu (Ffactor Risg Iechyd R1), sy'n aros o fewn eu dyddiad targed neu 25% y tu hwnt i'w dyddiad targed. 

en-gb	the risk of harm associated with the patient’s eye condition if the target review date is missed. 
cy-gb	Ffactor Risg Iechyd: y risg o niwed sy'n gysylltiedig â chyflwr llygaid y claf os methir y dyddiad adolygu targed. 

en-gb	Categorisations are: 
cy-gb	Y categorïau yw: 

en-gb	R1 – risk of irreversible harm or significant patient adverse outcome if target date is missed.
cy-gb	R1 - risg o niwed anadferadwy neu ganlyniad niweidiol sylweddol i gleifion os methir y dyddiad targed.

en-gb	R2 – risk of reversible harm or adverse outcome if target date is missed.
cy-gb	R2 - risg o niwed anadferadwy neu ganlyniad niweidiol os methir y dyddiad targed.

en-gb	R3 – no risk of significant harm or adverse outcome.
cy-gb	R3 - dim risg o niwed sylweddol na chanlyniad niweidiol.

en-gb	Target date: 
cy-gb	Dyddiad targed: 

en-gb	A clinically determined maximum waiting time following referral for a new or follow up ophthalmology outpatient appointment that is in line with national condition specific guidance. 
cy-gb	Uchafswm yr amser aros a bennir yn glinigol ar ôl atgyfeirio am apwyntiad offthalmoleg newydd neu ddilynol fel claf allanol sy'n unol â chanllawiau cenedlaethol penodol ar gyfer y cyflwr. 

en-gb	this is the number of new and follow up ophthalmology outpatient pathways that are at or within their target date at the end of the month.
cy-gb	yn aros o fewn dyddiad targed: dyma nifer y cleifion allanol newydd a'r rhai sy'n cael triniaeth ddilynol sydd ar y dyddiad targed neu o fewn y ddyddiad hwnnw ar ddiwedd y mis.

en-gb	this is the number of new and follow up ophthalmology outpatient pathways that are up to 25% beyond their target date at the end of the month.
cy-gb	yn aros o fewn 25% y tu hwnt i'r dyddiad targed: dyma nifer y cleifion allanol offthalmoleg newydd a'r rhai sy'n cael ôl-driniaeth sydd hyd at 25% y tu hwnt i'w dyddiad targed ar ddiwedd y mis.

en-gb	Referral to treatment (RTT) figures  and performance against eye care measures for ophthalmology (patients waiting within 25% of beyond target date):
cy-gb	Ffigurau amser rhwng atgyfeirio a thriniaeth a pherfformiad yn erbyn mesurau gofal llygaid ar gyfer offthalmoleg (cleifion sy'n aros o fewn 25% y tu hwnt i'r dyddiad targed):

en-gb	Patient wait time 
cy-gb	Amser aros cleifion 

en-gb	2015 
cy-gb	2015 

en-gb	2015 
cy-gb	2015 

en-gb	2016 
cy-gb	2016 

en-gb	2016 
cy-gb	2016 

en-gb	2017 
cy-gb	2017 

en-gb	2017 
cy-gb	2017 

en-gb	2018 
cy-gb	2018 

en-gb	2018 
cy-gb	2018 

en-gb	2019 
cy-gb	2019 

en-gb	2019 
cy-gb	2019 

en-gb	2020 
cy-gb	2020 

en-gb	2020 
cy-gb	2020 

en-gb	Up to 26 weeks 
cy-gb	Hyd at 26 Wythnos 

en-gb	311,938
cy-gb	311,938

en-gb	75%
cy-gb	75%

en-gb	330,963
cy-gb	330,963

en-gb	77%
cy-gb	77%

en-gb	347,617
cy-gb	347,617

en-gb	76%
cy-gb	76%

en-gb	361,725
cy-gb	361,725

en-gb	79%
cy-gb	79%

en-gb	477,878
cy-gb	477,878

en-gb	80%
cy-gb	80%

en-gb	292,930
cy-gb	292,930

en-gb	53%
cy-gb	53%

en-gb	26-36 weeks 
cy-gb	26-36 wythnos 

en-gb	56,640
cy-gb	56,640

en-gb	14%
cy-gb	14%

en-gb	59,655
cy-gb	59,655

en-gb	14%
cy-gb	14%

en-gb	70,968
cy-gb	70,968

en-gb	16%
cy-gb	16%

en-gb	73,110
cy-gb	73,110

en-gb	16%
cy-gb	16%

en-gb	104,726
cy-gb	104,726

en-gb	16%
cy-gb	16%

en-gb	107,799
cy-gb	107,799

en-gb	19%
cy-gb	19%

en-gb	36 weeks and over 
cy-gb	36 wythnos a throsodd 

en-gb	49,034
cy-gb	49,034

en-gb	12%
cy-gb	12%

en-gb	39,907
cy-gb	39,907

en-gb	9%
cy-gb	9%

en-gb	37,828
cy-gb	37,828

en-gb	8%
cy-gb	8%

en-gb	23,265
cy-gb	23,265

en-gb	5%
cy-gb	5%

en-gb	32,729
cy-gb	32,729

en-gb	4%
cy-gb	4%

en-gb	153,324
cy-gb	153,324

en-gb	28%
cy-gb	28%

en-gb	417,612 
cy-gb	417,612 

en-gb	430,525 
cy-gb	430,525 

en-gb	456,413 
cy-gb	456,413 

en-gb	458,100 
cy-gb	458,100 

en-gb	615,333 
cy-gb	615,333 

en-gb	554,053 
cy-gb	554,053 

en-gb	Eye Care Measures: 
cy-gb	Mesurau Gofal Llygaid: 

en-gb	Appendix 2
cy-gb	Atodiad 2

en-gb	The Royal College of Ophthalmologists: 
cy-gb	Coleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr: 

en-gb	Population Demographics and Predicted Prevalence of Eye Disease in Wales 
cy-gb	Demograffeg y Boblogaeth a'r Cyffredinrwydd a Ragwelir o ran Clefyd Llygaid yng Nghymru 

en-gb	The demographic changes across the western world are well known; there are more people, and those people are living longer. 
cy-gb	Mae'r newidiadau demograffig ar draws y byd gorllewinol yn dra hysbys; mae mwy o bobl, ac mae'r bobl hynny'n byw yn hirach. 

en-gb	The effect of these population changes on ophthalmic services in the UK is clear and this is acknowledged by the College of Optometrists, who are working hard to continue to up-skill their workforce to address the population increase in demand. 
cy-gb	Mae effaith y newidiadau hyn yn y boblogaeth ar wasanaethau offthalmig yn y DU yn glir a chydnabyddir hyn gan Goleg yr Optometryddion, sy'n gweithio'n galed i barhau i uwchsgilio eu gweithlu i fynd i'r afael â'r cynnydd yn y galw yn sgil cynnydd yn y boblogaeth. 

en-gb	This is further supported by the Royal College of Ophthalmologists who describe the situation as: 
cy-gb	Cefnogir hyn ymhellach gan Goleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr sy'n disgrifio'r sefyllfa fel: 

en-gb	“a perfect storm of increased demand, caused by more eye disease in an ageing population requiring long term care”. 
cy-gb	storm berffaith o alw cynyddol, a achosir gan fwy o glefyd llygaid mewn poblogaeth sy’n heneiddio sydd angen gofal hirdymor. 

en-gb	Attending optometry practices for a regular sight test is important to prevent sight loss and onward referral to hospital eye services.  
cy-gb	Mae mynychu practisau optometreg ar gyfer prawf llygaid rheolaidd yn bwysig er mwyn atal colli golwg ac atgyfeirio at wasanaethau llygaid mewn ysbytai.  

en-gb	The main causes of sight loss in Wales and throughout the UK are: 
cy-gb	Prif achosion colli golwg yng Nghymru a ledled y DU yw: 

en-gb	Uncorrected refracted error (39%)
cy-gb	Gwall plygiannol heb ei gywiro (39%)

en-gb	Age Related Macular Degeneration (23%)
cy-gb	Dirywiad Macwlaidd sy'n Gysylltiedig ag Oedran (23%)

en-gb	Cataract (19%) 
cy-gb	Cataract (19%) 

en-gb	Glaucoma (7%)
cy-gb	Glawcoma (7%)

en-gb	Diabetic eye disease (5%)
cy-gb	Clefyd diabetig y llygaid (5%)

en-gb	Increasing demand for hospital eyes services remains a challenge across Wales, the wider UK nations and Europe. 
cy-gb	Mae'r galw cynyddol am wasanaethau llygaid mewn ysbytai yn parhau i fod yn her ledled Cymru, gwledydd ehangach y DU ac Ewrop. 

en-gb	The current demand continues to grow, equating to 10% of all outpatient appointments and 6% of the surgery in the UK.
cy-gb	yn parhau i dyfu, sy'n cyfateb i 10% o'r holl apwyntiadau cleifion allanol a 6% o'r llawdriniaethau yn y DU.

en-gb	Table 1 Prevalence of eye disease in Wales 
cy-gb	Tabl 1 Cyffredinrwydd clefyd llygaid yng Nghymru 

en-gb	Prevalence 
cy-gb	Cyffredinrwydd 

en-gb	Predicted increase over next 20 years (%) 
cy-gb	Y cynnydd a ragwelir dros yr 20 mlynedd nesaf (%) 

en-gb	Predicted increase over next 20 years (Numbers) 
cy-gb	Y cynnydd a ragwelir dros yr 20 mlynedd nesaf (Niferoedd) 

en-gb	Population of Wales 
cy-gb	Poblogaeth Cymru 

en-gb	3,230,490 
cy-gb	3,230,490 

en-gb	Major Eye Conditions 
cy-gb	Cyflyrau Llygaid Difrifol 

en-gb	AMD
cy-gb	Dirywiad Macwlaidd sy'n Gysylltiedig ag Oedran (AMD)

en-gb	159,000 early stages AMD
cy-gb	159,000 AMD cam cynnar

en-gb	47%
cy-gb	47%

en-gb	233,730
cy-gb	233,730

en-gb	12,200 late stage dry AMD
cy-gb	12,200 AMD sych cam hwyr

en-gb	47%
cy-gb	47%

en-gb	17,934
cy-gb	17,934

en-gb	25,300 late wet stage AMD
cy-gb	25,300 AMD gwlyb cam hwyr

en-gb	47%
cy-gb	47%

en-gb	37,191
cy-gb	37,191

en-gb	Cataract
cy-gb	Cataract

en-gb	40,100 people living with cataract
cy-gb	40,100 o bobl yn byw gyda cataract

en-gb	50%
cy-gb	50%

en-gb	60,150
cy-gb	60,150

en-gb	19,770 hospital admissions for cataract surgery 
cy-gb	19,770 o dderbyniadau i'r ysbyty ar gyfer llawdriniaeth cataract 

en-gb	50%
cy-gb	50%

en-gb	29,655
cy-gb	29,655

en-gb	Glaucoma
cy-gb	Glawcoma

en-gb	68,000 people living with Ocular Hypertension (OHT
cy-gb	68,000 o bobl yn byw gyda Gorbwysedd Ocwlar (OHT)

en-gb	16%
cy-gb	16%

en-gb	78,880
cy-gb	78,880

en-gb	38,000 people living with glaucoma
cy-gb	38,000 o bobl yn byw gyda glawcoma

en-gb	44%
cy-gb	44%

en-gb	54,720
cy-gb	54,720

en-gb	Diabetic Retinopathy
cy-gb	Retinopatheg Diabetig

en-gb	63,800 people living with diabetic retinopathy
cy-gb	63,800 o bobl yn byw gyda retinopatheg diabetig

en-gb	20% if age specific prevalence remains constant, 50-80% predicted rise if in line with other western countries.
cy-gb	rhagwelir cynnydd o 20-80% os yw'n cyd-fynd â gwledydd eraill y gorllewin.

en-gb	Of those, 5,870 living with severe diabetic retinopathy- (a later stage of the disease that is likely to result in significant and potentially certifiable sight loss)
cy-gb	O'r rheini, mae 5,870 yn byw gyda retinopatheg diabetig difrifol- (cam diweddarach o'r clefyd sy'n debygol o arwain at golli golwg yn sylweddol i'r graddau y gellir ei ardystio o bosibl)

en-gb	20% if age specific prevalence remains constant, 50-80% predicted rise if in line with other western countries.
cy-gb	rhagwelir cynnydd o 20-80% os yw'n cyd-fynd â gwledydd eraill y gorllewin.

en-gb	Table 2. 
cy-gb	Tabl 2. 

en-gb	Prevalence data (2) 
cy-gb	Data cyffredinrwydd (2) 

en-gb	 RNIB - See differently. 
cy-gb	 RNIB - See differently. 

en-gb	2020.  
cy-gb	2020.  

en-gb	Sight Loss Data Tool 
cy-gb	Sight Loss Data Tool 

en-gb	Statswales.gov.wales. 
cy-gb	Statswales.gov.wales. 

en-gb	2020. 
cy-gb	2020. 

en-gb	Prevalence 
cy-gb	Cyffredinrwydd 

en-gb	Predicted increase over next 10 years (%) 
cy-gb	Y cynnydd a ragwelir dros yr 10 mlynedd nesaf (%) 

en-gb	Population of Wales 
cy-gb	Poblogaeth Cymru 

en-gb	3,121,500 
cy-gb	3,121,500 

en-gb	3,205,781  (2.7%-Office for National Statistics) 
cy-gb	3,205,781  (2.7%-Y Swyddfa Ystadegau Gwladol) 

en-gb	Population aged over 65
cy-gb	Poblogaeth dros 65 oed

en-gb	678,403 (21%)
cy-gb	678,403 (21%)

en-gb	861,572
cy-gb	861,572

en-gb	Population aged over 75
cy-gb	Poblogaeth dros 75 oed

en-gb	290,744 (9%)
cy-gb	290,744 (9%)

en-gb	298,594
cy-gb	298,594

en-gb	190,598 (5.9%)
cy-gb	190,598 (5.9%)

en-gb	195,744
cy-gb	195,744

en-gb	People living with Sight Loss
cy-gb	Pobl sy'n byw gyda Cholli Golwg

en-gb	121,000
cy-gb	121,000

en-gb	146,410 (21% over the next 10 years)
cy-gb	146,410 (21% dros y 10 mlynedd nesaf)

en-gb	People registered as Severely Sight Impaired or Sight Impaired
cy-gb	Pobl sydd wedi'u cofrestru fel rhai â Nam Difrifol ar eu Golwg neu Nam ar eu Golwg

en-gb	16,994
cy-gb	16,994

en-gb	20,563  (21% over the next 10 years)
cy-gb	20,563 (21% dros y 10 mlynedd nesaf)

en-gb	Cost of sight loss in Wales each year
cy-gb	Cost colli golwg yng Nghymru bob blwyddyn

en-gb	Including direct and indirect costs, the estimated cost of sight loss each year is £1,438,000,000 
cy-gb	Gan gynnwys costau uniongyrchol ac anuniongyrchol, amcangyfrifir bod cost colli golwg bob blwyddyn yn £1,438,000,000 

en-gb	Appendix 3 :
cy-gb	Atodiad 3 :

en-gb	 Ophthalmologists, T. 
cy-gb	 Ophthalmologists, T., 2020. 

en-gb	2020. 
cy-gb	2020. 

en-gb	Workforce Census 2018 - The Royal College of Ophthalmologists . 
cy-gb	Workforce Census 2018 - Coleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr . 

en-gb	The Royal College of Ophthalmologists, Workforce Census Executive Summary 
cy-gb	Coleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr, Crynodeb Gweithredol o Gyfrifiad y Gweithlu 

en-gb	The Royal College of Ophthalmologists second workforce census was sent to 135 trust and health boards providing ophthalmology in the UK in May 2018.
cy-gb	Anfonwyd ail gyfrifiad y gweithlu gan Goleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr i 135 o ymddiriedolaethau a byrddau iechyd sy'n darparu gwasanaethau offthalmoleg yn y DU ym mis Mai 2018.

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	There are many unfilled consultant posts:
cy-gb	Mae yna lawer o swyddi offthalmolegwyr ymgynghorol sydd heb eu llenwi:

en-gb	Overall there are 77% units (14% of all consultant posts) in the UK where consultant posts do not have a substantive appointment
cy-gb	At ei gilydd mae 77% o unedau (14% o'r holl swyddi offthalmolegwyr ymgynghorol) yn y DU lle nad oes penodiad parhaol

en-gb	67% of units are using locums to fill 127 consultant posts
cy-gb	mae 67% o unedau'n defnyddio locwm i lenwi 127 o swyddi offthalmolegwyr ymgynghorol

en-gb	c. 
cy-gb	c. 

en-gb	The number of locums has increased significantly by 52% since the last census
cy-gb	Bu cynnydd sylweddol o 52% yn nifer y staff locwm ers y cyfrifiad diwethaf

en-gb	42 consultant ophthalmologist posts are completely vacant, i.e. not filled with a substantive or locum consultant
cy-gb	mae 42 o swyddi offthalmolegydd ymgynghorol yn hollol wag, h.y. heb eu llenwi gan offthalmolegydd ymgynghorol parhaol na locwm

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	The census data suggests an extra 230 consultant posts are required to meet the rising demand for ophthalmology services over the next two years. 
cy-gb	Mae data'r cyfrifiad yn awgrymu bod angen 230 o swyddi offthalmolegwyr ymgynghorol ychwanegol i ateb y galw cynyddol am wasanaethau offthalmoleg dros y ddwy flynedd nesaf. 

en-gb	This increase of 22% more consultants compares with an estimated 8% increase in posts required in 2016
cy-gb	Mae'r cynnydd hwn o 22% yn fwy o offthalmolegwyr ymgynghorol yn cymharu ag amcangyfrif o 8% o gynnydd yn y swyddi yr oedd eu hangen yn 2016

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	54% of units in the UK have unfilled Specialty and Associate Specialist (SAS) doctor posts
cy-gb	Mae gan 54% o unedau yn y DU swyddi meddygon sy'n Arbenigwyr ac Arbenigwyr Cyswllt heb eu llenwi

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	Responding units estimate that 204 extra SAS posts are required to meet rising demand over the next two years
cy-gb	Mae unedau ymateb yn amcangyfrif bod angen 204 o swyddi Arbenigwyr ac Arbenigwyr Cyswllt ychwanegol i ateb y galw cynyddol dros y ddwy flynedd nesaf

en-gb	5. 
cy-gb	5. 

en-gb	Since the number of trainees acquiring specialist registration through their Certificate of Completion of Training (CCT) or doctors acquiring The Certificate of Eligibility for Specialist Registration (CESR) each year is on average 74, there are nowhere near enough appropriately trained doctors to fill current and future consultant posts.
cy-gb	Gan fod nifer yr hyfforddeion sy'n caffael cofrestriad arbenigol drwy eu Tystysgrif Cwblhau Hyfforddiant neu feddygon sy'n cael y Dystysgrif Cymhwyster ar gyfer Cofrestru Arbenigol bob blwyddyn ar gyfartaledd ar 74, nid oes hanner digon o feddygon sydd wedi'u hyfforddi'n briodol i lenwi swyddi presennol offthalmolegwyr ymgynghorol a swyddi tebyg yn y dyfodol.

en-gb	6. 
cy-gb	6. 

en-gb	27% of consultants and 20% of SAS doctors are aged 55 years and older i.e. nearing probable retirement
cy-gb	Mae 27% o offthalmolegwyr ymgynghorol ac 20% o feddygon sy'n Arbenigwyr ac Arbenigwyr Cyswllt yn 55 oed neu'n hŷn h.y. yn agosáu at oedran ymddeol

en-gb	7. 
cy-gb	7. 

en-gb	25% of consultants and 31% of SAS doctors work less than full time – this has dropped from over 50% in 2016
cy-gb	Mae 25% o offthalmolegwyr ymgynghorol a 31% o feddygon sy'n Arbenigwyr neu'n Arbenigwr Cyswllt yn gweithio llai nag amser llawn - mae hyn wedi gostwng o dros 50% yn 2016

en-gb	8. 
cy-gb	8. 

en-gb	85% of units are undertaking waiting list initiatives to attempt to manage demand
cy-gb	mae 85% o unedau yn ymgymryd â mentrau rhestrau aros i geisio rheoli'r galw

en-gb	9. 
cy-gb	9. 

en-gb	66% of waiting list initiatives are undertaken by responding units rather than by other independent providers
cy-gb	mae 66% o fentrau rhestrau aros yn cael eu gweithredu gan unedau ymateb yn hytrach na chan ddarparwyr annibynnol eraill

en-gb	10. 
cy-gb	10. 

en-gb	As an estimate, for most unit sizes, there is a current consultant whole time equivalent (WTE) of around 2 per 100,000 population; an ideal consultant whole time equivalent of 3 to 3.5 per 100,000
cy-gb	Fel amcangyfrif, ar gyfer y rhan fwyaf o unedau o bob maint, mae tua 2 ymgynghorydd cyfwerth ag amser cyflawn cyfredol fesul 100,000 o'r boblogaeth; y nifer delfrydol o offthalmolegwyr ymgynghorol cyfwerth ag amser cyflawn yw 3 i 3.5 fesul 100,000

en-gb	11. 
cy-gb	11. 

en-gb	86% of responding units rely on nonmedical professionals working in extended roles to provide service to some extent
cy-gb	mae 86% o'r unedau a ymatebodd yn dibynnu ar weithwyr proffesiynol anfeddygol sy'n gweithio mewn rolau estynedig i ddarparu gwasanaeth i ryw raddau

en-gb	12. 
cy-gb	12. 

en-gb	69% of consultants are male and 31% female
cy-gb	mae 69% o offthalmolegwyr ymgynghorol yn wrywod a 31% yn fenywod

en-gb	13. 
cy-gb	13. 

en-gb	53% of SAS doctors are male and 47% female
cy-gb	Mae 53% o feddygon sy'n Arbenigwyr ac Arbenigwyr Cyswllt yn ddynion a 47% yn fenywod

en-gb	Appendix 4:
cy-gb	Atodiad 4:

en-gb	Aims of Contract Reform and Links to Current Welsh Government Policy 
cy-gb	Nodau Diwygio'r Contract a Chysylltiadau â Pholisi Cyfredol Llywodraeth Cymru 

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	Link to A Healthier Wales
cy-gb	Cysylltiad â Cymru Iachach

en-gb	Link to Primary Care Strategic Programme
cy-gb	Cysylltiad â Rhaglen Strategol Gofal Sylfaenol

en-gb	Link to other Policies, including  primary care contract alignment
cy-gb	Cysylltiad â Pholisïau eraill, gan gynnwys cyfatebiaeth â'r contract gofal sylfaenol

en-gb	To continue to develop primary care optometry services to prevent unnecessary referrals into hospital eye departments.
cy-gb	Parhau i ddatblygu gwasanaethau optometreg gofal sylfaenol i atal atgyfeiriadau diangen i adrannau llygaid mewn ysbytai.

en-gb	A whole system approach to health and social care
cy-gb	Dull gweithredu system gyfan ar iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	An equitable system which achieves equal health outcomes for all 
cy-gb	System deg sy'n sicrhau canlyniadau iechyd cyfartal i bawb 

en-gb	Services which are seamless, delivered closer to home
cy-gb	Gwasanaethau di-dor, a ddarperir yn nes at y cartref

en-gb	People will only go to hospital when it is essential
cy-gb	Dim ond pan fydd yn hanfodol y bydd pobl yn mynd i'r ysbyty

en-gb	Using technology to support high quality, sustainable services 
cy-gb	Defnyddio technoleg i gefnogi gwasanaethau cynaliadwy o ansawdd uchel 

en-gb	24/7 Service Model 
cy-gb	Model Gwasanaeth 24/7 

en-gb	Digital Technology 
cy-gb	Technoleg Ddigidol 

en-gb	National Transformational Programme and Vision for Clusters 
cy-gb	Rhaglen Drawsnewidiol Genedlaethol a Gweledigaeth ar gyfer Clystyrau 

en-gb	Prevention and Wellbeing 
cy-gb	Atal a Llesiant 

en-gb	Workforce & OD 
cy-gb	Gweithlu a Datblygiad Sefydliadol 

en-gb	Principles of Prudent Healthcare
cy-gb	Egwyddorion Gofal Iechyd Darbodus

en-gb	Improving access to and from services 
cy-gb	Gwella mynediad i ac o wasanaethau 

en-gb	Focussing on quality and prevention 
cy-gb	Canolbwyntio ar ansawdd ac atal 

en-gb	Driving cluster working/working at scale 
cy-gb	Hyrwyddo gweithio mewn clwstwr/ar raddfa briodol 

en-gb	Strengthening our workforce
cy-gb	Cryfhau ein gweithlu

en-gb	To reduce the demand on hospital eye departments to ensure that only those patients needing specialist services are referred. 
cy-gb	Lleihau'r galw ar adrannau llygaid mewn ysbytai i sicrhau mai dim ond y cleifion hynny sydd angen gwasanaethau arbenigol sy'n cael eu hatgyfeirio. 

en-gb	Longer, Healthier and Happier lives
cy-gb	Bywydau Hirach, Iachach a Hapusach

en-gb	A whole system approach to health and social care
cy-gb	Dull gweithredu system gyfan ar iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	An equitable system which achieves equal health outcomes for all 
cy-gb	System deg sy'n sicrhau canlyniadau iechyd cyfartal i bawb 

en-gb	Services which are seamless, delivered closer to home
cy-gb	Gwasanaethau di-dor, a ddarperir yn nes at y cartref

en-gb	People will only go to hospital when it is essential
cy-gb	Dim ond pan fydd yn hanfodol y bydd pobl yn mynd i'r ysbyty

en-gb	Using technology to support high quality, sustainable services 
cy-gb	Defnyddio technoleg i gefnogi gwasanaethau cynaliadwy o ansawdd uchel 

en-gb	24/7 Service Model 
cy-gb	Model Gwasanaeth 24/7 

en-gb	Digital Technology 
cy-gb	Technoleg Ddigidol 

en-gb	National Transformational Programme and Vision for Clusters 
cy-gb	Rhaglen Drawsnewidiol Genedlaethol a Gweledigaeth ar gyfer Clystyrau 

en-gb	Prevention and Wellbeing 
cy-gb	Atal a Llesiant 

en-gb	Workforce & OD
cy-gb	Gweithlu a Datblygiad Sefydliadol

en-gb	Principles of Prudent Healthcare
cy-gb	Egwyddorion Gofal Iechyd Darbodus

en-gb	Improving access to and from services 
cy-gb	Gwella mynediad i ac o wasanaethau 

en-gb	Focussing on quality and prevention 
cy-gb	Canolbwyntio ar ansawdd ac atal 

en-gb	Driving cluster working/working at scale 
cy-gb	Hyrwyddo gweithio mewn clwstwr/ar raddfa briodol 

en-gb	Strengthening our workforce 
cy-gb	Cryfhau ein gweithlu 

en-gb	To ensure only patients who need to be monitored and treated in specialist services remain in the hospital eye department.  
cy-gb	Sicrhau mai dim ond cleifion y mae angen eu monitro a'u trin mewn gwasanaethau arbenigol sy'n aros yn adran llygaid yr ysbyty.  

en-gb	All low and medium risk patients to be monitored by optometry in primary care.
cy-gb	Pob claf risg isel a chanolig i gael ei fonitro gan optometreg mewn gofal sylfaenol.

en-gb	A whole system approach to health and social care
cy-gb	Dull gweithredu system gyfan ar iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	An equitable system which achieves equal health outcomes for all 
cy-gb	System deg sy'n sicrhau canlyniadau iechyd cyfartal i bawb 

en-gb	Services which are seamless, delivered closer to home
cy-gb	Gwasanaethau di-dor, a ddarperir yn nes at y cartref

en-gb	People will only go to hospital when it is essential
cy-gb	Dim ond pan fydd yn hanfodol y bydd pobl yn mynd i'r ysbyty

en-gb	Using technology to support high quality, sustainable services 
cy-gb	Defnyddio technoleg i gefnogi gwasanaethau cynaliadwy o ansawdd uchel 

en-gb	24/7 Service Model 
cy-gb	Model Gwasanaeth 24/7 

en-gb	Digital Technology 
cy-gb	Technoleg Ddigidol 

en-gb	National Transformational Programme and Vision for Clusters 
cy-gb	Rhaglen Drawsnewidiol Genedlaethol a Gweledigaeth ar gyfer Clystyrau 

en-gb	Prevention and Wellbeing 
cy-gb	Atal a Llesiant 

en-gb	Workforce & OD 
cy-gb	Gweithlu a Datblygiad Sefydliadol 

en-gb	Principles of Prudent Healthcare
cy-gb	Egwyddorion Gofal Iechyd Darbodus

en-gb	Improving access to and from services 
cy-gb	Gwella mynediad i ac o wasanaethau 

en-gb	Focussing on quality and prevention 
cy-gb	Canolbwyntio ar ansawdd ac atal 

en-gb	Driving cluster working/working at scale 
cy-gb	Hyrwyddo gweithio mewn clwstwr/ar raddfa briodol 

en-gb	Strengthening our workforce
cy-gb	Cryfhau ein gweithlu

en-gb	To introduce technology solutions (i.e. electronic referrals, digital electronic patient record and video capability for consultation between health professionals and the patient) to support full implementation of the national integrated patient eye care pathways and reaffirm the requirement for shared care.
cy-gb	Cyflwyno datrysiadau technoleg (h.y. atgyfeiriadau electronig, cofnodion cleifion digidol ac electronig a'r gallu i gynnal ymgynghoriad drwy fideo rhwng gweithwyr iechyd proffesiynol a'r claf) i gefnogi gweithrediad llawn y llwybrau gofal llygaid integredig cenedlaethol i gleifion ac ailddatgan y gofyniad am ofal a rennir.

en-gb	Longer, Healthier and Happier lives
cy-gb	Bywydau Hirach, Iachach a Hapusach

en-gb	A whole system approach to health and social care
cy-gb	Dull gweithredu system gyfan ar iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	An equitable system which achieves equal health outcomes for all 
cy-gb	System deg sy'n sicrhau canlyniadau iechyd cyfartal i bawb 

en-gb	Services which are seamless, delivered closer to home
cy-gb	Gwasanaethau di-dor, a ddarperir yn nes at y cartref

en-gb	People will only go to hospital when it is essential
cy-gb	Dim ond pan fydd yn hanfodol y bydd pobl yn mynd i'r ysbyty

en-gb	Using technology to support high quality, sustainable services 
cy-gb	Defnyddio technoleg i gefnogi gwasanaethau cynaliadwy o ansawdd uchel 

en-gb	24/7 Service Model 
cy-gb	Model Gwasanaeth 24/7 

en-gb	Communication and Engagement 
cy-gb	Cyfathrebu ac Ymgysylltu 

en-gb	Digital Technology 
cy-gb	Technoleg Ddigidol 

en-gb	National Transformational Programme and Vision for Clusters 
cy-gb	Rhaglen Drawsnewidiol Genedlaethol a Gweledigaeth ar gyfer Clystyrau 

en-gb	Prevention and Wellbeing 
cy-gb	Atal a Llesiant 

en-gb	Workforce & OD 
cy-gb	Gweithlu a Datblygiad Sefydliadol 

en-gb	Principles of Prudent Healthcare
cy-gb	Egwyddorion Gofal Iechyd Darbodus

en-gb	Improving access to and from services 
cy-gb	Gwella mynediad i ac o wasanaethau 

en-gb	Focussing on quality and prevention 
cy-gb	Canolbwyntio ar ansawdd ac atal 

en-gb	Driving cluster working/working at scale 
cy-gb	Hyrwyddo gweithio mewn clwstwr/ar raddfa briodol 

en-gb	Strengthening our workforce
cy-gb	Cryfhau ein gweithlu

en-gb	Appendix 5
cy-gb	Atodiad 5

en-gb	Primary Care- Eye Care Services in Wales 
cy-gb	Gofal Sylfaenol - Gwasanaethau Gofal Llygaid yng Nghymru 

en-gb	General Ophthalmic Services (GOS) 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol 

en-gb	The four countries of the UK have different structures and ways of delivering eye care services. 
cy-gb	Mae gan bedair gwlad y DU wahanol strwythurau a ffyrdd o ddarparu gwasanaethau gofal llygaid. 

en-gb	As health is a devolved area, Northern Ireland, Scotland and Wales can make their own decisions. 
cy-gb	Gan fod iechyd yn faes datganoledig, gall Gogledd Iwerddon, yr Alban a Chymru wneud eu penderfyniadau eu hunain. 

en-gb	Optometrists, like many other primary care professionals, are contracted to deliver NHS services. 
cy-gb	Mae optometryddion, fel llawer o weithwyr proffesiynol gofal sylfaenol eraill, wedi'u contractio i ddarparu gwasanaethau'r GIG. 

en-gb	Primary eye care services in the UK are mainly provided under a General Ophthalmic Services (GOS) contract between the NHS and practice owners (contractors). 
cy-gb	Darperir gwasanaethau gofal llygaid sylfaenol yn y DU yn bennaf o dan gontract y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol rhwng y GIG a pherchnogion practisau (contractwyr). 

en-gb	More than two-thirds of sight tests delivered across England, Northern Ireland and Wales, and all tests in Scotland, are under a GOS contract.
cy-gb	Mae mwy na dwy ran o dair o'r profion llygaid a gynhelir ledled Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, a phob prawf yn yr Alban, yn dod o dan gontract y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol.

en-gb	General Ophthalmic Service sight tests must meet requirements as set out by the GOS mandatory service contracts. 
cy-gb	Rhaid i brofion llygaid y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol fodloni'r gofynion fel y'u nodir gan gontractau gwasanaeth gorfodol y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol. 

en-gb	These establish that a sight test must include an internal and external ocular examination, and carry out any additional examinations as appear to be clinically necessary to detect signs of injury, disease or abnormality in the eye or elsewhere (Opticians Act, 1989;). 
cy-gb	Mae'r rhain yn pennu bod yn rhaid i brawf llygaid gynnwys archwiliad ocwlar mewnol ac allanol, a chynnal unrhyw archwiliadau ychwanegol sy'n ymddangos yn angenrheidiol yn glinigol i ganfod arwyddion o anaf, afiechyd neu annormaledd yn y llygad neu mewn man arall (Deddf Optegwyr, 1989;). 

en-gb	Therefore, the extent of sight tests and eye examinations is limited only to detection, and not to the scope of diagnosis, monitoring or managing ocular conditions.
cy-gb	Felly, mae hyd a lled profion llygaid ac archwiliadau llygaid wedi'u cyfyngu i ganfod cyflyrau yn unig, ac nid gwneud diagnosis, monitro neu reoli cyflyrau ocwlar.

en-gb	Prior to changes to the rules on referral in 2000, optometrists referred all patients with signs of ocular disease or abnormalities to a medical practitioner in the hospital eye departments or a GP. 
cy-gb	Cyn y newidiadau yn y rheolau ar atgyfeirio yn 2000, roedd optometryddion yn cyfeirio pob claf ag arwyddion o glefyd ocwlar neu annormaleddau at ymarferydd meddygol yn adrannau llygaid yr ysbyty neu at feddyg teulu. 

en-gb	The GOC changes to the rules on referrals following the NHS Act of 1997, permitted optometrists to use their own clinical judgement to refer only when necessary and to monitor and manage non-urgent eye conditions. 
cy-gb	Roedd newidiadau'r Cyngor Optegol Cyffredinol i'r rheolau ar atgyfeiriadau yn dilyn Deddf y GIG 1997, yn caniatáu i optometryddion ddefnyddio eu barn glinigol eu hunain i atgyfeirio dim ond pan fo'n angenrheidiol ac i fonitro a rheoli cyflyrau llygaid nad ydynt yn rhai brys. 

en-gb	This amendment to the role of optometrists led to the expansion and continued developments of NHS community enhanced services and eye care pathways (see section below about Eye Health Examination Services, Low Vision Services and Diabetic Eye Screening services).
cy-gb	Arweiniodd y diwygiad hwn i rôl optometryddion at ehangu a pharhau i ddatblygu gwasanaethau estynedig yn y gymuned y GIG a llwybrau gofal llygaid (gweler yr adran isod ar gyfer Gwasanaethau Archwilio Iechyd Llygaid, Gwasanaethau Golwg Gwan a gwasanaethau Sgrinio Llygaid Diabetig).

en-gb	Have been advised by an ophthalmologist that you are at risk of glaucoma;
cy-gb	Y rhai sydd wedi cael eu cynghori gan feddyg llygaid (offthalmolegydd) eu bod mewn perygl o gael glawcoma;

en-gb	Income support, or Income-based Jobseeker's Allowance,
cy-gb	Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm,

en-gb	Income-related Employment and Support Allowance, or
cy-gb	Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn Seiliedig ar Incwm

en-gb	Pension Credit Guarantee Credit
cy-gb	Elfen Gwarant y Credyd Pensiwn

en-gb	NHS optical vouchers 
cy-gb	Talebau optegol y GIG 

en-gb	In addition to a funded NHS sight test, the following groups are also entitled to an optical voucher for help towards the cost of glasses or contact lenses, if you:
cy-gb	Yn ogystal â phrawf llygaid wedi'i ariannu gan y GIG, mae gan y grwpiau canlynol hawl hefyd i gael taleb optegol i gael help tuag at gost sbectol neu lensys cyffwrdd:

en-gb	Income support, or Income-based Jobseeker's Allowance,
cy-gb	Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm,

en-gb	Income-related Employment and Support Allowance, or
cy-gb	Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn Seiliedig ar Incwm

en-gb	Pension Credit Guarantee Credit
cy-gb	Elfen Gwarant y Credyd Pensiwn

en-gb	Eye Health Examination Wales (EHEW) 
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru  

en-gb	NHS Wales nationally commissions enhanced eye health care services outside the remit of the GOS sight test. 
cy-gb	Mae GIG Cymru yn comisiynu gwasanaethau gofal iechyd llygaid estynedig y tu allan i gylch gwaith prawf llygaid y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol yn genedlaethol. 

en-gb	Enhanced eye health services are delivered through the eye health examination service, and enable more people to be managed in primary and community care through an eye health examination, further investigation/examination after a GOS or private sight test.
cy-gb	Mae gwasanaethau iechyd llygaid estynedig yn cael eu darparu drwy'r gwasanaeth archwiliadau iechyd llygaid, ac yn galluogi mwy o bobl i gael eu gweld gan ofal sylfaenol a chymunedol drwy archwiliad iechyd llygaid, ymchwiliad/archwiliad pellach ar ôl cael prawf llygaid y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol neu brawf llygaid preifat.

en-gb	Recognising the increasing gap between the demand for, and capacity to provide specialist services in hospital eye departments, the Welsh Government developed policy to utilise the available skilled optometric workforce. 
cy-gb	Gan gydnabod y bwlch cynyddol rhwng y galw am wasanaethau arbenigol mewn adrannau llygaid mewn ysbytai a'r capasiti i ddarparu'r gwasanaethau hyn, datblygodd Llywodraeth Cymru bolisi i ddefnyddio'r gweithlu optometrig medrus sydd ar gael. 

en-gb	The launch of the enhanced eye health examination in May 2002 brought together the Primary Eye Care Acute Referral Scheme and an enhanced examination for groups at risk of developing eye disease, to produce the Wales Eye Care Initiative.
cy-gb	Yn sgil lansio archwiliad estynedig o iechyd llygaid ym mis Mai 2002, daethpwyd â'r Cynllun Atgyfeirio i gael Gofal Llygaid mewn Achosion Acíwt ac archwiliad estynedig ar gyfer grwpiau sydd mewn perygl o ddatblygu clefyd llygaid ynghyd i greu Menter Gofal Llygaid Cymru.

en-gb	The service enabled optometrists to become the first point of contact for acute eye conditions in primary care, enabling optometrists to manage a range of non-sight threatening conditions and alleviate pressures on GPs. 
cy-gb	Roedd y gwasanaeth yn fodd o alluogi optometryddion i ddod yn bwynt cyswllt cyntaf ar gyfer cyflyrau llygaid acíwt mewn gofal sylfaenol, gan alluogi optometryddion i reoli ystod o gyflyrau nad ydynt yn bygwth golwg a lleddfu'r pwysau ar feddygon teulu. 

en-gb	Direct referral routes from the optometrists to the hospital eye departments were also implemented, to become standard across Wales.
cy-gb	Rhoddwyd llwybrau atgyfeirio uniongyrchol ar waith o'r optometryddion i adrannau llygaid mewn ysbytai hefyd, a daeth hyn yn safonol ledled Cymru.

en-gb	The routine dilation of patients, use of a binocular indirect retinal examination, threshold visual field testing and Goldmann tonometry, formed the basis of NHS Wales enhanced service provision for at risk groups, with an emphasis on early detection of eye disease and improved outcomes for patients. 
cy-gb	Roedd profion ymlediad cannwyll llygaid rheolaidd, defnyddio archwiliad retina anuniongyrchol deulygad, profion trothwy maes golwg a thonometreg Goldmann, yn sail i ddarparu gwasanaeth estynedig gan GIG Cymru ar gyfer grwpiau sydd mewn perygl, gyda phwyslais ar ganfod clefyd llygaid yn gynnar a sicrhau canlyniadau gwell i gleifion. 

en-gb	Patients eligible for an enhanced examination included at risk categories such as:
cy-gb	Roedd cleifion sy'n gymwys i gael archwiliad estynedig yn cynnwys categorïau risg fel:

en-gb	People with sight in only one eye;
cy-gb	Pobl sydd ond yn gallu gweld ag un llygad;

en-gb	People with a hearing impairment; 
cy-gb	Pobl â nam ar eu clyw; 

en-gb	People diagnosed with retinitis pigmentosa; 
cy-gb	Pobl sydd wedi cael diagnosis o retinitis pigmentosa; 

en-gb	People at risk of eye disease by reason of ethnic group (Asian or Black).
cy-gb	Pobl sydd mewn perygl o gael clefyd llygaid oherwydd grŵp ethnig (Asiaidd neu Ddu).

en-gb	As Welsh Government policy evolved, eye health services developed to be known as the Wales Eye Care Services (WECS), encompassing the Eye Health Examination Wales (EHEW), Low Vision Service Wales (LVSW) and Diabetic Eye Screening Wales (DESW).
cy-gb	Wrth i bolisi Llywodraeth Cymru esblygu, datblygodd gwasanaethau iechyd llygaid a alwyd yn Wasanaethau Gofal Llygaid Cymru, gan gwmpasu Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru, Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru a Sgrinio Llygaid Diabetig Cymru.

en-gb	 NHS Wales recognises the important role optometrists play in delivering WECS services to reduce the burden on GP primary care services and hospital eye departments. 
cy-gb	 Mae GIG Cymru yn cydnabod y rôl bwysig y mae optometryddion yn ei chwarae wrth ddarparu Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru er mwyn lleihau'r baich ar wasanaethau gofal sylfaenol meddygon teulu ac adrannau llygaid ysbytai. 

en-gb	The EHEW service now comprises three elements.
cy-gb	Bellach mae gwasanaeth Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn cynnwys tair elfen.

en-gb	EHEW Band 1  examinations are for patients presenting with an eye problems of an acute nature, those who would find losing their sight particularly difficult or those who are at increased risk of developing sight-threatening conditions. 
cy-gb	Archwiliadau Band 1  i gleifion â phroblemau llygaid acíwt, sef y rhai a fyddai'n ei chael hi'n anodd iawn pe baent yn colli eu golwg neu'r rhai sydd mewn mwy o berygl o ddatblygu cyflyrau sy'n bygwth eu golwg. 

en-gb	Band 1 also accepts referrals from other health professionals.
cy-gb	Mae Band 1 hefyd yn derbyn atgyfeiriadau gan weithwyr iechyd proffesiynol eraill.

en-gb	EHEW Band 2  examinations enable patients to have additional investigations following a GOS or private sight test only. 
cy-gb	Archwiliadau Band 2  sy'n galluogi cleifion i gael ymchwiliadau ychwanegol yn dilyn prawf llygaid y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol neu brawf llygaid preifat yn unig. 

en-gb	Band 2 is used to further inform or prevent onward referral to the hospital eye departments
cy-gb	Defnyddir Band 2 yn sail i atgyfeirio i adrannau llygaid mewn ysbytai neu i atal i hynny

en-gb	EHEW Band 3  examinations enables a patient to be followed-up after an initial appointment for an EHEW Band 1 or for a hospital eye department post-operative cataract review.
cy-gb	Archwiliadau Band 3  sy'n galluogi claf i gael apwyntiad dilynol ar ôl apwyntiad cychwynnol ar gyfer Archwiliad Band 1 neu ar gyfer adolygiad ar ôl llawdriniaeth cataract mewn adran llygaid mewn ysbyty.

en-gb	These services enable optometrists to reduce referrals and demand for specialist services and enhancing working relationships between health professionals enables shared patient care and improves patient outcomes.
cy-gb	Mae'r gwasanaethau hyn yn galluogi optometryddion i leihau atgyfeiriadau a'r galw am wasanaethau arbenigol ac mae gwella perthnasoedd gwaith rhwng gweithwyr iechyd proffesiynol yn galluogi rhannu gofal cleifion ac yn gwella canlyniadau i gleifion.

en-gb	Low Vision Service Wales (LVSW) 
cy-gb	Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru 

en-gb	Eye care services continued to develop with the introduction of the Low Vision Service Wales in 2003. 
cy-gb	Parhaodd gwasanaethau gofal llygaid i ddatblygu yn sgil cyflwyno Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru yn 2003. 

en-gb	Increased waiting times for low vision appointments in hospital eye departments across Wales, led to the development of the service for delivery by practitioners (optometrists and dispensing opticians).
cy-gb	Arweiniodd y cynnydd mewn amseroedd aros am apwyntiadau golwg gwan mewn adrannau llygaid mewn ysbytai ledled Cymru at ddatblygu'r gwasanaeth a ddarperir gan ymarferwyr (optometryddion ac optegwyr cyflenwi).

en-gb	As an NHS Wales service, all low vision aids are available on loan and are free of charge.
cy-gb	Fel gwasanaeth GIG Cymru, mae'r holl gymhorthion golwg gwan ar gael ar fenthyg ac maent yn rhad ac am ddim.

en-gb	Practitioners also refer to other professionals and have close links with services that provide additional help and support including, social services, Rehabilitation Officer for Visual Impairment (ROVI) to provide rehabilitation and specialist habilitation services, third sector, hospital eye departments (for those people wishing to be certified as sight impaired or severely sight impaired), education services or employment services.
cy-gb	Mae ymarferwyr hefyd yn cyfeirio at weithwyr proffesiynol eraill ac mae ganddynt gysylltiadau agos â gwasanaethau sy'n darparu cymorth a chefnogaeth ychwanegol gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol, Swyddog Adsefydlu ar gyfer Nam ar y Golwg i ddarparu gwasanaethau adsefydlu a sefydlogi arbenigol, y trydydd sector, adrannau llygaid mewn ysbytai (ar gyfer y bobl hynny sy'n dymuno cael eu hardystio fel pobl sydd â nam ar y golwg neu nam difrifol ar y golwg), gwasanaethau addysg neu wasanaethau cyflogaeth.

en-gb	Patient referrals to access a low vision assessment is through a number of routes including self-referral, hospital eye departments, social services, other professionals, the third sector and education.  
cy-gb	Gellir atgyfeirio cleifion i gael asesiad golwg gwan drwy nifer o lwybrau gan gynnwys hunanatgyfeirio, adrannau llygaid mewn ysbytai, gwasanaethau cymdeithasol, gweithwyr proffesiynol eraill, y trydydd sector ac addysg.  

en-gb	Patients will qualify to access the low vision service if they meet the key criteria, which is binocular best corrected visual acuity of 6/12 or worse, and/ or near acuity of N6 or worse (with a plus 4 dioptre reading addition) or significantly constricted visual fields.
cy-gb	Bydd cleifion yn gymwys i gael mynediad at y gwasanaeth golwg gwan os ydynt yn cwrdd â'r meini prawf allweddol, sef craffter golwg deulygad â gywirwyd i’r graddau gorau posibl o 6/12 neu waeth, a/neu'n agos at graffter N6 neu waeth (gydag ychwanegiad darllen dioptr plws 4) neu feysydd golwg sydd wedi'u cyfyngu'n sylweddol.

en-gb	Private Eye Examinations 
cy-gb	Archwiliadau Llygaid Preifat 

en-gb	NHS Wales provides free sight tests for a number of different categories of people (paragraph 27 above); EHEW and Low Vision services are also accessed with no charge to all citizens of Wales. 
cy-gb	Mae GIG Cymru yn darparu profion llygaid am ddim i nifer o wahanol gategorïau o bobl (paragraff 27 uchod); gall holl ddinasyddion Cymru ddefnyddio gwasanaethau Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru a Golwg Gwan Cymru hefyd am ddim. 

en-gb	Anyone who does not fit into one of the category criteria will instead access and pay for a private sight test.
cy-gb	Bydd unrhyw un nad yw'n dod o fewn un o gategorïau'r meini prawf yn talu am brawf llygaid preifat.

en-gb	Private sight tests must meet the same mandatory requirements as set out in the Opticians Act 1989. 
cy-gb	Rhaid i brofion llygaid preifat fodloni'r un gofynion gorfodol ag a nodir yn Neddf Optegwyr 1989. 

en-gb	These establish that a sight test must include an internal and external ocular examination, and carry out any additional examinations as appear to be clinically necessary to detect signs of injury, disease or abnormality in the eye or elsewhere.
cy-gb	Mae'r rhain yn pennu bod yn rhaid i brawf llygaid gynnwys archwiliad ocwlar mewnol ac allanol, a chynnal unrhyw archwiliadau ychwanegol sy'n ymddangos yn angenrheidiol yn glinigol i ganfod arwyddion o anaf, afiechyd neu annormaledd yn y llygad neu mewn man arall.

en-gb	Optometrists that work in Secondary Care 
cy-gb	Optometryddion sy'n gweithio ym maes Gofal Eilaidd 

en-gb	Optometrists working in hospital settings carry out both traditional optometric roles such as refraction for patients under the care of ophthalmology, and more commonly, extended-role working. 
cy-gb	Mae optometryddion sy'n gweithio mewn ysbytai yn cyflawni rolau optometreg traddodiadol fel ymdrin â phlygiant i gleifion sydd o dan ofal adrannau offthalmoleg, ac yn fwy cyffredin, yn gweithio mewn rôl estynedig. 

en-gb	This includes care and management of patients in high-priority clinics such as medical retina, glaucoma and emergency eye care, and often working autonomously at an interchangeable level to a specialist ophthalmologist registrar. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys gofalu am gleifion mewn clinigau blaenoriaeth uchel fel clinigau retina meddygol, glawcoma a gofal llygaid brys, ac yn aml gweithio'n annibynnol ar lefel ryng-gyfnewidiol fel cofrestrydd offthalmolegydd arbenigol. 

en-gb	Management of “medium-risk” patients by highly trained optometrists in this setting frees up valuable senior ophthalmologist time for more complex cases/surgery, and helps to meet some of the demand with doctor shortages.
cy-gb	Mae rheoli cleifion “risg ganolig” gan optometryddion sydd wedi'u hyfforddi i lefel uchel yn y lleoliad hwn yn rhyddhau amser gwerthfawr offthalmolegydd ar gyfer achosion/llawdriniaethau mwy cymhleth, ac yn helpu i ateb peth o'r galw yn sgil prinder meddygon.

en-gb	Appendix 6
cy-gb	Atodiad 6

en-gb	Clinical Scenarios 
cy-gb	Senarios Clinigol 

en-gb	Prevention and wellbeing: 
cy-gb	Atal a llesiant: 

en-gb	Patients to access this through all health board ophthalmic services in Wales.
cy-gb	Gall cleifion gael mynediad at hyn drwy holl wasanaethau offthalmig y bwrdd iechyd yng Nghymru.

en-gb	All elements to be provided as routine by eye care practitioners in Wales in each step of the eye care pathway.
cy-gb	Yr holl elfennau i'w darparu fel mater o drefn gan ymarferwyr gofal llygaid yng Nghymru ym mhob cam o'r llwybr gofal llygaid.

en-gb	Ability to use dispensing opticians (DOs) contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway.
cy-gb	Y gallu i ddefnyddio optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn broffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid.

en-gb	To be provided as routine for each sight test and as clinically necessary as part of other clinical scenarios. 
cy-gb	I'w ddarparu fel mater o drefn ar gyfer pob prawf llygaid ac yn unol ag anghenion clinigol fel rhan o senarios clinigol eraill. 

en-gb	An example would be lifestyle discussions or services supporting population risk factor priority area, where patients present for an acute eye problem linked to an underlying health cause.
cy-gb	Un enghraifft fyddai trafodaethau ar ffordd o fyw neu wasanaethau sy'n cefnogi maes blaenoriaeth yn ymwneud â ffactor risg y boblogaeth, lle mae gan gleifion broblem llygaid acíwt sy'n gysylltiedig ag achos iechyd isorweddol.

en-gb	Prevention and healthy living
cy-gb	Atal a byw'n iach

en-gb	Making Every Contact Count - Lifestyle discussions (obesity, alcohol?)
cy-gb	Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif - Trafodaethau am ffordd o fyw (gordewdra, alcohol?)

en-gb	Services supporting population risk factors priority areas based on evidence of effectiveness in this setting 
cy-gb	Gwasanaethau sy'n cefnogi meysydd blaenoriaeth yn ymwneud â ffactorau risg y boblogaeth yn seiliedig ar dystiolaeth o effeithiolrwydd yn y lleoliad hwn 

en-gb	Behavioural e.g. smoking cessation
cy-gb	Ymddygiadol e.e. rhoi'r gorau i smygu

en-gb	Clinical e.g. blood pressure
cy-gb	Clinigol e.e. pwysedd gwaed

en-gb	UV protection
cy-gb	Diogelu rhag goleuni uwchfioled

en-gb	Loneliness and isolation
cy-gb	Unigrwydd ac ynysigrwydd

en-gb	Trips and falls (general advice)
cy-gb	Baglu a chwympo (cyngor cyffredinol)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant/other non-professional staff.
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig/staff eraill nad ydynt yn staff proffesiynol.

en-gb	Delegation 
cy-gb	Dirprwyo 

en-gb	The College of Optometrists provides the following guidance regarding delegation by optometrists :
cy-gb	Mae Coleg yr Optometryddion yn darparu'r canllawiau canlynol ynghylch dirprwyo gan optometryddion :

en-gb	 https://guidance.college-optometrists.org/guidance-contents/communication-partnership-and-teamwork-domain/working-with-colleagues/delegation/
cy-gb	 https://guidance.college-optometrists.org/guidance-contents/communication-partnership-and-teamwork-domain/working-with-colleagues/delegation/

en-gb	Delegation is different from referral. 
cy-gb	Mae dirprwyo yn wahanol i atgyfeirio. 

en-gb	Referral is when you arrange for another practitioner to provide a service that falls outside your scope of practice, contract or professional competence, such as referring a patient to a contact lens optician for contact lens care. 
cy-gb	Atgyfeirio yw pan fyddwch yn trefnu i ymarferydd arall ddarparu gwasanaeth sydd y tu allan i'ch maes ymarfer, contract neu gymhwysedd proffesiynol, megis cyfeirio claf at optegydd lensys cyffwrdd i gael gofal lensys cyffwrdd. 

en-gb	Delegation is when you ask a colleague to provide care or undertake a procedure on your behalf.
cy-gb	Dirprwyo yw pan fyddwch yn gofyn i gydweithiwr ddarparu gofal neu ymgymryd â thriniaeth ar eich rhan.

en-gb	When you delegate care, you are still responsible for:  
cy-gb	Pan fyddwch yn dirprwyo gofal, rydych yn dal i fod yn gyfrifol am:  

en-gb	the overall management of the patient, and must ensure that your patient receives the same standard of care that you would provide, and
cy-gb	reolaeth gyffredinol y claf, a rhaid ichi sicrhau bod eich claf yn derbyn yr un safon o ofal ag y byddech chi'n ei ddarparu iddo,

en-gb	the work of the person to whom you have delegated the procedure and any clinical findings.
cy-gb	gwaith yr unigolyn yr ydych wedi dirprwyo'r driniaeth iddo ac unrhyw ganfyddiadau clinigol.

en-gb	When you delegate, you should be satisfied that the person to whom you delegate has the skills and experience to provide the relevant care or undertake the procedure. 
cy-gb	Pan fyddwch yn dirprwyo, dylech fod yn fodlon bod gan yr unigolyn yr ydych yn dirprwyo iddo y sgiliau a'r profiad i ddarparu'r gofal perthnasol neu gyflawni'r weithdrefn. 

en-gb	If harm can result from the procedure, such as instilling eye drops or insertion and removal of a contact lens, you must remain on the premises so you can intervene if necessary. 
cy-gb	Os gall niwed ddeillio o'r weithdrefn, megis rhoi diferion llygaid neu fewnosod a thynnu lens gyswllt, rhaid i chi aros yn yr adeilad er mwyn i chi allu ymyrryd os bydd angen. 

en-gb	You should not ask someone who is not suitably qualified to interpret any clinical findings.
cy-gb	Ni ddylech ofyn i rywun nad oes ganddo gymwysterau addas ddehongli unrhyw ganfyddiadau clinigol.

en-gb	You should explain to the patient that you are delegating a particular part of their care to your colleague and that you will discuss any clinical findings with the patient.
cy-gb	Dylech egluro i'r claf eich bod yn dirprwyo rhan benodol o'i ofal i'ch cydweithiwr ac y byddwch yn trafod unrhyw ganfyddiadau clinigol gyda'r claf.

en-gb	You must not delegate any part of the protected functions of sight testing or contact lens fitting, including any part that would be regarded as assessing the patient or exercising professional judgement, other than to someone who is registered to perform the protected functions.
cy-gb	Rhaid ichi beidio â dirprwyo unrhyw ran o swyddogaethau gwarchodedig profion llygaid neu osod lensys cyffwrdd, gan gynnwys unrhyw ran a fyddai'n cael ei hystyried yn asesiad o'r claf neu'n arfer barn broffesiynol, heblaw bod hynny i rywun sydd wedi'i gofrestru i gyflawni'r swyddogaethau gwarchodedig.

en-gb	Summary Table 
cy-gb	Tabl Crynodeb 

en-gb	Proposed Service 
cy-gb	Gwasanaeth Arfaethedig 

en-gb	Current equivalent Service 
cy-gb	Gwasanaeth cyfatebol cyfredol 

en-gb	Additional service elements 
cy-gb	Elfennau ychwanegol o wasanaeth 

en-gb	Qualifications/training required 
cy-gb	Cymwysterau/hyfforddiant sy'n ofynnol 

en-gb	GOS Wales Level 1
cy-gb	Lefel 1 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru

en-gb	General Ophthalmic Services Sight Test (GOS)
cy-gb	Prawf Llygaid y Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol

en-gb	Prevention and wellbeing:
cy-gb	Atal a llesiant:

en-gb	Smoking cessation
cy-gb	Rhoi'r Gorau i Smygu

en-gb	Blood pressure
cy-gb	Pwysedd gwaed

en-gb	Lifestyle discussions (Obesity, Alcohol)
cy-gb	Trafodaethau am ffordd o fyw (Gordewdra, Alcohol)

en-gb	Loneliness and isolation
cy-gb	Unigrwydd ac ynysigrwydd

en-gb	Trips and falls
cy-gb	Baglu a chwympo

en-gb	UV protection
cy-gb	Diogelu rhag goleuni uwchfioled

en-gb	Patient management plan based on individual needs assessment
cy-gb	Cynllun rheoli cleifion yn seiliedig ar asesiad o anghenion unigol

en-gb	Core competencies for all optometrists.
cy-gb	Cymwyseddau craidd ar gyfer pob optometrydd.

en-gb	CPD requirements for additional service elements
cy-gb	Gofynion DPP ar gyfer elfennau gwasanaeth ychwanegol

en-gb	GOS Wales Level 2 (Low Vision Service Wales)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 (Gwasanaethau Golwg Gwan  Cymru)

en-gb	LVSW
cy-gb	Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru

en-gb	No additional service elements.
cy-gb	Dim elfennau ychwanegol o wasanaeth.

en-gb	To be performed by optometrists/dispensing opticians as per current LVSW protocols and guidance.
cy-gb	I'w cyflawni gan optometryddion/optegwyr cyflenwi yn unol â phrotocolau a chanllawiau cyfredol Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru.

en-gb	Current LVSW accreditation (Prof cert Low Vision)
cy-gb	Achrediad cyfredol Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru (Tystysgrif Broffesiynol mewn Golwg Gwan)

en-gb	GOS Wales Level 2 (referral Refinement)
cy-gb	Lefel 2 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (Mireinio atgyfeirio)

en-gb	EHEW Band 2
cy-gb	Band 2 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Low Vision Annual re-assessment
cy-gb	Ailasesiad blynyddol Golwg Gwan

en-gb	No additional service elements.
cy-gb	Dim elfennau ychwanegol o wasanaeth.

en-gb	To be performed by all optometrists/contact lens opticians as per current EHEW protocols and guidance.
cy-gb	I'w cyflawni gan yr holl optometryddion/optegwyr lensys cyffwrdd yn unol â phrotocolau a chanllawiau cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	Core competencies for all optometrists.
cy-gb	Cymwyseddau craidd ar gyfer pob optometrydd.

en-gb	Current EHEW accreditation
cy-gb	Achrediad cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Current LVSW accreditation (Prof cert Low Vision)
cy-gb	Achrediad cyfredol Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru (Tystysgrif Broffesiynol mewn Golwg Gwan)

en-gb	GOS Wales Level 2 (Acute Eye Care)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 (Gofal Llygaid Acíwt)

en-gb	EHEW Band 1
cy-gb	Band 1 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	No additional service elements.
cy-gb	Dim elfennau ychwanegol o wasanaeth.

en-gb	To be performed by all optometrists/contact lens opticians as per current EHEW protocols and guidance.
cy-gb	I'w cyflawni gan yr holl optometryddion/optegwyr lensys cyffwrdd yn unol â phrotocolau a chanllawiau cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	Core competencies for all optometrists.
cy-gb	Cymwyseddau craidd ar gyfer pob optometrydd.

en-gb	Current EHEW accreditation
cy-gb	Achrediad cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Contact Lens Opticians
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Anterior segment
cy-gb	Segment blaen y llygad

en-gb	EHEW Accreditation
cy-gb	Achrediad Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	GOS Wales Level 2 (Follow-up Care)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 (Gofal Dilynol)

en-gb	EHEW Band 3
cy-gb	Band 3 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	No additional service elements.
cy-gb	Dim elfennau ychwanegol o wasanaeth.

en-gb	 To be performed by all optometrists/contact lens opticians as per current EHEW protocols and guidance.
cy-gb	 I'w cyflawni gan yr holl optometryddion/optegwyr lensys cyffwrdd yn unol â phrotocolau a chanllawiau cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	Core competencies for all optometrists.
cy-gb	Cymwyseddau craidd ar gyfer pob optometrydd.

en-gb	Current EHEW accreditation
cy-gb	Achrediad cyfredol Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Contact Lens Opticians
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Anterior segment
cy-gb	Segment blaen y llygad

en-gb	EHEW Accreditation
cy-gb	Achrediad Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	GOS Wales Level 2 (Monitoring)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 2 (Monitro)

en-gb	N/A - New service development
cy-gb	Amherthnasol - Datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Co-management model with HES where, patients are monitored with decisions made virtually by a consultant ophthalmologist.
cy-gb	Model cyd-reoli gyda Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty lle mae cleifion yn cael eu monitro gyda phenderfyniadau rhithwir gan offthalmolegydd ymgynghorol.

en-gb	Core competencies for all optometrists.
cy-gb	Cymwyseddau craidd ar gyfer pob optometrydd.

en-gb	EHEW accreditation
cy-gb	Achrediad Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	GOS Wales Level 3
cy-gb	Lefel 3 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru

en-gb	N/A- New Service development
cy-gb	Amherthnasol - Datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Advanced practitioner referral refinement 
cy-gb	Mireinio atgyfeirio ymarferwyr uwch 

en-gb	Patients access the service via a referral from a GOS Wales Level 2 optometrist (Inter-referral/intra-practice referral).
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth drwy atgyfeiriad gan optometrydd Lefel 2 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (Rhyng-atgyfeiriad/atgyfeiriad rhwng practisau).

en-gb	Number of advanced practitioners linked to clusters with appropriate coverage per cluster (inclusive of all who wish to provide a service and hold the relevant qualifications).
cy-gb	Nifer yr ymarferwyr uwch sy'n gysylltiedig â chlystyrau sydd â darpariaeth briodol i bob clwstwr (gan gynnwys pawb sy'n dymuno darparu gwasanaeth ac sydd â'r cymwysterau perthnasol).

en-gb	Equivalent levels of qualifications needed to practice at this level. 
cy-gb	Lefelau cyfatebol o gymwysterau sydd eu hangen i ymarfer ar y lefel hon. 

en-gb	Higher certificate in glaucoma and Professional Certificate in medical retina for example being the appropriate level of expertise.
cy-gb	Tystysgrif uwch mewn glawcoma a Thystysgrif Broffesiynol mewn retina meddygol er enghraifft y lefel briodol o arbenigedd.

en-gb	GOS Wales Level 3 (Monitoring
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 3 (Monitro

en-gb	Glaucoma
cy-gb	Glawcoma

en-gb	Medical Retina)
cy-gb	Retina Meddygol)

en-gb	N/A - new service development
cy-gb	Amherthnasol - datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Discharge model, where patients are discharged with a management plan.
cy-gb	Model rhyddhau, lle mae cleifion yn cael eu rhyddhau gyda chynllun rheoli.

en-gb	Changes in clinical appearances requiring referral back into HES when specified conditions have been met.
cy-gb	Newidiadau mewn ymddangosiadau clinigol sy'n gofyn am atgyfeirio yn ôl i Wasanaeth Llygaid mewn Ysbyty pan fydd amodau penodol wedi'u bodloni.

en-gb	Capable of detecting change in clinical status.
cy-gb	Yn gallu canfod newid mewn statws clinigol.

en-gb	Recommends treatment changes to be instigated.
cy-gb	Yn argymell y dylid newid triniaeth.

en-gb	Approved by consultant ophthalmologist via virtual review.
cy-gb	Wedi'i gymeradwyo gan offthalmolegydd ymgynghorol drwy adolygiad rhithwir.

en-gb	Patient not discharged from hospital eye service.
cy-gb	Claf heb ei ryddhau o wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Equivalent levels of qualifications needed to practice at this level. 
cy-gb	Lefelau cyfatebol o gymwysterau sydd eu hangen i ymarfer ar y lefel hon. 

en-gb	Higher certificate in glaucoma and Professional Certificate in medical retina for example being the appropriate level of expertise.
cy-gb	Tystysgrif uwch mewn glawcoma a Thystysgrif Broffesiynol mewn retina meddygol er enghraifft y lefel briodol o arbenigedd.

en-gb	GOS Wales Level 4 (Acute Eye Care)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4 (Gofal Llygaid Acíwt)

en-gb	N/A - new service development
cy-gb	Amherthnasol - datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Advanced practitioner managing acute presentations, 
cy-gb	Ymarferydd uwch yn rheoli achosion acíwt, 

en-gb	Intended for advanced referral refinement/management in primary care with an expectation of increased level of management, treatment and prevention of onward referral. 
cy-gb	Wedi'i fwriadu ar gyfer mireinio/rheoli atgyfeiriadau uwch mewn gofal sylfaenol gyda disgwyliad o lefel uwch o reolaeth, triniaeth ac atal atgyfeirio. 

en-gb	Intended to provide an eye casualty in primary care 
cy-gb	Wedi'i fwriadu i ddarparu gwasanaeth llygaid brys mewn gofal sylfaenol 

en-gb	Practitioner capable of making independent diagnosis and treatment decisions
cy-gb	Ymarferydd yn gallu gwneud diagnosis a phenderfyniadau ar driniaeth yn annibynnol

en-gb	Formulates a management plan.
cy-gb	Llunio cynllun rheoli.

en-gb	Reviews patient at intervals as dictated by NICE/other appropriate clinical guidelines.
cy-gb	Adolygu cleifion bob hyn a hyn yn unol â chanllawiau NICE/canllawiau clinigol priodol eraill.

en-gb	Refers to HES only when outside of clinical competencies of IP optometrist/other treatments required.
cy-gb	Yn cyfeirio at Wasanaeth Llygaid mewn Ysbyty dim ond pan fydd y tu allan i gymwyseddau clinigol optometrydd sy'n bresgripsiynydd annibynnol/pan fydd angen triniaethau eraill.

en-gb	Patients access the service via a referral from a WECS 2 accredited optometrist (Inter-referral/intra-practice referral). 
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth drwy atgyfeiriad gan optometrydd achrededig Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru Lefel 2 (Rhyng-atgyfeiriad/atgyfeiriad rhwng practisau). 

en-gb	Increased necessity for clinical audit, research and governance embedding quality improvement into all elements.
cy-gb	Angen cynyddol am archwiliad clinigol, ymchwil a llywodraethu gan ymgorffori gwella ansawdd ym mhob elfen.

en-gb	Minimum qualification of Optometrist Independent Prescriber 
cy-gb	Isafswm cymhwyster: Optometrydd sy'n Bresgripisynydd Annibynnol 

en-gb	GOS Wales Level 4 (Follow-up Care)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4 (Gofal Dilynol)

en-gb	N/A - new service development
cy-gb	Amherthnasol - datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Intended for advanced follow-up in primary care with an expectation of increased level of management, treatment and prevention of onward referral.
cy-gb	Wedi'i fwriadu ar gyfer atgyfeiriadau uwch mewn gofal sylfaenol gyda disgwyliad o lefel uwch o reolaeth, triniaeth ac atal atgyfeirio.

en-gb	Patients access the service following a WECS Level 4  acute assessment (as per EHEW band 3 at present) 
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth yn dilyn asesiad acíwt Lefel 4 Gwasanaethau Gofal Llygaid Cymru (fel yn achos band 3 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ar hyn o bryd) 

en-gb	Increased necessity for clinical audit and governance embedding quality improvement into all elements.
cy-gb	Angen cynyddol am archwiliad clinigol a llywodraethu gan ymgorffori gwella ansawdd ym mhob elfen.

en-gb	Minimum qualification of optometrist independent prescriber 
cy-gb	Isafswm cymhwyster: optometrydd sy'n rhagnodydd annibynnol 

en-gb	GOS Wales Level 4 (Monitoring/treatment Glaucoma)
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4 (Monitro/triniaeth)

en-gb	N/A- new service development
cy-gb	Amherthnasol - datblygu gwasanaeth newydd

en-gb	Discharge to optometrist with relevant qualifications to autonomously manage OHT, glaucoma suspect and low risk glaucoma patients including changes in treatment.
cy-gb	Rhyddhau i optometrydd â chymwysterau perthnasol er mwyn rheoli cleifion gyda gorbwysedd ocwlar, glawcoma a amheuir a glawcoma risg isel yn annibynnol gan gynnwys newidiadau mewn triniaeth.

en-gb	Capable of detecting change in glaucoma status.
cy-gb	Yn gallu canfod newid mewn statws glawcoma.

en-gb	Capable of changing management plan and treatment independently.
cy-gb	Yn gallu newid cynllun rheoli a thriniaeth yn annibynnol.

en-gb	Patients discharged into care of optometrist 
cy-gb	Cleifion yn cael eu rhyddhau i ofal optometrydd 

en-gb	Minimum qualification: 
cy-gb	Isafswm cymhwyster: 

en-gb	Higher Certificate in glaucoma plus IP
cy-gb	Tystysgrif Uwch mewn glawcoma ynghyd â Phresgripsiynydd Annibynnol

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 1 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 1 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Patients to access this through all health board ophthalmic services in Wales
cy-gb	Gall gleifion gael mynediad at hyn drwy holl wasanaethau offthalmig byrddau iechyd yng Nghymru

en-gb	All elements to be provided as routine by eye care practitioners in Wales.
cy-gb	Yr holl elfennau i'w darparu fel mater o drefn gan ymarferwyr gofal llygaid yng Nghymru.

en-gb	Includes domiciliary sight tests 
cy-gb	Yn cynnwys profion llygaid yn y cartref 

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Prevention and well being
cy-gb	Atal a llesiant

en-gb	Making Every Contact Count - Lifestyle discussions (obesity, alcohol?)
cy-gb	Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif - Trafodaethau am ffordd o fyw (gordewdra, alcohol?)

en-gb	Services supporting population risk factors priority areas based on evidence of effectiveness in this setting 
cy-gb	Gwasanaethau sy'n cefnogi meysydd blaenoriaeth yn ymwneud â ffactorau risg y boblogaeth yn seiliedig ar dystiolaeth o effeithiolrwydd yn y lleoliad hwn 

en-gb	Behavioural e.g. smoking cessation
cy-gb	Ymddygiadol e.e. rhoi'r gorau i smygu

en-gb	Clinical e.g. blood pressure
cy-gb	Clinigol e.e. pwysedd gwaed

en-gb	UV protection
cy-gb	Diogelu rhag goleuni uwchfioled

en-gb	Loneliness and isolation
cy-gb	Unigrwydd ac ynysigrwydd

en-gb	Trips and falls (general advice)
cy-gb	Baglu a chwympo (cyngor cyffredinol)

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant/other non-professional staff.
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig/staff eraill nad ydynt yn staff proffesiynol.

en-gb	Determination of prescription (for the purposes of supplying an optical appliance)
cy-gb	Penderfynu ar bresgripsiwn (at ddibenion cyflenwi teclyn optegol)

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist (with additional training)
cy-gb	Orthoptydd (gyda hyfforddiant ychwanegol)

en-gb	Autorefractor
cy-gb	Awtoblygianwr

en-gb	Ocular health examination (undilated)
cy-gb	Archwiliad iechyd ocwlar (heb brawf ymledol)

en-gb	Anterior segment examination (slit lamp)*
cy-gb	Archwiliad segment blaen y llygad (lamp hollt)*

en-gb	Posterior segment examination (Volk)*
cy-gb	Archwiliad segment ôl (Volk)*

en-gb	*Where clinically possible. 
cy-gb	*Lle bo hynny'n glinigol bosibl. 

en-gb	In situations which prevent slit lamp examination, optometrist to annotate clinical record accordingly
cy-gb	Mewn sefyllfaoedd sy'n atal archwiliad â lamp hollt, dylai'r optometrydd roi nodyn ar y cofnod clinigol i'r perwyl hwnnw

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptists with additional training.
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol.

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields (all over 40 and other at risk groups as clinically necessary)
cy-gb	Meysydd golwg (pob un dros 40 a grwpiau eraill sydd mewn perygl yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Tonometry (As clinically necessary)
cy-gb	Tonometreg (Yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Other
cy-gb	Arall

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms.
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau.

en-gb	Review of management plan at subsequent appointments.
cy-gb	Adolygiad o'r cynllun rheoli mewn apwyntiadau dilynol.

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM) or
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM) neu

en-gb	Review of management plan at the next appointment.
cy-gb	Adolygiad o'r cynllun rheoli yn yr apwyntiad nesaf.

en-gb	Correction of defect of sight 
cy-gb	Cywiro nam ar y golwg 

en-gb	Optical appliance
cy-gb	Teclyn optegol

en-gb	Improvement in visual acuity
cy-gb	Gwelliant mewn craffter gweledol

en-gb	VA measurement as recorded in clinical record
cy-gb	Mesur craffter gweledol fel y'i cofnodwyd yn y cofnod clinigol

en-gb	Clinical audit
cy-gb	Archwiliad clinigol

en-gb	Detection of ocular pathology
cy-gb	Canfod patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol

en-gb	Prevention of avoidable sight loss
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Clinical audit
cy-gb	Archwiliad clinigol

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Nationally agreed level of skills/training
cy-gb	Lefel sgiliau/hyfforddiant y cytunwyd arno yn genedlaethol

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the overall number of referrals to the hospital eye service.
cy-gb	Lleihad yn nifer cyffredinol yr atgyfeiriadau i wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) level 2 (Referral Refinement): 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) lefel 2 (Mireinio Atgyfeirio): 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Patients to access this through all health board ophthalmic services in Wales 
cy-gb	Gall gleifion gael mynediad at hyn drwy holl wasanaethau offthalmig byrddau iechyd yng Nghymru 

en-gb	Examination follows a routine examination.
cy-gb	Mae archwiliad yn dilyn archwiliad arferol.

en-gb	Current equivalent of EHEW band 2 and accreditation.
cy-gb	Yn cyfateb i fand 2 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ac achrediad.

en-gb	All practices in Wales provide this service (increase in standards for all practices)
cy-gb	Mae pob practis yng Nghymru yn darparu'r gwasanaeth hwn (cynnydd mewn safonau ar gyfer pob practis)

en-gb	LVSW- inclusive to all who wish to participate.
cy-gb	Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru- ar gael i bawb sy'n dymuno cymryd rhan.

en-gb	Referral to HES only from EHEW accredited practitioners.
cy-gb	Atgyfeirio at wasanaeth llygaid mewn ysbyty gan ymarferwyr achrededig Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn unig.

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Cycloplegia/ Mohindra
cy-gb	Cycloplegia/Mohindra

en-gb	Myopia control
cy-gb	Rheoli Myopia

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Anterior Segment Assessment
cy-gb	Asesiad o Segment Blaen y Llygad

en-gb	Pre-dilation
cy-gb	Cyn-ymledu

en-gb	Oculoplastics
cy-gb	Ocwloblasteg

en-gb	Dry Eye (Appropriate clinical guidelines)
cy-gb	Llygad Sych (Canllawiau clinigol priodol)

en-gb	Chronic ocular conditions
cy-gb	Cyflyrau ocwlar cronig

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptists with additional training.
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol.

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Ocular health examination (As clinically necessary.
cy-gb	Archwiliad iechyd ocwlar (Fel sy'n angenrheidiol yn glinigol.

en-gb	Dilation/use of OCT as clinically necessary)
cy-gb	Ymlediad/defnydd o domograffeg cydlyniant optegol (OCT) yn ôl yr angen clinigol)

en-gb	Cataract (for direct listing)
cy-gb	Cataract (i'w restru'n uniongyrchol)

en-gb	Dry AMD
cy-gb	Dirywiad macwlaidd sych yn gysylltiedig ag oedran

en-gb	Glaucoma refinement (disc and macula assessment)
cy-gb	Mireinio glawcoma (asesiad disg a macwla)

en-gb	At risk groups
cy-gb	Grwpiau sydd mewn perygl

en-gb	Others (monitoring e.g. hydroxychloroquine?)
cy-gb	Eraill (monitro e.e. hydroxychloroquine?)

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptists with additional training.
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol.

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields (repeat or strategy change)
cy-gb	Meysydd golwg (ailadrodd neu newid strategaeth)

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Biometry
cy-gb	Biometreg

en-gb	Patient counselling
cy-gb	Gwasanaeth cwnsela i gleifion

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Low Vision Assessment
cy-gb	Asesiad Golwg Gwan

en-gb	Examinations performed as per current protocols.
cy-gb	Archwiliadau'n cael eu cynnal yn unol â'r protocolau cyfredol.

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Orthoptist with appropriate qualification
cy-gb	Orthoptydd gyda chymhwyster priodol

en-gb	LVSW (Prof cert Low Vision)
cy-gb	Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru (Ardystiad Proffesiynol Golwg Gwan)

en-gb	Specialist Contact Lenses
cy-gb	Lensys Cyffwrdd Arbenigol

en-gb	To be confirmed following WOC paper
cy-gb	I'w gadarnhau yn dilyn papur Pwyllgor Optometreg Cymru

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	TBC
cy-gb	I'w gadarnhau

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement/ 
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd/ 

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Research
cy-gb	Ymchwil

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms.
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau.

en-gb	Review of management plan at subsequent appointments.
cy-gb	Adolygiad o'r cynllun rheoli mewn apwyntiadau dilynol.

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM) or
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM) neu

en-gb	Review of management plan at the next appointment.
cy-gb	Adolygiad o'r cynllun rheoli yn yr apwyntiad nesaf.

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the overall number of referrals to the hospital eye service.
cy-gb	Lleihad yn nifer cyffredinol yr atgyfeiriadau i wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	80% conversion rate for cataract referrals
cy-gb	Cyfradd drosi o 80% ar gyfer atgyfeiriadau cataract

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 2- Acute eye care: 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 2- Gofal llygaid acíwt: 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Patients to access this through all health board ophthalmic services in Wales 
cy-gb	Gall gleifion gael mynediad at hyn drwy holl wasanaethau offthalmig byrddau iechyd yng Nghymru 

en-gb	Examination follows referral/self-presentation.
cy-gb	Mae'r archwiliad yn dilyn atgyfeirio/hunan-gyflwyno.

en-gb	Current equivalent of EHEW Band 1 and accreditation.
cy-gb	Yn cyfateb i Fand 1 ac achrediad Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

en-gb	All practices in Wales provide this service (increase in standards for all practices)
cy-gb	Mae pob practis yng Nghymru yn darparu'r gwasanaeth hwn (cynnydd mewn safonau ar gyfer pob practis)

en-gb	Referral to HES only from EHEW accredited practitioners.
cy-gb	Atgyfeirio at wasanaeth llygaid mewn ysbyty gan ymarferwyr achrededig Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn unig.

en-gb	Includes domiciliary acute eye care 
cy-gb	Yn cynnwys gofal llygaid acíwt yn y cartref 

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Anterior Segment Assessment
cy-gb	Asesiad o Segment Blaen y Llygad

en-gb	Pre-dilation
cy-gb	Cyn-ymledu

en-gb	Red eye
cy-gb	Llygad coch

en-gb	Foreign body
cy-gb	Corffyn estron

en-gb	Trauma
cy-gb	Trawma

en-gb	Acute glaucoma
cy-gb	Glawcoma acíwt

en-gb	Anterior Uveitis
cy-gb	Wfeitis ym Mlaen y Llygad 

en-gb	All anterior segment
cy-gb	Holl gyflyrau segment blaen y llygad

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptists with additional training
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Ocular health examination (dilated)
cy-gb	Archwiliad iechyd ocwlar (gyda phrawf ymledol)

en-gb	Medical retina
cy-gb	Retina meddygol

en-gb	Suspect Retinal detachment/PVD
cy-gb	Amheuaeth o ddatodiad y retina/datgysylltiad lled-hylif o gefn y llygad (PVD)

en-gb	Acute loss of vision
cy-gb	Achos aciwt o golli golwg

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields (repeat or strategy change)
cy-gb	Meysydd golwg (ailadrodd neu newid strategaeth)

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement/ 
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd/ 

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the overall number of referrals to the hospital eye service.
cy-gb	Lleihad yn nifer cyffredinol yr atgyfeiriadau i wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 2- Follow-up care: 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 2- Gofal dilynol: 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Patients to access this through all health board ophthalmic services in Wales
cy-gb	Gall gleifion gael mynediad at hyn drwy holl wasanaethau offthalmig byrddau iechyd yng Nghymru

en-gb	Examination follows GOS Wales Level 2 Acute (As per EHEW band 3 at present).
cy-gb	Mae'r archwiliad yn dilyn archwiliad Aciwt Lefel 2 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (Yn unol â band 3 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ar hyn o bryd).

en-gb	Current equivalent of EHEW band 3 and accreditation.
cy-gb	Yn cyfateb i fand 3 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ac achrediad.

en-gb	All practices in Wales provide this service (increase in standards for all practices)
cy-gb	Mae pob practis yng Nghymru yn darparu'r gwasanaeth hwn (cynnydd mewn safonau ar gyfer pob practis)

en-gb	Includes LVSW annual follow up.
cy-gb	Mae'n cynnwys dilyniant blynyddol Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru.

en-gb	Referral to HES only from EHEW accredited practitioners.
cy-gb	Atgyfeirio at wasanaeth llygaid mewn ysbyty gan ymarferwyr achrededig Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru yn unig.

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist?
cy-gb	Orthoptydd?

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Ocular Examination
cy-gb	Archwiliad Ocwlar

en-gb	Experiencing an eye problem that requires urgent investigation, which subsequently may require a follow-up appointment.
cy-gb	Problem llygaid y mae angen ymchwilio iddi ar frys, a allai fod angen apwyntiad dilynol wedi hynny.

en-gb	Re-assessment of a patient following:
cy-gb	Ailasesu claf yn dilyn:

en-gb	Red Eye
cy-gb	Llygad Coch

en-gb	Foreign body removal
cy-gb	Tynnu corffyn estron

en-gb	Flashes/floaters/PVD
cy-gb	Fflachiadau/brychau/datgysylltiad lled-hylif o gefn y llygad (PVD)

en-gb	Trauma
cy-gb	Trawma

en-gb	Marginal Keratitis
cy-gb	Llid y Cornea Ymylol

en-gb	Corneal abrasions
cy-gb	Crafiadau ar y cornea

en-gb	Corneal lesions of unknown origin.
cy-gb	Briwiau ar y cornea o darddiad anhysbys.

en-gb	Chronic ocular conditions (Appropriate clinical guidelines)
cy-gb	Cyflyrau ocwlar cronig (Canllawiau clinigol priodol)

en-gb	Post-operative CMO
cy-gb	Oedema macwlaidd systoid ar ôl llawdriniaeth

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Contact lens Optician (anterior eye)
cy-gb	Optegydd lensys cyffwrdd (blaen y llygad)

en-gb	Orthoptist with additional training
cy-gb	Orthoptydd sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields 
cy-gb	Meysydd golwg 

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Low Vision Follow-up Assessment
cy-gb	Asesiad Dilynol Golwg Gwan

en-gb	CVI registration.
cy-gb	Cofrestriad Tystysgrif Nam ar y Golwg.

en-gb	As per current protocols
cy-gb	Yn unol â'r protocolau cyfredol

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Orthoptist with appropriate qualification
cy-gb	Orthoptydd gyda chymhwyster priodol

en-gb	LVSW (Prof cert Low Vision)
cy-gb	Gwasanaeth Golwg Gwan Cymru (Ardystiad Proffesiynol Golwg Gwan)

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	EHEW
cy-gb	Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the overall number of referrals to the hospital eye service.
cy-gb	Lleihad yn nifer cyffredinol yr atgyfeiriadau i wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 3 Referral Refinement: 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 3 Mireinio Atgyfeirio: 

en-gb	Advanced practitioner referral refinement 
cy-gb	Mireinio atgyfeirio ymarferwyr uwch 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Intended for advanced referral refinement/management in primary care with an expectation of increased level of management, treatment and prevention of onward referral.
cy-gb	Wedi'i fwriadu ar gyfer mireinio/rheoli atgyfeiriadau uwch mewn gofal sylfaenol gyda disgwyliad o lefel uwch o reolaeth, triniaeth ac atal atgyfeirio.

en-gb	Service to be provided by EHEW practitioners with additional relevant qualifications.
cy-gb	Gwasanaeth i'w ddarparu gan ymarferwyr Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru sydd â chymwysterau perthnasol ychwanegol.

en-gb	Number of advanced practitioners linked to clusters with appropriate coverage per cluster (inclusive of all who wish to provide a service and hold the relevant qualifications).
cy-gb	Nifer yr ymarferwyr uwch sy'n gysylltiedig â chlystyrau sydd â darpariaeth briodol i bob clwstwr (gan gynnwys pawb sy'n dymuno darparu gwasanaeth ac sydd â'r cymwysterau perthnasol).

en-gb	Patients access the service via a referral from a GOS Wales Level 2 optometrist (Inter-referral/intra-practice referral).
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth drwy atgyfeiriad gan optometrydd Lefel 2 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (Rhyng-atgyfeiriad/atgyfeiriad rhwng practisau).

en-gb	Equivalent levels of qualifications needed to practice at this level. 
cy-gb	Lefelau cyfatebol o gymwysterau sydd eu hangen i ymarfer ar y lefel hon. 

en-gb	Higher certificate in glaucoma and Professional Certificate in medical retina for example being the appropriate level of expertise.
cy-gb	Tystysgrif uwch mewn glawcoma a Thystysgrif Broffesiynol mewn retina meddygol er enghraifft y lefel briodol o arbenigedd.

en-gb	Increased necessity for clinical audit, research and governance embedding quality improvement into all elements.
cy-gb	Angen cynyddol am archwiliad clinigol, ymchwil a llywodraethu gan ymgorffori gwella ansawdd ym mhob elfen.

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Dispensing Optician
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	Contact lens Optician
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Anterior Segment Assessment
cy-gb	Asesiad o Segment Blaen y Llygad

en-gb	Pre-dilation
cy-gb	Cyn-ymledu

en-gb	Oculoplastics
cy-gb	Ocwloblasteg

en-gb	Dry Eye (Appropriate clinical guidelines relevant to qualifications/experience)
cy-gb	Llygad Sych (Canllawiau clinigol priodol sy'n berthnasol i gymwysterau/profiad)

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptists with additional training.
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol.

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Ocular health examination (dilated)
cy-gb	Archwiliad iechyd ocwlar (gyda phrawf ymledol)

en-gb	Wet AMD
cy-gb	AMD gwlyb

en-gb	Other medical retina
cy-gb	Cyflyrau retina meddygol eraill

en-gb	Glaucoma (management to equivalent of higher certificate in glaucoma)
cy-gb	Glawcoma (rheoli i'r hyn sy'n cyfateb i dystysgrif uwch mewn glawcoma)

en-gb	Others as clinically necessary with appropriate qualifications oculoplastic/ orthoptic)
cy-gb	Eraill yn unol â'r angen clinigol gyda chymwysterau priodol mewn ocwloblasteg/orthopteg)

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptists with additional training
cy-gb	Orthoptyddion sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields (repeat or strategy change)
cy-gb	Meysydd golwg (ailadrodd neu newid strategaeth)

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Patient counselling
cy-gb	Gwasanaeth cwnsela i gleifion

en-gb	Gonioscopy
cy-gb	Goniosgopi

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Higher qualifications
cy-gb	Cymwysterau uwch

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the overall number of referrals to the hospital eye service.
cy-gb	Lleihad yn nifer cyffredinol yr atgyfeiriadau i wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	80% conversion rate for cataract referrals
cy-gb	Cyfradd drosi o 80% ar gyfer atgyfeiriadau cataract

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	Reduction in the number of false positive glaucoma referrals to the hospital eye service (20% target)
cy-gb	Gostyngiad yn nifer yr atgyfeiriadau glawcoma positif ffug i wasanaeth llygaid yr ysbyty (targed o 20%)

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Monitoring: 
cy-gb	Monitro Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru): 

en-gb	General 
cy-gb	Cyffredinol 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Service to be provided by practitioners with additional relevant qualifications.
cy-gb	Gwasanaeth i'w ddarparu gan ymarferwyr sydd â chymwysterau perthnasol ychwanegol.

en-gb	Access to the service is via the Hospital Eye Service (HES). 
cy-gb	Gellir cael mynediad at y gwasanaeth drwy'r Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty. 

en-gb	Potentially three levels of advanced monitoring co designed by the health board according to need and availability of workforce with additional qualifications (see below) 
cy-gb	Tair lefel o fonitro manwl o bosibl wedi'u cyd-ddylunio gan y bwrdd iechyd yn ôl yr angen ac argaeledd y gweithlu â chymwysterau ychwanegol (gweler isod) 

en-gb	GOS Wales Level 2: 
cy-gb	Lefel 2 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru: 

en-gb	Data gathering in optometric practice with all review and decisions made by ophthalmologist following virtual review
cy-gb	Casglu data mewn ymarfer optometreg gyda'r holl adolygiadau a phenderfyniadau'n cael eu gwneud gan offthalmolegydd yn dilyn adolygiad rhithwir

en-gb	GOS Wales Level 3: 
cy-gb	Lefel 3 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru: 

en-gb	Discharge model, where patients are discharged with a management plan. 
cy-gb	Model rhyddhau, lle mae cleifion yn cael eu rhyddhau gyda chynllun rheoli. 

en-gb	Changes in clinical appearances requiring referral back into HES when specified conditions have been met.
cy-gb	Newidiadau mewn ymddangosiadau clinigol sy'n gofyn am atgyfeirio yn ôl i Wasanaeth Llygaid mewn Ysbyty pan fydd amodau penodol wedi'u bodloni.

en-gb	GOS Wales Level 4: 
cy-gb	Lefel 4 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru: 

en-gb	Discharge to optometrist with relevant qualifications to autonomously manage the patient including changes in treatment.
cy-gb	Rhyddhau i optometrydd â chymwysterau perthnasol i reoli'r claf yn annibynnol gan gynnwys newidiadau mewn triniaeth.

en-gb	Increased necessity for clinical audit and governance.
cy-gb	Angen cynyddol am archwilio a llywodraethu clinigol.

en-gb	Advanced Monitoring - Glaucoma (GOS Wales level 3) 
cy-gb	Monitro Manwl - Glawcoma (Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru lefel 3) 

en-gb	Optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off (i.e. has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan) 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo (h.y. mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac mae'n gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol) 

en-gb	Higher qualification in glaucoma
cy-gb	Cymhwyster uwch mewn glawcoma

en-gb	Capable of detecting change in glaucoma status.
cy-gb	Yn gallu canfod newid mewn statws glawcoma.

en-gb	Capable of changing management plan and treatment audited and reviewed as necessary by lead consultant ophthalmologist.
cy-gb	Yn gallu newid cynllun rheoli a thriniaeth wedi'i archwilio a'i adolygu yn ôl yr angen gan offthalmolegydd ymgynghorol arweiniol.

en-gb	Patient can be discharged into care of optometrist following risk stratification by hospital eye service (suggest stable glaucoma patients)
cy-gb	Gellir rhyddhau claf i ofal optometrydd yn dilyn pennu lefel risg gan wasanaeth llygaid mewn ysbyty (awgrymir cleifion â glawcoma sefydlog)

en-gb	Advanced Monitoring - Glaucoma (GOS Wales Level 4) 
cy-gb	Monitro Manwl - Glawcoma (Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 4) 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Minimum qualification: 
cy-gb	Isafswm cymhwyster: 

en-gb	IP plus higher certificate in glaucoma.
cy-gb	Presgripsiynydd annibynnol a thystysgrif uwch mewn glawcoma

en-gb	Capable of detecting change in glaucoma status.
cy-gb	Yn gallu canfod newid mewn statws glawcoma.

en-gb	Capable of changing management plan and treatment independently.
cy-gb	Yn gallu newid cynllun rheoli a thriniaeth yn annibynnol.

en-gb	Patients discharged into care of optometrist 
cy-gb	Cleifion yn cael eu rhyddhau i ofal optometrydd 

en-gb	Advanced Monitoring-Medical Retina (Wet AMD/ Diabetic Macular Oedema/ Other Medical Retina Conditions) GOS Wales Level 3 
cy-gb	Monitro Cyflyrau Retina Meddygol yn Fanwl (AMD gwlyb/Oedema Macwlaidd Diabetig/Cyflyrau Retina Meddygol Eraill) Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru Lefel 3 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Higher Qualification in medical retina
cy-gb	Cymhwyster Uwch mewn cyflyrau retina meddygol

en-gb	Patient can be discharged into care of optometrist following risk stratification by hospital eye service.
cy-gb	Gellir rhyddhau claf i ofal optometrydd yn dilyn pennu lefel y risg gan wasanaeth llygaid mewn ysbyty.

en-gb	Capable of detecting change in clinical status.
cy-gb	Yn gallu canfod newid mewn statws clinigol.

en-gb	Capable of changing management plan and referring appropriately for treatment independently.
cy-gb	Yn gallu newid cynllun rheoli ac atgyfeirio'n briodol ar gyfer triniaeth yn annibynnol.

en-gb	Step in eye care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway? 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid? 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometrist with higher qualifications
cy-gb	Optometrydd gyda chymwysterau uwch

en-gb	Anterior Segment Assessment
cy-gb	Asesiad o Segment Blaen y Llygad

en-gb	Pre-dilation
cy-gb	Cyn-ymledu

en-gb	Oculoplastics
cy-gb	Ocwloblasteg

en-gb	Advanced orthoptics
cy-gb	Orthopteg uwch

en-gb	Other as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptist with additional training
cy-gb	Orthoptydd sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol

en-gb	Optometrist with higher qualifications
cy-gb	Optometrydd gyda chymwysterau uwch

en-gb	Orthoptist with relevant qualifications
cy-gb	Orthoptydd gyda chymwysterau perthnasol

en-gb	Ocular health examination (dilated)
cy-gb	Archwiliad iechyd ocwlar (gyda phrawf ymledol)

en-gb	Wet AMD
cy-gb	AMD gwlyb

en-gb	Other medical retina
cy-gb	Cyflyrau retina meddygol eraill

en-gb	Glaucoma
cy-gb	Glawcoma

en-gb	Other as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptist with additional training
cy-gb	Orthoptydd sydd wedi cael hyfforddiant ychwanegol

en-gb	Optometrist with higher qualifications
cy-gb	Optometrydd gyda chymwysterau uwch

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields 
cy-gb	Meysydd golwg 

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Optometrist with higher qualifications
cy-gb	Optometrydd gyda chymwysterau uwch

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometrist with higher qualifications
cy-gb	Optometrydd gyda chymwysterau uwch

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Access to services closer to home for patients
cy-gb	Mynediad at wasanaethau yn nes at gartref y claf

en-gb	PREM
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion

en-gb	PROM
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion

en-gb	Reduction in the demand of hospital based services.
cy-gb	Gostyngiad yn y galw am wasanaethau mewn ysbytai.

en-gb	Activity data
cy-gb	Data gweithgaredd

en-gb	Quality service provided by appropriately qualified professional.
cy-gb	Gwasanaeth o safon a ddarperir gan weithiwr proffesiynol cymwys iawn.

en-gb	Continuing professional development.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus.

en-gb	PREM
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion

en-gb	PROM
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 4: 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 4: 

en-gb	Advanced practitioner managing acute presentations 
cy-gb	Ymarferydd uwch yn rheoli achosion acíwt 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Intended for advanced referral refinement/management in primary care with an expectation of increased level of management, treatment and prevention of onward referral. 
cy-gb	Wedi'i fwriadu ar gyfer mireinio/rheoli atgyfeiriadau uwch mewn gofal sylfaenol gyda disgwyliad o lefel uwch o reolaeth, triniaeth ac atal atgyfeirio. 

en-gb	Intended to provide an eye casualty in primary care 
cy-gb	Wedi'i fwriadu i ddarparu gwasanaeth llygaid brys mewn gofal sylfaenol 

en-gb	Minimum qualification of optometrist independent prescriber 
cy-gb	Isafswm cymhwyster: optometrydd sy'n rhagnodydd annibynnol 

en-gb	Practitioner capable of making independent diagnosis and treatment decisions
cy-gb	Ymarferydd yn gallu gwneud diagnosis a phenderfyniadau ar driniaeth yn annibynnol

en-gb	Formulates a management plan.
cy-gb	Llunio cynllun rheoli.

en-gb	Reviews patient at intervals as dictated by NICE/other appropriate clinical guidelines.
cy-gb	Adolygu cleifion bob hyn a hyn yn unol â chanllawiau NICE/canllawiau clinigol priodol eraill.

en-gb	Refers to HES only when outside of clinical competencies of IP optometrist/other treatments required.
cy-gb	Yn cyfeirio at Wasanaeth Llygaid mewn Ysbyty dim ond pan fydd y tu allan i gymwyseddau clinigol optometrydd sy'n bresgripsiynydd annibynnol/pan fydd angen triniaethau eraill.

en-gb	Number of advanced practitioners linked to clusters with appropriate coverage per cluster (inclusive of all who wish to provide a service and hold the relevant qualifications).
cy-gb	Nifer yr ymarferwyr uwch sy'n gysylltiedig â chlystyrau sydd â darpariaeth briodol i bob clwstwr (gan gynnwys pawb sy'n dymuno darparu gwasanaeth ac sydd â'r cymwysterau perthnasol).

en-gb	Patients access the service via a referral from an EHEW accredited optometrist (Inter-referral/intra-practice referral).
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth drwy atgyfeiriad gan optometrydd achrededig Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru (Rhyng-atgyfeiriad/atgyfeiriad rhwng practisau).

en-gb	Increased necessity for clinical audit, research and governance embedding quality improvement into all elements.
cy-gb	Angen cynyddol am archwiliad clinigol, ymchwil a llywodraethu gan ymgorffori gwella ansawdd ym mhob elfen.

en-gb	Consideration to be given for other referral routes i.e. 
cy-gb	Rhaid ystyried llwybrau atgyfeirio eraill h.y. adrannau damweiniau ac achosion brys, argyfwng llygaid neu feddyg teulu. 

en-gb	Consideration needs to be given to a patient who presents directly to a practice/location where an advanced practitioner resides. 
cy-gb	Mae angen ystyried claf sy'n cysylltu'n uniongyrchol â phractis/lleoliad lle ceir ymarferydd uwch. 

en-gb	The above scenarios describe an examination being performed by an EHEW practitioner then referring for a second examination by a practitioner with a higher qualification. 
cy-gb	Mae'r senarios uchod yn disgrifio archwiliad sy'n cael ei gynnal gan ymarferydd Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ac yna atgyfeiriad am ail archwiliad gan ymarferydd â chymhwyster uwch. 

en-gb	Step in eye care  pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP 
cy-gb	PRESGRIPSIYNWYR ANNIBYNNOL 

en-gb	Ocular Assessment
cy-gb	Asesiad Eithriadol

en-gb	Level of assessment as expected to be seen in eye casualty clinic.
cy-gb	Lefel yr asesiad y disgwylir ei weld yn y clinig argyfwng llygaid.

en-gb	Pre-dilation
cy-gb	Cyn-ymledu

en-gb	Red eye
cy-gb	Llygad coch

en-gb	Foreign body
cy-gb	Corffyn estron

en-gb	Trauma
cy-gb	Trawma

en-gb	Acute glaucoma
cy-gb	Glawcoma acíwt

en-gb	Anterior Uveitis
cy-gb	Wfeitis ym Mlaen y Llygad 

en-gb	All anterior segment
cy-gb	Holl gyflyrau segment blaen y llygad

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields (repeat or strategy change)
cy-gb	Meysydd golwg (ailadrodd neu newid strategaeth)

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Scans (via GP/HES- local arrangements)
cy-gb	Sganiau (drwy feddyg teulu/Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty - trefniadau lleol)

en-gb	Bloods (via GP/HES- local arrangement)
cy-gb	Profion Gwaed (drwy feddyg teulu/Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty - trefniadau lleol)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist.
cy-gb	Optometrydd.

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Prevention and wellbeing 
cy-gb	Atal a llesiant 

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the number of referrals to the rapid access eye clinic (eye casualty). 
cy-gb	Gostyngiad yn nifer yr atgyfeiriadau i'r clinig llygaid mynediad cyflym (argyfwng llygaid). 

en-gb	50% target
cy-gb	targed 50%

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr

en-gb	General Ophthalmic Service (Wales) Level 4 IP Follow-up: 
cy-gb	Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol (Cymru) Lefel 4  Archwiliad Dilynol gan Bresgripsiynydd Annibynnol: 

en-gb	The optometrist remains the responsible professional in the eye care pathway for sign off, has oversight of all results and is able to consider action and formulate an appropriate management plan. 
cy-gb	Yr optometrydd yw'r gweithiwr proffesiynol cyfrifol yn y llwybr gofal llygaid o hyd o ran cymeradwyo, ac mae'n goruchwylio'r holl ganlyniadau ac yn gallu ystyried camau gweithredu a llunio cynllun rheoli priodol. 

en-gb	Optometrists to be able to delegate elements to dispensing opticians (DOs), contact lens opticians (CLOs), orthoptists and non-professional staff along the eye care pathway (Please refer to above section regarding delegation page 39).
cy-gb	Optometryddion i allu dirprwyo elfennau i optegwyr cyflenwi, optegwyr lensys cyffwrdd, orthoptyddion a staff nad ydynt yn staff proffesiynol ar hyd y llwybr gofal llygaid (Cyfeiriwch at yr adran uchod ynghylch dirprwyo ar dudalen 39).

en-gb	Intended for advanced follow-up in primary care with an expectation of increased level of management, treatment and prevention of onward referral.
cy-gb	Wedi'i fwriadu ar gyfer atgyfeiriadau uwch mewn gofal sylfaenol gyda disgwyliad o lefel uwch o reolaeth, triniaeth ac atal atgyfeirio.

en-gb	Service to be provided by practitioners with additional qualifications in independent prescribing.
cy-gb	Gwasanaeth i'w ddarparu gan ymarferwyr sydd â chymwysterau ychwanegol mewn presgripsiynu annibynnol.

en-gb	Number of advanced practitioners linked to clusters with appropriate coverage per cluster (inclusive of all who wish to provide a service and hold the relevant qualifications).
cy-gb	Nifer yr ymarferwyr uwch sy'n gysylltiedig â chlystyrau sydd â darpariaeth briodol i bob clwstwr (gan gynnwys pawb sy'n dymuno darparu gwasanaeth ac sydd â'r cymwysterau perthnasol).

en-gb	Patients access the service following a GOS Wales Level 4 IP acute assessment ( as per EHEW band 3 at present) 
cy-gb	Mae cleifion yn cael mynediad at y gwasanaeth yn dilyn asesiad acíwt presgripsiynydd annibynnol Lefel 4 Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (yn unol â band 3 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru ar hyn o bryd) 

en-gb	Increased necessity for clinical audit and governance embedding quality improvement into all elements.
cy-gb	Angen cynyddol am archwiliad clinigol a llywodraethu gan ymgorffori gwella ansawdd ym mhob elfen.

en-gb	Step in Eye Care pathway 
cy-gb	Cam ar y llwybr gofal llygaid 

en-gb	Elements to include 
cy-gb	Yr elfennau i gynnwys 

en-gb	Who can perform the element of the eye care pathway 
cy-gb	Pwy all gyflawni'r elfen o'r llwybr gofal llygaid 

en-gb	Qualifications 
cy-gb	Cymwysterau 

en-gb	History and Symptoms
cy-gb	Hanes a Symptomau

en-gb	As clinically necessary
cy-gb	Yn unol ag angen clinigol 

en-gb	Tele-optometry/video consultation
cy-gb	Ymgynghoriad tele-optometreg/fideo

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Ocular Examination
cy-gb	Archwiliad Ocwlar

en-gb	Experiencing an eye problem that required urgent investigation, which subsequently may require a follow-up appointment.
cy-gb	Problem llygaid yr oedd angen ymchwilio iddi ar frys, a allai fod angen apwyntiad dilynol wedi hynny.

en-gb	Re-assessment of a patient following presentation for an advanced 2 acute assessment:
cy-gb	Ailasesu claf sydd â chyflwr acíwt 2 ar gyfer:

en-gb	Red Eye
cy-gb	Llygad Coch

en-gb	Uveitis
cy-gb	Wfitis

en-gb	Foreign body removal
cy-gb	Tynnu corffyn estron

en-gb	Flashes/floaters/PVD
cy-gb	Fflachiadau/brychau/datgysylltiad lled-hylif o gefn y llygad (PVD)

en-gb	Trauma
cy-gb	Trawma

en-gb	Marginal Keratitis
cy-gb	Llid y Cornea Ymylol

en-gb	Corneal abrasions
cy-gb	Crafiadau ar y cornea

en-gb	Corneal lesions of unknown origin.
cy-gb	Briwiau ar y cornea o darddiad anhysbys.

en-gb	Chronic ocular conditions (Appropriate clinical guidelines)
cy-gb	Cyflyrau ocwlar cronig (Canllawiau clinigol priodol)

en-gb	CMO/DMO
cy-gb	Oedema macwlaidd systoid (CMO)/Oedema macwlaidd diabetig (DMO)

en-gb	Others as clinically necessary
cy-gb	Eraill yn unol ag angen clinigol

en-gb	List not exhaustive
cy-gb	Nid yw'r rhestr yn gynhwysfawr

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Additional examinations (as clinically necessary)
cy-gb	Archwiliadau ychwanegol (yn unol â'r angen clinigol)

en-gb	Visual fields 
cy-gb	Meysydd golwg 

en-gb	Contact tonometry 
cy-gb	Tonometreg cyffwrdd 

en-gb	Retinal photography
cy-gb	Ffotograffau o'r retina

en-gb	OCT
cy-gb	Tomograffeg Cydlyniant Optegol (OCT)

en-gb	Scans (via GP/HES- local arrangements)
cy-gb	Sganiau (drwy feddyg teulu/Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty - trefniadau lleol)

en-gb	Bloods (via GP/HES- local arrangement)
cy-gb	Profion Gwaed (drwy feddyg teulu/Gwasanaeth Llygaid mewn Ysbyty - trefniadau lleol)

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	DO
cy-gb	Optegydd Cyflenwi

en-gb	CLO
cy-gb	Optegydd Lensys Cyffwrdd

en-gb	Orthoptist
cy-gb	Orthoptydd

en-gb	Optometric assistant
cy-gb	Cynorthwyydd optometrig

en-gb	Appropriate training and standard operating procedures
cy-gb	Hyfforddiant priodol a threfniadau gweithredu safonol

en-gb	Management plan/needs assessment/clinical care plan/risk assessment.
cy-gb	Cynllun rheoli/asesiad o anghenion/cynllun gofal clinigol/asesiad risg.

en-gb	To be completed at every examination
cy-gb	I'w gwblhau ym mhob archwiliad

en-gb	Forms basis of needs assessment for ongoing management of the patient.
cy-gb	Yn sail i'r asesiad o anghenion ar gyfer rheoli'r claf yn barhaus.

en-gb	Starting place for subsequent examinations.
cy-gb	Man cychwyn ar gyfer archwiliadau dilynol.

en-gb	Optometrist
cy-gb	Optometrydd

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Reporting/Data Collection/Quality Improvement
cy-gb	Adrodd/Casglu Data/Gwella Ansawdd

en-gb	Quality Improvement
cy-gb	Gwella Ansawdd

en-gb	PROMS
cy-gb	PROMS

en-gb	PREMS
cy-gb	PREMS

en-gb	Optometrist.
cy-gb	Optometrydd.

en-gb	IP
cy-gb	Presgripsiynydd Annibynnol

en-gb	Desired outcome 
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir 

en-gb	Intervention 
cy-gb	Ymyrraeth 

en-gb	Change Affected 
cy-gb	Y newid a gyflawnir 

en-gb	Measurement 
cy-gb	Mesur 

en-gb	Patient 
cy-gb	Y Claf 

en-gb	Prevention of eye disease
cy-gb	Atal clefyd llygaid

en-gb	Discussion and use of questionnaire as part of history and symptoms
cy-gb	Trafod a defnyddio holiadur fel rhan o hanes a symptomau

en-gb	Alteration in lifestyle
cy-gb	Newid ffordd o fyw

en-gb	Patient reported outcome measure (PROM)
cy-gb	Mesur canlyniadau a adroddwyd gan gleifion (PROM)

en-gb	Management of ocular pathology
cy-gb	Rheoli patholeg ocwlar

en-gb	Eye health examination.
cy-gb	Archwiliad o iechyd llygaid.

en-gb	Data gathering to prevent further referral and continue to manage patient in primary care.
cy-gb	Casglu data i atal atgyfeirio pellach a pharhau i reoli cleifion mewn gofal sylfaenol.

en-gb	Referral as appropriate for specialist intervention (optometrist with higher qualification/ophthalmologist)
cy-gb	Atgyfeirio fel y bo'n briodol ar gyfer ymyrraeth arbenigol (optometrydd â chymhwyster uwch/offthalmolegydd)

en-gb	Prevention of avoidable sight loss.
cy-gb	Atal achos o golli golwg y gellir ei osgoi.

en-gb	Intervention for specialist advice and treatment.
cy-gb	Ymyrraeth ar gyfer cyngor a thriniaeth arbenigol.

en-gb	Recorded in clinical record.
cy-gb	Wedi'i gofnodi mewn cofnod clinigol.

en-gb	Good quality experience
cy-gb	Profiad o ansawdd da

en-gb	Correct level of skills/training
cy-gb	Lefel gywir o sgiliau/hyfforddiant

en-gb	Positive experience and outcome
cy-gb	Profiad a chanlyniad cadarnhaol

en-gb	Continual professional development met and recorded by eye care practitioner.
cy-gb	Datblygiad proffesiynol parhaus yn cael ei gyflawni a'i gofnodi gan ymarferydd gofal llygaid.

en-gb	Patient reported experience measure (PREM)
cy-gb	Mesur profiadau a adroddwyd gan gleifion (PREM)

en-gb	Health Board 
cy-gb	Y Bwrdd Iechyd 

en-gb	Access to eye care for all health board residents
cy-gb	Mynediad at ofal llygaid i holl breswylwyr y bwrdd iechyd

en-gb	Data collection tool
cy-gb	Offeryn casglu data

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Safe premises to access services
cy-gb	Adeilad diogel i gael mynediad at wasanaethau

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Adequate infection control
cy-gb	Rheoli heintiau'n ddigonol

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Information governance
cy-gb	Llywodraethu gwybodaeth

en-gb	Quality in optometry toolkit
cy-gb	Pecyn cymorth ansawdd mewn optometreg

en-gb	Reduction in the number of referrals to the rapid access eye clinic (eye casualty). 
cy-gb	Gostyngiad yn nifer yr atgyfeiriadau i'r clinig llygaid mynediad cyflym (argyfwng llygaid). 

en-gb	50% target
cy-gb	targed 50%

en-gb	Statistical analysis
cy-gb	Dadansoddiad ystadegol

en-gb	Practitioner audit
cy-gb	Archwiliad o ymarferwyr