en-gb	As set out in paragraph 3.21,  per capita spending in relation to public law care proceedings in Wales was 32% higher than in England cumulatively over the years 2011-12 to 2017-18, but the percentage of the cut in legal aid expenditure in Wales was greater than in England.
cy-gb	Fel y nodir ym mharagraff 3.21 , roedd gwariant y pen mewn perthynas ag achosion gofal cyfraith gyhoeddus yng Nghymru 32% yn uwch nag yn Lloegr yn gronnol dros y blynyddoedd 2011-12 i 2017-18, ond roedd canran y toriad mewn gwariant ar gymorth cyfreithiol yng Nghymru yn uwch nag yn Lloegr.

en-gb	 WS10 Wales and Chester Circuit: 
cy-gb	 WS10 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	8.
cy-gb	8.

en-gb	the legal costs of local authorities 
cy-gb	b)  Costau cyfreithiol awdurdodau lleol 

en-gb	We have been unable to obtain overall figures from across Wales for all local authorities for each of their legal work. 
cy-gb	7.68  Ni fu'n bosibl i ni gael ffigurau cyffredinol o bob rhan o Gymru ar gyfer y gwaith cyfreithiol a wneir gan bob un o'r awdurdodau lleol. 

en-gb	However, the costs are very significant. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r costau yn sylweddol iawn. 

en-gb	Each local authority has a legal team for children’s services. 
cy-gb	7.69  Mae gan bob awdurdod lleol dîm cyfreithiol ar gyfer gwasanaethau plant. 

en-gb	The costs vary between local authorities. 
cy-gb	Mae'r costau yn amrywio rhwng awdurdodau lleol. 

en-gb	The information we received indicates the annual costs for each local authority ranges between £198,000 and £469,000 each year. 
cy-gb	Dengys y wybodaeth a gawsom fod y costau blynyddol i bob awdurdod lleol yn amrywio rhwng £198,000 a £469,000 bob blwyddyn. 

en-gb	On top of this, in each case the local authority will have to pay for independent representation by barristers and for expert evidence. 
cy-gb	At hynny, ym mhob achos bydd yn rhaid i'r awdurdod lleol dalu am gynrychiolaeth annibynnol gan fargyfreithwyr a thystiolaeth arbenigol. 

en-gb	The cost varies from case to case. 
cy-gb	Mae'r gost yn amrywio o achos i achos. 

en-gb	It is clear that the costs are rising rapidly; one authority reported its legal costs had increased by more than 30% between 2015 and 2018. 
cy-gb	Mae'n amlwg bod y costau yn cynyddu'n gyflym; nododd un awdurdod fod ei gostau cyfreithiol wedi cynyddu fwy na 30% rhwng 2015 a 2018. 

en-gb	To give an illustration of the kind of cost that might be incurred, we were provided by a local authority with the costs of a case which resulted in a care order for three children. 
cy-gb	7.70  Er mwyn dangos y math o gost y gellid mynd iddi, rhoddodd awdurdod  lleol gostau achos a arweiniodd at orchymyn gofal ar gyfer tri phlentyn i ni. 

en-gb	We were told it was towards the upper end but by no means unusual. 
cy-gb	Dywedwyd wrthym fod y gost tua'r pen uchaf ond nad oedd yn anarferol o bell ffordd. 

en-gb	The local authority had to bear the costs of six experts which the court ordered the local authority to fund; the costs include the proportion of the annual costs of that local authority allocated to this case together with the other costs incurred but do not include the costs that the Legal Aid Agency will pay for the representation of the parents and any others or for the costs of Cafcass. 
cy-gb	Bu'n rhaid i'r awdurdod lleol dalu costau chwe arbenigwr y gorchmynnodd y llys i'r awdurdod lleol eu hariannu; mae'r costau yn cynnwys cyfran costau blynyddol yr awdurdod lleol hwnnw a ddyrannwyd i'r achos hwn ynghyd â'r costau eraill yr aed iddynt ond nid ydynt yn cynnwys y costau y bydd yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn eu talu am gynrychiolaeth y rhieni ac unrhyw unigolion eraill na chostau Cafcass. 

en-gb	We have set out the total costs of legal aid in such cases at paragraph 3.17.  
cy-gb	Rydym wedi nodi cyfanswm costau cymorth cyfreithiol  mewn achosion o'r fath ym mharagraff 3.17 . 

en-gb	The cost of Cafcass are considered at paragraph 7.78. 
cy-gb	Ystyrir costau Cafcass ym  mharagraff  7.78 .

en-gb	Data provided to us by a local authority in Wales
cy-gb	Rhoddwyd y data i ni gan awdurdod lleol yng Nghymru.

en-gb	the costs to local authorities of maintaining children’s services is    very considerable
cy-gb	c)  Mae'r costau i awdurdodau lleol sy'n gysylltiedig â chynnal    gwasanaethau plant yn sylweddol iawn

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	732: 
cy-gb	732: 

en-gb	78-81. 
cy-gb	78-81. 

en-gb	Figure 28 of the report provides more detail on the split between foster care, residential care and other expenditure.
cy-gb	Mae Ffigur 28 o'r adroddiad yn rhoi mwy o fanylion am y rhaniad rhwng gwariant ar ofal maeth, gwariant ar ofal preswyl a gwariant arall.

en-gb	A local authority foster placement costs around £23,000 a year. 
cy-gb	7.71  Mae lleoliad maeth awdurdod lleol yn costio tua £23,000 y flwyddyn. 

en-gb	The annual overhead costs for fostering teams vary in different local authorities, from £266,000 to £740,000 (an average of £576,000). 
cy-gb	Mae'r costau gorbenion blynyddol ar gyfer timau maethu yn amrywio mewn awdurdodau lleol gwahanol, o £266,000 i £740,000 (sef cyfartaledd o £576,000). 

en-gb	An independent Foster Agency costs around £43,000 a year.
cy-gb	7.72  Mae Asiantaeth Faethu Annibynnol yn costio tua £43,000 y flwyddyn.

en-gb	A residential placement (average) costs around £3,000 to £3,500 per week (specialist placements can cost more, up to £9,000 per week). 
cy-gb	7.73  Mae lleoliad preswyl (cyfartalog) yn costio tua £3,000 i £3,500 yr wythnos (gall lleoliadau arbenigol gostio mwy, hyd at £9,000  yr wythnos).

en-gb	7.74  Secure accommodation costs around £5,000 per week.
cy-gb	7.74  Mae llety diogel yn costio tua £5,000 yr wythnos.

en-gb	7.75  The overall costs of foster care and residential placements varies from authority to authority. 
cy-gb	7.75  Mae costau cyffredinol gofal maeth a lleoliadau preswyl yn amrywio o awdurdod i awdurdod. 

en-gb	The overall cost of foster care varies from £703,000 to £6.8 million and the cost of residential care similarly varies from £570,000 to £6.6 million. 
cy-gb	Mae cost gyffredinol gofal maeth yn amrywio o £703,000 i £6.8 miliwn ac, yn yr un modd, mae cost gofal preswyl yn amrywio o £570,000 i £6.6 miliwn. 

en-gb	overall costs of looked after children
cy-gb	d)   Costau cyffredinol plant sy'n derbyn gofal

en-gb	These costs result in the following overall expenditure by local authorities in Wales on looked after children (80% of whom are children in care) :
cy-gb	7.76  Mae'r costau hyn yn arwain at y gwariant cyffredinol canlynol gan awdurdodau lleol yng Nghymru ar blant sy'n derbyn gofal (mae 80% yn blant mewn gofal) :

en-gb	 StatsWales (2018) Social services revenue outturn expenditure by client group. 
cy-gb	 StatsCymru (2018) Gwariant refeniw gwasanaethau cymdeithasol yn ôl grwp cleientiaid. 

en-gb	Figure 48 
cy-gb	ffigur 48  

en-gb	overall expenditure by local authorities in Wales on looked  after children (£millions)
cy-gb	Gwariant cyffredinol awdurdodau lleol yng nghymru ar  blant sy'n derbyn gofal (£ miliynau)

en-gb	StatsWales
cy-gb	Stats Cymru

en-gb	There was a 70% increase in spending on looked after children between 2009-10 and 2017-18, from £166 million to £284 million. 
cy-gb	7.77  Cynyddodd gwariant ar blant sy'n derbyn gofal 70% rhwng 2009-10 a 2017-18, o £166 miliwn i £284 miliwn. 

en-gb	Even adjusting the 2009-10 figure to 2017-18 prices, the increase is still 50%. 
cy-gb	Hyd yn oed os caiff ffigur 2009-10 ei addasu yn ôl prisiau 2017-18, mae'r cynnydd yn dal i gyfateb i 50%. 

en-gb	These increases (and in some cases decreases) in expenditure have varied widely between local authorities . 
cy-gb	Mae'r cynnydd (ac, mewn rhai achosion, ostyngiad) hwn mewn gwariant wedi amrywio’n fawr rhwng awdurdodau lleol . 

en-gb	In 2017-18, expenditure on looked after children represented 46.3% of the expenditure on all children’s services by local authorities .
cy-gb	Yn 2017-18, roedd gwariant ar blant sy'n derbyn gofal yn cyfateb i 46.3% o'r gwariant ar yr holl wasanaethau plant gan awdurdodau lleol .

en-gb	 WCPP Report: 
cy-gb	 Adroddiad WCPP: 

en-gb	81.
cy-gb	81.

en-gb	 WCPP Report: 
cy-gb	 Adroddiad WCPP: 

en-gb	86; OE040 Debbie Wilcox: 
cy-gb	86; OE040 Debbie Wilcox: 

en-gb	6.
cy-gb	6.

en-gb	Cafcass Cymru costs
cy-gb	e)  Costau Cafcass Cymru

en-gb	7.78  Cafcass Cymru’s budget in 2017-18 was £10.267 million and has been set at £11.307m for 2019-20. 
cy-gb	7.78  Cyllideb Cafcass Cymru yn 2017-18 oedd £10.267 miliwn ac mae wedi'i phennu'n £11.307 miliwn ar gyfer 2019-20. 

en-gb	During 2017-18 Cafcass Cymru worked with 9,000 children and young people in Wales, which represented a 6% increase from 8,500 in 2016-17. 
cy-gb	Yn ystod 2017-18 bu Cafcass Cymru yn gweithio gyda 9,000 o blant a phobl ifanc yng Nghymru,  sef cynnydd o 6% o 8,500 yn 2016-17. 

en-gb	87% were aged 11 and under. 
cy-gb	Roedd 87% yn 11 oed ac iau.  

en-gb	There has been an increase of 20% in the volume of children involved with Cafcass Cymru since 2015-16 . 
cy-gb	Bu cynnydd o 20% yn nifer y plant sy'n ymwneud â Cafcass Cymru  ers 2015-16 . 

en-gb	92% of Cafcass Cymru’s budget is absorbed by staff costs . 
cy-gb	Defnyddir 92% o gyllideb Cafcass Cymru i dalu  costau staff .  

en-gb	 Cafcass Cymru Annual Report 2017-18 . 
cy-gb	 Cafcass Cymru (2018) Adroddiad Blynyddol 2017-18. 

en-gb	 The only legal cost Cafcass Cymru funds is when there is a difference in opinion of the Family Court Adviser and the child. 
cy-gb	 Yr unig gost gyfreithiol y mae Cafcass Cymru yn ei hariannu yw pan fo gwahaniaeth barn rhwng Cynghorydd y Llys Teulu a'r plentyn. 

en-gb	The Family Court Adviser then has separate legal representation. 
cy-gb	Bydd Cynghorydd y Llys Teulu wedyn yn cael cynrychiolaeth gyfreithiol ar wahân. 

en-gb	Cafcass Cymru is not able to quantify the costs of  individual cases. 
cy-gb	Ni all Cafcass Cymru gyfrifo costau achosion unigol. 

en-gb	other costs 
cy-gb	f)  Costau eraill 

en-gb	A Ministerial Statement on 13 November 2018 confirmed that further funds had been allocated in relation to care, including Reflect  services (to which we have referred at paragraph 7.42 ), £5 million on Edge of Care Services (to which we have referred at paragraph 7.46 ), £1 million on supporting children in care transitioning to adulthood and a further £1 million to provide personal advisers to those who had been in care.
cy-gb	7.79  Cadarnhaodd Datganiad y Gweinidog ar 13 Tachwedd 2018 fod rhagor o gyllid wedi'i ddyrannu mewn perthynas â gofal, gan gynnwys gwasanaethau Myfyrio  (y cyfeiriwyd atynt gennym ym mharagraff 7.42 ), £5 miliwn i Wasanaethau Ar Ffiniau Gofal (y cyfeiriwyd atynt gennym ym mharagraff 7.46 ), £1 filiwn er mwyn helpu plant mewn gofal i bontio i fyd oedolion ac £1 filiwn er mwyn daparu cynghorwyr personol i'r rhai fu mewn gofal.

en-gb	It has not proved possible, for understandable reasons, to identify other direct costs associated with looked after children. 
cy-gb	7.80 Am resymau dealladwy, ni fu'n bosibl nodi costau uniongyrchol eraill sy'n gysylltiedig â phlant sy'n derbyn gofal. 

en-gb	Overall local authority spending on children’s and family services has increased by 24% in the five year period 2012-13 to 2017-18. 
cy-gb	Yn gyffredinol, mae gwariant awdurdodau lleol ar wasanaethau plant a theuluoedd wedi cynyddu 24% yn ystod y cyfnod o bum mlynedd rhwng 2012-13 a 2017-18. 

en-gb	Other direct costs need to be taken into account such as the additional health costs of supporting children in care relating to behavioural needs, therapeutic needs, complex care and medical interventions. 
cy-gb	Mae angen ystyried costau uniongyrchol eraill megis costau iechyd ychwanegol cefnogi plant mewn gofal sy'n ymwneud ag anghenion ymddygiadol, anghenion therapiwtig, gofal cymhleth ac ymyriadau meddygol. 

en-gb	There are also indirect costs such as the cost of providing benefits for the 38.7% of those who had left care who were not in education, employment or training . 
cy-gb	Mae costau anuniongyrchol hefyd megis cost talu budddaliadau i'r 38.7% o'r bobl ifanc hynny a oedd wedi gadael gofal ac nad oeddent mewn addysg, hyfforddiant na chyflogaeth . 

en-gb	 As at March 2019.
cy-gb	 Ym mis Mawrth 2019.

en-gb	These significant financial costs also support the necessity to take urgent steps to reduce the number of children taken into care. 
cy-gb	7.81  Mae'r costau ariannol sylweddol hyn hefyd yn cefnogi'r angen i gymryd camau brys i leihau nifer y plant a roddir mewn gofal. 

en-gb	One of the benefits would be producing cost savings and providing additional funds for investing in preventative approaches, which are central to the Social Services Act and the Future Generations Act. 
cy-gb	Un o'r manteision fyddai sicrhau arbedion cost a darparu cyllid ychwanegol i fuddsoddi mewn dulliau ataliol, sy'n ganolog i'r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol. 

en-gb	In turn, additional investment in preventative approaches should further reduce the need for so many children to go into care.
cy-gb	Yn ei dro, dylai buddsoddiad ychwanegol mewn dulliau ataliol leihau'r angen i gynifer o blant gael eu rhoi mewn gofal ymhellach.

en-gb	9. the serious long term consequences of taking children  into care 
cy-gb	Canlyniadau hirdymor difrifol rhoi plant mewn gofal 

en-gb	7.82 
cy-gb	7.82 

en-gb	More important than the financial costs are the long-term consequences to many of the children taken into care. 
cy-gb	Mae'r canlyniadau hirdymor i lawer o'r plant a roddir mewn gofal yn bwysicach na'r costau ariannol. 

en-gb	Although some of the difficulties that children in care will subsequently encounter arise from what they underwent before being taken into care 796 , there is overwhelming evidence that many children in care are seriously disadvantaged in later life. 
cy-gb	Er bod rhai o'r anawsterau y bydd plant yn eu hwynebu wedyn yn deillio o'u profiadau cyn iddynt gael eu rhoi mewn gofal 796 , mae tystiolaeth anorchfygol bod llawer o blant mewn gofal o dan anfantais ddifrifol yn ddiweddarach yn eu bywyd. 

en-gb	For example, Lord Laming’s independent review for the Prison Reform Trust in 2016 of how the life chances of children in care can be transformed by protecting them from unnecessary involvement in the criminal justice system, In Care, Out of Trouble 797 , considered ways of tackling the over representation of children in care, or with experience of care, in the criminal justice system in England and Wales. 
cy-gb	Er enghraifft, ystyriodd adolygiad annibynnol yr Arglwydd Laming ar gyfer yr Ymddiriedolaeth Diwygio Carchardai yn 2016, a edrychodd ar sut y gall cyfleoedd bywyd plant mewn gofal gael eu trawsnewid drwy eu diogelu rhag dod yn rhan o'r system cyfiawnder troseddol yn ddiangen, In Care, Out of Trouble 797 , ffyrdd o fynd i'r afael â'r ffaith bod plant mewn gofal, neu sydd wedi bod mewn gofal, yn cael eu gorgynrychioli yn y system cyfiawnder troseddol yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	In addition, it is clear from the evidence in relation to the work done on Adverse Childhood Experiences, to which we referred in paragraph 4.203  that being taken into care can have a serious impact on a child’s life. 
cy-gb	At hynny, mae'n amlwg o'r dystiolaeth sy'n ymwneud â'r gwaith a wnaed ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod, y cyfeiriwyd ato ym mharagraff 4.203 , y gall rhoi plentyn mewn gofal gael effaith ddifrifol ar fywyd plentyn. 

en-gb	Professor Broadhurst and colleagues found that 45% of birth mothers appearing as respondents in recurrent care proceedings had been in care themselves as children 798 . 
cy-gb	Nododd yr Athro Broadhurst a chydweithwyr fod 45% o'r mamau biolegol a ymddangosodd fel atebwyr mewn achosion gofal rheolaidd wedi bod mewn gofal eu hunain pan oeddent yn blant 798 . 

en-gb	7.83 
cy-gb	7.83 

en-gb	In addition to this evidence, we held an engagement session convened by Voices from Care in Cardiff with children and young people in care, or who had left care, some of whom shared positive experiences of care 799 . Even for those children and young people who felt that being in care was better than remaining at home, many of their experiences of the care system were poor. 
cy-gb	Yn ogystal â'r dystiolaeth hon, gwnaethom gynnal sesiwn ymgysylltu a drefnwyd gan Voices from Care yng Nghaerdydd â phlant a phobl ifanc mewn gofal, neu a oedd wedi gadael gofal, y rhannodd rhai ohonynt brofiadau cadarnhaol o ofal 799 .Hyd yn oed i'r plant a'r bobl ifanc a oedd yn teimlo bod byw mewn gofal yn well nag aros gartref, roedd llawer o'u profiadau o'r system gofal yn wael. 

en-gb	Apart from very difficult circumstances of removal from their families, young people described to us circumstances of high turnover of social workers preventing meaningful relationships developing with them, and poor communication resulting in their not knowing what may be happening to them, moving from one place to another, failures to take account of their views and wishes, and decisions being taken about their lives by people who did not know them. 
cy-gb	Ar wahân i amgylchiadau anodd iawn cael eu cymryd oddi wrth eu teuluoedd, disgrifiodd pobl ifanc amgylchiadau trosiant uchel o weithwyr cymdeithasol a oedd yn eu hatal rhag meithrin cydberthnasau ystyrlon â nhw, a chyfathrebu gwael a oedd yn golygu nad oeddent yn gwybod beth a allai ddigwydd iddynt, symud o un lle i'r llall, methiant i ystyried eu barn a'u dymuniadau, a phenderfyniadau yn cael eu gwneud am eu bywydau gan bobl nad oeddent yn eu hadnabod. 

en-gb	A common concern among the young people was that they were moved away from their home area because there were not enough local placements, with the consequence they lost support and stability from the people they knew. 
cy-gb	Pryder cyffredin ymhlith y bobl ifanc oedd eu bod yn cael eu symud i ffwrdd o ardal eu cartref am nad oedd digon o leoliadau lleol, a oedd yn golygu eu bod yn colli cefnogaeth a sefydlogrwydd gan y bobl yr oeddent yn eu hadnabod. 

en-gb	They told us it was hard to obtain an advocate  when needed. 
cy-gb	Dywedwyd wrthym ei bod yn anodd cael eiriolwr pan oedd angen un. 

en-gb	7.84  The voice of the child needs to be heard at every stage of care proceedings either directly or through Cafcass Cymru or through independent advocacy being developed by the Welsh Government 802 . 
cy-gb	7.84  Mae angen clywed llais y plentyn ar bob cam o achosion gofal naill ai'n uniongyrchol neu drwy Cafcass Cymru neu drwy eiriolaeth annibynnol a ddatblygir gan Lywodraeth Cymru 802 . 

en-gb	Some young people who had been taken into care indicated that Cafcass was not always seen as representing the child’s views. 
cy-gb	Nododd rhai o'r bobl ifanc a oedd wedi'u rhoi mewn gofal nad oedd Cafcass bob amser yn cael ei ystyried yn cynrychioli barn y plentyn. 

en-gb	The Welsh Government has funded the “Active Offer” to enable local authorities to provide a nationally consistent approach to advocacy support. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ariannu'r “Cynnig Gweithredol” er mwyn galluogi awdurdodau lleol i fabwysiadu dull cyson mewn perthynas â chymorth eiriolaeth ledled Cymru. 

en-gb	Children and young people are entitled to an active offer of advocacy from a statutory Independent Professional Advocate when they become looked after or become the subject of child protection enquiries leading to an Initial Child Protection Conference.
cy-gb	Mae gan blant a phobl ifanc hawl i gael cynnig gweithredol o eiriolaeth gan Eiriolwr Proffesiynol Annibynnol statudol pan fyddant yn dod yn blant sy'n derbyn gofal neu'n destun ymholiadau amddiffyn plant sy'n arwain at Gynhadledd Amddiffyn Plant Gychwynnol.

en-gb	7.85  It was also striking to be told that some young people in care feel strongly that their parents should have been provided with practical help to make it possible for them to stay at home 803 . 
cy-gb	7.85  Roedd hefyd yn ddiddorol cael clywed bod rhai pobl ifanc mewn gofal yn teimlo'n gryf y dylai eu rhieni fod wedi cael cymorth ymarferol i'w gwneud yn bosibl iddynt aros gartref 803 .

en-gb	10. the lack of data
cy-gb	10. 

en-gb	7.86 
cy-gb	Diffyg data

en-gb	The bulk of the evidence we received suggested that much of the need to take children into care arose in families where there were multiple and long standing underlying problems such as those relating to health, substance misuse, unemployment and housing – what is termed comorbidity. 
cy-gb	Roedd y rhan fwyaf o'r dystiolaeth a gawsom yn awgrymu bod llawer o'r angen i roi plant mewn gofal yn codi mewn teuluoedd lle roedd problemau sylfaenol lluosog a hirsefydlog megis y rhai sy'n ymwneud ag iechyd, camddefnyddio sylweddau, diweithdra a thai – a elwir yn gydafiachedd. 

en-gb	We have referred to a similar issue and the need for a joined up approach at paragraph 4.127.  
cy-gb	Rydym wedi cyfeirio at broblem debyg a'r angen am ddull gweithredu cydgysylltiedig ym mharagraff 4.127 . 

en-gb	As yet there is no evidence based on hard data that establishes this.
cy-gb	Hyd yma nid oes unrhyw dystiolaeth yn seiliedig ar ddata cadarn sy'n cadarnhau hyn.

en-gb	800 
cy-gb	800 

en-gb	A plan produced by a local authority for each child in care to enable them to transition successfully from care into adulthood.
cy-gb	Cynllun a lunnir gan awdurdod lleol ar gyfer pob plentyn mewn gofal i'w alluogi i bontio'n llwyddiannus o ofal i fyd oedolion.

en-gb	801 
cy-gb	801 

en-gb	A good practice guide prepared by the Welsh Government for making and supporting arrangements for young people leaving care. 
cy-gb	Canllaw arfer da a luniwyd gan Lywodraeth Cymru ar gyfer gwneud a chefnogi trefniadau ar gyfer pobl ifanc sy'n gadael gofal. 

en-gb	It supplements the Statutory Code of Practice made under Part 6 of the Social Services Act 2014.
cy-gb	Mae'n ategu'r Cod Ymarfer Statudol a luniwyd o dan Ran 6 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol 2014.

en-gb	802 
cy-gb	802 

en-gb	OE040 Debbie Wilcox (CEO Voices from care): 
cy-gb	 OE040 Debbie Wilcox (Prif Swyddog Gweithredol Voices from care): 

en-gb	7.87  Research, funded by the Nuffield Foundation’s Family Justice Observatory for England and Wales, is being undertaken by Lancaster University with the SAIL Databank at Swansea University. 
cy-gb	7.87  Mae gwaith ymchwil, a ariennir gan Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Sefydliad Nuffield ar gyfer Cymru a Lloegr, yn cael ei wneud gan Brifysgol Caerhirfryn gyda SAIL ym Mhrifysgol Abertawe. 

en-gb	The four and a half year project announced in April 2019 will combine SAIL’s infrastructure and technical expertise with Lancaster University’s family justice research expertise to provide new statistical evidence specific to the family justice system, with the aim of tackling knowledge deficits. 
cy-gb	Bydd y prosiect pedair blynedd a hanner, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2019, yn cyfuno seilwaith SAIL ac arbenigedd technegol ag arbenigedd Prifysgol Caerhirfryn ym maes ymchwil i gyfiawnder teuluol, er mwyn darparu tystiolaeth ystadegol newydd sy'n ymwneud yn benodol â'r system cyfiawnder teuluol, gyda'r nod o fynd i'r afael â bylchau mewn gwybodaeth. 

en-gb	In addition, the team will support external researchers and analysts in the use of the wealth of data that is currently being deposited in SAIL and provide feedback to data providers on the scope and quality of that evidence. 
cy-gb	At hynny, bydd y tîm yn helpu ymchwilwyr a dadansoddwyr allanol i ddefnyddio'r cyfoeth o ddata sy'n cael ei adneuo ar hyn o bryd yn SAIL a rhoi adborth i ddarparwyr data ar gwmpas ac ansawdd y dystiolaeth honno. 

en-gb	This is an important programme of work that will produce vital new inter-disciplinary intelligence about how the family justice system is working in Wales so that policy and practice can be developed on the basis of that intelligence. 
cy-gb	Mae hon yn rhaglen waith bwysig a fydd yn cynhyrchu gwybodaeth ryngddisgyblaethol newydd hollbwysig am y ffordd y mae'r system cyfiawnder teuluol yn gweithio yng Nghymru er mwyn i bolisi ac arfer allu cael eu datblygu ar sail y wybodaeth honno. 

en-gb	7.88  As was clear to us from the evidence  and as is apparent from the Welsh Public Policy Centre Report of May 2019 805 , existing published data needs to be better combined to progress understanding. 
cy-gb	7.88  Fel yr oedd yn glir i ni o'r dystiolaeth  ac fel sy'n amlwg o Adroddiad Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mai 2019 805 , mae angen cyfuno data cyhoeddedig sy'n bodoli eisoes yn well er mwyn cynyddu dealltwriaeth. 

en-gb	New research and analysis is needed to (1) analyse the detail of factors that appear to have a causative effect on care demand (such as deprivation), and (2) ensure that the development of preventative services is based on evidence and takes into account what is known about the likely recovery and relapse patterns of people experiencing substance misuse and mental health problems.
cy-gb	Mae angen gwneud gwaith ymchwil a dadansoddi newydd er mwyn (1) dadansoddi manylion ffactorau yr ymddengys eu bod yn cael effaith achosol ar y galw am ofal (megis amddifadedd) a (2) sicrhau bod y gwaith o ddatblygu gwasanaethau ataliol yn seiliedig ar dystiolaeth a'i fod yn ystyried yr hyn sy'n hysbys am batrymau gwella ac atglafychu tebygol pobl sydd â phroblemau camddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl.

en-gb	 This was the position of the panel at the OE040. 
cy-gb	 Dyma oedd safbwynt y panel yn yr OE040. 

en-gb	805  op cit n. 
cy-gb	805  op cit n. 

en-gb	732: 
cy-gb	732: 

en-gb	87-88.
cy-gb	87-88.

en-gb	7.89  Routine data produced by local authorities in Wales is put to some good use, but is at present insufficiently analysed and used to the extent it should be. 
cy-gb	7.89  Mae rhywfaint o ddefnydd da yn cael ei wneud o ddata arferol a gynhyrchir gan awdurdodau lleol yng Nghymru, ond ar hyn o bryd nid yw'r data hyn yn cael eu dadansoddi'n ddigonol na'u defnyddio cymaint ag y dylent. 

en-gb	This is short-sighted given the costs associated with data production and the considerable costs and long-term consequences of taking children into care. 
cy-gb	Mae hyn yn annoeth o ystyried y costau sy'n gysylltiedig â chynhyrchu data a chostau sylweddol a chanlyniadau hirdymor rhoi plant mewn gofal. 

en-gb	We consider that the data should be made available to the Nuffield Family Justice Observatory for safe anonymous use (for example through the Lancaster University and the SAIL Databank partnership). 
cy-gb	Yn ein barn ni, dylai'r data hyn fod ar gael i Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield at ddefnydd dienw diogel (er enghraifft, drwy Brifysgol Caerhirfryn a phartneriaeth Cronfa Ddata SAIL). 

en-gb	In our view the making available of local authority and Welsh Government data to them will lead to a better understanding of why children become looked after children and with what outcomes. 
cy-gb	Credwn y bydd darparu data awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru i'r Arsyllfa yn arwain at ddealltwriaeth well o'r rhesymau pam mae plant yn dod yn blant sy'n derbyn gofal a beth fydd y canlyniadau. 

en-gb	It would also enable a clear understanding of the stark differences in rates of looked after children in the different local authorities in Wales. 
cy-gb	Byddai hefyd yn ein galluogi i feithrin dealltwriaeth glir o'r gwahaniaethau amlwg mewn cyfraddau plant sy'n derbyn gofal yn y gwahanol awdurdodau lleol yng Nghymru. 

en-gb	At present, fundamental decisions are taken about children’s futures, but without any real chance of knowing what happens to children in the longer-term. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, gwneir penderfyniadau sylfaenol ynghylch dyfodol plant, ond heb fod unrhyw obaith gwirioneddol o wybod beth fydd yn digwydd i'r plant yn y tymor hwy. 

en-gb	This is highly unsatisfactory.
cy-gb	Mae hyn yn anfoddhaol iawn.

en-gb	7.90 The Welsh Government’s Improving Outcomes for Children Ministerial Advisory Group aims to identify what early intervention and preventative action could be taken to help reduce the numbers of children taken into care 806 . 
cy-gb	7.90  Nod Grŵp Cynghori'r Gweinidog ar Wella Canlyniadau i Blant o fewn Llywodraeth Cymru yw nodi pa ymyriadau cynnar y gellid eu cyflawni a pha gamau ataliol y gellid eu cymryd er mwyn helpu i leihau nifer y plant a roddir mewn gofal 806 . 

en-gb	A report on the work of this Advisory group was given to the Assembly on 13 November 2018 807  by the Minister; in the discussion that followed, reference was made the issue of the provision of hard data as part of its work programme 808 . 
cy-gb	Cyflwynwyd adroddiad ar waith y Grŵp Cynghori hwn i'r Cynulliad ar 13 Tachwedd 2018 807  gan y Gweinidog; yn ystod y drafodaeth a ddilynodd, cyfeiriwyd at fater darparu data caled fel rhan o'i raglen waith 808 . 

en-gb	A clear timetable is needed.
cy-gb	Mae angen amserlen glir.

en-gb	11. our conclusion regarding the present position
cy-gb	11. Ein casgliad ynghylch y sefyllfa bresennol

en-gb	It is evident from what we have set out that the position in relation to looked after children in Wales needs, even under the current devolution scheme, a more strategic approach with a real emphasis on culture change and delivery. 
cy-gb	Mae'n amlwg o'r hyn rydym wedi'i nodi fod y sefyllfa o ran plant sy'n derbyn gofal yng Nghymru, hyd yn oed o dan y drefn ddatganoli bresennol, yn gofyn am ddull gweithredu mwy strategol â phwyslais gwirioneddol ar newid diwylliant a chyflawni. 

en-gb	The Assembly’s Public Accounts Committee report 809  gives a similar picture to what we have set out. 
cy-gb	Mae adroddiad Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad 809  yn rhoi darlun tebyg i'r hyn rydym wedi'i nodi. 

en-gb	It made 12 helpful recommendations for improvement and concluded:
cy-gb	Gwnaeth 12 o argymhellion defnyddiol ar gyfer gwella a daeth i'r casgliad:

en-gb	“ The outcomes that public services deliver for care experienced children must be improved. 
cy-gb	" Rhaid gwella’r canlyniadau y mae gwasanaethau cyhoeddus yn eu darparu ar gyfer plant sydd wedi bod mewn gofal. 

en-gb	Their individual experiences need to be better. 
cy-gb	Mae angen i’r profiadau unigol fod yn well. 

en-gb	It is not just about more money – but about using existing resources more strategically. 
cy-gb	Nid yw’n ymwneud â mwy o arian yn unig – ond am ddefnyddio’r adnoddau presennol yn fwy strategol. 

en-gb	The price is too high for a system delivering such poor outcomes – both the financial cost and more importantly the cost being paid by the children and young people in Wales who most need our care. ”
cy-gb	Mae’r pris yn rhy uchel i system sy’n cyflawni canlyniadau gwael o’r fath – y gost ariannol ac yn bwysicach na hynny, y gost a delir gan blant a phobl ifanc yng Nghymru sydd fwyaf angen ein gofal. "

en-gb	The work programme of the Advisory Group 810  until the end of the current Assembly in May 2021 is focused on delivering priority areas to provide improved outcomes for children. 
cy-gb	7.92  Mae rhaglen waith y Grŵp Cynghori  hyd at ddiwedd y Cynulliad presennol ym mis Mai 2021 yn canolbwyntio ar gyflawni meysydd â blaenoriaeth er mwyn gwella canlyniadau i blant. 

en-gb	The work programme 811  includes increasing preventative and early intervention work with families to reduce the need for care, more effective and efficient use of funds and improved placement sufficiency in foster care, residential care, secure accommodation and for care leavers.
cy-gb	Mae'r rhaglen waith  yn cynnwys cynyddu gwaith atal ac ymyrryd yn gynnar gyda theuluoedd er mwyn lleihau'r angen am ofal; defnyddio cyllid yn fwy effeithiol ac effeithlon; a gwella digonolrwydd lleoliadau mewn gofal maeth, gofal preswyl a llety diogel ac ar gyfer y rhai sy'n gadael gofal.

en-gb	There are three work streams which are led by a Head of Children’s Service or a representative from the third sector: 
cy-gb	 Mae tair ffrwd waith a arweinir gan Bennaeth Gwasanaeth Plant neu gynrychiolydd o'r trydydd sector, sef: 

en-gb	(1) Safely reducing the number of children in need of care; (2) having sufficient, high quality placement options for children who are looked after or leaving care; (3) supporting children who are looked after to have the best possible journeys through care and into adulthood.
cy-gb	(1) Lleihau’n ddiogel nifer y plant sydd angen gofal (2) sicrhau bod digon o opsiynau o ran lleoliadau o ansawdd uchel ar gyfer plant sy'n derbyn gofal neu sy'n gadael gofal; (3) helpu i sicrhau bod plant sy'n derbyn gofal yn cael y teithiau gorau posibl drwy ofal ac i fyd oedolion.

en-gb	the important step taken by the Welsh Government on 2 July 2019 
cy-gb	b)  y cam pwysig a gymerwyd gan Lywodraeth Cymru ar 2    Gorffennaf 2019 

en-gb	At paragraphs 7.42  and following, we described the small scale approaches taken by the Welsh Government in seeking to address issues relating to children in care. 
cy-gb	7.93  Ym mharagraffau 7.42  ac wedi hynny, gwnaethom ddisgrifio’r dulliau gweithredu ar raddfa fach a fabwysiadwyd gan Lywodraeth Cymru wrth geisio mynd i'r afael â materion sy'n ymwneud â phlant mewn gofal. 

en-gb	We therefore warmly welcomed (despite the reservations expressed to us about the use of targets ) the important step set out in the statement of the Deputy Minister to the Assembly on 2 July 2019 in which she said that taking preventative action in respect of looked after children was a priority. 
cy-gb	Felly, (er gwaethaf yr amheuon a fynegwyd i ni ynghylch y defnydd o dargedau ) gwnaethom groesawu'r cam pwysig a nodwyd yn natganiad y Dirprwy Weinidog i'r Cynulliad ar 2 Gorffennaf 2019 lle y dywedodd fod cymryd camau ataliol mewn perthynas â phlant sy'n derbyn gofal yn flaenoriaeth. 

en-gb	The Deputy Minister acknowledged that the variation between areas and persistent rise in numbers of looked after children was unsustainable; and that local authorities had acknowledged the pressure being placed on children’s services and the family courts. 
cy-gb	Cydnabu'r Dirprwy Weinidog fod yr amrywiadau rhwng ardaloedd a'r cynnydd parhaus yn nifer y plant sy'n derbyn gofal yn anghynaliadwy; a bod awdurdodau lleol wedi cydnabod y pwysau sy'n cael eu rhoi ar wasanaethau plant a'r llysoedd teulu. 

en-gb	The Deputy Minister stated that the First Minister had asked for clear “ reduction expectations ” to be set to (1) reduce the numbers of children in care, (2) reduce the numbers of children placed out of county, (3) reduce the numbers of children placed out of Wales, and (4) reduce the number of children removed from parents with a learning disability. 
cy-gb	Nododd y Dirprwy Weinidog fod y Prif Weinidog wedi gofyn am i'r hyn a ddisgrifiwyd ganddi fel “ disgwyliadau lleihau ” clir gael eu pennu er mwyn (1) lleihau nifer y plant mewn gofal, (2) lleihau nifer y plant a leolir y tu allan i'r sir, (3) lleihau nifer y plant a leolir y tu allan i Gymru, a (4) lleihau nifer y plant ag anabledd dysgu a gymerir oddi wrth eu rhieni. 

en-gb	These reduction expectations would be tailored to the population and demography of each local authority. 
cy-gb	Câi'r “ disgwyliadau lleihau ” hyn eu teilwra i boblogaeth a demograffeg pob awdurdod lleol. 

en-gb	They would span the course of three years with regular evaluation and monitoring on a quarterly and year end basis. 
cy-gb	Byddent yn cwmpasu cyfnod o dair blynedd gyda gwaith gwerthuso a monitro rheolaidd yn cael ei wneud bob chwarter ac ar ddiwedd y flwyddyn. 

en-gb	We understand that the targets require an average reduction of 4% in each of the next three years and have been agreed with 17 of the 22 local authorities. 
cy-gb	Rydym ar ddeall bod y targedau yn gofyn am ostyngiad cyfartalog o 4% ym mhob un o'r tair blynedd nesaf a'u bod wedi cael eu cytuno ag 17 o'r 22 o awdurdodau lleol. 

en-gb	Work is being undertaken to agree similar targets with the remaining five local authorities.
cy-gb	Mae gwaith yn cael ei wneud i gytuno ar dargedau tebyg gyda'r pum awdurdod lleol sy'n weddill.

en-gb	 The Family Rights Group expressed strong reservations about targets (WS198: 
cy-gb	 Mynegodd Grw p Hawliau'r Teulu amheuon cryf ynghylch y targedau (WS198: 

en-gb	8).
cy-gb	8). ˆ 

en-gb	This is an important first step. 
cy-gb	7.94  Mae hwn yn gam cyntaf pwysig. 

en-gb	It is right to acknowledge the work undertaken by officials of the Welsh Government in helping the majority of the Welsh local authorities to understand the need for change, to appreciate that it was unsustainable for the existing policies to continue and that no change would occur if targets and other performance measures were not agreed. 
cy-gb	Mae'n briodol cydnabod y gwaith a wnaed gan swyddogion Llywodraeth Cymru wrth helpu'r mwyafrif o'r awdurdodau lleol yng Nghymru i ddeall yr angen i newid, gwerthfawrogi ei bod yn anghynaliadwy i'r polisïau presennol barhau ac na fyddai unrhyw newid yn digwydd pe na chytunid ar dargedau a mesurau perfformiad eraill. 

en-gb	our remaining concerns – a long-term plan and the refining of the    interim action
cy-gb	c)  Gweddill ein pryderon – cynllun hirdymor a mireinio'r cam    gweithredu interim

en-gb	Prior to the evidence of the First Minister on 19 June 2019 to us and the emerging evidence  that targets were being developed (as set out in the statement made by the Deputy Minister on 2 July 2019), we had become increasingly concerned that the issues we have outlined were not being confronted by the Welsh Government and its officials. 
cy-gb	7.95  Cyn tystiolaeth y Prif Weinidog ar 19 Mehefin 2019 i ni a'r dystiolaeth a oedd yn dod i'r amlwg  bod targedau yn cael eu datblygu (fel y nodir yn y datganiad a wnaed gan y Dirprwy Weinidog ar 2 Gorffennaf 2019), roeddem wedi dod yn gynyddol bryderus nad oedd Llywodraeth Cymru na'i swyddogion yn mynd i'r afael â'r materion rydym wedi'u nodi. 

en-gb	Nor were they being confronted by local authorities with sufficient urgency. 
cy-gb	Nid oedd awdurdodau lleol ychwaith yn mynd i'r afael â nhw fel mater o frys. 

en-gb	Nor was action being taken on the basis of sound evidence. 
cy-gb	Ac nid oedd unrhyw gamau yn cael eu cymryd ar sail tystiolaeth gadarn. 

en-gb	We were not alone in such views . 
cy-gb	Roedd eraill o'r un farn â ni . 

en-gb	This was a grave matter given the seriousness of the issues and their impact on the lives of children and their families. 
cy-gb	Roedd hwn yn fater difrifol o ystyried difrifoldeb y problemau a'u heffaith ar fywydau plant a'u teuluoedd. 

en-gb	We had gained the clear impression from the evidence given to us, we regret to say, that amongst some was an acceptance of the apparent unavoidability of high rates of children in care and a lack of urgency and a strategy to deal with the scale of the problem. 
cy-gb	Mae'n ddrwg gennym ddweud ein bod o dan yr argraff, ar sail y dystiolaeth a roddwyd i ni, fod rhai yn derbyn nad oedd modd osgoi'r cyfraddau uchel o blant mewn gofal, yn ôl pob golwg, a bod diffyg brys a strategaeth i ddelio â maint y broblem. 

en-gb	Moreover, we were concerned that local authorities were accepting the high numbers of children being taken into care in the face of the evidence of poorer outcomes for children in care. 
cy-gb	At hynny, roeddem yn pryderu bod awdurdodau lleol yn derbyn y niferoedd mawr o blant a oedd yn cael eu rhoi mewn gofal yn wyneb y dystiolaeth o ganlyniadau gwaeth i blant mewn gofal. 

en-gb	 This was one of the proposals made in the First Minister’s manifesto in November 2019. 
cy-gb	 Hwn oedd un o'r cynigion a wnaed ym maniffesto'r Prif Weinidog ym mis Tachwedd 2019. 

en-gb	On 1 February 2019, we were told by Mr Heaney that he was going to chair a group of stakeholders to agree bespoke targets (OE008 Albert Heaney: 
cy-gb	Ar 1 Chwefror 2019, dywedodd Mr Heaney wrthym y byddai'n cadeirio grw p o randddeiliaid er mwyn cytuno ar dargedau pwrpasol (OE008 Albert Heaney: 

en-gb	6).
cy-gb	6). 

en-gb	 The evidence of the First Minister to us was I have been making myself unpopular on public platforms for the last five years, but I can’t convince 
cy-gb	 Tystiolaeth y Prif Weinidog i ni oedd: 

en-gb	people that anything is wrong. 
cy-gb	“I have been making myself unpopular on public platforms for the last five years, but I can’t convince people that anything is wrong. 

en-gb	I don’t think it is complacency. 
cy-gb	I don’t think it is complacency. 

en-gb	There are very committed people who want to do their best for children and they say none of the children in care shouldn’t have been placed in care. 
cy-gb	There are very committed people who want to do their best for children and they say none of the children in care shouldn’t have been placed in care. 

en-gb	I don’t believe that is correct, but I think they do it thinking they are doing the right thing. 
cy-gb	I don’t believe that is correct, but I think they do it thinking they are doing the right thing. 

en-gb	They still think there is no issue even when a neighbouring local authority with similar issues take a much lower rate of children into care and it is difficult to dislodge this way of thinking.
cy-gb	They still think there is no issue even when a neighbouring local authority with similar issues take a much lower rate of children into care and it is difficult to dislodge this way of thinking."

en-gb	The evidence of the Association of Directors of Social Services Cymru and Voices From Care  was that there was a tendency for local authorities (which are struggling with issues such as recruitment or improving social work practice) to take a more interventionist approach. 
cy-gb	7.96  Tystiolaeth Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru a Voices From Care  oedd bod tuedd i awdurdodau lleol (sy'n cael anawsterau gyda materion megis recriwtio neu wella arfer gwaith cymdeithasol) fabwysiadu dull gweithredu mwy ymyraethol. 

en-gb	The decision making process was too complex and too many were involved, with the consequence that the best decisions were not made. 
cy-gb	Roedd y broses gwneud penderfyniadau yn rhy gymhleth ac roedd gormod o bobl yn cymryd rhan ynddi ac, felly, nid oedd y penderfyniadau gorau yn cael eu gwneud. 

en-gb	Care proceedings were generally not the best way to make decisions to achieve the right outcomes for children; they were too adversarial and the children’s best interests were neglected.
cy-gb	Yn gyffredinol, nid achosion gofal oedd y ffordd orau o wneud penderfyniadau i sicrhau'r canlyniadau cywir i blant; roeddent yn rhy wrthwynebus ac roedd budd pennaf y plentyn yn cael ei esgeuluso.

en-gb	 OE040 Ruth Henke QC: 
cy-gb	 OE040 Ruth Henke CF: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	Our view is that this issue must be addressed by a clear long-term plan which is based on evidence. 
cy-gb	7.97  Yn ein barn ni, mae'n rhaid mynd i'r afael â'r mater hwn drwy gynllun hirdymor clir sy'n seiliedig ar dystiolaeth. 

en-gb	This requires action to make data held by local authorities and the Welsh Government available for the anonymised use we have described. 
cy-gb	Mae hyn yn gofyn am weithredu er mwyn sicrhau bod data a ddelir gan awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru ar gael at y defnydd dienw rydym wedi'i ddisgrifio. 

en-gb	The Lancaster University  and SAIL Databank collaboration means Wales has the potential to  accelerate knowledge.
cy-gb	Mae'r cydweithredu rhwng Prifysgol Caerhirfryn a Chronfa Ddata  SAIL yn golygu bod gan Gymru y potensial i gyflymu'r broses o  gaffael gwybodaeth.

en-gb	Improved use of case and administrative data will help to ascertain the real reasons why so many children are looked after in Wales, plan a new system and identify and test new ways of working that are grounded in the best evidence. 
cy-gb	7.98  Bydd gwell defnydd o ddata achos a data gweinyddol yn helpu i nodi'r gwir resymau pam mae cynifer o blant yn derbyn gofal yng Nghymru, cynllunio system newydd a nodi a phrofi ffyrdd newydd o weithio sy'n seiliedig ar y dystiolaeth orau. 

en-gb	The urgency of this issue warrants a coordinated approach across government with those who fund the research and the people engaged in the research. 
cy-gb	Mae natur frys y mater hwn yn cyfiawnhau mabwysiadu dull gweithredu cydgysylltiedig ym mhob rhan o'r llywodraeth gyda'r rhai sy'n ariannu'r ymchwil a'r bobl sy'n cymryd rhan yn yr ymchwil. 

en-gb	Pending that research, the position is so serious that we considered that interim action was required. 
cy-gb	7.99  Hyd nes y caiff yr ymchwil honno ei chwblhau, mae'r sefyllfa mor ddifrifol fel ein bod yn ystyried bod angen cymryd camau gweithredu interim. 

en-gb	This is why we welcome the statement of the Deputy Minister on 2 July 2019 as a significant first step in the firm and decisive action required on the part of the Welsh Government and local authorities in Wales, pending the completion of the research and the development of an evidence-based long-term plan.
cy-gb	Dyma pam rydym yn croesawu datganiad y Dirprwy Weinidog ar 2 Gorffennaf 2019 fel cam cyntaf pwysig sy'n gofyn am gymryd camau gweithredu cadarn a phendant ar ran Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol yng Nghymru, hyd nes y caiff yr ymchwil ei chwblhau a chynllun hirdymor seiliedig ar dystiolaeth ei ddatblygu.

en-gb	12. the urgent interim action required
cy-gb	12. y camau interim brys sydd angen eu cymryd

en-gb	7.100 The serious long-term effects of taking children into care, and the high costs incurred which could instead be spent on support to enable some children to remain safely with their families, clearly demonstrate why there is a necessity to adapt the present processes while a longer term plan is developed. 
cy-gb	7.100 Mae effeithiau hirdymor difrifol rhoi plant mewn gofal, a'r costau uchel yr eir iddynt y gellid eu gwario yn lle hynny ar gymorth i alluogi rhai plant i aros yn ddiogel gyda'u teuluoedd, yn dangos yn glir pam mae angen mabwysiadu'r prosesau presennol tra bydd cynllun tymor hwy yn cael ei ddatblygu. 

en-gb	Until the announcement by the Deputy Minister there was the clear impression of drift and of messages delivered without detailed concrete action resulting. 
cy-gb	Tan ddatganiad y Dirprwy Weinidog, cafwyd yr argraff glir o ddrifftio a bod negeseuon yn cael eu cyfleu heb fod camau gweithredu pendant manwl yn deillio ohonynt. 

en-gb	Therefore a plan with a clear timetable must be urgently established and implemented. 
cy-gb	Felly, mae'n rhaid llunio cynllun ag amserlen glir a'i roi ar waith fel mater o frys. 

en-gb	7.101  What is next needed in essence is a robust delivery method and a profound change in culture – matters that are often significant problems in ensuring that there is real reform in other fields of justice. 
cy-gb	7.101  Yr hyn sydd ei angen nesaf yn y bôn yw dull cyflawni cadarn a newid llwyr mewn diwylliant – materion sy'n aml yn broblemau sylweddol o ran sicrhau y ceir diwygiadau gwirioneddol mewn meysydd cyfiawnder eraill. 

en-gb	Experience has shown that they can only be successfully dealt with by strong and determined leadership and constant pressure on those responsible for delivery. 
cy-gb	Mae profiad wedi dangos mai dim ond drwy arweinyddiaeth gref a phenderfynol a phwysau cyson ar y rhai sy'n gyfrifol am gyflawni y gellir ymdrin â nhw'n llwyddiannus. 

en-gb	We therefore consider that the statement by the Deputy Minister must be supplemented by:
cy-gb	Felly, rydym o'r farn bod yn rhaid i ddatganiad y Dirprwy Weinidog gael ei ategu gan y canlynol:

en-gb	A small all Wales delivery body should be established as a    subgroup of the Family Justice Network for Wales and    headed by a senior person who can provide good leadership    and ensure that results are delivered in each of the 22 local    authority areas and not simply the 17 that have so far agreed.    
cy-gb	Dylai corff cyflawni bach i Gymru gyfan gael ei sefydlu fel    is-grŵp i Rwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru, a arweinir    gan unigolyn mewn swydd uwch a all ddarparu arweinyddiaeth    dda a sicrhau y caiff canlyniadau eu cyflawni ym mhob un o'r 22    o ardaloedd awdurdod lleol ac nid dim ond y 17 sydd wedi    cytuno hyd yma. 

en-gb	The body should ask searching questions if the targets are not    met and lead the adoption of the matters we set out in the next    paragraph across all local authorities. 
cy-gb	Dylai'r corff ofyn cwestiynau treiddgar os    na chaiff y targedau eu cyflawni ac arwain y gwaith o    fabwysiadu'r materion a nodir gennym yn y paragraff nesaf ym    mhob awdurdod lleol. 

en-gb	The establishment of such a   group should be seen as a step towards ensuring the Family    Justice Network for Wales begins to develop into a body that    gives leadership and ensures accountability modelled on the    Family Justice Board.
cy-gb	Dylid ystyried bod sefydlu grŵp o'r fath    yn gam tuag at sicrhau bod Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol    Cymru yn dechrau datblygu'n gorff sy'n rhoi arweinyddiaeth ac    yn sicrhau atebolrwydd wedi'i fodelu ar y Bwrdd Cyfiawnder    Teuluol.

en-gb	It is clear from the evidence that at least a proportion of the    children being taken into care could thrive at home with    their families if relevant and sufficient support was provided to    address legitimate areas of concern and to support parents    through preventative and problem-solving approaches prior to    proceedings being initiated. 
cy-gb	Mae'n glir o'r dystiolaeth y gallai o leiaf gyfran o'r plant sy'n    cael eu cymryd i ofal ffynnu gartref gyda'u teuluoedd pe câi    digon o gymorth perthnasol ei ddarparu er mwyn mynd i'r afael    â meysydd dilys sy'n peri pryder a chefnogi rhieni drwy ddulliau    atal a datrys problemau cyn cychwyn achos. 

en-gb	A change in culture is needed if this   is to be achieved.
cy-gb	Er mwyn gwneud    hyn, mae angen newid mewn diwylliant.

en-gb	Guidance to local authorities should be reviewed and should    emphasise keeping the child at home with support as a central    objective. 
cy-gb	Dylid adolygu canllawiau i awdurdodau lleol a dylent bwysleisio    cadw'r plentyn gartref gyda chymorth fel nod canolog. 

en-gb	Where children enter care (either on a voluntary    or court-ordered basis), reunification for the long-term must    be considered.
cy-gb	Pan fydd    plant yn mynd i mewn i'r system gofal (naill ai'n wirfoddol neu o    dan orchymyn llys), mae'n rhaid ystyried y posibilrwydd o'u    haduno â'u teuluoedd yn yr hirdymor.

en-gb	Officials in the Welsh Government and in local authorities must    change their culture to that of seeing that everything possible is    done to support the family and keep children safely in the family.
cy-gb	Mae'n rhaid i swyddogion o fewn Llywodraeth Cymru ac mewn    awdurdodau lleol newid eu diwylliant i un sy'n sicrhau bod    popeth posibl yn cael ei wneud i gefnogi'r teulu a chadw plant    yn ddiogel yn y teulu.

en-gb	There should be close monitoring of expenditure through the    Family Justice Network for Wales to ensure that local authorities    are directing the focus of their expenditure to supporting the    keeping of children safely at home; it is clear not enough is    being spent on prevention 816 .
cy-gb	Dylid monitro gwariant yn ofalus drwy Rwydwaith Cyfiawnder   Teuluol Cymru er mwyn sicrhau bod awdurdodau lleol yn    canolbwyntio eu gwariant ar helpu i gadw plant yn ddiogel    gartref; mae'n amlwg nad oes digon yn cael ei wario ar    fesurau atal .

en-gb	7.102 If the actions taken in accordance with the new guidance and a change in culture we recommend do not produce a solution for a particular child in any given case and care proceedings have to be contemplated, much more needs to be done to make pre-proceedings a more effective way of resolving issues 817 . 
cy-gb	Os na fydd y camau a gymerir yn unol â'r canllawiau newydd a newid mewn diwylliant a argymhellwn yn dod o hyd i ateb i blentyn penodol mewn unrhyw achos penodol a bod yn rhaid ystyried achos gofal, mae angen gwneud llawer mwy i sicrhau bod cyfarfodydd cyn achos yn ffordd fwy effeithiol o ddatrys problemau . 

en-gb	Greater use should be made of the fact that the parents will by then have legal aid; local authority lawyers should be more closely engaged with the parents’ lawyers, as good advocacy for the parents is important, particularly pre-hearing and at the first hearing, even though the amount of legal aid available for this purpose is fixed and gravely inadequate.
cy-gb	Dylid gwneud mwy o ddefnydd o'r ffaith y bydd gan rieni, erbyn hynny, gymorth cyfreithiol; dylai cyfreithwyr awdurdodau lleol ymgysylltu'n agosach â chyfreithwyr y rhieni, am fod eiriolaeth dda i'r rhieni yn bwysig, yn enwedig cyn y gwrandawiad ac yn y gwrandawiad cyntaf, er bod lefel y cymorth cyfreithiol sydd ar gael at y diben hwn wedi'i phennu ac mae'n  gwbl annigonol.

en-gb	6.We received evidence that in some local authorities such as Swansea pre-proceedings worked well (OE040 Debbie Wilcox: 
cy-gb	 Cawsom dystiolaeth, mewn rhai awdurdodau lleol megis Abertawe, fod cyfarfodydd cyn achos yn gweithio'n dda (OE040 Debbie Wilcox 4).

en-gb	7.103 If a solution is not achieved in the pre-proceedings and proceedings are commenced, then it should be a routine practice both in the lead up to and at the first case management hearing to examine thoroughly the feasibility of problem solving and the form it might take. 
cy-gb	Os na ddeuir o hyd i ateb yn y cyfarfod cyn achos a bod achos yn cael ei gychwyn, yna dylai fod yn arferol, yn ystod y cyfnod cyn y gwrandawiad rheoli achos cyntaf ac yn y gwrandawiad hwnnw, ystyried yn fanwl ymarferoldeb mabwysiadu dull datrys problemau a'i ffurf bosibl. 

en-gb	The Family Justice Network for Wales should monitor and evaluate this practice. 
cy-gb	Dylai Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru fonitro a gwerthuso'r arfer hwn. 

en-gb	It also would be necessary for the Welsh Government and local authorities to provide the resources for coordination of multiagency teams if a problem solving approach was then adopted. 
cy-gb	At hynny, byddai angen i Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol ddarparu'r adnoddau ar gyfer cydgysylltu timau amlasiantaethol os caiff dull datrys problemau ei fabwysiadu wedyn. 

en-gb	We would anticipate that at that stage and throughout the proceedings (if they continued) an adversarial approach would not be the way to proceed; the approach should be inquisitorial, led by a judge with the skills to run the court in this way and the voice of the child as we have said at paragraph 7.84  should be taken into account at every stage. 
cy-gb	Byddem yn rhagweld, ar y cam hwnnw a thrwy gydol yr achos (pe bai'n parhau), nad dull gweithredu gwrthwynebus fyddai'r ffordd o fynd ymlaen; dylid cymryd camau chwilysol, dan arweiniad barnwr sydd â'r sgiliau i redeg y llys yn y ffordd hon a dylai llais y plentyn fel rydym wedi'i nodi ym mharagraff 7.84  gael ei ystyried ar bob cam.

en-gb	7.104 As a further step, there should be immediate discussions with the judiciary with a view to the establishment of FDACs in Wales. 
cy-gb	Fel cam pellach, dylai trafodaethau gael eu cynnal â'r farnwriaeth ar unwaith er mwyn sefydlu Llysoedd Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd yng Nghymru. 

en-gb	It would be essential that the judge selected has the skill to run such a court and the support and the encouragement of the Designated Family Judge and is able to work with a key member of the local authority staff in a senior management position. 
cy-gb	Byddai'n hanfodol sicrhau bod gan y barnwr a ddewisir y sgiliau i redeg llys o'r fath a chymorth a chefnogaeth y Barnwr Teulu Penodedig a'i fod yn gallu gweithio gydag aelod allweddol o staff yr awdurdod lleol mewn swydd uwch-reolwr. 

en-gb	Although the establishment of FDACs must be judicially led, in the light of the benefits observed in England, the Welsh Government should see the value of expending its own funds on this. 
cy-gb	Er bod yn rhaid i'r gwaith o sefydlu Llysoedd Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd gael ei arwain gan y farnwriaeth, o ystyried y manteision sydd i'w gweld yn Lloegr, dylai Llywodraeth Cymru weld gwerth gwario ei chyllid ei hun ar hyn. 

en-gb	A problem-solving approach need not be restricted to drug and alcohol cases. 
cy-gb	Nid oes angen i ddull datrys problemau fod wedi'i gyfyngu i achosion sy'n ymwneud â chyffuriau ac alcohol. 

en-gb	The principles of problem-solving can be applied to all neglect cases, including cases where the extended family are involved from the outset and might provide some permanence for the child. 
cy-gb	Gellir cymhwyso egwyddorion datrys problemau at bob achos sy'n ymwneud ag esgeulustod, gan gynnwys achosion lle mae'r teulu estynedig yn cael ei gynnwys o'r cychwyn cyntaf ac y gallai roi rhywfaint o sefydlogrwydd i'r plentyn. 

en-gb	The Welsh Government should collaborate with the UK Department of Education both as to funding and to obtain the benefit of the experience gained from the Department’s various different approaches to the delivery of FDACs.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru gydweithio ag Adran Addysg y DU mewn perthynas â chyllid ac er mwyn manteisio ar y profiad a gafwyd o wahanol ddulliau’r Adran o ddarparu Llys Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd.

en-gb	7.105 The judiciary should take a more proactive role and ensure consistency of policy and practice is applied across Wales; it is important that there is a clear and consistent message and strong collaborative leadership. 
cy-gb	Dylai'r farnwriaeth chwarae rôl fwy rhagweithiol a sicrhau bod polisi ac arfer yn cael eu cymhwyso'n gyson ledled Cymru; mae'n bwysig bod neges glir a chyson ac arweinyddiaeth gydweithredol gref. 

en-gb	Given the authority of the judiciary, it is important that judges take a lead in ensuring the Local Family Justice Boards provide forums for constructive dialogue and a joined up review of local area practice, as is done in some major family court centres in England. 
cy-gb	O gofio awdurdod y farnwriaeth, mae'n bwysig bod barnwyr yn bwrw ati i sicrhau bod y Byrddau Cyfiawnder Teuluol Lleol yn darparu fforymau ar gyfer deialog adeiladol ac adolygiad cydgysylltiedig o arfer ardal leol, fel sy'n digwydd mewn rhai canolfannau llys teulu mawr yn Lloegr. 

en-gb	This, as experience has shown elsewhere, does not involve any infringement of the independence of the judiciary. 
cy-gb	Fel mae profiad wedi dangos mewn mannau eraill, nid yw hyn yn tanseilio annibyniaeth y farnwriaeth mewn unrhyw ffordd. 

en-gb	It is important to ensure that the type of disagreement to which we have referred at paragraph 7.36.4  (over applications under section 76 of the Social Services Act) is dealt 
cy-gb	Mae'n bwysig sicrhau yr ymdrinnir yn adeiladol â'r math o anghydfod rydym wedi cyfeirio ato ym mharagraff 7.36.4  ynghylch ceisiadau o dan adran 76 o'r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol; 

en-gb	with constructively; judges should participate in a proper discussion of the concerns of the local authorities and the real difficulties faced by them and after such discussion work out in conjunction with the other members of the Local Family Justice Board the best way of dealing  with them. 
cy-gb	dylai barnwyr gymryd rhan mewn trafodaeth briodol ynghylch pryderon yr awdurdodau lleol a'r anawsterau gwirioneddol y maent yn eu hwynebu ac, ar ôl trafodaeth o'r fath, weithio allan, ar y cyd ag aelodau eraill y Bwrdd Cyfiawnder Teuluol Lleol, y ffordd orau o ddelio â nhw. 

en-gb	7.106 We are emphatic in our view that dialogue and discussion between the judiciary and local authorities on a regular basis is essential. 
cy-gb	Rydym yn bendant o'r farn bod deialog a thrafodaeth reolaidd rhwng y farnwriaeth a'r awdurdodau lleol yn hanfodol. 

en-gb	Without it there will be no real improvement in the very difficult problems faced in Wales in relation to looked after children. 
cy-gb	Hebddynt, ni welir unrhyw welliant gwirioneddol o ran y problemau anodd iawn a wynebir yng Nghymru mewn perthynas â phlant sy'n derbyn gofal. 

en-gb	Local Family Justice Boards with active judicial participation are critical given the need to ensure local delivery. 
cy-gb	Mae Byrddau Cyfiawnder Teuluol Lleol y mae barnwyr yn chwarae rhan weithredol ynddynt yn hanfodol o ystyried yr angen i sicrhau darpariaeth leol. 

en-gb	The Family Justice Network for Wales should work to ensure that this happens and to monitor the results.
cy-gb	Dylai Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru weithio er mwyn sicrhau bod hyn yn digwydd a monitro'r canlyniadau.

en-gb	7.107 These are demanding requirements, but needed as the future of so many children is at stake. 
cy-gb	Ni fydd yn hawdd bodloni'r gofynion hyn, ond mae eu hangen am fod dyfodol cynifer o blant yn y fantol. 

en-gb	We recommend in the short term consideration should be given to:
cy-gb	Argymhellwn, yn y byrdymor, y canlynol:

en-gb	Pending further research and the development of a long-term strategy, an all Wales approach to family justice should be developed and led in Wales through the Family Justice network for Wales and the Local Family Justice Boards. the approach should be followed by all local authorities for dealing with child protection referrals with the objective of avoiding care proceedings when family support would be more appropriate.
cy-gb	wrth aros am fwy o ymchwil a datblygu strategaeth hirdymor, dylai dull Cymru gyfan o ymdrin â chyfiawnder teuluol gael ei ddatblygu a'i arwain yng nghymru drwy Rwydwaith Cyfiawnder teuluol Cymru a'r Byrddau Cyfiawnder teuluol Lleol. Dylai hyn gael ei wneud gan bob awdurdod lleol wrth ymdrin ag atgyfeiriadau amddiffyn plant, gyda'r nod o osgoi achosion gofal pan fyddai cymorth i'r teulu yn fwy priodol.

en-gb	It should be a matter of routine practice prior to the first hearing in care proceedings to examine the feasibility of problem-solving and the form it might take, with a view to finding what steps short of taking a child into care can be put in place. the voice of the child should be heard at every stage of the proceedings. 
cy-gb	Dylai fod yn arferol cyn y gwrandawiad cyntaf mewn achos gofal ystyried dichonolrwydd datrys problemau ac ar ba ffurf, gyda'r nod o gadarnhau pa gamau y gellir eu cymryd heblaw rhoi plentyn mewn gofal. Dylai llais y plentyn gael ei glywed ar bob cam o'r achos. 

en-gb	Family Drug and Alcohol Courts should be established in Wales.
cy-gb	Dylai Llysoedd Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd gael eu sefydlu  yng nghymru.

en-gb	13. the longer term plan
cy-gb	13. y cynllun tymor hwy

en-gb	7.108 A longer term plan will need to be informed by the collection of better, more robust data to show the causes and effects of taking so many children into care in Wales. 
cy-gb	7.108 Bydd angen llywio cynllun tymor hwy drwy gasglu data gwell a mwy cadarn er mwyn dangos achosion ac effeithiau cymryd cynifer o blant i ofal yng Nghymru. 

en-gb	There is also a real need for specialist policy development assisted by much more intensive academic study in Wales of these issues; we would hope that the Welsh Government would play a significant role in securing funding for this. 
cy-gb	Hefyd, mae gwir angen datblygu polisi arbenigol gyda chymorth astudiaethau academaidd llawer dwysach yng Nghymru o'r materion hyn; byddem yn gobeithio y byddai Llywodraeth Cymru yn chwarae rôl bwysig o ran ceisio cael cyllid ar gyfer hyn. 

en-gb	We expand on this in paragraph 10.45.
cy-gb	Ymhelaethwn ar hyn ym mharagraff 10.45  ac wedi hynny.

en-gb	7.109 There is a range of issues to be considered in devising that long term plan. 
cy-gb	7.109 Mae amrywiaeth o faterion i'w hystyried wrth lunio'r cynllun hirdymor hwnnw. 

en-gb	It must be bold and radical and not be a simple “tinkering” with the system. 
cy-gb	Rhaid iddo fod yn feiddgar ac yn radical yn hytrach na dim ond "tincran" â'r system. 

en-gb	There are many ideas available that should assist in the formation of such a radical new policy . 
cy-gb	Mae llawer o syniadau ar gael a ddylai helpu i lunio polisi newydd radical o'r fath . 

en-gb	It would include  examination of:
cy-gb	Byddai'n cynnwys ystyried y canlynol:

en-gb	 See for example Sir James Munby’s Eleanor Rathbone Social Justice Lecture  at Liverpool University in May 2018 in which he canvassed  proposal for a Family Court which could deal “ultimately more importantly, dealing holistically with all the multiple difficulties and  deprivations – economic, social, educational, employment, housing and health (whether physical or mental) – to which so many children  and their families are victim. 
cy-gb	 Gweler er enghraifft Darlith Cyfiawnder Cymdeithasol Eleanor Rathbone Syr James Munby ym Mhrifysgol Lerpwl ym mis Mai 2018 lle  trafododd y syniad o Lys Teulu a allai ymdrin ag “ultimately more importantly, dealing holistically with all the multiple difficulties and deprivations – economic, social, educational, employment, housing and health (whether physical or mental) – to which so many children and their families are victim. 

en-gb	Family justice is surely about something much wider than mere lawyers’ law.” 
cy-gb	Family justice is surely about something much wider than mere lawyers’ law.”

en-gb	7.109.1  The extent of comorbidity of problems – housing, health, unemployment, substance misuse.
cy-gb	7.109.1  Graddau cydafiachedd problemau – tai, iechyd, diweithdra, camddefnyddio sylweddau.

en-gb	7.109.2 Preventative measures.
cy-gb	7.109.2 Mesurau ataliol.

en-gb	7.109.3 A re-evaluation of the approach of local authorities to intervention.
cy-gb	7.109.3 Ailwerthusiad o ymagwedd awdurdodau lleol tuag  at ymyrraeth.

en-gb	7.109.4 The provision of support and independent advocacy for children.
cy-gb	7.109.4 Darparu cymorth ac eiriolaeth annibynnol i deuluoedd.

en-gb	7.109.5 The provision of support and practical assistance to families.
cy-gb	7.109.5 Darparu cymorth a chynhorthwy ymarferol i deuluoedd.

en-gb	7.109.6 The need for intervention in the case of mothers who have  had children taken into care before another pregnancy arises.
cy-gb	7.109.6 Yr angen i ymyrryd yn achos mamau y mae eu plant wedi'u rhoi mewn gofal cyn iddynt feichiogi eto.

en-gb	7.109.7  Robust analysis of children’s routes into and beyond the  family court.
cy-gb	7.109.7  Dadansoddiad cadarn o lwybrau plant i'r llys teulu a thu hwnt.

en-gb	7.109.8 The relationship to youth justice and the possibility of a court which would cover criminal and civil aspects of issues, particularly problem-solving issues 819 .
cy-gb	7.109.8 Y gydberthynas â chyfiawnder ieuenctid a'r posibilrwydd o gael llys a fyddai'n ymdrin â'r agweddau troseddol a sifil ar faterion, yn enwedig materion sy'n ymwneud â datrys problemau .

en-gb	819  See the policies canvased by Sir James Munby in his 2017 Parmoor Lecture to the Howard League for Penal Reform. 
cy-gb	 Gweler y polisïau a drafodwyd gan Syr James Munby yn Narlith Parmoor  yn 2017 i'r Howard League for Penal Reform. 

en-gb	7.109.9 The way in which the FDAC approach can be adapted should provide a wider range of problem-solving techniques across the whole of Wales so as to avoid a post code lottery in relation to the availability of more effective and fair means of resolving issues. 
cy-gb	7.109.9 Dylai'r ffordd y gellir addasu'r dull Llys Cyffuriau ac Alcohol i Deuluoedd ddarparu amrywiaeth ehangach o dechnegau datrys problemau ledled Cymru er mwyn osgoi loteri cod post mewn perthynas ag argaeledd dulliau mwy effeithiol a thecach o ddatrys problemau. 

en-gb	7.109.10 The provision of therapeutic support to the mother when recommended by the court. 
cy-gb	7.109.10 Rhoi cymorth therapiwtig i'r fam pan fydd y llys yn  argymell hynny. 

en-gb	7.109.11 Alignment with the principles of the Future Generations Act. 
cy-gb	7.109.11 Sicrhau cysondeb ag egwyddorion Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol. 

en-gb	7.109.12 A more conjoined approach to all cases involving children, whether arising in the public or private law context.
cy-gb	7.109.12 Dull mwy cydgysylltiedig o ymdrin â phob achos sy'n cynnwys plant, p'un a ydynt yn codi yng nghyd-destun cyfraith gyhoeddus neu gyfraith breifat.

en-gb	7.110  Difficult decisions will have to be made on the allocation of resources. 
cy-gb	7.110  Bydd angen gwneud penderfyniadau anodd ynghylch dyrannu adnoddau. 

en-gb	There is evidence to suggest that significantly more resources need to be invested in prevention, early intervention, support and supervision. 
cy-gb	Mae tystiolaeth i awgrymu bod angen buddsoddi llawer mwy o adnoddau mewn mesurau atal, ymyrraeth gynnar, cymorth a goruchwyliaeth. 

en-gb	As additional funds are unlikely to be available, we would anticipate that over the medium term the funding of this should be achieved by very significant reductions in the number of care proceedings issued and the number of children taken into care. 
cy-gb	Gan fod arian ychwanegol yn annhebygol o fod ar gael, byddem yn disgwyl i hyn gael ei ariannu, dros y tymor canolig, drwy sicrhau gostyngiadau sylweddol iawn yn nifer yr achosion llys a gyhoeddir a nifer y plant a roddir mewn gofal. 

en-gb	As we have set out in paragraphs 7.66  and following, the costs of the current system are very high. 
cy-gb	Fel y nodwyd ym mharagraffau 7.66 ac wedi hynny, mae costau'r system bresennol yn  uchel iawn. 

en-gb	The funds could be far better spent.
cy-gb	Gallai'r arian gael ei wario'n llawer gwell.

en-gb	7.111  Such a policy will require consistent delivery across Wales. 
cy-gb	7.111  Bydd angen i bolisi o'r fath gael ei weithredu'n gyson ledled Cymru. 

en-gb	An overarching body will be required to see that there is consistent application of policy and practice across Wales. 
cy-gb	Bydd angen corff rhychwantol er mwyn sicrhau y caiff polisi ac arfer eu cymhwyso'n gyson ledled Cymru. 

en-gb	This would build on our recommendations at paragraph 7.107  in respect of the Family Justice Network for Wales.
cy-gb	Byddai hyn yn adeiladu ar ein hargymhellion ym mharagraff 7.107  mewn perthynas â Rhwydwaith Cyfiawnder Teuluol Cymru.

en-gb	We recommend:
cy-gb	Argymhellwn y canlynol: 

en-gb	there should be vigorous support for a programme of research to underpin reform of Welsh family justice and associated preventative services. the overarching aim should be the reduction in the numbers of children taken into care and the provision of far better evidence of the impacts of intervention on family life. 
cy-gb	Dylai fod cefnogaeth fawr i raglen ymchwil sy'n ategu'r gwaith o ddiwygio cyfiawnder teuluol a gwasanaethau ataliol cysylltiedig yng nghymru. Dylid sicrhau mai'r prif nod yw lleihau nifer y plant a roddir mewn gofal a darparu tystiolaeth lawer gwell o effeithiau ymyrryd ar fywyd teuluol. 

en-gb	A carefully thought through long-term policy for reducing the numbers of children taken into care should be developed after the conclusions of the research and then implemented.
cy-gb	Dylid llunio polisi hirdymor a ystyrir yn ofalus ar gyfer lleihau nifer y plant a roddir mewn gofal ar ôl cwblhau'r ymchwil ac yna ei weithredu.

en-gb	Part 3: 
cy-gb	Rhan 3: 

en-gb	Disputes between parents over children
cy-gb	Anghydfodau rhwng rhieni ynglŷn  â phlant

en-gb	7.112  Where there are disputes relating to children between their parents and these cannot be resolved by consent (private law cases) an application is made to the Family Court by one of the parties (most commonly one of the parents following divorce or separation). 
cy-gb	7.112  Pan geir anghydfodau sy'n ymwneud â phlant rhwng eu rhieni ac na ellir eu datrys drwy gydsyniad (achosion cyfraith breifat) gwneir cais i'r Llys Teulu gan un o'r partïon (fel arfer un o'r rhieni yn dilyn ysgariad neu ymwahaniad). 

en-gb	Several issues have been drawn to our attention, including the need for better links between the criminal and family courts  and the difficulties encountered by men and grandparents in obtaining access to children . 
cy-gb	Tynnwyd ein sylw at sawl mater, gan gynnwys yr angen am gysylltiadau gwell rhwng y llysoedd troseddol a'r llysoedd teulu 820  a'r anaswterau a wynebir gan ddynion a neiniau a theidiau o ran gweld plant 821 . 

en-gb	There are two issues that we consider we must address because of the seriousness of their impact:
cy-gb	Mae dau fater y mae'n rhaid i ni ymdrin â nhw, yn ein barn ni, am fod eu heffaith mor ddifrifol, sef:

en-gb	The need for legal advice and representation.
cy-gb	Yr angen am gyngor a chynrychiolaeth gyfreithiol

en-gb	The increase in the workload of Cafcass Cymru.
cy-gb	Y cynnydd yn llwyth gwaith Cafcass Cymru

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	Legal advice and legal representation
cy-gb	Cyngor a chynrychiolaeth gyfreithiol

en-gb	7.113  The legal aid reforms under LAPSO which we described in paragraph 3.11  have had a very significant effect on these proceedings. 
cy-gb	7.113 Mae'r diwygiadau i gymorth cyfreithiol o dan LAPSO a ddisgrifiwyd gennym ym mharagraff 3.45  wedi cael effaith sylweddol iawn ar yr achosion hyn. 

en-gb	As explained in Figure 6  at paragraph 3.22,  the provision of legal aid in Wales for private law proceedings was in 2011-12 £16.39 million (£18.47 million in 2018-19 prices). 
cy-gb	Fel yr esboniwyd yn Ffigur 6 ym mharagraff 3.22 , roedd y cymorth cyfreithiol a ddarparwyd yng Nghymru ar gyfer achosion cyfraith breifat yn cyfateb i £16.39 miliwn yn 2011-12 (£18.47 miliwn ym mhrisiau 2018-19). 

en-gb	In 2018-19, where legal aid is only available if there is evidence of domestic violence or child abuse, the provision was £3.23 million, a 82% real terms reduction. 
cy-gb	Yn 2018-19, pan mai dim ond os oes tystiolaeth o drais yn y cartref neu gam-drin plant y mae cymorth cyfreithiol ar gael, y ddarpariaeth oedd £3.23 miliwn, sef gostyngiad termau real o 82%. 

en-gb	7.114  There are clear difficulties for very large numbers of people who therefore struggle to obtain access to justice without appropriate support :
cy-gb	7.114 Mae anawsterau amlwg i niferoedd mawr iawn o bobl sydd, felly, yn ei chael hi'n anodd cael mynediad at gyfiawnder heb gymorth priodol 822 :

en-gb	7.114.1  Legal aid is severely restricted for most such disputes. 
cy-gb	7.114.1  Mae cymorth cyfreithiol yn gyfyngedig iawn ar gyfer y rhan fwyaf o anghydfodau. 

en-gb	Whilst solicitors may offer a short initial consultation for free or at a reduced price, hourly rates can be £150. 
cy-gb	Er y gall cyfreithwyr gynnig ymgynghoriad cychwynnol byr am ddim neu am bris gostyngol, gall cyfraddau fesul awr gyfateb i £150. 

en-gb	Legal services are often offered on a fixed fee basis. 
cy-gb	Mae gwasanaethau cyfreithiol yn aml yn cael eu cynnig ar sail ffi sefydlog. 

en-gb	Advice and assistance with uncontested divorce proceedings for a petitioner can be available for a fixed fee, including court fees, of around £1,000. 
cy-gb	Gall cyngor a chymorth gydag achos ysgaru diwrthwynebiad ar gyfer deisebwr fod ar gael am ffi sefydlog, gan gynnwys ffioedd llys o tua £1,000. 

en-gb	Contested proceedings will cost considerably more, calculated on a ‘time spent’ basis and will range from £5,000 to £15,000 and possibly more.
cy-gb	Bydd achosion diwrthwynebiad yn costio llawer mwy, a gyfrifir ar sail ‘amser a dreulir’, a byddant yn amrywio o £5,000 i £15,000 ac, o bosibl, fwy.

en-gb	7.114.2  Many people cannot pay for the advice and assistance they need and cannot access affordable loans to help them fund that advice.
cy-gb	7.114.2  Mae llawer o bobl na allant dalu am y cyngor a'r cymorth sydd eu hangen arnynt na chael gafael ar fenthyciadau fforddiadwy i'w helpu i ariannu'r cyngor hwnnw.

en-gb	7.114.3  In many cases the parents will represent themselves as litigants in person as the cost of legal representation is high . 
cy-gb	7.114.3  Mewn llawer o achosion bydd y rhieni yn cynrychioli eu hunain fel ymgyfreithwyr drostynt eu hunain am fod cost cynrychiolaeth gyfreithiol yn uchel . 

en-gb	We have received evidence that some solicitors are concerned that children are growing up without access to an absent parent because a litigant in person was unable to represent their own interests effectively . 
cy-gb	Rydym wedi cael tystiolaeth bod rhai cyfreithwyr yn pryderu bod plant yn tyfu i fyny heb gael cyfleoedd i weld rhiant absennol am nad oedd ymgyfreithiwr drosto'i hun yn gallu cynrychioli ei fuddiannau ei hun yn effeithiol . 

en-gb	There is a better prospect of resolving disputes satisfactorily if the parties have access to proper advice and assistance at an early stage. 
cy-gb	Mae gwell siawns o ddatrys anghydfodau yn foddhaol os gall y partïon gael cyngor a chymorth priodol ar gam cynnar. 

en-gb	 Sometimes grandparents will use up their life savings to pay for legal advice for the family (WS156 Melanie Hamer: 
cy-gb	 Weithiau, bydd neiniau a theidiau yn defnyddio eu holl gynilion i dalu am gyngor cyfreithiol i'r teulu (WS156 Melanie Hamer: 

en-gb	2).
cy-gb	2).

en-gb	 WS159 CJCH Solicitors: 
cy-gb	 WS159 CJCH Solicitors: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	7.114.4  As we have explained at paragraph 3.50.3  there is at Cardiff Civil Justice Centre a law clinic. 
cy-gb	7.114.4  Fel yr esboniwyd ym mharagraff 3.50.3  ceir clinig cyfraith yng Nghanolfan Cyfiawnder Sifil Caerdydd. 

en-gb	The majority of its work relates to family justice. 
cy-gb	Mae a wnelo'r rhan fwyaf o'i waith â chyfiawnder teuluol. 

en-gb	This is an enormous contribution by lawyers and others; it plainly makes a real difference for those fortunate enough to receive such advice, but even in Cardiff demand outstrips supply and most courts do not have the benefit of such pro bono advice.
cy-gb	Mae hyn yn cyfraniad enfawr gan gyfreithwyr ac eraill; mae'n amlwg ei fod yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i'r rhai sy'n ddigon ffodus i gael cyngor o'r fath, ond hyd yn oed yng Nghaerdydd mae'r galw yn fwy na'r ddarpariaeth ac nid oes gan y rhan fwyaf o lysoedd fantais cyngor pro bono o'r fath.

en-gb	7.114.5  Litigants often continue the proceedings with the prospect of the continuing litigation hardening the position of each party and the dispute becoming intractable. 
cy-gb	7.114.5  Mae ymgyfreithwyr yn aml yn parhau â'r achos gyda'r posibilrwydd y bydd yr ymgyfreitha parhaus yn caledu safbwynt pob parti ac na fydd yn bosibl datrys yr anghydfod. 

en-gb	This has been happening in an increasing number of cases since legal aid was withdrawn.
cy-gb	Mae hyn wedi bod yn digwydd mewn nifer cynyddol o achosion ers i gymorth cyfreithiol gael ei dynnu'n ôl.

en-gb	7.114.6  Although mediation can offer a quicker and less costly resolution of a dispute than can be achieved in court, there has been a decline in mediation since the general withdrawal of legal aid  though £0.29 million was spent by the Legal Aid Agency in Wales on mediation in 2018-19 . 
cy-gb	7.114.6  Er y gall cyfryngu gynnig ffordd gyflymach a llai costus o ddatrys anghydfod na'r hyn y gellir ei gyflawni yn y llys, bu lleihad yn y defnydd o wasanaethau cyfryngu ers i gymorth cyfreithiol gael ei dynnu'n ôl yn gyffredinol  er i'r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yng Nghymru wario £0.29 ar miliwn gyfryngu yn 2018-19 826 . 

en-gb	An initial Mediation and Assessment Meeting decides whether a mediator may resolve the dispute. 
cy-gb	Mae Cyfarfod Cyfryngu ac Asesu cychwynnol yn penderfynu a all cyfryngwr ddatrys yr anghydfod. 

en-gb	Legal advice will generally be that the mediator’s decision will be what the judge is most likely to decide, which may encourage the parties to accept mediation. 
cy-gb	Fel arfer, y cyngor cyfreithiol fydd mai penderfyniad y cyfryngwr fydd yr hyn y mae'r barnwr yn fwyaf tebygol o benderfynu arno, a all annog y partïon i ddefnyddio gwasanaeth cyfryngu. 

en-gb	If they do not have the benefit of such advice, unrepresented litigants are likely to press ahead and obtain the decision of the judge, therefore prolonging the process and incurring greater costs.
cy-gb	Os nad oes ganddynt fantais cyngor o'r fath, mae ymgyfreithwyr digynrychiolaeth yn debygol o fwrw ymlaen i gael penderfyniad y barnwr, gan ymestyn y broses a mynd i fwy o gost.

en-gb	7.114.7  When lawyers appear for one party against litigants representing themselves, it is claimed that the party without a lawyer is often disadvantaged as a consequence . 
cy-gb	7.114.7  Pan fydd cyfreithwyr yn ymddangos dros un parti yn erbyn ymgyfreithwyr sy'n cynrychioli eu hunain, honnir bod y parti heb gyfreithiwr yn aml o dan anfantais o ganlyniad i hynny . 

en-gb	Although there is no hard evidence to substantiate this claim, it is clear that where parties represent themselves there can be significant time implications as judges spend more time helping people understand their rights and entitlements  and more court time is needed to deal with such cases.
cy-gb	Er nad oes unrhyw dystiolaeth gadarn i ategu'r honiad hwn, mae'n amlwg, pan fydd partïon yn cynrychioli eu hunain, y gall fod goblygiadau sylweddol o ran amser am fod barnwyr yn treulio mwy o amser yn helpu pobl i ddeall eu hawliau  ac am fod angen mwy o amser yn y llys i ddelio ag achosion o'r fath.

en-gb	 WS010 Wales & Chester Circuit: 
cy-gb	 WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	A similar point was made by CJH Solicitors in relation to the ability of parents to secure access to their children if they did not have legal aid (WS159, CJH Solicitors: 
cy-gb	Gwnaed pwynt tebyg gan CJH Solicitors mewn perthynas â gallu rhieni i sicrhau bod ganddynt yr hawl i weld eu plant os nad oes ganddynt gymorth cyfreithiol (WS159, CJH Solicitors: 

en-gb	3).
cy-gb	3).

en-gb	 WS010 Wales & Chester Circuit: 
cy-gb	 WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	1, and OE008 Nigel Brown Cafcass Cymru: 
cy-gb	1, ac OE008 Nigel Brown Cafcass Cymru: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	7.115  In a Citizens Advice survey of user experience of the family courts in 2015 , 72% of respondents thought that trying to solve their problems may not be worth the financial and emotional cost. 
cy-gb	7.115  Yn 2015, mewn arolwg Cyngor ar Bopeth o brofiad defnyddwyr o'r llysoedd teulu , roedd 72% o'r ymatebwyr o'r farn nad yw ceisio datrys eu problemau, o bosibl, yn werth y gost ariannol nac emosiynol. 

en-gb	This is thought to suggest that the increase in litigants in person is only the visible part of the problem, with many people simply giving up 830 .
cy-gb	Credir bod hyn yn awgrymu mai dim ond y rhan weladwy o'r broblem yw'r cynnydd yn nifer yr ymgyfreithwyr drostynt eu hunain, gyda llawer o bobl yn rhoi'r gorau iddi .

en-gb	 Citizens Advice (2015) Responsive Justice – How Citizens Experience the Justice System. 
cy-gb	 Cyngor ar Bopeth (2015) Responsive Justice – How Citizens Experience the Justice System. 

en-gb	830  WS058 Citizens Advice: 
cy-gb	 WS058 Cyngor ar Bopeth: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	7.116  At paragraph 7.64  we referred to the establishment under judicial leadership of a Public Law Working Group to address issues in relation to public family law proceedings. 
cy-gb	7.116  Ym mharagraff 7.64  cyfeiriwyd at sefydlu Gweithgor Cyfraith Gyhoeddus o dan arweinyddiaeth farnwrol er mwyn mynd i'r afael â materion sy'n ymwneud ag achosion cyfraith teulu gyhoeddus. 

en-gb	A Private Law Working Group, chaired by Mr Justice Cobb, was established in response to similar increases in the numbers of private cases brought by parents and family members in disputes regarding arrangements for their children, which have further added to the significant volume of children’s cases determined by the Family Court . 
cy-gb	Sefydlwyd Gweithgor Cyfraith Breifat, o dan gadeiryddiaeth Mr Ustus Cobb, mewn ymateb i gynnydd tebyg yn nifer yr achosion preifat a oedd yn cael eu dwyn gan rieni ac aelodau o'r teulu mewn anghydfodau ynglŷn â threfniadau ar gyfer eu plant, sydd wedi ychwanegu at y nifer sylweddol o achosion plant y penderfynir arnynt gan y Llys Teulu . 

en-gb	One of its main concerns is ensuring that the private law system can properly respond to the increase in litigants in person; it is examining ways of diverting cases because of the high volume .
cy-gb	Un o'i brif nodau yw sicrhau y gall y system cyfraith breifat ymateb yn briodol i'r cynnydd yn nifer yr ymgyfreithwyr drostynt eu hunain; mae'n ystyried ffyrdd o ddargyfeirio achosion oherwydd y nifer mawr o achosion sy'n cael  eu dwyn .

en-gb	A View from The President’s Chambers.
cy-gb	A View from The President’s Chambers.

en-gb	 A consultation paper w as published on 3 July 2019. 
cy-gb	 Cafodd papur ymgynghori  ei gyhoeddi ar 3 Gorffennaf 2019. 

en-gb	The main focus of the Private Law Working Group’s work is to explore ways of  diverting cases at an earlier point in the process and to ensure that cases are responded to in a proportionate (reflecting the needs of the case)  and timely way. 
cy-gb	Prif ffocws gwaith y Gweithgor Cyfraith Breifat yw ystyried ffyrdd o ddargyfeirio achosion yn gynharach yn y broses a sicrhau yr ymatebir i achosion mewn ffordd gymesur (sy'n adlewyrchu anghenion yr achos) ac amserol.

en-gb	7.117  As is clear from what we have set out, significant problems arise from the absence of legal aid representation in disputes relating to children. 
cy-gb	7.117  Fel sy'n amlwg o'r hyn rydym wedi'i nodi, mae problemau sylweddol yn deillio o'r ffaith nad oes unrhyw gynrychiolaeth cymorth cyfreithiol ar gael mewn anghydfodau sy'n ymwneud â phlant. 

en-gb	We consider the focus of assistance should be on achieving settlements without recourse to court proceedings and through greater use of alternative dispute . 
cy-gb	Yn ein barn ni, dylai cymorth ganolbwyntio ar sicrhau setliadau heb fod angen troi at y llys a thrwy fwy o ddefnydd o ddulliau amgen o ddatrys anghydfodau . 

en-gb	Such disputes are much better dealt with if legal advice is available to both parties prior to court proceedings starting but this would require increased (or diverted) investment in early intervention to support families . 
cy-gb	Gellir ymdrin ag anghydfodau o'r fath yn llawer gwell os darperir cyngor cyfreithiol i'r ddau barti cyn achos llys ond byddai hyn yn gofyn am fwy o fuddsoddiad (neu ddargyfeirio buddsoddiad) mewn ymyrraeth gynnar i gefnogi teuluoedd . 

en-gb	We therefore consider that legal aid should be provided for advice prior to court proceedings, but on a  basis where the amount of legal aid provided for advice in each case  is limited to a maximum modest fixed amount and subject to  means testing. 
cy-gb	Felly, yn ein barn ni, dylai cymorth cyfreithiol gael ei ddarparu ar gyfer cyngor cyn unrhyw achos llys, ond ar sail lle mae'r swm o gymorth cyfreithiol a ddarperir ar gyfer cyngor ym mhob achos yn gyfyngedig hyd at uchafswm penodedig cymedrol a bod hynny'n seiliedig ar brawf modd. 

en-gb	 OE013 Albert Heaney: 
cy-gb	 OE013 Albert Heaney: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	 OE013 Nigel Brown, Cafcass Cymru: 
cy-gb	 OE013 Nigel Brown, Cafcass Cymru: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	7.118  The cost of providing legal representation if such disputes result in court proceedings is likely to be high and may be disproportionate. 
cy-gb	7.118  Mae cost darparu cynrychiolaeth gyfreithiol os bydd anghydfodau o'r fath yn cyrraedd y llys yn debygol o fod yn uchel a gall fod yn anghymesur. 

en-gb	We are not in a position to cost the restoration of legal aid for court proceedings, and therefore are not in a position to recommend the provision of legal aid for this as it would not be possible to impose a fixed limit once proceedings start. 
cy-gb	Nid ydym mewn sefyllfa i gyfrifo cost adfer cymorth cyfreithiol ar gyfer achosion llys ac, felly, nid ydym mewn sefyllfa i argymell y dylid darparu cymorth cyfreithiol ar gyfer hyn oherwydd ni fyddai modd pennu terfyn penodol unwaith y byddai achos yn dechrau. 

en-gb	We would anticipate that most cases could be resolved with legal advice before proceedings are started if the parties know that there will be no legal aid for proceedings and they must proceed at their own cost or on their own. 
cy-gb	Rhagwelwn y gallai'r rhan fwyaf o achosion gael eu datrys gyda chymorth cyfreithiol cyn i achos gael ei gychwyn os yw'r partïon yn gwybod na fydd unrhyw gymorth cyfreithiol ar gael ar gyfer achosion ac y bydd yn rhaid iddynt fwrw ymlaen ar eu traul eu hunain neu ar eu pen eu hunain. 

en-gb	If proceedings follow, then as the role of judges in such disputes is interventionist, the interests of justice can be protected in that way. 
cy-gb	Os bydd achos yn dilyn, am fod rôl barnwyr mewn anghydfodau o'r fath yn un ymyraethol, gellir diogelu budd cyfiawnder yn y modd hwnnw. 

en-gb	We also consider much more should be done to alleviate the burden on the judges by providing better guidance for litigants in person written in simple English and simple Welsh. 
cy-gb	Rydym hefyd o'r farn y dylai llawer mwy gael ei wneud i leihau baich ar y barnwyr drwy roi canllawiau gwell i ymgyfreithwyr drostynt eu hunain wedi'u hysgrifennu mewn Cymraeg syml a Saesneg syml. 

en-gb	The procedures and rules of court are often difficult for litigants in person to understand and proceedings would run more smoothly if the litigant in person was better able to understand what was required and what should be done. 
cy-gb	Yn aml, mae'n anodd i ymgyfreithwyr drostynt eu hunain ddeall gweithdrefnau a rheolau llys a byddai achosion yn mynd rhagddynt gyda llai o drafferth pe bai'r ymgyfreithiwr drosto'i hun yn gallu deall yr hyn a oedd yn ofynnol a'r hyn y dylid ei wneud. 

en-gb	We recommend:
cy-gb	Argymhellwn y canlynol: 

en-gb	Legal advice should be available to each parent in private family law disputes prior to the commencement of proceedings up to a maximum fixed amount in each case. 
cy-gb	Dylai cyngor cyfreithiol fod ar gael i bob rhiant mewn anghydfodau preifat ynglŷn â chyfraith teulu cyn cychwyn achos hyd at uchafswm penodedig ym mhob achos. 

en-gb	2. the increase in the workload of Cafcass Cymru
cy-gb	2. y cynnydd yn llwyth gwaith Cafcass Cymru

en-gb	7.119  If proceedings over children are commenced, the court will refer the case to Cafcass Cymru. 
cy-gb	7.119 

en-gb	It provides help to the court over arrangements for the children, for example where the children should live and who the children should see. 
cy-gb	Os bydd achos yn ymwneud â phlant yn cychwyn, bydd y llys yn ei gyfeirio at Cafcass Cymru. 

en-gb	7.119.1  Applications  received by the court are sent to Cafcass Cymru to initiate safeguarding checks with the police and local authority, and to carry out safeguarding telephone checks with the parties. 
cy-gb	7.119.1  Caiff ceisiadau 835  a geir gan y llys eu hanfon i Cafcass Cymru er mwyn iddo gychwyn gwiriadau diogelu gyda'r heddlu a'r awdurdod lleol a chynnal gwiriadau diogelu dros y ffôn gyda'r partïon. 

en-gb	Responses are subsequently distilled into a concise safeguarding enquiries report which is sent to the court and parties in time for the First Hearing Dispute Resolution Appointment.
cy-gb	Wedyn, caiff yr ymatebion eu casglu ynghyd mewn adroddiad ymholiadau diogelu cryno a anfonir i'r llys  ac at y partïon erbyn yr Apwyntiad Datrys Anghydfod  Gwrandawiad Cyntaf.

en-gb	7.119.2  At that appointment, Cafcass Cymru ensures that a Family Court Advisor is available to provide dispute resolution on appropriate cases, and to advise the court as part of its decision making on possible next steps in accordance with the needs of the case. 
cy-gb	7.119.2  Yn yr apwyntiad hwnnw, mae Cafcass Cymru yn sicrhau bod Cynghorydd Llys Teulu ar gael i ddarparu gwasanaeth datrys anghydfod ar gyfer achosion priodol, a rhoi cyngor i'r llys fel rhan o'i broses gwneud penderfyniadau ar y camau nesaf posibl yn unol ag anghenion yr achos.  

en-gb	7.119.3  Where there are no notable safeguarding issues and parties are able to agree arrangements, approximately 30% of cases are resolved at this stage. 
cy-gb	7.119.3  Os nad oes unrhyw faterion diogelu nodedig a bod partïon yn gallu cytuno ar y trefniadau, caiff tua 30% o achosion eu datrys ar y cam hwn. 

en-gb	Some cases where there are no safeguarding issues but parties are unable to agree arrangements may benefit from mediation and/or being referred to Cafcass Cymru’s Working Together for  Children programme.
cy-gb	Efallai y bydd rhai achosion lle nad oes unrhyw faterion diogelu ond na all y partïon gytuno ar drefniadau yn cael budd o wasanaeth cyfryngu a/neu o gael eu cyfeirio at raglen 'Gweithio gyda'n Gilydd er mwyn Plant' Cafcass Cymru.

en-gb	7.119.4  In cases where there are safeguarding issues the Family Court Adviser may advise the court that a ‘Fact Finding’ hearing is needed, for example where domestic abuse has been alleged, or that a report from Cafcass Cymru is needed in order to undertake a deeper welfare based enquiry  The court’s expectation is that such reports are produced within 12 weeks.
cy-gb	7.119.4  Mewn achosion lle y ceir materion diogelu, gall y Cynghorydd Llys Teulu ddweud wrth y llys bod angen gwrandawiad ‘Canfod Ffeithiau’, er enghraifft, lle mae honiad o gam-drin yn y cartref, neu fod angen adroddiad gan Cafcass Cymru er mwyn cynnal ymchwiliad 836  seiliedig ar les manylach. Mae'r llys yn disgwyl i adroddiadau o'r fath gael eu llunio o fewn 12 wythnos.

en-gb	 These are s7 reports stemming from that section of The Children Act 1989; such reports are termed as child impact analysis reports in Cafcass Cymru with the focus very clearly being on a consideration of how the child is experiencing the issues between the parents.
cy-gb	Adroddiadau o dan a7 yw'r rhain, sy'n deillio o'r adran honno o Ddedf Plant 1989; gelwir adroddiadau o'r fath yn adroddiadau dadansoddi'r effaith ar blant o fewn Cafcass Cymru, gyda ffocws clir iawn ar ystyried sut mae'r plentyn yn profi'r problemau rhwng y rhieni.

en-gb	7.119.5  Cafcass Cymru’s involvement in the case ends at the point of the filing of the report unless further work is ordered.
cy-gb	7.119.5  Daw ymwneud Cafcass Cymru â'r achos i ben pan gaiff yr adroddiad ei gyflwyno oni orchmynnir bod rhagor o waith yn cael ei wneud.

en-gb	7.119.6  In particularly complex private law cases, the court may decide to make the child a party to proceedings and that a Children’s Guardian from Cafcass Cymru should be appointed . 
cy-gb	7.119.6  Mewn achosion cyfraith breifat arbennig o gymhleth, gall y llys benderfynu gwneud y plentyn yn barti yn yr achos ac y dylid penodi Gwarcheidwad Plant o Cafcass Cymru . 

en-gb	In effect, the allocated Family Court Adviser appoints a solicitor to represent the child and is involved until the conclusion of the court case or until the court decides a Children’s Guardian is no longer needed. 
cy-gb	I bob diben, mae'r Cynghorydd Llys Teulu dynodedig yn penodi cyfreithiwr i gynrychioli’r plentyn ac mae'n parhau i ymwneud â'r achos nes i'r achos llys ddod i ben neu nes i'r llys benderfynu nad oes angen Gwarcheidwad Plant mwyach. 

en-gb	Such cases currently represent approximately 15% of all private law cases where Cafcass Cymru remains involved after the first hearing.
cy-gb	Ar hyn o bryd mae achosion o'r fath yn cynrychioli tua 15% o'r holl achosion cyfraith breifat lle mae Cafcass yn parhau i ymwneud â'r achos ar ôl y gwrandawiad cyntaf..

en-gb	The Family Procedure Rules 2010,  Rule 16.4. 
cy-gb	Rheolau Trefniadaeth Teulu 2010,  Rheol 16.4. 

en-gb	7.120 Approximately two thirds of the children with whom Cafcass Cymru worked in 2017-18  were involved in private law cases. 
cy-gb	7.120 Roedd tua dau o bob tri phlentyn y bu Cafcass Cymru yn gweithio gyda nhw yn 2017-18  yn ymwneud ag achosion cyfraith breifat. 

en-gb	The number of children involved in such cases increased by over 20% between 201516 and 2017-18, from 4,902 to 5,937 839 . 
cy-gb	Cynyddodd nifer y plant a oedd yn ymwneud ag achosion o'r fath fwy nag 20% rhwng 2015-16 a 2017-18, o 4,902 i 5,937 839 . 

en-gb	Similar proportions and trends are reported by Cafcass (in England). 
cy-gb	Mae cyfrannau a thueddiadau tebyg wedi cael eu cofnodi gan Cafcass (yn Lloegr).  

en-gb	In 2019, a Reducing Parental Conflict Challenge Fund of £2.7 million was introduced in England by the UK Department for Work and Pensions to help learn more about what works in high conflict private law cases.
cy-gb	Yn 2019, cyflwynwyd cronfa Lleihau Gwrthdaro rhwng Rhieni gwerth  £2.7 miliwn gan Adran Gwaith a Phensiynau'r DU er mwyn helpu i ddysgu mwy am yr hyn sy'n gweithio mewn achosion cyfraith breifat.

en-gb	 These were the most up-to-date figures available to us. 
cy-gb	 Y ffigurau hyn oedd y rhai mwyaf diweddar a oedd ar gael i ni. 

en-gb	839  Cafcass Cymru (2018) Annual Report 2017-18. 
cy-gb	839  Cafcass Cymru (2018) Adroddiad Blynyddol 2017-18. 

en-gb	7.121  Although we make no specific recommendation, the increase in the work of Cafcass Cymru has been significant. 
cy-gb	7.121   Er nad ydym yn gwneud unrhyw argymhellion penodol, bu cynnydd sylweddol yn llwyth gwaith Cafcass Cymru. 

en-gb	It would be desirable in the general overview of care cases which we have recommended that this private law work of Cafcass be brought within that scope to ensure that the funding of Cafcass is sufficient and its organisation is effective and efficient given the considerable increase in its work in relation to taking children into care and the private law cases in disputes between parents over children.
cy-gb	Byddai'n ddymunol, yn y trosolwg cyffredinol o achosion gofal rydym wedi'i argymell, gynnwys y gwaith cyfraith breifat hwn a wneir gan Cafcass o fewn y cwmpas hwnnw er mwyn sicrhau bod yr arian a roddir i Cafcass yn ddigonol a bod ei drefniadaeth yn effeithiol ac yn effeithlon o gofio'r cynnydd sylweddol yn ei lwyth gwaith mewn perthynas â rhoi plant mewn gofal a'r achosion cyfraith breifat mewn anghydfodau rhwng rhieni dros blant. 

en-gb	CHAPTER 8
cy-gb	PENNOD 8 

en-gb	Delivering justice: 
cy-gb	Sicrhau cyfiawnder: 

en-gb	locality and structure
cy-gb	lleoliad a strwythur 

en-gb	8.  
cy-gb	8.  

en-gb	Introduction
cy-gb	Cyflwyniad

en-gb	8.1  The previous chapters described the systems of criminal, civil, administrative and family justice in Wales and the courts and tribunals that deliver justice. 
cy-gb	8.1  Yn y penodau blaenorol, disgrifiwyd y systemau cyfiawnder troseddol, sifil, gweinyddol a theulu yng Nghymru, a'r llysoedd a'r tribiwnlysoedd sy'n sicrhau cyfiawnder. 

en-gb	This Chapter is concerned with the physical and practical experience of using a court or tribunal, for all concerned. 
cy-gb	Mae'r Bennod hon yn ymdrin â'r profiad corfforol ac ymarferol o ddefnyddio llys neu dribiwnlys, i bawb dan sylw. 

en-gb	It considers the locations and technological infrastructure and the ways in which the requirements of different users are met in terms of accessibility and the facilities, assistance and services available. 
cy-gb	Mae'n ystyried y lleoliadau a'r seilwaith technolegol, a'r ffyrdd y caiff gofynion gwahanol ddefnyddwyr eu bodloni o ran hygyrchedd a'r cyfleusterau, y cymorth a'r gwasanaethau sydd ar gael. 

en-gb	Part 1 of the Chapter describes the present position and Part 2 sets out the future provision Wales needs.
cy-gb	Mae Rhan 1 o'r Bennod yn disgrifio'r sefyllfa bresennol ac mae Rhan 2 yn amlinellu'r hyn sydd ei angen ar Gymru yn y dyfodol.

en-gb	Part 1: 
cy-gb	Rhan 1: 

en-gb	Current position
cy-gb	y sefyllfa bresennol

en-gb	1. overview of the court administration
cy-gb	1. trosolwg o system weinyddu'r llysoedd.

en-gb	8.2  All work arising in Wales for the magistrates’ courts, County and Crown Courts, and for the UK, Great Britain and England and Wales tribunals whether for civil, family, administrative, youth or criminal justice, is administered in Wales by HMCTS Wales. 
cy-gb	8.2  Caiff yr holl waith sy'n codi yng Nghymru ar gyfer y Llysoedd Ynadon, y Llysoedd Sirol a Llys y Goron, ac ar gyfer tribiwnlysoedd y DU, Prydain Fawr a Chymru a Lloegr, boed hynny'n gyfiawnder sifil, teulu, gweinyddol, ieuenctid neu droseddol, ei weinyddu yng Nghymru gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM Cymru. 

en-gb	The Welsh tribunals insert are administered separately by the Welsh Tribunals Unit. 
cy-gb	Gweinyddir tribiwnlysoedd Cymru ar wahân gan Uned Tribiwnlysoedd Cymru. 

en-gb	8.3  In 2017-18 the operational costs of HMCTS in Wales were £67.6 million; it met part of this from its estimated income of £22.9 million. 
cy-gb	8.3  Yn 2017-18, roedd costau gweithredol Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yng Nghymru yn £67.6 miliwn; gwnaeth dalu rhywfaint o'r swm hwn o'i incwm amcangyfrifedig o £22.9 miliwn. 

en-gb	We have explained in paragraph 2.100  that fee income has risen considerably as a proportion of total expenditure. 
cy-gb	Ym mharagraff 2.100  rydym wedi egluro bod incwm ffioedd wedi codi'n sylweddol fel cyfran o'r holl wariant. 

en-gb	This means that the expenditure for Wales, net of fee income, was approximately £44.7 million .
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod gwariant Cymru, llai incwm ffioedd, oddeutu £44.7 miliwn .

en-gb	 Figures provided by HMCTS to the Commission.
cy-gb	 Ffigurau wedi'u darparu gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM i'r Comisiwn.

en-gb	8.4  The National Audit Office reported in May 2018 that by 2023 HMCTS aims to employ 5,000 fewer staff in England and Wales, to reduce the number of cases held in physical courtrooms by 2.4 million a year and to reduce annual spending by £265 million. 
cy-gb	8.4  Ym mis Mai 2018, nododd y Swyddfa Archwilio Genedlaethol, erbyn 2023 fod Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn anelu at gyflogi 5,000 yn llai o staff yng Nghymru a Lloegr, lleihau nifer yr achosion a gynhelir mewn ystafelloedd llys ffisegol 2.4 miliwn y flwyddyn, a lleihau gwariant blynyddol £265 miliwn. 

en-gb	It described this as a “ daunting challenge ” 841 . 
cy-gb	Nododd fod hyn yn her anferthol . 

en-gb	HMCTS also faces a further difficulty as the rate of pay for HMCTS staff is normally significantly less than that for an equivalent post in another government department. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM hefyd yn wynebu her bellach am fod cyfradd cyflog staff Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM fel arfer yn sylweddol llai na'r hynny a geir am swydd gyfatebol mewn adran arall o'r llywodraeth. 

en-gb	As there are a significant number of government departments in Cardiff and Swansea this makes the retention of good staff a further challenge. 
cy-gb	Gan fod nifer sylweddol o adrannau'r llywodraeth yng Nghaerdydd ac Abertawe, mae'n golygu bod cadw staff da yn her bellach. 

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	Court and tribunal closures
cy-gb	Cau llysoedd a thribiwnlysoedd

en-gb	Each of the courts and tribunals we have described in Chapters 4, 5, 6 and 7 sit at various venues in Wales. 
cy-gb	8.5  Mae pob un o'r llysoedd a'r tribiwnlysoedd rydym wedi eu disgrifio ym Mhenodau 4, 5, 6 a 7 yn eistedd mewn lleoliadau amrywiol yng Nghymru. 

en-gb	However, the number and distribution of court and tribunal venues has changed significantly  since 2000 as a result of a large scale programme of rationalisation  and modernisation. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae nifer a dosbarthiad lleoliadau llysoedd a thribiwnlysoedd wedi newid yn sylweddol ers 2000 o ganlyniad i raglen rhesymoli a moderneiddio fawr. 

en-gb	8.6 Court closures in Wales have occurred over a long period of time. 
cy-gb	8.6  Caewyd llysoedd yng Nghymru dros gyfnod hir o amser. 

en-gb	The establishment of the County Court in 1846 gave the impetus for courts to sit in many locations, but since that time the number of venues has gradually declined. 
cy-gb	Yn sgil sefydlu'r Llys Sirol yn 1846, cafwyd hwb i weld llysoedd yn eistedd mewn llawer o leoliadau, ond ers hynny mae nifer y lleoliadau wedi dirywio'n raddol. 

en-gb	Since 2000, many more courts have been closed. 
cy-gb	Ers 2000, mae llawer mwy o lysoedd wedi cau. 

en-gb	Since 2010, half of the magistrates’ courts in England and Wales have closed. 
cy-gb	Ers 2010, mae hanner y Llysoedd Ynadon yng Nghymru a Lloegr wedi cau. 

en-gb	In Wales, since 2010 27 closures have taken place, reducing the number of such courts from 55 to 28. 
cy-gb	Yng Nghymru, ers 2010 caewyd 27 ohonynt, gan leihau eu nifer o 55 i 28. 

en-gb	It is noticeable that the majority of these closures have taken place in towns, often in rural locations across Wales. 
cy-gb	Mae'n nodedig bod y mwyafrif o'r llysoedd a gaewyd mewn trefi, yn aml yng nghefn gwlad Cymru. 

en-gb	This has increased the distances required to travel to reach the nearest court considerably in some areas 842 . 
cy-gb	O ganlyniad, rhaid teithio cryn dipyn yn fwy i gyrraedd y llys agosaf mewn rhai ardaloedd 842 . 

en-gb	Figure 49 gives the detail of the court closures in Wales since 2001. 
cy-gb	Yn Ffigur 49 rhoddir manylion am gau llysoedd yng Nghymru ers 2001. 

en-gb	Figure 50 highlights the scale of the closures. 
cy-gb	Mae  Ffigur 50 yn dangos graddau cau llysoedd.  

en-gb	HMCTS
cy-gb	Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM

en-gb	Figure 51
cy-gb	ffigur 51 

en-gb	hmCts venues in Wales in 2000 and 2019
cy-gb	Lleoliadau Gwasanaeth Llysoedd a thribiwnlysoedd EM yng nghymru yn 2000 a 2019

en-gb	3. the locations currently used
cy-gb	3. y lleoliadau a ddefnyddir ar hyn o bryd

en-gb	8.7  There are currently 28 venues for courts and tribunals in Wales. 
cy-gb	8.7  Ar hyn o bryd, mae 28 o leoliadau ar gyfer llysoedd a thribiwnlysoedd yng Nghymru. 

en-gb	Some venues cater for more than one court or tribunal, as is shown in Figure 52.
cy-gb	Mae rhai lleoliadau yn cynnwys mwy nag un llys neu dribiwnlys, fel y dangosir yn Ffigur 52.

en-gb	8.8  The Probate Registry of Wales is part of the court system. 
cy-gb	8.8  Mae Cofrestrfa Brofiant Cymru yn rhan o'r system llysoedd. 

en-gb	It is located in Cardiff. 
cy-gb	Fe'i lleolir yng Nghaerdydd. 

en-gb	There are other probate registry offices in Carmarthen and Caernarfon, which open part time and route all enquiries through the main office in Cardiff. 
cy-gb	Ceir swyddfeydd cofrestrfa brofiant eraill yng Nghaerfyrddin a Chaernarfon, sydd ar agor yn rhan-amser, y mae eu holl ymholiadau yn mynd drwy'r brif swyddfa yng Nghaerdydd. 

en-gb	There is a probate registry office in Bristol, which opens part time and routes all enquiries through the Cardiff office.
cy-gb	Ceir swyddfa cofrestrfa brofiant ym Mryste, sydd ar agor yn rhan-amser, y mae ei holl ymholiadau yn mynd drwy'r swyddfa yng Nghaerdydd.

en-gb	Figure 52 
cy-gb	ffigur 52 

en-gb	Courts and tribunals in Wales by jurisdiction in 2019
cy-gb	Llysoedd a thribiwnlysoedd yng nghymru yn ôl awdurdodaeth y llys yn 2019

en-gb	HMCTS
cy-gb	Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM

en-gb	843  Probate Registry of Wales is located in the same building.
cy-gb	843  Lleolir Cofrestrfa Brofiant Cymru yn yr un adeilad. 

en-gb	8.9  We have referred to the locations at which the tribunals sit in Chapters 5 and 6, but for ease of reference: 
cy-gb	8.9  Rydym wedi cyfeirio at y lleoliadau lle mae'r tribiwnlysoedd yn eistedd ym Mhenodau 5 a 6, ond er hwylustod: 

en-gb	8.9.1 
cy-gb	8.9.1 

en-gb	The Employment Tribunal (a UK tribunal) in Wales is based at Cardiff Magistrates’ Court but will sit in other locations in Wales. 
cy-gb	Mae Tribiwnlys Cyflogaeth Cymru (un o dribiwnlysoedd y DU) wedi'i leoli yn Llys Ynadon Caerdydd ond bydd yn eistedd mewn lleoliadau eraill yng Nghymru. 

en-gb	8.9.2 
cy-gb	8.9.2 

en-gb	The Immigration Tribunal (a UK tribunal) in Wales is based at a site on the outskirts on Newport and sits at no other location.
cy-gb	Lleolir Tribiwnlys Mewnfudo Cymru (un o dribiwnlysoedd y DU) ar gyrion Casnewydd – nid yw'n eistedd mewn unrhyw leoliad arall.

en-gb	8.9.3 
cy-gb	8.9.3 

en-gb	The Social Services and Child Support Tribunal (a GB tribunal) sits from time to time at various court locations in Aberystwyth, Caernarfon, Carmarthen, Cwmbran, Haverfordwest, Llandrindod, Llandudno, Newport, Prestatyn, Port Talbot, Swansea, Welshpool and Wrexham. 
cy-gb	O bryd i'w gilydd, bydd y Tribiwnlys Gwasanaethau Cymdeithasol a Chynnal Plant (un o dribiwnlysoedd Prydain Fawr) yn eistedd mewn gwahanol lysoedd yn Abertawe, Aberystwyth, Caerfyrddin, Caernarfon, Casnewydd, Cwmbrân, Hwlffordd, Llandrindod, Llandudno, Port Talbot, Prestatyn, Wrecsam, a'r Trallwng. 

en-gb	There is a designated tribunal centre in Cardiff. 
cy-gb	Ceir canolfan tribiwnlys ddynodedig yng Nghaerdydd.  

en-gb	8.9.4 
cy-gb	8.9.4 

en-gb	The seven Welsh tribunals sit in various locations across Wales, often to suit the users of those tribunals. 
cy-gb	Mae'r saith tribiwnlys yng Nghymru yn eistedd mewn lleoliadau amrywiol ledled Cymru, yn aml er mwyn bod yn gyfleus i ddefnyddwyr y tribiwnlysoedd hynny. 

en-gb	The great majority of  the 30 administrative staff that support the tribunals are based in Welsh Government offices in Cardiff with some based at Llandrindod Wells.
cy-gb	Lleolir y mwyafrif helaeth o'r 30 o staff gweinyddol sy'n cefnogi'r tribiwnlysoedd yn swyddfeydd Llywodraeth Cymru yng Nghaerdydd, gyda rhai wedi'u lleoli  yn Llandrindod.

en-gb	8.9.5 
cy-gb	8.9.5 

en-gb	The Mental Health Review Tribunal for Wales conducts its hearings at hospitals. 
cy-gb	Mae Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru yn cynnal ei wrandawiadau mewn ysbytai. 

en-gb	Legal members of the Tribunal who deal with applications on paper and do not need to attend a hospital as a result, do not have dedicated office facilities but carry out their work from home or at their own professional offices. 
cy-gb	Nid oes gan aelodau cyfreithiol o'r Tribiwnlys sy'n delio â cheisiadau ar bapur ac nad oes angen iddynt fynychu ysbyty o ganlyniad gyfleusterau swyddfa dynodedig – maent yn gwneud eu gwaith gartref neu yn eu swyddfeydd proffesiynol eu hunain. 

en-gb	8.9.6 
cy-gb	8.9.6 

en-gb	The Special Educational Needs Tribunal for Wales, the Agricultural Land Tribunal for Wales and the Adjudication Panel for Wales are based at office premises in Llandrindod Wells. 
cy-gb	Lleolir Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru, Tribiwnlys Tir Amaethyddol Cymru a Phanel Dyfarnu Cymru mewn swyddfeydd yn Llandrindod. 

en-gb	Those premises contain a room which is suitable for some types of hearings but it is common for those tribunals to use other spaces, such as rooms within hotels or courts.
cy-gb	Mae'r swyddfeydd hynny yn cynnwys ystafell sy'n addas ar gyfer rhai mathau o wrandawiadau, ond mae'n gyffredin i'r tribiwnlysoedd hynny ddefnyddio mannau eraill, fel ystafelloedd mewn gwestai neu lysoedd.

en-gb	8.9.7 
cy-gb	8.9.7 

en-gb	The Residential Property Tribunal for Wales and the Welsh Language Tribunal are both based at premises at Cleppa Park outside Newport (to which they moved from a convenient location in Cardiff). 
cy-gb	Mae Tribiwnlys Eiddo Preswyl Cymru a Thribiwnlys y Gymraeg wedi'u lleoli ym Mharc Cleppa y tu allan i Gasnewydd (gwnaethant symud yno o leoliad cyfleus yng Nghaerdydd). 

en-gb	Those premises have a room which can be used for hearings but the Residential Property Tribunal, in particular, also uses other facilities, especially when the dispute before the Tribunal relates to premises which are a significant distance from Newport. 
cy-gb	Mae gan y safle hwnnw ystafell a all gael ei defnyddio ar gyfer gwrandawiadau ond mae'r Tribiwnlys Eiddo Preswyl, yn arbennig, hefyd yn defnyddio cyfleusterau eraill, yn enwedig pan fo'r anghydfod gerbron y Tribiwnlys yn ymwneud ag eiddo sydd gryn bellter o Gasnewydd. 

en-gb	8.10  Although distance to a court or hearing centre is an indicator that has always has had to be used with very great caution in Wales 844  because of the nature of the terrain and of the road system, an analysis of the change in approximate distance from local areas to the nearest court, comparing the positions in 2010 and 2019 shows that there has been a significant increase in the number of areas in Wales which are more than 20 miles from a Magistrates’ Court 845 . 
cy-gb	8.10  Er bod y pellter bras i lys neu ganolfan gwrandawiadau yn ddangosydd y bu'n rhaid ei ddefnyddio'n ofalus yng Nghymru 844  erioed oherwydd natur y ddaearyddiaeth a'r system ffyrdd, dengys dadansoddiad o'r newid yn y pellter bras rhwng ardaloedd lleol a'r llys agosaf, gan gymharu'r sefyllfa yn 2010 a 2019, y bu cynnydd sylweddol yn nifer yr ardaloedd yng Nghymru sy'n fwy nag 20 milltir o Lys Ynadon 845 . 

en-gb	In fact there are many locations which are over 30 miles from a Magistrates’ Court. 
cy-gb	Yn wir, mae sawl lleoliad sydd dros 30 milltir o Lys Ynadon. 

en-gb	8.11  There are particular difficulties for litigants and witnesses in Mid, West and North West Wales. 
cy-gb	8.11  Mae ymgyfreithwyr a thystion yn y canolbarth, y gorllewin a'r gogleddorllewin yn wynebu anawsterau penodol. 

en-gb	As can be seen from the map at Figure 51, there is an arc stretching from Wrexham to Swansea where there are few court and tribunal buildings. 
cy-gb	Fel mae'r map yn Ffigur 51 yn ei ddangos, ceir crymlin rhwng Wrecsam ac Abertawe lle mae prin yw nifer y llysoedd ac adeiladau tribiwnlysoedd. 

en-gb	For example, a person needing to travel to the Aberystwyth Justice Centre from Cardigan would have a two hour journey using public transport. 
cy-gb	Er enghraifft, byddai angen i rywun o Aberteifi a oedd am fynd i Ganolfan Gyfiawnder Aberystwyth deithio dwy awr ar fws. 

en-gb	There are no courts in Anglesey. 
cy-gb	Nid oes unrhyw lysoedd ar Ynys Môn. 

en-gb	The quickest way to travel from Llangefni in Anglesey to Caernarfon is by car, but anyone travelling to court by public transport would face a 90-minute journey on two buses. 
cy-gb	Y ffordd gyflymaf o deithio o Langefni i Gaernarfon yw mynd mewn car, ond ar drafnidiaeth gyhoeddus byddai angen dal dau fws a byddai'r daith yn para 90 munud. 

en-gb	In many rural areas there is no public transport option 846 . 
cy-gb	Mewn llawer o ardaloedd gwledig nid oes unrhyw drafnidiaeth gyhoeddus ar gael 846 . 

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	Digital services
cy-gb	Gwasanaethau digidol

en-gb	8.12 
cy-gb	8.12 

en-gb	The creation of the online court, which we have explained at paragraphs 5.20  and following, is intended to facilitate access to justice at a lower cost and make participation in a case easier by reducing the need to attend court 847 . 
cy-gb	 Bwriedir i'r broses o greu'r llys ar-lein, a eglurwyd gennym ym mharagraffau 5.20  ac wedi hynny, hwyluso mynediad at gyfiawnder am gost is, a'i gwneud hi'n haws cymryd rhan mewn achos drwy leihau'r angen i fynd i'r llys 847 . 

en-gb	8.13 
cy-gb	8.13 

en-gb	It was always a condition of the closures made in and after 2016 that high quality video and digital systems would be provided so that access to justice was maintained. 
cy-gb	Roedd bob amser yn amod cau safleoedd yn 2016 ac ar ôl hynny y byddai systemau fideo a digidol o ansawdd uchel ar gael er mwyn cynnal mynediad at gyfiawnder. 

en-gb	Progress is being made in the digitalisation of court services and the provision of online procedures. 
cy-gb	Gwneir cynnydd o ran digideiddio gwasanaethau llys a darparu gweithdrefnau ar-lein. 

en-gb	For example, money claims for up to £100,000 can be made online, as can divorce applications. 
cy-gb	Er enghraifft, gellir gwneud hawliadau ariannol o hyd at £100,000 ar-lein, ynghyd â cheisiadau am ysgariad. 

en-gb	The Social Security and Child Support Tribunal has also digitalised some of its processes. 
cy-gb	Arsylwadau yn Adroddiad y Pwyllgor Dethol ar Lysoedd y Sesiwn Fawr yn 1871 mewn perthynas â'r pellter rhwng yr Wyddgrug a Rhuthun.

en-gb	In 2018, the remote witness video link facility in Cadoxton, Barry 849  was booked a total of 19 times for witnesses to give evidence in Barry at trials taking place at Cardiff Magistrates’ Court. 
cy-gb	Yn 2018, cafodd y cyfleuster cyswllt fideo ar gyfer rhoi tystiolaeth o bell yn Nhregatwg, y Barri 849  ei archebu 19 gwaith er mwyn i dystion roi tystiolaeth yn y Barri mewn treialon a oedd yn cael eu cynnal yn Llys Ynadon Caerdydd. 

en-gb	Lord Hodge (2019) Law and technological change, British Irish Commercial Bar Association, Signet Library, Edinburgh: 
cy-gb	847  Yr Arglwydd Hodge (2019) Law and technological change, British Irish Commercial Bar Association, Llyfrgell Signet, Caeredin: 

en-gb	This was a very low utilisation rate; the bookings resulted in four evidence sessions 850 . 
cy-gb	Felly, defnydd bach iawn a wnaed ohono; defnyddiwyd y cyfleuster i roi tystiolaeth bedair gwaith mewn gwirionedd 850 . 

en-gb	However, as we set out at paragraphs 8.34  and following below, the potential advantages of these digital reforms have not yet been realised in Wales. 
cy-gb	Fodd bynnag, fel rydym yn ei nodi ym mharagraffau 8.34  ac wedi hynny isod, nid yw manteision posibl y diwygiadau digidol hyn wedi cael eu profi yng Nghymru eto. 

en-gb	This is largely because of the failure to take account of the access to broadband and video networks in Wales.
cy-gb	Y prif reswm dros hyn yw'r methiant i ystyried mynediad at fand eang a rhwydweithiau fideo  yng Nghymru.

en-gb	5. the standard of court and tribunal facilities
cy-gb	5. safon cyfleusterau llysoedd a thribiwnlysoedd

en-gb	8.14 
cy-gb	8.14 

en-gb	Court and tribunal facilities need to be fit for purpose. 
cy-gb	 Mae angen i gyfleusterau llysoedd a thribiwnlysoedd fod yn addas at y diben. 

en-gb	We have visited the Civil Justice Centre in Cardiff. 
cy-gb	Rydym wedi ymweld â'r Ganolfan Cyfiawnder Sifil yng Nghaerdydd. 

en-gb	It is unfit for purpose. 
cy-gb	Nid yw'n addas at y diben. 

en-gb	The capital city of Wales needs a court building suited to the trial of civil, administrative law and family cases. 
cy-gb	Mae angen i brifddinas Cymru gael adeilad llys sy'n addas ar gyfer treialon achosion sifil, cyfraith weinyddol a theulu. 

en-gb	HMCTS is in discussions with Cardiff Council about alternative locations 851  but so far nothing has been agreed. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wrthi'n trafod lleoliadau amgen 851  gyda Chyngor Caerdydd, ond hyd yn hyn ni chytunwyd ar unrhyw beth. 

en-gb	When the Supreme Court sat in Cardiff in July 2019, it used the Assembly building. 
cy-gb	Pan eisteddodd y Goruchaf Lys yng Nghaerdydd ym mis Gorffennaf 2019, defnyddiodd adeilad y Cynulliad. 

en-gb	A court building fit for a capital city is urgently required in Cardiff; it should be linked to a professional hub. 
cy-gb	Mae angen adeilad llys sy'n addas ar gyfer prifddinas yng Nghaerdydd fel mater o frys; dylai fod yn gysylltiedig â chanolfan broffesiynol.  

en-gb	The contrast between what exists in London, Edinburgh and Belfast makes it clear that the current position in Cardiff is untenable 852 . 
cy-gb	Mae'r gwrthgyferbyniad â'r hyn sy'n bodoli yn Llundain, Caeredin a  Belfast yn ei gwneud hi'n glir na all y sefyllfa bresennol yng  Nghaerdydd barhau 852 .  

en-gb	8.15 
cy-gb	8.15 

en-gb	Court and tribunal venues also need to be accessible and have appropriate facilities for court users. 
cy-gb	Mae angen i leoliadau llysoedd a thribiwnlysoedd hefyd fod yn hygyrch a chynnig cyfleusterau priodol i ddefnyddwyr llysoedd. 

en-gb	HMCTS has said it is committed to ensuring that access to courts and tribunals are available for all court users. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wedi dweud ei fod yn ymrwymedig i sicrhau bod pawb yn gallu defnyddio llysoedd a thribiwnlysoedd. 

en-gb	Pursuant to the Equality Act 2010, there is a reasonable adjustments policy in place to accommodate those with particular access requirements. 
cy-gb	Yn unol â Deddf Cydraddoldeb 2010, mae polisi addasiadau rhesymol ar waith i fodloni gofynion mynediad penodol. 

en-gb	The aim is to list cases at suitable venues when there are access needs. 
cy-gb	Y nod yw rhestru achosion mewn lleoliadau addas lle mae anghenion mynediad. 

en-gb	Where access issues do arise for court users, various mitigating steps are explored, including video-conferencing from a remote site, the use of judicial or staff lifts, or later start times for those who require longer to travel to court. 
cy-gb	Lle bydd angen diwallu anghenion mynediad defnyddwyr llysoedd, ystyrir camau lliniaru amrywiol, gan gynnwys fideogynadledda o safle o bell, defnyddio lifftiau staff neu'r farnwriaeth, neu amseroedd dechrau hwyrach lle bydd angen mwy o amser ar rywun i deithio i'r llys. 

en-gb	HMCTS told us that at least one court room at every court building in Wales is accessible for a disabled court user such as a witness, member of the public or a defendant on bail. 
cy-gb	Dywedodd Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM fod o leiaf un ystafell llys ym mhob adeilad llys yng Nghymru yn hygyrch i ddefnyddiwr llys anabl megis tyst, aelod o'r cyhoedd neu ddiffynnydd ar fechnïaeth. 

en-gb	There are six courts centres which do not provide access for disabled defendants in custody. 
cy-gb	Ceir chwe canolfan llysoedd lle nad oes mynediad i ddiffynyddion anabl sydd yn y ddalfa. 

en-gb	There is more limited access for staff and judicial office holders. 
cy-gb	Ceir mynediad mwy cyfyngedig i staff a deiliaid swyddi barnwrol. 

en-gb	It is managed by deploying them to more accessible venues . 
cy-gb	Ymdrinnir â hyn drwy eu hanfon i leoliadau mwy hygyrch 853 . 

en-gb	However, it is regrettable that the deployment of staff and magistrates or judges should be dictated by the accessibility of venues rather than by what work they are able to do. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae'n anffodus mai hygyrchedd lleoliadau sy'n pennu'r defnydd a wneir o staff ac ynadon neu farnwyr, yn hytrach na'r gwaith y gallant ei wneud. 

en-gb	6. Facilities for victims, witnesses and children
cy-gb	6. Cyfleusterau i ddioddefwyr, tystion a phlant

en-gb	8.16  Appropriate facilities need to be available for victims and witnesses as we have set out in paragraphs 4.47  and following. 
cy-gb	Mae angen i gyfleusterau priodol fod ar gael i ddioddefwyr a thystion fel rydym wedi'i nodi ym mharagraffau 4.47  ac wedi hynny. 

en-gb	In criminal courts, in accordance with the Code of Practice for Victims of Crime and Witness Charter, victims of crime that have been called as witnesses are entitled to enter a court through a different entrance from the defendant and to sit in a separate waiting area. 
cy-gb	Mewn llysoedd troseddol, yn unol â'r Cod Ymarfer ar gyfer Dioddefwyr Troseddau a'r Siarter i Dystion, caiff dioddefwyr troseddau a alwyd fel tystion ddefnyddio mynedfa wahanol i'r diffynnydd i fynd i mewn i'r llys, ac eistedd mewn ardal aros ar wahân. 

en-gb	Other witnesses may also seek special measures to use a separate entrance and waiting area. 
cy-gb	Gall tystion eraill hefyd geisio mesurau arbennig i ddefnyddio mynedfa ac ardal aros ar wahân.  

en-gb	In family courts, vulnerable parties and witnesses are also able to request the use of a separate entrance and waiting area. 
cy-gb	Mewn llysoedd teulu, gall tystion a phartïon agored i niwed hefyd ofyn am gael defnyddio mynedfa ac ardal aros ar wahân. 

en-gb	Court staff make alternative arrangements wherever possible if dedicated separate entrances or waiting areas are not available. 
cy-gb	Bydd staff llysoedd yn gwneud trefniadau amgen lle bynnag y bo modd os nad oes mynedfeydd nac ardaloedd aros ar wahân ar gael. 

en-gb	HMCTS has introduced over 300 privacy screens across England and Wales in family courts over the last two years so that vulnerable parties and witnesses can be shielded from an alleged abuser in the courtroom. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wedi cyflwyno dros 300 o sgriniau preifatrwydd ledled Cymru a Lloegr mewn llysoedd teulu dros y ddwy flynedd ddiwethaf, fel y gall tystion a phartïon agored i niwed gael eu cysgodi rhag camdriniwr honedig yn yr ystafell llys. 

en-gb	HMCTS is also currently introducing an additional 295 privacy screens for use in 111 Crown and Magistrates’ courts across England and Wales. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM hefyd wrthi'n cyflwyno 295 o sgriniau preifatrwydd ychwanegol i'w defnyddio mewn 111 o Lysoedd Sirol ac Ynadon ledled Cymru a Lloegr. 

en-gb	Video links are also used either from a secure location within a court building or from a remote location.
cy-gb	Hefyd, defnyddir cysylltiadau fideo naill ai o leoliad diogel mewn adeilad llys neu o leoliad o bell.

en-gb	8.17  HMCTS is completing a detailed audit of facilities available for victims and witnesses of crime and vulnerable parties in criminal and family courts in England and Wales in 2019. 
cy-gb	8.17  Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wrthi'n cwblhau archwiliad manwl o'r cyfleusterau sydd ar gael i ddioddefwyr a thystion troseddau a phartïon agored i niwed mewn llysoedd troseddol a theulu yng Nghymru a Lloegr yn 2019. 

en-gb	8.18  If children and young people have to attend court as defendants, victims or witnesses, appropriate provision should be available in the court building and court room. 
cy-gb	8.18  Os oes rhaid i blant a phobl ifanc fynd i'r llys fel diffynyddion, dioddefwyr neu dystion, dylid sicrhau bod darpariaeth briodol ar gael yn adeilad y llys a'r ystafell llys. 

en-gb	In Wales’ 14 magistrates’ courts, only two have specific youth courts without secure docks and separate entrances. 
cy-gb	Yng Nghymru, o blith y 14 o lysoedd ynadon a leolir yma, dim ond dau sydd â llysoedd ieuenctid penodol heb ddociau diogel a mynedfeydd ar wahân. 

en-gb	Another court has a specific youth court, but not a separate entrance. 
cy-gb	Mae gan lys arall lys ieuenctid penodol, ond nid oes ganddo fynedfa ar wahân. 

en-gb	Dedicated youth courts are routinely listed on specific days, but these are in courtrooms with a secure dock and no separate entrance . 
cy-gb	Rhestrir llysoedd ieuenctid dynodedig yn rheolaidd ar ddiwrnodau penodol, ond mae'r rhain mewn ystafelloedd llys sydd â doc diogel a dim mynedfa  ar wahân .

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	848.
cy-gb	848.

en-gb	Part 2: 
cy-gb	Rhan 2: 

en-gb	Future provision that Wales needs 
cy-gb	y ddarpariaeth sydd ei hangen ar Gymru yn y dyfodol

en-gb	8.19  We next turn to examine what needs to be done in Wales to ensure proper access to justice before the courts and tribunals for the people of Wales.
cy-gb	8.19  Nesaf, trown at yr hyn sydd angen ei wneud yng Nghymru er mwyn sicrhau mynediad priodol at gyfiawnder gerbron y llysoedd a'r tribiwnlysoedd i bobl Cymru.

en-gb	1. the future plans of hmCts
cy-gb	1. Cynlluniau Gwasanaeth Llysoedd a thribiwnlysoedd EM at  y dyfodol

en-gb	8.20 We asked for an assurance that there will be no more court closures. 
cy-gb	8.20 Gwnaethom ofyn am sicrwydd na chaiff mwy o lysoedd eu cau. 

en-gb	None has been forthcoming. 
cy-gb	Ni chafwyd hynny. 

en-gb	We were told that there were no current plans to close more court buildings in Wales. 
cy-gb	Dywedwyd wrthym nad oedd unrhyw gynlluniau ar y gweill i gau mwy o adeiladau llys yng Nghymru. 

en-gb	HMCTS has, however, published a response to a consultation on its estate 855 , which adopts new principles by which any future closure of buildings will be considered. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM wedi cyhoeddi ymateb i ymgynghoriad ar ei ystad , sy'n mabwysiadu egwyddorion newydd i'w dilyn wrth ystyried cau unrhyw adeiladau yn y dyfodol. 

en-gb	HMCTS maintains that any further closures will be based on evidence, and it is more likely to look at the issue on a site by site basis rather than large blocks of closures 856 . 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn haeru y bydd unrhyw benderfyniad i gau safle yn y dyfodol yn seiliedig ar dystiolaeth a'i fod yn fwy tebygol o ystyried y mater fesul safle, yn hytrach na chau sawl safle ar yr un pryd . 

en-gb	In the consultation, HMCTS said that it would be reasonable for court users to leave their home at 7:30am and return by 7:30pm. 
cy-gb	Yn yr ymgynghoriad, dywedodd Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM y byddai'n rhesymol i ddefnyddwyr llysoedd adael eu cartrefi am 7:30am a dychwelyd am 7:30pm. 

en-gb	We do not consider this acceptable as it does not take into account child care and family needs or the length of the day. 
cy-gb	Nid ystyriwn fod hyn yn dderbyniol am nad yw'n ystyried gofal plant nac anghenion teuluol, na hyd y diwrnod. 

en-gb	As we have pointed out at paragraph 4.51,  long distances to court, particularly if the notice is short, may lead to people failing to attend to give evidence. 
cy-gb	Fel rydym wedi'i nodi ym mharagraff  4.51,  gall yr angen i deithio cryn bellter i'r llys, yn enwedig ar fyr rybudd, olygu na fydd pobl yn bresennol i roi tystiolaeth.

en-gb	8.21  HMCTS’ Fit for the Future consultation stated that: 
cy-gb	8.21  Nododd ymgynghoriad Parod at y Dyfodol  Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM: 

en-gb	8.21.1  Llangefni Shire Hall was available once a fortnight for civil and family matters and likewise for Magistrates’ Court work . 
cy-gb	8.21.1  Roedd Neuadd y Dref Llangefni ar gael unwaith bob pythefnos ar gyfer materion sifil a theulu ac unwaith bob pythefnos ar gyfer gwaith y Llys Ynadon 857 . 

en-gb	However, the evidence given to us was that Llangefni is not being used for court sittings . 
cy-gb	Fodd bynnag, yn ôl y dystiolaeth a roddwyd i ni, nid yw'r llys yn eistedd yn Llangefni 858 . 

en-gb	8.21.2  Abergele Town Hall has been used for civil and family cases and will be used for Social Security and Child Support and Employment tribunals.
cy-gb	8.21.2  Mae Neuadd y Dref Abergele wedi’i defnyddio ar gyfer achosion sifil a theulu a bydd yn cael ei defnyddio ar gyfer tribiwnlysoedd Cyflogaeth a Nawdd Cymdeithasol a  Chynnal Plant. 

en-gb	8.22 The evidence we received was that Knighton in Powys has also been used as an alternative location for the Social Security and Child Support Tribunal 859 . 
cy-gb	8.22 Nododd y dystiolaeth a gawsom fod Trefyclo ym Mhowys hefyd wedi'i defnyddio fel lleoliad amgen ar gyfer y Tribiwnlys Nawdd Cymdeithasol a Chynnal Plant 859 . 

en-gb	Following a technological upgrade at the hearing centre for the Social Security and Child Support Tribunal in Cardiff, there will be a trial period where hearings take place on Skype between the hearing centre and a Citizens Advice office in a location where there is no longer a venue 860 . 
cy-gb	Yn dilyn gwaith i uwchraddio'r dechnoleg yng nghanolfan gwrandawiadau'r Tribiwnlys Nawdd Cymdeithasol a Chynnal Plant yng Nghaerdydd, ceir cynllun peilot i gynnal gwrandawiadau drwy Skype, rhwng y ganolfan gwrandawiadau a swyddfa Cyngor ar Bopeth mewn lleoliad lle nad oes safle mwyach 860 . 

en-gb	However, there is no timescale for this trial period. 
cy-gb	Fodd bynnag, nid oes amserlen ar gyfer y cynllun peilot hwn. 

en-gb	8.23 It is clear that there should be no more court closures in Wales unless and until a clear overall strategy for Wales is produced. 
cy-gb	8.23 Mae'n amlwg na ddylid cau mwy o lysoedd yng Nghymru oni fydd a hyd nes y cyflwynir strategaeth gyffredinol glir ar gyfer Cymru. 

en-gb	2. the need for a strategy 
cy-gb	2. yr angen am strategaeth 

en-gb	8.24 
cy-gb	8.24 

en-gb	There has been and there is no proper strategy for court and tribunal provision in Wales. 
cy-gb	Ni fu ac nid oes strategaeth briodol ar gyfer y llysoedd a'r tribiwnlysoedd yng Nghymru. 

en-gb	In Chapter 3 we described how cutting back on legal aid without providing an integrated plan for alternative provision (such as properly funding the third sector or investing in technology to assist litigants) has had an adverse effect on the people of Wales. 
cy-gb	Ym Mhennod 3, gwnaethom ddisgrifio'r ffordd mae lleihau cymorth cyfreithiol heb ddarparu cynllun integredig am ddarpariaeth amgen (megis ariannu'r trydydd sector yn briodol neu fuddsoddi mewn technoleg i gynorthwyo ymgyfreithwyr) wedi cael 

en-gb	In the same way, court closures should only have taken place, as had been agreed as part of the HMCTS reform programme, after fulfilment of the condition that closures would be met by:
cy-gb	Yn yr un modd, dylid bod ond wedi cau llysoedd, fel y cytunwyd arno fel rhan o raglen ddiwygio, ar ôl bodloni amod eu cau drwy:

en-gb	8.24.1  the use of locations other than court buildings for the hearing of local cases, either on a regular basis or when the nature of a particular case required it; and
cy-gb	8.24.1  defnyddio lleoliadau heblaw adeiladau llysoedd i wrando achosion lleol, naill ai'n rheolaidd neu pan fo natur achos penodol yn gofyn am hynny;

en-gb	8.24.2  the establishment of a robust high quality video link system and effective digitalisation accessible to all.
cy-gb	8.24.2  sefydlu system cyswllt fideo gadarn, o ansawdd uchel, a chyflawni gwaith digideiddio effeithiol i bawb.

en-gb	Given the geography and demography of Wales, the dearth of public transport and the state of the digital network, there is after the extensive court closures little alignment between the justice system and communities and people in Wales 861 . 
cy-gb	8.25 O ystyried daearyddiaeth a demograffeg Cymru, sefyllfa ddifrifol trafnidiaeth gyhoeddus a chyflwr y rhwydwaith digidol, ar ôl cau llysoedd i'r fath raddau, prin y mae cysylltiad rhwng y system gyfiawnder a chymunedau a phobl Cymru . 

en-gb	As set out in paragraph 8.11,  the evidence was clear: 
cy-gb	Fel y nodir ym mharagraff 8.11 , roedd y dystiolaeth yn glir: 

en-gb	8.25.1  The Bar Council of England and Wales was “ troubled by the geographical lack of access to justice that arises from a combination of court closures and limited public transport. 
cy-gb	8.25.1  Nododd Cyngor y Bar Cymru a Lloegr ei fod yn “ troubled by the geographical lack of access to justice that arises from a combination of court closures and limited public transport. 

en-gb	Courts should be relatively local, for accessibility and legitimacy, both in Wales and in England .” They also pointed out that residents in Wales need better access to the Court of Protection and the Intellectual Property/enterprise small claims track that only sit in London . 
cy-gb	Courts should be relatively local, for accessibility and legitimacy, both in Wales and in England. ” Hefyd, nododd fod angen i drigolion Cymru gael gwell mynediad at y Llys Gwarchod a'r system ar gyfer hawliadau bychain Eiddo Deallusol/menter sydd ond yn eistedd yn Llundain . 

en-gb	 WS036 Bar Council: 
cy-gb	 WS036 Cyngor y Bar: 

en-gb	2.
cy-gb	2. 

en-gb	8.25.2 Two observations were made by retired senior members of the judiciary regarding court locations and closures. 
cy-gb	8.25.2 Gwnaed dau arsylwad gan uwch-aelodau o'r farnwriaeth oedd wedi ymddeol ynghylch lleoliadau llysoedd a'u cau. 

en-gb	Sir Roderick Evans said that “[S] pending criteria and administrative templates set in London for England and Wales may be suitable for England but not necessarily suitable for Wales ”, whilst Sir Malcolm Pill asked “[I] f a Welsh public body decides where hospitals are built in Wales, should not a Welsh public body decide where courts are built? ” .
cy-gb	Dywedodd Syr Roderick Evans “[S] pending criteria and administrative templates set in London for England and Wales may be suitable for England but not necessarily suitable for Wales ”, tra gofynnodd Syr Malcolm Pill “[I] f a Welsh public body decides where hospitals are built in Wales, should not a Welsh public body decide where courts are built? ” 863 .

en-gb	8.25.3  Family law cases present a particular problem in Mid Wales, where the closure of courts requires legal representatives to travel long distances across rural Wales to attend routine hearings, ranging from Prestatyn or Caernarfon to  Merthyr Tydfil . 
cy-gb	8.25.3  Mae achosion cyfraith teulu yn broblem benodol yn y canolbarth, lle mae'r penderfyniad i gau'r llysoedd yn gofyn i gynrychiolwyr cyfreithiol deithio cryn bellter ledled cefn gwlad Cymru i fynychu gwrandawiadau rheolaidd, yn amrywio o Brestatyn neu Gaernarfon i Ferthyr Tudful 864 . 

en-gb	8.26 This problem is exacerbated by the fact that there has been a failure to produce any court estate strategy for Wales over many decades. 
cy-gb	8.26 Gwaethygir y broblem hon gan y ffaith y bu methiant i lunio unrhyw fath o strategaeth ar gyfer ystad y llysoedd yng Nghymru ers sawl degawd. 

en-gb	A decision to build a court at a particular location depended on random factors such as the availability of funds at the end of a financial year, political pressure or the place of a location in the list kept by the predecessor departments to the Ministry of Justice. 
cy-gb	Byddai penderfyniad i adeiladu llys mewn lleoliad penodol yn dibynnu ar ffactorau ar hap megis faint o arian oedd ar gael ar ddiwedd blwyddyn ariannol, pwysau gwleidyddol neu safle lleoliad yn y rhestr a gadwyd gan adrannau rhagflaenol y Weinyddiaeth Gyfiawnder. 

en-gb	An example of the failure to plan properly is the inclusion of Abergavenny Magistrates’ Court in the 2010 consultation list for closure despite it being refurbished and re-opened in that year . 
cy-gb	Enghraifft o'r methiant i gynllunio'n briodol fu cynnwys Llys Ynadon y Fenni yn rhestr gau ymgynghoriad 2010 er iddo gael ei adnewyddu a'i ailagor y flwyddyn honno 865 . 

en-gb	The Court has subsequently closed. 
cy-gb	Mae'r Llys wedi cau erbyn hyn. 

en-gb	3. A proposed strategy 
cy-gb	3. strategaeth arfaethedig 

en-gb	8.27 
cy-gb	8.27 

en-gb	A strategy is clearly needed for Wales. 
cy-gb	 Mae'n amlwg bod angen strategaeth ar Gymru. 

en-gb	It should be worked out in Wales and determined in Wales to meet the needs of its people and take into account geography, demography, diversity, communications and the state of the digital network. 
cy-gb	Dylai gael ei llunio a'i phennu yng Nghymru er mwyn diwallu anghenion ei phobl ac ystyried daearyddiaeth, demograffeg, amrywiaeth, cysylltiadau a chyflwr y rhwydwaith digidol. 

en-gb	It will need to take into account the issues of accessibility and the needs of victims and children, which we have set out. 
cy-gb	Bydd angen iddi ystyried hygyrchedd ac anghenion dioddefwyr a phlant, a nodwyd gennym. 

en-gb	It will also be necessary to take account of the fact that building and maintaining buildings that are used solely for courts and tribunals is a considerable cost, particularly when the building may only be used once a week or once a month. 
cy-gb	Bydd hefyd angen iddi ystyried y ffaith bod adeiladu a chynnal a chadw adeiladau sydd ond yn cael eu defnyddio at ddiben llysoedd a thribiwnlysoedd yn gostus, yn enwedig pan mai dim ond unwaith yr wythnos neu unwaith y mis y gall yr adeilad gael ei ddefnyddio. 

en-gb	8.28 
cy-gb	8.28 

en-gb	There has been a much greater readiness in Scotland and Northern Ireland to keep buildings open even though they are not used on a daily basis. 
cy-gb	Mae llawer mwy o barodrwydd yn yr Alban a Gogledd Iwerddon i gadw adeiladau ar agor, er nad ydynt yn cael eu defnyddio bob dydd. 

en-gb	In Scotland, there are obvious geographical considerations, including those of the Highlands and Islands that make the provision of court services difficult to provide. 
cy-gb	Yn yr Alban, mae ystyriaethau daearyddol amlwg, gan gynnwys yr Ucheldiroedd a'r Ynysoedd, sy'n ei gwneud hi'n anodd darparu gwasanaethau llysoedd. 

en-gb	The Sheriff Courts, which deal with a whole range of cases, provide justice at the most local levels although there is an acceptance that people in rural areas have to travel to access specialist services. 
cy-gb	Mae Llysoedd y Siryfion, sy'n delio â phob math o achosion, yn gweinyddu cyfiawnder ar y lefel fwyaf lleol, er y derbynnir bod yn rhaid i bobl mewn ardaloedd gwledig deithio i gael gafael ar wasanaethau arbenigol. 

en-gb	Ten Sheriff Courts closed between November 2013 and January 2015. 
cy-gb	Gwnaeth deg o Lysoedd y Siryfion gau rhwng mis Tachwedd 2013 a mis Ionawr 2015. 

en-gb	The network has been designed to keep to a minimum any increase in travel distance, travel time and costs for court users 866 . 
cy-gb	Mae'r rhwydwaith wedi'i gynllunio i sicrhau bod unrhyw gynnydd mewn pellter teithio, 

en-gb	The Courts and Tribunals Service of Northern Ireland has explored the rationalisation of court facilities. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Gogledd Iwerddon wedi ystyried rhesymoli cyfleusterau llysoedd. 

en-gb	There were two court closures in 2012 867 .
cy-gb	Caewyd dau lys yn 2012 .

en-gb	8.29 
cy-gb	864 

en-gb	We do not think it a realistic or proportionate use of resources in Wales to return to the position of dedicated court buildings in many areas as in the past. 
cy-gb	8.29 Ni chredwn fod dychwelyd i adeiladau llys dynodedig mewn sawl ardal, fel yr hyn a welwyd yn y gorffennol, yn ddefnydd realistig na chymesur o adnoddau yng Nghymru. 

en-gb	It is necessary to take into account not only the current form of court and tribunal proceedings, but the problem-solving courts, ombudsmen, alternative dispute resolution measures we have recommended in the criminal, civil, administrative and family law (Chapters 3-7). 
cy-gb	Mae angen ystyried nid yn unig natur bresennol achosion llys a thribiwnlysoedd, ond y llysoedd datrys problemau, yr ombwdsmyn a'r mesurau datrys anghydfod amgen rydym wedi'u hargymell yn y gyfraith droseddol, sifil, weinyddol a theulu (Penodau 3-7). 

en-gb	8.30 Such a strategy must be drawn up so that it takes into account the following which we describe in more detail in the following paragraphs: 
cy-gb	8.30 Rhaid llunio strategaeth o'r fath fel ei bod yn ystyried y canlynol a ddisgrifir yn fanylach gennym yn y paragraffau canlynol: 

en-gb	Occasional use of buildings.
cy-gb	Defnydd achlysurol o adeiladau

en-gb	Buildings shared with advice services.
cy-gb	Adeiladau a rennir â gwasanaethau cyngor

en-gb	Use of video links and digital technology.
cy-gb	Defnydd o gysylltiadau fideo a thechnoleg ddigidol

en-gb	occasional use of buildings
cy-gb	a)  Defnydd achlysurol o adeiladau

en-gb	Until well into the second half of the Twentieth Century, courts sat in buildings that had other purposes and were used from time to time as courts. 
cy-gb	8.31  Tan ymhell drwy ail hanner yr Ugeinfed Ganrif, byddai llysoedd yn eistedd mewn adeiladau â dibenion eraill a byddent yn cael eu defnyddio fel llysoedd o bryd i'w gilydd. 

en-gb	One example was the use of the Council Chamber in the Swansea City Civic Buildings. 
cy-gb	Un enghraifft oedd y defnydd o Siambr y Cyngor yn Adeiladau Dinesig Dinas Abertawe. 

en-gb	In Wales, we see the return to the use of such buildings, sometimes referred to as ‘pop up’ courts, as a necessary part of the strategy. 
cy-gb	Yng Nghymru, gwelwn ddychwelyd i ddefnyddio'r fath adeiladau yn rhan angenrheidiol o'r strategaeth.

en-gb	There are clearly practical considerations such as the volume of business , the provision of adequate security and the maintenance of the perception of the independence of the courts. 
cy-gb	8.32 Yn amlwg, mae ystyriaethau ymarferol fel faint o fusnes a wneir 868 , darparu diogelwch digonol a chynnal y canfyddiad o annibyniaeth y llysoedd. 

en-gb	These have to be balanced against the need for visible local justice, problem-solving courts in the locality they serve, particularly for criminal cases and family cases, and the convenience of the people of Wales. 
cy-gb	Rhaid i'r rhain gael eu cydbwyso â'r angen am gyfiawnder lleol amlwg, llysoedd datrys problemau yn yr ardal a wasanaethir ganddynt, yn enwedig ar gyfer achosion troseddol ac achosion teulu, a'u natur gyfleus i bobl Cymru. 

en-gb	If more justice related use can be found for a building, all the better. 
cy-gb	Gorau po fwyaf o ddefnydd cysylltiedig â chyfiawnder y gellir ei wneud o adeilad. 

en-gb	However, we cannot envisage provision of proper access to justice in Wales without the occasional use of buildings even if it is only for local sittings of the courts, tribunals or for alternative dispute resolutions. 
cy-gb	Fodd bynnag, ni allwn ragweld y darperir mynediad priodol at gyfiawnder yng Nghymru heb wneud defnydd achlysurol o adeiladau, hyd yn oed os mai'r unig ddiben yw i lysoedd a thribiwnlysoedd eistedd yn lleol, neu i ddatrys anghydfodau mewn ffyrdd amgen.

en-gb	8.Buildings shared with advice services
cy-gb	b)  Adeiladau a rennir â gwasanaethau cyngor

en-gb	8.33 As will be apparent from what we have recommended in paragraphs 4.178  and 7.107,  there will be a need to locate services (or at least the coordination of such services) that underpin a problem-solving approach in or near to the location at which the court has sat. 
cy-gb	8.33 Fel y bydd yn amlwg o'r hyn rydym wedi'i argymell ym mharagraffau 4.178  a 7.107 , bydd angen lleoli gwasanaethau (neu o leiaf gydgysylltu gwasanaethau o'r fath) sy'n sail i ddull o ddatrys problemau yn y lleoliad lle mae'r llys wedi eistedd, neu'n agos ato. 

en-gb	Similarly, as we envisage a much clearer and coordinated approach amongst those in third sector organisations who provide advice, the location of those advice services in one location, either in a building used for court and tribunal hearings or near to such a building, needs to be considered as part of an overall strategy. 
cy-gb	Yn yr un modd, gan ein bod yn rhagweld dull llawer cliriach a chydgysylltiedig o weithredu ymhlith y rheini mewn sefydliadau trydydd sector sy'n darparu cyngor, mae angen i leoliad y gwasanaethau cyngor hynny mewn un lleoliad, naill ai mewn adeilad a ddefnyddir ar gyfer gwrandawiadau llysoedd a thribiwnlysoedd neu'n agos at adeilad o'r fath, gael ei ystyried fel rhan o strategaeth gyffredinol. 

en-gb	use of video links and digital technology
cy-gb	c)  Defnyddio cysylltiadau fideo a thechnoleg ddigidol

en-gb	The third complementary solution is the use of online, video and  digital communications; these are intended to, and should, go a long way to offsetting the impact of cuts and closures elsewhere in the justice system. 
cy-gb	8.34  Y trydydd ateb ategol yw'r defnydd o gysylltiadau ar-lein, fideo a digidol; bwriedir i'r rhain, a dylai'r rhain, helpu i leddfu effaith toriadau a chau adeiladau mewn rhannau eraill o'r system gyfiawnder. 

en-gb	We have used video links extensively in the course of our work, with assistance of support staff at hand. 
cy-gb	8.35 Rydym wedi gwneud cryn ddefnydd o gysylltiadau fideo yn ystod ein gwaith, gyda chymorth staff. 

en-gb	We have found that if the systems are robust and supported by adequate bandwidth, a good public fibre optic network and good support staff, the taking of evidence in such a way is excellent; on occasions we have linked four different locations and frequently used Skype at some locations. 
cy-gb	Nodwyd gennym, os bydd y systemau'n gadarn ac yn cael eu cefnogi gan led band digonol, rhwydwaith ffibr optig cyhoeddus da a staff cymorth da, fod cymryd tystiolaeth yn y fath fodd yn wych; ar adegau rydym wedi cysylltu pedwar lleoliad gwahanol ac wedi defnyddio Skype yn fynych mewn rhai lleoliadau. 

en-gb	The use of video links can be very effective and play a real role in providing access to justice before the courts and tribunals and for ADR without people travelling long distances. 
cy-gb	Gall y defnydd o gysylltiadau fideo fod yn effeithiol iawn a chwarae rhan bwysig yn y gwaith o sicrhau mynediad at gyfiawnder gerbron y llysoedd a'r tribiwnlysoedd, a ffyrdd amgen o ddatrys anghydfodau, heb fod angen i bobl deithio'n bell. 

en-gb	The only significant difficulty we had was linking to locations in HMCTS court buildings. 
cy-gb	8.36 Yr unig broblem sylweddol a gawsom oedd cysylltu â lleoliadau yn adeiladau llys Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM. 

en-gb	We understand that the difficulty is caused by the design of the system which was intended to link to other courts on the same system and not to sites away from the court estate. 
cy-gb	Deallwn fod y broblem yn deillio o ddyluniad y system, y bwriadwyd iddi  gysylltu â llysoedd eraill ar yr un system ac nid â safleoedd y tu allan i ystad y llysoedd. 

en-gb	The ability to use video links and digital communications depends, apart from the issue of the design of the video system on the court estate , to a great extent on whether people can access and afford the broadband or mobile technology needed in order to be able to use video and digital services . 
cy-gb	8.37 Heblaw am ddyluniad system fideo ystad y llysoedd , mae'r gallu i ddefnyddio cysylltiadau fideo a chysylltiadau digidol yn dibynnu i raddau helaeth ar b'un a all pobl fforddio a chael mynediad at y dechnoleg band eang neu symudol sydd ei hangen er mwyn defnyddio gwasanaethau fideo a digidol . 

en-gb	Ofcom’s Connected Nations Wales Report 2018  records an improving picture of coverage. 
cy-gb	Mae Adroddiad Cysylltu'r Gwledydd Cymru 2018  Ofcom yn nodi bod y sefyllfa yn gwella. 

en-gb	Ofcom claimed 90% of Wales is covered by a good 4G mobile service and 93% of homes and businesses have access to superfast broadband. 
cy-gb	Honnodd Ofcom fod gan 90% o Gymru wasanaeth symudol 4G da a bod 93% o gartrefi a busnesau yn gallu cael mynediad at fand eang cyflym iawn. 

en-gb	However, the situation on coverage is very different in parts of rural Wales. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r sefyllfa yn wahanol iawn mewn rhannau o gefn gwlad. 

en-gb	In rural Montgomeryshire, for example, almost one in five premises (19%) cannot access a workable broadband service. 
cy-gb	Yn ardal wledig Sir Drefaldwyn, er enghraifft, ni all bron un o bob pum safle (19%) gael gafael ar wasanaeth band eang sy'n gweithio'n iawn. 

en-gb	In rural Ceredigion, the figure is 17%. 
cy-gb	Yn ardal wledig Ceredigion, 17% yw'r ffigur. 

en-gb	These are the areas typically furthest from court venues. 
cy-gb	Fel rheol, rhain yw'r ardaloedd sydd bellaf o leoliadau llysoedd. 

en-gb	There is also a significant difference between the availability of broadband and take-up. 
cy-gb	Hefyd, mae gwahaniaeth mawr rhwng argaeledd band eang a'r defnydd ohono. 

en-gb	Of the homes and businesses in Wales which do have access to superfast broadband, only 38% have taken up the service. 
cy-gb	O blith y cartrefi a'r busnesau yng Nghymru sydd â mynediad at fand eang cyflym iawn, dim ond 38% sydd wedi dewis cael y gwasanaeth. 

en-gb	The percentage falls to 26% in rural Wales.  
cy-gb	Mae'r ganran yn gostwng i 26% yng Nghymru wledig. 

en-gb	This is a general issue that we understand the Welsh Government is seeking to address. 
cy-gb	Mae'r sefyllfa hon yn broblem gyffredinol y mae Llywodraeth Cymru yn ceisio ei datrys. 

en-gb	However, its importance to providing access to justice has not been sufficiently realised. 
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw ei phwysigrwydd o ran cael mynediad at gyfiawnder wedi'i gydnabod yn ddigonol. 

en-gb	All court and tribunal venues in Wales have superfast broadband . 
cy-gb	Mae gan bob llys a thribiwnlys yng Nghymru fand eang  cyflym iawn . 

en-gb	 HMCTS information.
cy-gb	 Gwybodaeth Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM. 

en-gb	The difficulties relating to broadband may go some way to explaining why people do not always realise that they could avoid going to court and deal with issues online or by video link. 
cy-gb	8.38 Gall y problemau sy'n gysylltiedig â band eang helpu i egluro pam nad yw pobl bob amser yn sylweddoli y gallent osgoi mynd i'r llys a delio â materion ar-lein neu drwy gyswllt fideo. 

en-gb	People living in Mid, West and North Wales facing a traffic offence may receive a postal requisition to attend a hearing in Llanelli and not realise they could go to a nearer court and use a video link. 
cy-gb	Gall pobl sy'n byw yn y canolbarth, y gorllewin a'r gogledd ac sydd wedi cyflawni trosedd draffig gael cais drwy'r post i fynd i wrandawiad yn Llanelli, heb sylweddoli y gallent fynd i lys agosach a defnyddio cyswllt fideo. 

en-gb	It appears from evidence that the video link facility between courts is rarely used . 
cy-gb	Ymddengys o'r dystiolaeth mai prin y defnyddir y cyswllt fideo  rhwng llysoedd . 

en-gb	 WS020 Robert Hanratty: 
cy-gb	 WS020 Robert Hanratty: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	If technology is to be a solution for access to court then there needs to be an improvement in video link connection from external locations. 
cy-gb	8.39 Os mai'r ateb i sicrhau mynediad at y llysoedd yw technoleg, mae angen gwella'r cyswllt fideo o leoliadau allanol. 

en-gb	Technology is good for most people but justice must be provided for all. 
cy-gb	Mae technoleg yn dda i'r rhan fwyaf o bobl ond rhaid darparu cyfiawnder i bawb. 

en-gb	HMCTS needs to provide free and simple to use assistance to the minority that struggle to use technology . 
cy-gb	Mae angen i Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM ddarparu cynhorthwy syml ac am ddim i'r lleiafrif sy'n ei chael hi'n anodd defnyddio technoleg . 

en-gb	This could be via a free telephone line or by reintroducing a counter service at court and tribunal venues. 
cy-gb	Gallai hyn ddigwydd drwy linell ffôn am ddim neu drwy ailgyflwyno gwasanaeth cownter mewn llysoedd a thribiwnlysoedd. 

en-gb	Continued improvement is also needed with regards to coverage of superfast broadband, especially in rural Wales. 
cy-gb	Mae hefyd angen parhau i wella'r sefyllfa o ran signal band eang cyflym iawn,  yn enwedig yng nghefn gwlad Cymru. 

en-gb	 OE028 Professor Richard Susskind: 
cy-gb	 OE028 Yr Athro Richard Susskind: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	4.  
cy-gb	4.  

en-gb	Conclusion
cy-gb	Casgliad

en-gb	8.40 A strategy should be drawn up ensuring there is proper access to justice. 
cy-gb	8.40 Dylid llunio strategaeth sy'n sicrhau bod mynediad priodol at gyfiawnder. 

en-gb	It should include: 
cy-gb	Dylai gynnwys: 

en-gb	A workable court IT network with adequate video and  digital facilities.
cy-gb	8.40.1  Rhwydwaith TG ar gyfer y llys sydd â chyfleusterau fideo a chyfleusterau digidol digonol.

en-gb	8.40.2 Free, easy to use assistance for court and tribunal users who experience difficulties with technology.
cy-gb	8.40.2  Cynhorthwy syml ac am ddim i ddefnyddwyr llysoedd a thribiwnlysoedd sy'n profi anawsterau gyda thechnoleg.

en-gb	8.40.3 Improved information available to court users on how they can access courts, tribunals and alternative dispute resolutions remotely, including undertaking hearings by video link and using online files for all cases.
cy-gb	8.40.3  Gwell gwybodaeth i ddefnyddwyr llysoedd am sut i ddefnyddio llysoedd, tribiwnlysoedd a ffyrdd amgen o ddatrys anghydfodau o bell, gan gynnwys cynnal gwrandawiadau drwy gyswllt fideo a defnyddio ffeiliau ar-lein ar gyfer pob achos.

en-gb	8.40.4 A proper digital network through broadband or 5G as it is essential in providing access to justice.
cy-gb	8.40.4  Rhwydwaith digidol priodol drwy fand eang neu 5G am fod hyn yn hanfodol er mwyn sicrhau mynediad at gyfiawnder.

en-gb	8.40.5 A court centre in Cardiff fit for a capital city. 
cy-gb	8.40.5  Canolfan llys yng Nghaerdydd sy'n addas ar gyfer prifddinas. 

en-gb	We recommend:
cy-gb	Argymhellwn y canlynol: 

en-gb	A strategy for Wales for provision of proper physical and digital access to justice before the courts, tribunals and other forms of dispute resolution should be drawn up and determined in Wales based on the needs of the people in Wales.
cy-gb	Dylid llunio a phennu strategaeth ar gyfer Cymru yn ymwneud â darparu mynediad ffisegol a digidol priodol at gyfiawnder gerbron y llysoedd, y tribiwnlysoedd, a ffyrdd eraill o ddatrys anghydfodau yng nghymru yn seiliedig ar anghenion pobl Cymru.

en-gb	CHAPTER 9
cy-gb	PENNOD 9: 

en-gb	The legal sector and the 
cy-gb	Y sector cyfreithiol ac 

en-gb	economy of Wales
cy-gb	economi Cymru

en-gb	9.  
cy-gb	9.  

en-gb	Introduction 
cy-gb	Cyflwyniad 

en-gb	9.1  Legal professionals provide an essential service to individuals and companies in Wales. 
cy-gb	9.1  Mae gweithwyr cyfreithiol proffesiynol yn darparu gwasanaeth hanfodol i unigolion a chwmnïau yng Nghymru. 

en-gb	They also make a valuable contribution to the Welsh economy in their own right. 
cy-gb	Gwnânt gyfraniad gwerthfawr hefyd i economi Cymru yn eu rhinwedd eu hunain. 

en-gb	In this Chapter, we examine the scale and nature of the legal sector in Wales; the issues it faces; and the opportunities for growth and sustainability. 
cy-gb	Yn y Bennod hon, archwiliwn faint a natur y sector cyfreithiol yng Nghymru; y problemau a wynebir ganddo; a'r cyfleoedd ar gyfer twf a chynaliadwyedd. 

en-gb	9.2  We welcomed the decision of the Welsh Government in January 2019 to commission a review of the legal sector in Wales, which was undertaken by Jomati Consultants LLP . 
cy-gb	9.2  Gwnaethom groesawu penderfyniad Llywodraeth Cymru ym mis Ionawr 2019 i gomisiynu adolygiad o'r sector cyfreithiol yng Nghymru, a gynhaliwyd gan Jomati Consultants LLP . 

en-gb	In its report published in October 2019, it analysed and made recommendations on the following: 
cy-gb	Yn ei adroddiad a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2019 dadansoddodd a gwnaeth 

en-gb	(1) the private practice and legal education market in Wales; (2) public sector support to the legal community in Wales; (3) legal practice in Wales in the light of constitutional developments; (4) innovation in legal practice in Wales and beyond; and (5) the key policy implications of the findings and a suggested action plan. 
cy-gb	(1) practisau preifat a'r farchnad addysg gyfreithiol yng Nghymru; (2) cymorth y sector cyhoeddus i'r gymuned gyfreithiol yng Nghymru; (3) practisau cyfreithiol yng Nghymru yng ngoleuni datblygiadau cyfansoddiadol; (4) arloesedd ym maes practisau cyfreithiol yng Nghymru a thu hwnt; a (5) goblygiadau polisi allweddol y canfyddiadau a chynllun gweithredu awgrymedig. 

en-gb	We have taken the Jomati report into account. 
cy-gb	Rydym wedi ystyried adroddiad Jomati. 

en-gb	There are some areas where we go further than the Jomati report, particularly apprenticeships, the need for co-operation between the legal professions, a strategy for rural and post-industrial Wales, the creation of a legal services hub in South Wales and the need to teach Welsh law to undergraduates.
cy-gb	Mae rhai meysydd lle y bwriadwn fynd ymhellach nag adroddiad Jomati, yn enwedig prentisiaethau, yr angen am gydweithrediad rhwng y proffesiynau cyfreithiol, strategaeth ar gyfer Cymru wledig ôl-ddiwydiannol, creu hwb gwasanaethau cyfreithiol yn Ne Cymru a'r angen i addysgu cyfraith Cymru i israddedigion.

en-gb	 Jomati Consultants (2019) The legal sector in Wales – a rapid review. 
cy-gb	 Ymgynghorwyr Jomati (2019) Y sector cyfreithiol yng Nghymru – adolygiad cyflym. 

en-gb	Miles J AM, Counsel General and Brexit Minister (2019) of the Welsh Government’s Support for the Legal Sector in Wales. Rapid Review 
cy-gb	Miles J AC, Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog Brexit (2019) Adolygiad Cyflym o Gefnogaeth Llywodraeth Cymru i'r Sector Cyfreithiol yng Nghymru. 

en-gb	9.3  The impact of Brexit on the legal sector and the economy in Wales remains uncertain. 
cy-gb	9.3  Erys effaith Brexit ar y sector cyfreithiol a'r economi yng Nghymru yn ansicr. 

en-gb	Lawyers in Wales, like those in the rest of the UK, face limits to their practice rights and the ability of law firms to export their legal services to the EU may face restrictions. 
cy-gb	Mae cyfreithwyr yng Nghymru, fel cyfreithwyr yng ngweddill y DU, yn wynebu terfynau ar eu hawliau ymarfer ac efallai y bydd gallu cwmnïau cyfreithwyr i allforio eu gwasanaethau cyfreithiol i'r UE yn wynebu cyfyngiadau. 

en-gb	There may be barriers to attracting legal talent into the legal sector in Wales. 
cy-gb	Efallai y bydd rhwystrau i ddenu talentau cyfreithiol i'r sector cyfreithiol yng Nghymru. 

en-gb	The reality is that there is continuing uncertainty. 
cy-gb	Y gwir yw bod yr ansicrwydd yn parhau. 

en-gb	The terms of the UK’s exit may be impactful to the future growth and development of the legal sector in Wales.  
cy-gb	Gall telerau'r DU o ran ymadael â'r UE effeithio ar dwf a datblygiad y sector cyfreithiol yng Nghymru yn y dyfodol. 

en-gb	9.4  In Part 1 of this Chapter we consider the make-up of the legal sector in Wales. 
cy-gb	9.4  Yn Rhan 1 o'r Bennod hon rydym yn ystyried cyfansoddiad y sector cyfreithiol yng Nghymru. 

en-gb	In Part 2 we explain the relationship of the legal sector to the economy of Wales. 
cy-gb	Yn Rhan 2 esboniwn gydberthynas y sector cyfreithiol ag economi Cymru. 

en-gb	In Part 3 we set out the routes to qualification as a lawyer and the specific issues relating to apprenticeships. 
cy-gb	Yn Rhan 3 nodwn y llwybrau tuag at gymhwyso fel cyfreithiwr a'r materion penodol sy'n ymwneud â phrentisiaethau. 

en-gb	In Part 4 we describe the main types of legal work being performed in Wales.  
cy-gb	Yn Rhan 4 disgrifiwn y prif fathau o waith cyfreithiol sy'n cael ei gyflawni yng Nghymru. 

en-gb	Part 1: 
cy-gb	Rhan 1: 

en-gb	the make-up of the legal sector
cy-gb	Cyfansoddiad y sector cyfreithiol

en-gb	1. solicitors 
cy-gb	1. Cyfreithwyr 

en-gb	9.5 
cy-gb	9.5 

en-gb	The Law Society is the professional body responsible for regulating solicitors in England and Wales. 
cy-gb	Cymdeithas y Cyfreithwyr yw'r corff proffesiynol sy'n gyfrifol am reoleiddio cyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	The Law Society aims to provide support, advice and guidance on areas of practice and management 876 . 
cy-gb	Nod Cymdeithas y Cyfreithwyr yw darparu cymorth, cyngor ac arweiniad ar feysydd ymarfer a rheoli 876 . 

en-gb	The Solicitors Regulation Authority (SRA) reports 877  that there are 10,394 law firms in England and Wales, of which 863 are licensed as an Alternative Business Structure that allows non-lawyers to own and invest in them 878 . 
cy-gb	Noda'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr 877  fod 10,394 o gwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr, y mae 863 ohonynt wedi'u trwyddedu fel Strwythur Busnes Amgen sy'n galluogi'r rhai nad ydynt yn gyfreithwyr i fod yn berchen arnynt a buddsoddi ynddynt 878 . 

en-gb	32 of the Alternative Business Structure firms are located in Wales. 
cy-gb	Lleolir 32 o'r cwmnïau Strwythur Busnes Amgen yng Nghymru. 

en-gb	There are 146,850 practising solicitors with a further 49,098 non-practising solicitors on the solicitors’ roll 879 . 
cy-gb	Mae 146,850 o gyfreithwyr yn ymarfer a 49,098 o gyfreithwyr nad ydynt yn ymarfer ar gofrestr y cyfreithwyr 879 . 

en-gb	In Wales, (according to the SRA), there are 436 law firm ‘head offices’ (a term that includes a firm with only one office). 
cy-gb	Yng Nghymru, (yn ôl yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr), mae 436 o ʻbrif swyddfeyddʼ cwmnïau cyfreithwyr (term sy'n cynnwys cwmni ag un swyddfa yn unig). 

en-gb	Of these law firms with a head office in Wales, 39 have a branch office in England. 
cy-gb	O blith y cwmnïau cyfreithwyr sydd â phrif swyddfa yng Nghymru, mae gan 39 ohonynt gangen yn Lloegr. 

en-gb	There are around 3,855 practising solicitors in Wales, with a further 1,405 non-practising solicitors on the solicitors’ roll 880 . 
cy-gb	Dim ond tua 3,855 o gyfreithwyr sy'n ymarfer sydd yng Nghymru, ac mae 1,405 o gyfreithwyr eraill nad ydynt yn ymarfer ar gofrestr y cyfreithwyr 880 . 

en-gb	The number of practising solicitors is an estimate given that some solicitors practise cross-border between Wales and England. 
cy-gb	Amcangyfrif yw nifer y cyfreithwyr sy'n ymarfer o gofio bod rhai cyfreithwyr yn ymarfer ar draws ffiniau rhwng Cymru a Lloegr. 

en-gb	The number of head offices and practising solicitors in Wales has increased from 391 and 3,500, respectively, in 2015-16. 
cy-gb	Mae nifer y prif swyddfeydd yng Nghymru wedi cynyddu o 391 a nifer y cyfreithwyr sy'n ymarfer yng Nghymru wedi cynyddu o 3,500, yn 2015-16. 

en-gb	There are a further 51 law firms with headquarters in England and a branch office in Wales 881 . 
cy-gb	Mae 51 o gwmnïau cyfreithwyr eraill â phencadlys yn Lloegr a changen yng Nghymru 881 . 

en-gb	In comparison with England, Wales is somewhat underserved on a law firm per head of population basis. 
cy-gb	O gymharu â Lloegr, nid oes gan Gymru wasanaeth digonol ar sail cwmni cyfreithwyr fesul pen o'r boblogaeth. 

en-gb	The SRA estimates that, when general populations are compared, there is one law firm per 5,472 people in England, compared with one law firm per 7,962 people in Wales 882 . 
cy-gb	Mae'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr yn amcangyfrif, wrth gymharu poblogaethau cyffredinol, fod un cwmni cyfreithwyr am bob 5,472 o bobl yn Lloegr, o gymharu ag un cwmni cyfreithwyr am bob 7,962 o bobl yng Nghymru 882 . 

en-gb	The capacity of the firms in Wales is less because they are on the whole much smaller than those in England. 
cy-gb	Mae capasiti'r cwmnïau yng Nghymru yn llai am eu bod yn llai o faint o lawer na'r rhai yn Lloegr. 

en-gb	876 
cy-gb	876 

en-gb	WS083 The Law Society of England and Wales: 
cy-gb	WS083 Cymdeithas y Cyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	877 
cy-gb	877 

en-gb	Data provided by the SRA to the Commission.
cy-gb	Data wedi'u darparu gan yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr i'r Comisiwn.

en-gb	878 
cy-gb	878 

en-gb	The Legal Services Act 2007 allows non-lawyers to own and invest in law firms.
cy-gb	Mae Deddf Gwasanaethau Cyfreithiol 2007 yn galluogi'r rhai nad ydynt yn gyfreithwyr i fod yn berchen ar gwmnïau cyfreithwyr a  buddsoddi ynddynt.

en-gb	879 
cy-gb	879 

en-gb	op cit n. 
cy-gb	op cit n. 

en-gb	877.
cy-gb	877.

en-gb	880 
cy-gb	880 

en-gb	Ibid.
cy-gb	Ibid.

en-gb	881 
cy-gb	881 

en-gb	Ibid.
cy-gb	Ibid.

en-gb	882  op cit n. 
cy-gb	882 op cit n. 

en-gb	875: 
cy-gb	875: 

en-gb	11.
cy-gb	11.

en-gb	9.6  There are 713 law firm offices in Wales. 
cy-gb	9.6  Mae 713 o swyddfeydd cwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru. 

en-gb	Around two thirds of Welsh law firms operate only from one office (designated by the SRA as their head office) and around a quarter have no more than two branches. 
cy-gb	Mae tua dwy ran o dair o gwmnïau cyfreithwyr Cymru yn gweithredu o un swyddfa yn unig (a ddynodir gan yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr fel eu prif swyddfa) ac nid oes gan chwarter ohonynt fwy na dwy gangen. 

en-gb	54% of all Welsh-headquartered law firms are based in South Wales whilst only 9% are based in Mid Wales . 
cy-gb	Mae 54% o'r holl gwmnïau cyfreithwyr sydd â phencadlys yng Nghymru wedi'u lleoli yn Ne Cymru a dim ond 9% sydd yng Nghanolbarth Cymru . 

en-gb	This mirrors the general distribution of solicitors’ practices across Wales. 
cy-gb	Mae hyn yn adlewyrchu'r dosbarthiad cyffredinol o bractisau cyfreithwyr ledled Cymru. 

en-gb	Figure 53 shows the geographic spread and density map of main and branch offices across Wales. 
cy-gb	Dengys Ffigur 53 y gwasgariad daearyddol a map dwysedd y prif swyddfeydd a'r swyddfeydd cangen ledled Cymru. 

en-gb	These mirror the main population centres in Wales.
cy-gb	Mae'r rhain yn adlewyrchu'r prif ganolfannau poblogaeth yng Nghymru.

en-gb	 Ibid: 
cy-gb	 Ibid: 

en-gb	10.
cy-gb	10.

en-gb	9.7  Figure 54 shows law firms per head of population by local authority area. 
cy-gb	9.7  Dengys Ffigur 54 y cwmnïau cyfreithwyr fesul pen o'r boblogaeth yn ôl ardal awdurdod lleol. 

en-gb	The best coverage is in Cardiff and the worst coverage is in Torfaen . 
cy-gb	Mae'r cwmpas gorau yng Nghaerdydd a'r gwaethaf yn Nhorfaen . 

en-gb	It is likely that areas with poorer coverage, such as Torfaen, Merthyr Tydfil, Blaenau Gwent, Wrexham and Flintshire will draw on services in neighbouring local authority areas. 
cy-gb	Mae'n debygol y bydd ardaloedd heb lawer o gwmnïau, megis Torfaen, Merthyr Tudful, Blaenau Gwent, Wrecsam a Sir y Fflint yn manteisio ar wasanaethau mewn ardaloedd awdurdod lleol cyfagos. 

en-gb	In the case of Wrexham and Flintshire, this will include providers in Chester and beyond in North West England.
cy-gb	Yn achos Wrecsam a Sir y Fflint, bydd hyn yn cynnwys darparwyr yng Nghaer a thu hwnt yng Ngogledd-orllewin Lloegr.

en-gb	 WS109 Legal Services Board: 
cy-gb	 WS109 Y Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol: 

en-gb	Swansea University Population Data Science Team, Unmet Legal Need in Wales
cy-gb	Tîm Gwyddor Data Poblogaeth Prifysgol Abertawe, Angen Cyfreithiol Nas Diwallwyd yng Nghymru

en-gb	9.8  Law firms in Wales can be broadly categorised as one of three types of legal practice: 
cy-gb	9.8  Gellir categoreiddio cwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru yn fras fel un o dri math o bractis cyfreithiol: 

en-gb	(1) high street legal practices; (2) commercial legal practices; or (3) niche legal practices. 
cy-gb	(1) practisau cyfreithiol ar y stryd fawr; (2) practisau cyfreithiol masnachol; neu (3) practisau cyfreithiol arbenigol. 

en-gb	The last generally operate in niche areas of commercial law, although there are examples of niche practices specialising in areas such as family law. 
cy-gb	Mae'r olaf fel arfer yn gweithredu ym meysydd arbenigol cyfraith fasnachol, er bod enghreifftiau o bractisau arbenigol sy'n arbenigo mewn meysydd fel cyfraith teulu. 

en-gb	There is a growing gap between the high street and commercial legal practices. 
cy-gb	Mae bwlch cynyddol rhwng y stryd fawr a phractisau cyfreithiol masnachol. 

en-gb	This trend gives rise to ‘two speed law’ , a term that aptly describes the contrast in the nature of the businesses of the larger commercial practices (principally serving companies) compared to most other more traditional legal practices (principally serving individuals). 
cy-gb	Mae'r duedd hon yn arwain at 'gyfraith dau gyflymder' , term sy'n disgrifio'r gwahaniaeth rhwng natur busnesau'r practisau masnachol mwy o faint (sy'n gwasanaethu cwmnïau yn bennaf) â natur y rhan fwyaf o bractisau cyfreithiol mwy traddodiadol (sy'n gwasanaethu unigolion yn bennaf). 

en-gb	The larger commercial law firms are found along the M4 corridor in South Wales, with most situated in Cardiff . 
cy-gb	Mae'r cwmnïau cyfreithwyr masnachol mwy o faint ar gael ar hyd coridor yr M4 yn Ne Cymru, ac mae'r rhan fwyaf ohonynt yng Nghaerdydd . 

en-gb	They include firms with a global presence, those with head offices (as described) in Wales and those that are branch offices of English headquartered firms. 
cy-gb	Maent yn cynnwys cwmnïau â phresenoldeb byd-eang, y rhai sydd â phrif swyddfeydd (fel y'u disgrifiwyd) yng Nghymru a'r rhai sydd yn ganghennau o gwmnïau sydd â'u pencadlys yn Lloegr. 

en-gb	High street firms are found throughout Wales. 
cy-gb	Mae cwmnïau'r stryd fawr i'w gweld ledled Cymru. 

en-gb	They are the category of law firm most generally found in rural and post-industrial areas of Wales. 
cy-gb	Dyma'r categori o gwmnïau cyfreithwyr a welir amlaf yn ardaloedd gwledig ac ôl-ddiwydiannol Cymru.

en-gb	 ES Carmarthen.
cy-gb	 Datganiad Tystiolaeth Caerfyrddin.

en-gb	 WS061 Welsh Government (Economy and Transport): 
cy-gb	 WS061 Llywodraeth Cymru (Economi a Thrafnidiaeth): 

en-gb	7. 
cy-gb	7. 

en-gb	887  WS019 Legal Services Board: 
cy-gb	887  WS019 Y Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	9.9  Based on the turnover of head offices, most law firms in Wales are small businesses with 56% reporting a turnover of less than £500,000 and 53% comprising less than five fee earners. 
cy-gb	9.9  Yn seiliedig ar drosiant prif swyddfeydd, busnesau bach yw'r rhan fwyaf o gwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru ac mae 56% yn cofnodi trosiant o lai na £500,000 a 53% yn cynnwys llai na phum unigolyn sy'n ennill ffi. 

en-gb	The turnover of Welsh firms in the range £500,000 and £5,000,000 is broadly comparable with their English counterparts, but there is divergence at either end of the scale. 
cy-gb	Mae trosiant cwmnïau Cymru yn yr ystod £500,000 a £5,000,000 yn fras yn gymaradwy â rhai Lloegr, ond mae gwahaniaeth ar bob pen o'r raddfa. 

en-gb	At the upper end, 8.2% of English firms and 3.6% of Welsh firms generated turnover in excess of £5,000,000; whilst at the lower end, 0.5% of English firms and 13.3% of Welsh firms have a turnover of less than £100,000 887 . 
cy-gb	Ar y pen uchaf, cynhyrchodd 8.2% o gwmnïau Lloegr a 3.6% o gwmnïau Cymru drosiant o fwy na £5,000,000; ac ar y pen isaf, mae gan 0.5% o gwmnïau Lloegr a 13.3% o gwmnïau Cymru drosiant o lai na £100,000 887 . 

en-gb	Large firms by revenue are relatively few in Wales and very small law firms are far more prevalent in Wales than in England. 
cy-gb	Mae cwmnïau mawr yn ôl refeniw yn gymharol brin yng Nghymru ac mae mwy o gwmnïau cyfreithwyr bach iawn yng Nghymru nag yn Lloegr. 

en-gb	9.10  In terms of the protected characteristics of solicitors in Wales ;
cy-gb	9.10  O ran nodweddion gwarchodedig cyfreithwyr yng Nghymru ;

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	877.
cy-gb	877.

en-gb	9.10.1  The gender balance of practising certificate holders is 55% female and 45% male. 
cy-gb	9.10.1  Y cydbwysedd rhwng y rhywiau o ran y rhai sy'n meddu ar dystysgrif ymarfer yw 55% o fenywod a 45% o ddynion. 

en-gb	Of the 1,074 partners in Wales, 37% are female and 63% male. 
cy-gb	O blith y 1,074 o bartneriaid yng Nghymru, mae 37% yn fenywod a 63% yn ddynion. 

en-gb	In England the comparable gender balance is 51% female and 49% male, with 31% of all partners being female and 69% male. 
cy-gb	Yn Lloegr, y cydbwysedd cymaradwy rhwng y rhywiau yw 51% o fenywod a 49% o ddynion, ac mae 31% o'r holl bartneriaid yn fenywod a 69% yn ddynion. 

en-gb	The disproportionate gender balance between solicitors and partners suggests that retention of women in the solicitors profession may be a concern. 
cy-gb	Mae'r cydbwysedd anghymesur rhwng y rhywiau rhwng cyfreithwyr a phartneriaid yn awgrymu y gall ceisio sicrhau bod menywod yn aros yn y proffesiwn cyfreithwyr fod yn achos pryder. 

en-gb	9.10.2  The percentage of solicitors who declare themselves as BAME and with practising certificates at an address in Wales or, if not attached to an organisation, with a personal address in Wales, is 4%. 
cy-gb	9.10.2  Canran y cyfreithwyr sy'n datgan eu bod yn BAME ac yn meddu ar dystysgrifau ymarfer mewn cyfeiriad yng Nghymru neu, os nad ydynt yn gysylltiedig â sefydliad, â chyfeiriad personol yng Nghymru yw 4%. 

en-gb	This compares to 17% in England. 
cy-gb	Mae hyn yn cymharu â 17% yn Lloegr. 

en-gb	This reflects the BAME people populations of both nations. 
cy-gb	Mae hyn yn adlewyrchu poblogaeth pobl BAME yn y ddwy wlad. 

en-gb	9.10.3  Solicitors working in Wales are generally older than solicitors working in England and Wales. 
cy-gb	9.10.3  Mae cyfreithwyr sy'n gweithio yng Nghymru yn gyffredinol yn hŷn na chyfreithwyr sy'n gweithio yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	47% of practising certificate holders in Wales are aged 45 years and over, compared to 41% in England and Wales as a whole . 
cy-gb	Mae 7% o ddeiliaid tystysgrif ymarfer yng Nghymru yn 45 oed neu drosodd, o gymharu â 41% yng Nghymru a Lloegr i gyd . 

en-gb	Indeed, in West Wales and Mid Wales more than 60% of criminal law solicitors are over 50 years old.
cy-gb	Yn wir, yng Ngorllewin Cymru a Chanolbarth Cymru mae mwy na 60% o gyfreithwyr cyfraith droseddol dros 50 oed.

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	877.
cy-gb	877.

en-gb	9.10.4  1.2% of practising certificate holders in Wales consider that they have a disability. 
cy-gb	9.10.4  Mae 1.2% o ddeiliaid tystysgrif ymarfer yng Nghymru yn ystyried bod ganddynt anabledd. 

en-gb	9.11  The age profile of solicitors combined with the very small number of training contracts available in Wales each year are indicators that the Welsh solicitors’ profession risks significant demographic pressures over the next few years. 
cy-gb	9.11  Mae proffil oedran cyfreithwyr wedi ei gyfuno â'r nifer bach iawn o gontractau hyfforddi sydd ar gael yng Nghymru bob blwyddyn yn dangos bod risg y bydd proffesiwn cyfreithwyr Cymru yn wynebu pwysau demograffig sylweddol dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. 

en-gb	This is exacerbated by the large percentage of students who choose to leave Wales to study law. 
cy-gb	Mae'r ganran fawr o fyfyrwyr sy'n dewis gadael Cymru i astudio'r gyfraith yn gwaethygu'r sefyllfa hon. 

en-gb	Succession issues for the profession are therefore more pronounced in Wales, which is not attracting or retaining sufficient talent for the future sustainability of  the sector. 
cy-gb	Felly mae materion olyniaeth i'r proffesiwn yn fwy amlwg yng Nghymru gan nad yw'n denu nac yn cadw digon o dalent ar gyfer cynaliadwyedd y sector yn y dyfodol. 

en-gb	9.12  The Jomati report, to which we referred and explained at paragraph 9.2,  assumes that, like the Welsh higher education sector as a whole, a strategy of “ educate legal talent for export ” must form a significant part of these Welsh law schools’ business models 890 . 
cy-gb	9.12  Mae Adroddiad Jomati, y cyfeiriwyd ato ac a eglurwyd ym mharagraff 9.2  yn tybio, fel y sector addysg uwch yng Nghymru yn gyffredinol, fod yn rhaid i strategaeth o " educate legal talent for export " ffurfio rhan sylweddol o fodelau busnes ysgolion y gyfraith yng Nghymru 890 . 

en-gb	It is impossible to know how many students intended to work in the Welsh legal sector. 
cy-gb	Mae'n amhosibl gwybod faint o fyfyrwyr sy'n bwriadu gweithio yn y sector cyfreithiol yng Nghymru. 

en-gb	In  2017-18, of the 1,640 Welsh students who studied law at a Welsh university, many did not enter the legal market as trainee solicitors or pupil barristers. 
cy-gb	Yn 2017-18, o blith y 1,640 o fyfyrwyr o Gymru a astudiodd y gyfraith mewn prifysgol yng Nghymru, nid yw llawer yn ymuno â'r farchnad lafur fel cyfreithiwr dan hyfforddiant neu ddisgyblfargyfreithiwr. 

en-gb	This is in part due to the lack of training opportunities in Wales with the consequence that they seek qualification in England, or take other employment either within or outside the legal profession. 
cy-gb	Mae hyn yn rhannol oherwydd y prinder cyfleoedd hyfforddi sydd yng Nghymru ac o ganlyniad maent yn ceisio cymhwyso yn Lloegr, neu'n derbyn cyflogaeth arall naill ai o fewn y proffesiwn cyfreithiol neu'r tu allan iddo.

en-gb	9.13  In terms of the Welsh language, 1,172 practising solicitors indicate that they speak Welsh and in 2017-18 there were 777 practising certificates issued in Welsh 891 . 
cy-gb	9.13  O ran yr iaith Gymraeg, mae 1,172 o gyfreithwyr sy'n ymarfer yn nodi eu bod yn siarad Cymraeg ac yn 2017-18 cyflwynwyd 777 o dystysgrifau ymarfer yn Gymraeg 891 . 

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	Barristers 
cy-gb	Bargyfreithwyr 

en-gb	9.14 
cy-gb	9.14 

en-gb	The Bar Council represents barristers in England and Wales. 
cy-gb	Mae Cyngor y Bar yn cynrychioli bargyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	It promotes the Bar’s specialist advocacy and advisory services, access to justice, high standards of ethics, and equality and diversity across the profession 892 . 
cy-gb	Mae'n hyrwyddo gwasanaethau eirioli a chynghori arbenigol y Bar, mynediad at gyfiawnder, safonau uchel moeseg, a chydraddoldeb ac amrywiaeth ar draws y proffesiwn 892 . 

en-gb	There are 16,598 practising barristers in England and Wales of whom 360 or 2.17% 893  had a practising address in Wales. 
cy-gb	Mae 16,598 o fargyfreithwyr yn ymarfer yng Nghymru a Lloegr ac mae gan 360 neu 2.17% 893  ohonynt gyfeiriad ymarfer yng Nghymru. 

en-gb	As at 1 July 2019, 25 (6.1%) of barristers in Wales were QCs compared to 11.17% for the Bar in England and Wales. 
cy-gb	O 1 Gorffennaf 2019 roedd 25 (6.1%) o'r bargyfreithwyr yng Nghymru yn Gwnsleriaid y Frenhines o gymharu ag 11.17% ar gyfer y Bar yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	Figure 55 shows the number of barristers who are self employed in England and Wales and Wales over the period December 2010 to July 2019. 
cy-gb	Dengys Ffigur 55 nifer y bargyfreithwyr sy'n hunangyflogedig yng Nghymru a Lloegr ac yng Nghymru yn ystod y cyfnod rhwng mis Rhagfyr 2010 a mis Gorffennaf 2019. 

en-gb	Over the period, the number of self employed barristers in Wales has increased by 9% compared to 5% for England and Wales as a whole.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod hwnnw, mae nifer y bargyfreithwyr hunangyflogedig yng Nghymru wedi cynyddu 9% o gymharu â 5% ar gyfer Cymru a Lloegr i gyd.

en-gb	890 
cy-gb	890 

en-gb	op cit n. 
cy-gb	op cit n. 

en-gb	875: 
cy-gb	875: 

en-gb	24.
cy-gb	24.

en-gb	891 
cy-gb	891 

en-gb	SRA (2018) Annual Review 2017-18 : 
cy-gb	Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr (2018) Adolygiad Blynyddol 2017-18: 67.

en-gb	892 
cy-gb	892 

en-gb	The Bar Council.
cy-gb	Cyngor y Bar.

en-gb	893  Data provided by the Bar Standards Board to the Commission.
cy-gb	893  Data wedi'u darparu gan Fwrdd Safonau'r Bar i'r Comisiwn.

en-gb	Figure 55
cy-gb	ffigur 55 

en-gb	 self-employed barristers 2010 to 2019
cy-gb	Bargyfreithwyr hunangyflogedig 2010 hyd at 2019

en-gb	Bar Standards Board
cy-gb	Bwrdd Safonau'r Bar 

en-gb	9.15  In addition to barristers with a practising address in Wales, barristers from chambers in Chester and the North West of England practise in North Wales. 
cy-gb	9.15  Yn ogystal â bargyfreithwyr sydd â chyfeiriad ymarfer yng Nghymru, mae bargyfreithwyr o siambrau yng Nghaer a Gogledd-orllewin Lloegr yn ymarfer yng Ngogledd Cymru. 

en-gb	As we have explained in paragraph 2.13,  Chester was part of the Welsh Circuit until 2006 and barristers practising in North Wales found it convenient to locate their chambers in Chester as it facilitated practising there and in other areas in North West England. 
cy-gb	Fel yr eglurwyd gennym ym mharagraff 2.13 , roedd Caer yn rhan o gylchdaith Cymru tan 2006 ac roedd yn hwylus i fargyfreithwyr a oedd yn ymarfer yng Ngogledd Cymru leoli eu Siambrau yng Nghaer gan ei bod yn hwyluso eu gwaith yno ac mewn ardaloedd eraill yng Ngogledd-orllewin Lloegr. 

en-gb	Barristers based elsewhere in England also practise in Wales, particularly from sets of chambers in Bristol and London.
cy-gb	Mae bargyfreithwyr sydd â'u swyddfa mewn mannau eraill yn Lloegr hefyd yn ymarfer yng Nghymru, yn enwedig o setiau o siambrau ym Mryste  a Llundain.

en-gb	9.16  Most barristers resident in Wales practise from chambers in South Wales. 
cy-gb	9.16  Mae'r rhan fwyaf o fargyfreithwyr sy'n byw yng Nghymru yn ymarfer o siambrau yn Ne Cymru. 

en-gb	The majority of barristers are based in Cardiff at six sets of chambers: 
cy-gb	Mae'r mwyafrif o fargyfreithwyr wedi eu lleoli yng Nghaerdydd mewn chwe set o siambrau: 

en-gb	9 Park Place; 30 Park Place; Apex Chambers; Civitas Law; Coal Lex; and Temple Court Chambers. 
cy-gb	9 Plas y Parc; 30 Plas y Parc; Siambrau Apex; Civitas Law; Coal Lex; a Siambrau Temple Court. 

en-gb	In Swansea, there are three sets: 
cy-gb	Yn Abertawe, mae tair set: 

en-gb	Angel Chambers; Iscoed Chambers; and Pendragon Chambers. 
cy-gb	Siambrau Angel; Siambrau Iscoed; a Siambrau Pendragon. 

en-gb	One set of chambers, Cathedral Chambers, is located in Newport. 
cy-gb	Mae un set o siambrau, Siambrau Cathedral, wedi ei lleoli yng Nghasnewydd. 

en-gb	A few chambers based outside Wales have opened annexes in Cardiff. 
cy-gb	Mae rhai siambrau y tu allan i Gymru wedi agor swyddfa atodol yng Nghaerdydd. 

en-gb	Examples are Cornerstone Barristers and Queen’s Square. 
cy-gb	Mae Cornerstone Barristers a Queen's Square yn enghreifftiau o'r rhain.

en-gb	9.17  In terms of the protected characteristics of barristers in Wales;
cy-gb	9.17  O ran nodweddion gwarchodedig bargyfreithwyr yng Nghymru;

en-gb	9.17.1  The gender profile of barristers with a practising address in Wales is comparable for barristers as a whole for England and Wales. 
cy-gb	9.17.1  Mae proffil rhywedd bargyfreithwyr sydd â chyfeiriad ymarfer yng Nghymru yn debyg i broffil bargyfreithwyr ar gyfer Cymru a Lloegr i gyd. 

en-gb	In Wales, 38.06% are female and 61.39% are male, and in England and Wales 37.17% and 62.05%, respectively. 
cy-gb	Yng Nghymru, mae 38.06% yn fenywod a 61.39% yn ddynion, ac yng Nghymru a Lloegr mae 37.17% yn fenywod a 62.05% yn ddynion. 

en-gb	As is the case with regards to solicitors (paragraph 9.10.1 ) the retention of women at the Bar may be a concern . 
cy-gb	Yn yr un modd â chyfreithwyr (paragraff 9.10.1 ) mae ceisio sicrhau bod menywod yn aros yn fargyfreithwyr yn achos pryder . 

en-gb	 OE009 Paul Hopkins QC:4. 
cy-gb	 OE009 Paul Hopkins CF:4. 

en-gb	Simmons, R (2018) Tackling the Problem of Female Talent Retention. 
cy-gb	Simmons, R (2018) Tackling the Problem of Female Talent Retention. 

en-gb	9.17.2  The percentage of barristers in Wales who describe themselves as BAME is 5.28% compared to 13.34% in England and Wales. 
cy-gb	9.17.2  Canran y bargyfreithwyr yng Nghymru sy'n disgrifio eu hunain fel BAME yw 5.28% o gymharu â 13.34% yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	The percentage of BAME people in Wales is 5%.
cy-gb	Canran y bobl BAME yng Nghymru yw 5%.

en-gb	9.17.3  The age profile of practising barristers is comparable between Wales and England and Wales, with 70% and 69.2%, respectively, aged 54 years and under. 
cy-gb	9.17.3  Mae proffil oedran bargyfreithwyr sy'n ymarfer yng Nghymru  a Lloegr yn debyg, sef 70% a 69.2% yn y drefn honno, 54 oed  ac iau.

en-gb	9.17.4  3.9% of barristers in Wales consider that they have a disability compared to 3.1% in England and Wales. 
cy-gb	9.17.4  Mae 3.9% o fargyfreithwyr yng Nghymru yn ystyried bod ganddynt anabledd o gymharu â 3.1% yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	9.18  In terms of the Welsh language, the number of members of the Wales and Chester Circuit who are Welsh speakers is around 20% .
cy-gb	9.18  O ran y Gymraeg, mae tua 20% o aelodau Cylchdaith Cymru a Chaer  yn siaradwyr Cymraeg 895 .

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	Chartered Legal executives and other legal professionals
cy-gb	Gweithredwyr Cyfreithiol siartredig a gweithwyr cyfreithiol proffesiynol eraill

en-gb	9.19  In addition to solicitors and barristers, Chartered Legal Executives and six other professions are regulated in the legal services sector. 
cy-gb	9.19  Yn ogystal â chyfreithwyr a bargyfreithwyr, caiff Gweithredwyr Cyfreithiol Siartredig a chwe phroffesiwn arall eu rheoleiddio yn y sector gwasanaethau cyfreithiol. 

en-gb	They are: 
cy-gb	Maent fel a ganlyn: 

en-gb	Licenced Conveyancers; Patent Attorneys; Trade Mark Attorneys; Costs Lawyers; Notaries; and Chartered Accountants.
cy-gb	Trawsgludwyr Trwyddedig; Twrneiod Patent; Twrneiod Nod Masnach; Cyfreithwyr Costau; Notarïaid; a Chyfrifwyr Siartredig. 

en-gb	9.20 The Chartered Institute of Legal Executives is the professional association for Chartered Legal Executives in England and Wales. 
cy-gb	9.20 Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol yw'r gymdeithas broffesiynol ar gyfer Gweithredwyr Cyfreithiol Siartredig yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	It has 20,850 members of which 1,145 live in Wales . 
cy-gb	Mae ganddo 20,850 o aelodau y mae 1,145 ohonynt yn byw yng Nghymru . 

en-gb	The Institute does not hold data on the number of its members who are Welsh speakers. 
cy-gb	Nid oes gan y Sefydliad ddata ar nifer yr aelodau sy'n siarad Cymraeg. 

en-gb	In terms of the protected characteristics of its members:
cy-gb	O ran nodweddion gwarchodedig ei aelodau:

en-gb	 Data provided by CILEx to the Commission.
cy-gb	 Data wedi'u darparu gan CILEx i'r Comisiwn. 

en-gb	9.20.1  In England and Wales, 75% of the Institute’s members are female. 
cy-gb	9.20.1  Yng Nghymru a Lloegr, mae 75% o aelodau'r Sefydliad yn fenywod. 

en-gb	This is the same gender balance as for members who live in Wales.
cy-gb	Mae'r cydbwysedd rhwng y rhywiau yr un fath ag aelodau sy'n byw yng Nghymru.

en-gb	9.20.2  In Wales, 5% of the Institute’s members describe themselves as BAME, compared to 11% for England and Wales. 
cy-gb	9.20.2  Yng Nghymru, mae 5% o aelodau'r Sefydliad yn disgrifio eu hunain fel BAME, o gymharu ag 11% ar gyfer Cymru a Lloegr. 

en-gb	A quarter of the Institute’s new students are BAME. 
cy-gb	Mae chwarter myfyrwyr newydd y Sefydliad yn BAME 

en-gb	9.20.3  70% of the Institute’s membership in Wales is aged below 44 years of age, compared to 65% for England and Wales.
cy-gb	9.20.3  Mae 70% o aelodau'r Sefydliad yng Nghymru o dan 44 oed,  o gymharu â 65% ar gyfer Cymru a Lloegr.

en-gb	9.20.4  1% of the Institute’s membership in England and Wales consider that they have a disability. 
cy-gb	9.20.4  Mae 1% o aelodau'r Sefydliad yng Nghymru a Lloegr yn ystyried bod ganddynt anabledd. 

en-gb	This is the same proportion as in Wales alone. 
cy-gb	Yr un gyfran ydyw â'r un ar gyfer Cymru yn unig. 

en-gb	9.21  For other regulated legal professionals, the total number of professionals who are registered as working in Wales is very small. 
cy-gb	9.21  Ar gyfer gweithwyr cyfreithiol proffesiynol rheoleiddiedig eraill, mae nifer y gweithwyr proffesiynol sydd wedi'u cofrestru fel rhai sy'n gweithio yng Nghymru yn fach iawn. 

en-gb	For example, there are some 15 Costs Lawyers working in Wales and six members of the Chartered Institute of Trade Mark Attorneys. 
cy-gb	Er enghraifft, mae tua 15 Cyfreithiwr Costau yn gweithio yng Nghymru a chwe aelod o Sefydliad Siartredig y Twrneiod Nod Masnach. 

en-gb	In terms of their impact on the Welsh economy, these niche regulated professions do not rank highly 897 .
cy-gb	O ran eu heffaith ar economi Cymru, nid ystyrir bod y proffesiynau rheoleiddiedig arbenigol hyn ar lefel uchel 897  .

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	Alternative legal service providers
cy-gb	Darparwyr gwasanaethau cyfreithiol amgen

en-gb	9.22 The Legal Services Act 2007 allows non-lawyers to own and invest in law firms. 
cy-gb	9.22 Mae Deddf Gwasanaethau Cyfreithiol 2007 yn galluogi'r rhai nad ydynt yn gyfreithwyr i fod yn berchen ar gwmnïau cyfreithwyr a buddsoddi ynddynt. 

en-gb	A major aim of the introduction of Alternative Business Structures was to allow new forms of capital into regulated law firms to improve market efficiency. 
cy-gb	Un o brif nodau cyflwyno Strwythurau Busnes Amgen oedd cynnwys mathau newydd o gyfalaf mewn cwmnïau cyfreithwyr rheoleiddiedig er mwyn gwella effeithlonrwydd y farchnad. 

en-gb	The first licences were issued in 2011. 
cy-gb	Dosbarthwyd y trwyddedau cyntaf yn 2011. 

en-gb	Licensed firms have been predominantly existing law firms converting to Alternative Business Structures rather than new law businesses. 
cy-gb	Mae cwmnïau trwyddedig wedi bod yn gwmnïau cyfreithwyr sydd eisoes yn bodoli a wnaeth droi yn Strwythurau Busnes Amgen yn hytrach na busnesau cyfreithiol newydd. 

en-gb	Firms that have adopted an Alternative Business Structure are proportionately more likely to invest in their business than other  law firms 898 .
cy-gb	Mae cwmnïau sydd wedi mabwysiadu Strwythur Busnes Amgen yn fwy tebygol yn gymesur o fuddsoddi yn eu busnes na chwmnïau cyfreithwyr eraill 898 .

en-gb	9.23 There are currently 863 Alternative Business Structure licensed law firms in England and Wales, 32 of them in Wales . 
cy-gb	Ar hyn o bryd mae 893 o gwmnïau cyfreithwyr trwyddedig Strwythur Busnes Amgen yng Nghymru a Lloegr, 32 ohonynt yng Nghymru 899 . 

en-gb	As such, there are fewer Alternative Business Structure law businesses in Wales than in England in comparative terms . 
cy-gb	Fel y cyfryw, o'u cymharu, mae llai o fusnesau cyfreithiol Strwythur Busnes Amgen yng Nghymru nag sydd yn Lloegr 900 . 

en-gb	Some 4% of regulated providers based in Wales are licensed as an Alternative Business Structure, whereas the England and Wales average is around 7% . 
cy-gb	Mae tua 4% o'r darparwyr rheoleiddiedig sydd wedi'u lleoli yng Nghymru wedi'u trwyddedu fel Strwythur Busnes Amgen, ond tua 7% yw'r cyfartaledd yng Nghymru  a Lloegr 901 . 

en-gb	9.24 Some of the larger Alternative Business Structures are Deloitte, Ernst & Young, KPMG and PricewaterhouseCoopers, accountancy practices, often referred to as the ‘Big Four’ . 
cy-gb	Ymhlith rhai o'r Strwythurau Busnes Amgen mwy o faint mae Deloitte, Ernst & Young, KPMG a PricewaterhouseCoopers, cwmnïau cyfrifyddu, y cyfeirir atynt yn aml yn Saesneg fel ʻThe Big Fourʼ 902 . 

en-gb	They are becoming increasingly active providers of legal services. 
cy-gb	Maent yn dod yn ddarparwyr gwasanaethau cyfreithiol fwyfwy gweithredol. 

en-gb	Our engagement meetings with Deloitte, Ernst & Young, KPMG and PricewaterhouseCoopers  have confirmed that they have the scale and resources, including in the development and deployment of new technologies, to offer innovative and multidisciplinary models that offer integrated solutions for their clients. 
cy-gb	Mae ein cyfarfodydd ymgysylltu â Deloitte, Ernst & Young, KPMG a PricewaterhouseCoopers 903  wedi cadarnhau bod ganddynt y cwmpas a'r adnoddau, gan gynnwys wrth ddatblygu a defnyddio technolegau newydd, i gynnig modelau arloesol ac amlddisgyblaethol sy'n cynnig datrysiadau integredig ar gyfer eu cleientiaid. 

en-gb	Deloitte employs 2,400 lawyers, Ernst & Young has 2,200 lawyers in 81 countries, KPMG has 1,800 lawyers in 75 jurisdictions and PricewaterhouseCoopers employs 3,600 lawyers in 98 countries . 
cy-gb	Mae Deloitte yn cyflogi 2,400 o gyfreithwyr, mae gan Ernst & Young 2,200 o gyfreithwyr mewn 81 o wledydd, mae gan KPMG 1,800 o gyfreithwyr mewn 75 awdurdodaeth ac mae PricewaterhouseCoopers yn cyflogi 3,600 o gyfreithwyr mewn 98 o wledydd 904 . 

en-gb	They are well positioned to compete for business with commercial law firms in Wales, if they choose to do so. 
cy-gb	Maent mewn sefyllfa dda i gystadlu â chwmnïau cyfraith fasnachol am fusnes yng Nghymru, os dewisant wneud hynny. 

en-gb	It has over the past eight years built a delivery centre in Cardiff employing 1,100 people, making it the second largest Deloitte office in the UK. 
cy-gb	Dros yr wyth mlynedd diwethaf mae wedi adeiladu canolfan gyflawni yng Nghaerdydd sy'n cyflogi 1,100 o bobl, sy'n golygu mai nhw sydd â Swyddfa fwyaf Deloitte yn y DU namyn un. 

en-gb	It offers services in 55 different languages and is moving into legal services .
cy-gb	Mae'n cynnig gwasanaethau mewn 55 o ieithoedd gwahanol ac mae'n symud i faes gwasanaethau cyfreithiol .

en-gb	9.26 Other significant Alternative Business Structure licensed businesses  in Wales include Admiral Law, NewLaw Solicitors, Carbon Law and CJCH Solicitors . 
cy-gb	9.26 Mae busnesau trwyddedig Strwythur Busnes Amgen eraill o bwys yng Nghymru yn cynnwys Admiral Law, NewLaw Solicitors, Carbon Law a CJCH Solicitors . 

en-gb	 Full accounts filed at Companies House state that Admiral Law had a turnover of £18.44 million for the year ending 31.12.17 and  NewLaw Solicitors had a turnover of £20.69 million for the year ending 30.06.18. 
cy-gb	 Noda cyfrifon llawn sydd wedi'u ffeilio yn Nhy ˆ  'r Cwmnïau mai trosiant Admiral Law ar gyfer y flwyddyn yn dod i ben 31.12.17 oedd £18.44 miliwn a throsiant NewLaw Solicitors ar gyfer y flwyddyn yn dod i ben 30.06.18 oedd £20.69 miliwn. 

en-gb	Carbon Law and CJCH Solicitors are exempt from  filing full accounts.
cy-gb	Mae Carbon Law a CJCH Solicitors wedi eu heithrio rhag ffeilio cyfrifon llawn.

en-gb	Part 2: 
cy-gb	Rhan 2: 

en-gb	the relationship to the economy
cy-gb	y berthynas â'r economi

en-gb	9.27 As we have set out in paragraph 1.17.1,  we have been assisted by the report of the Wales Governance Centre on the contribution of the legal services sector to the Welsh economy 907 . 
cy-gb	9.27  Fel y nodwyd gennym ym mharagraff 1.17.1 , cawsom ein cynorthwyo gan adroddiad Canolfan Llywodraethiant Cymru ar gyfraniad y sector gwasanaethau cyfreithiol at economi Cymru . 

en-gb	The report seeks to evaluate the value of the sector as is usual in terms of Gross Value Added 908 . 
cy-gb	Nod yr adroddiad yw gwerthuso gwerth y sector fel sy'n arferol o ran Gwerth Ychwanegol Gros . 

en-gb	The report estimates that the Gross Value Added in legal activities in Wales in 2017 was £473 million, or £151 per person. 
cy-gb	Mae'r adroddiad yn amcangyfrif mai £473 miliwn, neu £151 fesul unigolyn oedd y Gwerth Ychwanegol Gros mewn gweithgareddau cyfreithiol yng Nghymru yn 2017. 

en-gb	This was similar to the report in November 2018 by CityUK 909  which estimated the Gross Value Added for legal services in Wales in 2016 as £431 million 910 . 
cy-gb	Roedd hyn yn debyg i'r adroddiad ym mis Tachwedd 2018 gan CityUK  a amcangyfrifodd mai'r Gwerth Ychwanegol Gros ar gyfer gwasanaethau cyfreithiol yng Nghymru yn 2016 oedd £431 miliwn . 

en-gb	This has grown since 2013, as shown at Figure 56. 
cy-gb	Mae hyn wedi tyfu ers 2013, fel y dangosir yn Ffigur 56. 

en-gb	Wales’ share for the UK as a whole has fluctuated at approximately 2% through this period (the grey dotted line in Figure 56). 
cy-gb	Mae cyfran Cymru ar gyfer y DU yn gyffredinol wedi amrywio ar tua 2% drwy gydol y cyfnod hwn (y llinell lwyd yn Ffigur 56). 

en-gb	It is estimated that legal activities account for approximately 0.8% of the Welsh economy. 
cy-gb	Amcangyfrifir bod gweithgareddau cyfreithiol yn cyfrif am tua 0.8% o economi Cymru. 

en-gb	Agriculture, forestry and fisheries account for a similar proportion (£510 million). 
cy-gb	Mae amaethyddiaeth, coedwigaeth a physgodfeydd yn cyfrif am gyfran debyg (£510 miliwn). 

en-gb	Financial and insurance activities account for 4.5% (£2,825 million) 911 . 
cy-gb	Mae gweithgareddau ariannol ac yswiriant yn cyfrif am 4.5% (£2,825 miliwn) . 

en-gb	Gross Value Added measures the output of an industry, after accounting for its consumption of goods and services used in order to produce that output.
cy-gb	 Mae Gwerth Ychwanegol Gros yn mesur allbwn diwydiant, ar ôl rhoi cyfrif am ei ddefnydd o nwyddau a gwasanaethau a ddefnyddiwyd er mwyn cynhyrchu'r allbwn hwnnw.

en-gb	CityUK (2018) Legal excellence, internationally renowned: 
cy-gb	 CityUK (2018) Legal excellence, internationally renowned: 

en-gb	UK legal services 2018. 
cy-gb	UK legal services 2018.

en-gb	As explained in The Legal Economy in Wales 2016-17, the calculation by CityUk was produced using a slightly different methodology.
cy-gb	 Fel yr eglurwyd yn The Legal Economy in Wales 2016-17, cynhyrchwyd y cyfrifiad gan CityUK gan ddefnyddio methodoleg ychydig  yn wahanol.

en-gb	StatsWales (2018) Gross Value Added in Wales by industry.
cy-gb	 StatsCymru (2018) Gwerth Ychwanegol Crynswth yng Nghymru yn ôl diwydiant. 

en-gb	ONS (2018) Annual Business Survey. 
cy-gb	912  ONS (2018) Annual Business Survey. 

en-gb	ONS (2018) Regional gross value added.
cy-gb	ONS (2018) Regional gross value added. 

en-gb	The underlying state of the Welsh economy creates a difficult environment for the legal sector in terms of the sector’s own scale, opportunities to specialise and growth prospects solely from the Welsh economy. 
cy-gb	9.28 Mae cyflwr sylfaenol economi Cymru yn creu amgylchedd gwahanol i'r sector cyfreithiol o ran maint y sector ei hun, cyfleoedd i arbenigo a rhagolygon twf o economi Cymru yn unig. 

en-gb	There are fewer commercial opportunities in Wales than there were in the 1990s. 
cy-gb	Mae llai o gyfleoedd masnachol yng Nghymru nag oedd yn y 1990au. 

en-gb	There has been a decline in the number of significant businesses with headquarters in South Wales. 
cy-gb	Bu gostyngiad yn nifer y busnesau o bwys â phencadlys yn Ne Cymru. 

en-gb	There has been a trend for corporate finance teams in some banks and accountants to locate in Bristol .
cy-gb	Bu tuedd i dimau cyllid corfforaethol mewn rhai banciau ac i rai cyfrifwyr sefydlu busnes       ym Mryste 913 .

en-gb	Whilst the state of the Welsh economy is crucial for the success of the Welsh legal sector a strong and vibrant Welsh legal sector is a fundamental component of the support for Welsh business. 
cy-gb	9.29 Er bod cyflwr economi Cymru yn hollbwysig i lwyddiant sector cyfreithiol Cymru mae sector cyfreithiol cryf a bywiog yng Nghymru yn elfen hanfodol o'r gefnogaeth i fusnes Cymru. 

en-gb	The economic environment and levels of indigenous demand for commercial legal services in Wales contrasts to the position in some other areas of the UK. 
cy-gb	Mae'r amgylchedd economaidd a lefelau'r galw cynhenid am wasanaethau cyfreithiol masnachol yng Nghymru yn cyferbynnu â'r sefyllfa mewn rhai o ardaloedd eraill y DU. 

en-gb	The legal sector in Leeds, for example, is based on a strong financial services sector; there is also a good level of small and medium sizes enterprises that require access to legal advice services. 
cy-gb	9.30 Er enghraifft, mae'r sector cyfreithiol yn Leeds yn seiliedig ar sector gwasanaethau ariannol cryf; ceir lefel dda hefyd o fentrau bach a chanolig eu maint y mae angen mynediad at wasanaethau cyngor cyfreithiol arnynt. 

en-gb	In consequence there is an active local economy supporting a healthy ecosystem for the legal sector. 
cy-gb	O ganlyniad mae economi leol weithredol sy'n cynnal ecosystem iach ar gyfer y sector cyfreithiol. 

en-gb	The local Law Society, Leeds City Council, legal professionals and academia came together in partnership to promote the legal sector in Leeds through ‘Leeds Legal’ . 
cy-gb	Daeth cangen leol Cymdeithas y Cyfreithwyr, Cyngor Dinas Leeds, gweithwyr cyfreithiol proffesiynol ac academyddion ynghyd mewn partneriaeth i hyrwyddo'r sector cyfreithiol yn Leeds drwy 'Leeds Legal' . 

en-gb	Outside of London, the North West of England and Yorkshire and the Humber are currently the largest legal economies in England and Wales . 
cy-gb	Y tu allan i Lundain, Gogledd-orllewin Lloegr a Swydd Efrog a Humber yw'r economïau cyfreithiol mwyaf yng Nghymru a Lloegr 915 . 

en-gb	 ES Leeds.
cy-gb	 Datganiad Tystiolaeth Leeds. 

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	915  op cit n. 

en-gb	97: 
cy-gb	97: 

en-gb	19.
cy-gb	19.

en-gb	Despite the current economic situation, we believe it is possible to build a legal services brand in Wales, as has happened in Leeds and Belfast . 
cy-gb	9.31  Er gwaetha'r sefyllfa economaidd gyfredol, credwn ei bod yn bosibl creu brand o wasanaethau cyfreithiol yng Nghymru, fel sydd wedi digwydd yn Leeds a Belfast . 

en-gb	Cardiff has a high level of legal activities, businesses and employees for a city of its size 917 . 
cy-gb	Mae gan Gaerdydd lefel uchel o weithgareddau cyfreithiol, busnesau a chyflogeion ar gyfer dinas o'i maint 917 . 

en-gb	Figure 57 ranks UK cities by the prevalence of legal activities businesses per 10,000 head of population. 
cy-gb	Mae Ffigur 57 yn rhestru dinasoedd y DU yn ôl nifer y busnesau â gweithgareddau cyfreithiol fesul 10,000 y pen o'r boblogaeth. 

en-gb	Cardiff is in fifth position providing a good base from which a legal services brand in Wales can be established. 
cy-gb	Mae Caerdydd yn y pumed safle gan ddarparu sail dda y gellir sefydlu brand o wasanaethau cyfreithiol yng Nghymru arni. 

en-gb	We explain how this should be done in paragraphs 9.90  and following. 
cy-gb	Eglurwn sut y dylid gwneud hyn ym mharagraffau 9.90  ac wedi hynny.

en-gb	Figure 57  
cy-gb	ffigur 57   

en-gb	uK cities (excluding London) by number of legal activities  businesses per 10,000 head of population
cy-gb	Dinasoedd y Du (ac eithrio Llundain) yn ôl nifer y busnesau â gweithgareddau cyfreithiol fesul 10,000 y pen o'r boblogaeth

en-gb	Guto Ifan, The Legal Economy in Wales
cy-gb	Guto Ifan, Guto Ifan, The Legal Economy in Wales

en-gb	The Wales Governance Centre report  concludes that in comparison with regions in England and other parts of the UK, Wales’s legal economy compares favourably in terms of the number of providers of legal services and the number of employees. 
cy-gb	9.32 Daw adroddiad Canolfan Llywodraethiant Cymru  i'r casgliad, o'i chymharu â rhanbarthau yn Lloegr a rhannau eraill o'r DU, fod economi gyfreithiol Cymru yn cymharu'n ffafriol o ran nifer y darparwyr gwasanaethau cyfreithiol a nifer y cyflogeion. 

en-gb	However, the earnings and the value-added of those employees are relatively low. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae enillion a gwerth ychwanegol y cyflogeion hynny yn gymharol isel. 

en-gb	Cardiff’s legal services sector, in terms of the number of firms and employees, is doing well relative to its size and the overall economy. 
cy-gb	Mae sector gwasanaethau cyfreithiol Caerdydd, o ran nifer y cwmnïau a chyflogeion, yn gwneud yn dda o gofio ei faint a'r economi gyffredinol. 

en-gb	But outside Cardiff and Swansea, the number of legal services providers and employees is spread thinly, with the consequent difficulties in access to legal services for businesses and individuals, particularly in rural and post-industrial areas of Wales (we explain at paragraphs 9.67   and following). 
cy-gb	Ond y tu allan i Gaerdydd ac Abertawe, mae nifer y darparwyr a chyflogeion ym maes gwasanaethau cyfreithiol wedi ei wasgaru'n denau, ac o ganlyniad mae'n anodd cael gafael ar wasanaethau cyfreithiol i fusnesau ac unigolion, yn enwedig yn ardaloedd gwledig  ac ôl-ddiwydiannol Cymru (eglurwn hyn ym mharagraff 9.67  ac  wedi hynny). 

en-gb	The Welsh Government’s Economic Action Plan  sets the framework for Welsh Government economic development support across sectors. 
cy-gb	9.33  Mae Cynllun Gweithredu Economaidd 920  Llywodraeth Cymru yn nodi'r fframwaith ar gyfer cymorth datblygu economaidd Llywodraeth Cymru ar draws sectorau. 

en-gb	It should take account of the role that a vibrant legal sector can play. 
cy-gb	Dylai ystyried y rôl y gall sector cyfreithiol bywiog ei chwarae. 

en-gb	Greater alignment between those sectors receiving Welsh Government economic development support, such as the creative industries, and the legal sector would also help to build the capacity of the Welsh legal sector and support the broader economy in Wales. 
cy-gb	Byddai mwy o gysoni rhwng y sectorau hynny sy'n cael cymorth datblygu economaidd Llywodraeth Cymru, megis y diwydiannau creadigol, a'r sector cyfreithiol yn helpu hefyd i feithrin capasiti'r sector cyfreithiol yng Nghymru a chefnogi'r economi ehangach yng Nghymru. 

en-gb	This is not a matter for the Welsh Government alone. 
cy-gb	Nid mater i Lywodraeth Cymru yn unig yw hyn. 

en-gb	The Law Society, the Bar Council, academia and the legal sector itself all have a role in promoting and building the capacity of the legal sector in Wales. 
cy-gb	Mae gan Gymdeithas y Cyfreithwyr, Cyngor y Bar, y byd academaidd a'r sector cyfreithiol ei hun oll rôl i'w chwarae i hyrwyddo a meithrin capasiti'r sector cyfreithiol yng Nghymru. 

en-gb	Part 3: 
cy-gb	Rhan 3: 

en-gb	Qualification as a lawyer
cy-gb	Cymhwyso'n gyfreithiwr

en-gb	1. solicitors
cy-gb	1. Cyfreithwyr

en-gb	9.34 The Solicitors Regulation Authority sets the education and training standards for solicitors. 
cy-gb	9.34 Yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr sy’n pennu'r safonau addysg a hyfforddiant ar gyfer cyfreithwyr. 

en-gb	There are a variety of routes by which people can qualify as a solicitor. 
cy-gb	Ceir amrywiaeth o lwybrau y gall pobl eu dilyn i gymhwyso fel cyfreithiwr. 

en-gb	The present route to qualification is through completing (1) an academic stage through a qualifying law degree (or non-law degree together with a law conversion course ), (2) a vocational stage through a Legal Practice Course, and (3) a work based stage through two-year training contract or period of recognised training. 
cy-gb	Y llwybr cymhwyso presennol yw drwy gwblhau (1) cam academaidd drwy radd gymwys yn y gyfraith (neu radd nad yw'n ymwneud â'r gyfraith gyda chwrs trosi i'r gyfraith 921 ), (2) cam galwedigaethol - Cwrs Ymarfer y Gyfraith a (3) cam yn y gwaith drwy gontract hyfforddi dwy flynedd neu gyfnod o hyfforddiant cydnabyddedig. 

en-gb	The Solicitors Regulation Authority has estimated the fees of the Legal Practice Course as being up to £16,750 . 
cy-gb	Mae'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr wedi amcangyfrif bod ffioedd Cwrs Ymarfer y Gyfraith hyd at £16,750 922 . 

en-gb	9.35 In 2017-19, 6,083 periods of recognised training commenced in England and Wales, 164 of which were in Wales . 
cy-gb	9.35 Yn 2017-19, dechreuodd 6,083 o gyfnodau o hyfforddiant cydnabyddedig yng Nghymru a Lloegr, yr oedd 164 ohonynt yng Nghymru 923 . 

en-gb	As is clear from the small number of work-based training opportunities in Wales, competition is generally intense to secure a training contract. 
cy-gb	Fel sy'n amlwg o'r nifer bach o gyfleoedd hyfforddi yn y gwaith sydd yng Nghymru, mae'r gystadleuaeth i sicrhau contract hyfforddi fel arfer yn ddwys. 

en-gb	As there are 390  Legal Practice Course places available at Welsh universities, there are about 2.4 students studying for the Legal Practice Course in Wales for every training contract available in Wales 925 . 
cy-gb	Gan fod 390 924  o leoedd ar gael mewn prifysgolion yng Nghymru ar gyfer Cwrs Ymarfer y Gyfraith, mae tua 2.4 o fyfyrwyr yn astudio ar gyfer y cwrs hwnnw yng Nghymru am bob contract hyfforddi sydd ar gael yng Nghymru 925 . 

en-gb	It is theoretically possible for those who have completed the academic and vocational stages of training, and with a portfolio of relevant legal work experience to make an application to the SRA for exemption from the requirement to undertake a period of recognised training (usually via a training contract). 
cy-gb	Mae'n bosibl yn ddamcaniaethol i'r rhai sydd wedi cwblhau camau academaidd a galwedigaethol yr hyfforddiant, gan gynnwys Cwrs Ymarfer y Gyfraith, a gyda phortffolio o brofiad gwaith cyfreithiol perthnasol i wneud cais i'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr i'w heithrio o'r gofyniad i ddilyn cyfnod cydnabyddedig o hyfforddiant (fel arfer drwy gontract hyfforddi). 

en-gb	Such exemptions are difficult to secure . 
cy-gb	Mae eithriadau o'r fath yn anodd eu sicrhau 926 . 

en-gb	9.36 The limited opportunities to complete the vocational stage of training therefore act as a significant barrier to qualifying as a solicitor in Wales, as the small number of training contracts in Wales has a direct impact on the number of new solicitors entering the profession in Wales. 
cy-gb	9.36 Mae'r cyfleoedd cyfyngedig i gwblhau cam galwedigaethol yr hyfforddiant felly yn gweithredu fel rhwystr sylweddol i gymhwyso fel cyfreithiwr yng Nghymru, gan fod y nifer bach o gontractau hyfforddiant yng Nghymru yn cael effaith uniongyrchol ar nifer y cyfreithwyr newydd sy'n ymuno â'r proffesiwn yng Nghymru. 

en-gb	Given that only 164 such contracts were awarded in Wales in 2017-18, Welsh training contracts account for about 2.7% of the England and Wales total. 
cy-gb	O gofio mai dim ond 164 o gontractau o'r fath a ddyfarnwyd yng Nghymru yn 2017-18, mae contractau hyfforddiant Cymru yn cyfrif am tua 2.7% o gyfanswm Cymru a Lloegr. 

en-gb	It has not been possible to obtain figures for the number of applications by those who have completed the Legal Practice Course in Wales to firms in England, in search of training contracts that are not available in Wales 927 . 
cy-gb	Nid yw wedi bod yn bosibl cael ffigurau ar gyfer nifer y ceisiadau gan y rhai sydd wedi cwblhau Cwrs Ymarfer y Gyfraith yng Nghymru i gwmnïau yn Lloegr, sy'n chwilio am gontractau hyfforddiant nad ydynt ar gael yng Nghymru 927 . 

en-gb	The relative age profile of solicitors in Wales, set out in paragraph 9.10.3,  demonstrates that the need to train and retain future solicitors and practice owners in Wales is crucial. 
cy-gb	Mae proffil oedran cymharol cyfreithwyr yng Nghymru, a nodir ym mharagraff 9.10.3 , yn dangos bod yr angen i hyfforddi a chadw cyfreithwyr a pherchnogion practisau yn y dyfodol yng Nghymru yn hollbwysig. 

en-gb	9.37 The route to qualification will change in 2021 when the SRA introduces the SQE. 
cy-gb	9.37  Bydd y llwybr at gymhwyso yn newid yn 2021 pan fydd yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr yn cyflwyno'r Arholiad Cymhwyso Cyfreithwyr. 

en-gb	We discuss this and the role of education in paragraphs 10.26  and following. 
cy-gb	Disgrifiwn hyn a rôl addysg ym mharagraffau 10.26  ac wedi hynny. 

en-gb	9.38 Figure 58 shows the numbers qualifying as solicitors in England and Wales between 2014 and 2018. 
cy-gb	9.38 Dengys Ffigur 58 y nifer a gymhwysodd fel cyfreithwyr yng Nghymru a Lloegr rhwng 2014 a 2018. 

en-gb	It highlights the dominance hitherto of the Legal Practice Course route to qualification. 
cy-gb	Mae'n tynnu sylw at ddylanwad llwybr at gymhwyso Cwrs Ymarfer y Gyfraith hyd yma. 

en-gb	Figure 58
cy-gb	ffigur 58 

en-gb	number and route of those qualifying as a solicitor in england and Wales
cy-gb	nifer a llwybr y rhai sy'n cymhwyso fel cyfreithiwr yng nghymru a Lloegr. 

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Bar Standards Board
cy-gb	Bwrdd Safonau'r Bar

en-gb	2. Barristers 
cy-gb	2.Bargyfreithwyr 

en-gb	9.39 The Bar Standards Board sets the education and training standards for qualifying and practising as a barrister in England and Wales. 
cy-gb	9.39 Mae Bwrdd Safonau'r Bar yn pennu'r safonau addysg a hyfforddiant ar gyfer cymhwyso ac ymarfer fel bargyfreithiwr yng Nghymru a Lloegr.  

en-gb	There are presently three stages to the standard training requirements leading to qualification: 
cy-gb	Ar hyn o bryd mae tri cham i'r gofynion hyfforddiant safonol sy'n arwain at gymhwyso: 

en-gb	(1) academic; (2) vocational, and (3) work-based.
cy-gb	(1) academaidd; (2) galwedigaethol a (3) seiliedig ar waith.

en-gb	9.40 The academic stage is by a qualifying law degree or non-law degree together with the Graduate Diploma in Law conversion course. 
cy-gb	9.40 Y cam academaidd yw gradd gymhwyso yn y gyfraith neu radd nad yw'n gysylltiedig â'r gyfraith ynghyd â chwrs trosi Diploma yn y Gyfraith i Raddedigion. 

en-gb	After joining an Inn of Court and passing the Bar Course Aptitude Test, the vocational stage involves the Bar Professional Training Course, a full-time one year course. 
cy-gb	Ar ôl ymuno ag Ysbytyau'r Brawdlys a llwyddo ym mhrawf Dawn Cymhwyster y Bar, mae'r cam galwedigaethol yn cynnwys Cwrs Hyfforddiant Proffesiynol y Bar, cwrs blwyddyn llawn amser. 

en-gb	The cost of the Bar Professional Training Course ranges from £13,000 to £18,000 depending on location. 
cy-gb	Mae cost Cwrs Hyfforddiant Proffesiynol y Bar yn amrywio o £13,000 i £18,000 yn dibynnu ar y lleoliad. 

en-gb	Workbased learning is provided through a pupillage of one year under the supervision of an experienced barrister. 
cy-gb	Darperir dysgu seiliedig ar waith drwy dymor prawf o flwyddyn o dan oruchwyliaeth bargyfreithiwr profiadol. 

en-gb	Before being called to the Bar, students are required to complete a minimum number of ‘Qualifying Sessions’, which are professional development events to complement the vocational stage of training.
cy-gb	Cyn cael eu galw i'r Bar, bydd yn ofynnol i fyfyrwyr gwblhau nifer gofynnol o 'Sesiynau Cymhwyso', sef digwyddiadau datblygiad proffesiynol i ategu cam galwedigaethol yr hyfforddiant.

en-gb	9.41  Obtaining a pupillage to complete the vocational stage of training is highly competitive. 
cy-gb	9.41  Mae cael tymor prawf i gwblhau cam galwedigaethol yr hyfforddiant yn gystadleuol iawn. 

en-gb	In May 2018, only 42.7% of Bar Professional Training Course graduates enrolled on the course between 2012-13 and 
cy-gb	Ym mis Mai 2018, dim ond 42.7% o raddedigion Cwrs Hyfforddiant Proffesiynol y Bar a oedd wedi ymgofrestru ar y cwrs rhwng 2012-13 a 2015-16 a oedd wedi dechrau tymor prawf 928 . 

en-gb	In 2017-18, 499 first six pupillages commenced in England and Wales, 11 of which were in Wales. 
cy-gb	Yn 2017-18, dechreuodd 499 o gyfnodau prawf y chwe mis cyntaf, yr oedd 11 ohonynt yng Nghymru. 

en-gb	In the same year, 510 second six pupillages commenced in England and Wales, and again 11 were in Wales 929 . 
cy-gb	Yn ystod yr un flwyddyn, dechreuodd 510 o gyfnodau prawf y chwe mis olaf yng Nghymru a Lloegr, ac unwaith eto 11 ohonynt oedd yng Nghymru 929 . 

en-gb	Wales therefore provides around 2% of the pupillages in England and Wales.
cy-gb	Mae Cymru felly yn darparu tua 2% o'r cyfnodau prawf yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	9.42 There is some evidence that ethnicity has a significant effect on whether Bar Professional Training Course graduates obtain pupillage. 
cy-gb	9.42 Ceir peth tystiolaeth fod ethnigrwydd yn cael effaith sylweddol ar b'un a yw graddedigion Cwrs Hyfforddiant Proffesiynol y Bar yn cael cyfnod prawf. 

en-gb	BAME graduates are roughly half as likely to obtain pupillage as white graduates with similar prior educational attainment 930 . 
cy-gb	Yn fras, mae graddedigion BAME tua hanner gwaith mor debygol o gael cyfnod prawf â graddedigion gwyn â chyrhaeddiad addysgol blaenorol tebyg 930 . 

en-gb	9.43 The Bar Standards Board intends to institute changes to the Bar qualification rules 931 . 
cy-gb	9.43 Bwriada Bwrdd Safonau'r Bar newid rheolau cymhwyso'r Bar 931 . 

en-gb	The new rules received approval from the Legal Services Board on 28 February 2019 932  and took effect in April 2019. 
cy-gb	Cafodd y rheolau newydd eu cymeradwyo gan y Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol ar 28 Chwefror 2019 932  a daethant i rym ym mis Ebrill 2019. 

en-gb	Implementation is at an early stage but changes include broadening the base of organisations, including employers, able to offer pupillage to prospective barristers. 
cy-gb	Mae'r broses o'u rhoi ar waith ar gam cynnar ond mae'r newidiadau yn cynnwys ehangu sail y sefydliadau, gan gynnwys cyflogwyr, sy'n gallu cynnig cyfnod prawf i ddarpar fargyfreithwyr. 

en-gb	The Bar Standards Board is receiving applications from new pupillage providers. 
cy-gb	Mae Bwrdd Safonau'r Bar yn derbyn ceisiadau gan ddarparwyr cyfnod prawf newydd. 

en-gb	It has provisionally authorised one new vocational training provider 933  and is in discussions with other potential new pupillage providers.
cy-gb	Mae wedi awdurdodi un darparwr hyfforddiant galwedigaethol newydd 933  dros dro ac yn cynnal trafodaethau â darpar ddarparwyr cyfnodau prawf newydd.

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	Chartered Legal executives 
cy-gb	Gweithredwyr Cyfreithiol siartredig 

en-gb	9.44 
cy-gb	9.44 

en-gb	Another route to becoming a lawyer is qualifying as a Chartered Legal Executive through the Chartered Institute of Legal Executives. 
cy-gb	Llwybr arall at ddod yn gyfreithiwr yw cymhwyso fel Gweithredydd Cyfreithiol Siartredig drwy Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol. 

en-gb	The stages for qualifying as a Chartered Legal Executive are broadly similar to those for the solicitors’ and barristers’ professions. 
cy-gb	Mae'r camau ar gyfer cymhwyso fel Gweithredydd Cyfreithiol Siartredig yn fras yn debyg i'r rhai ar gyfer proffesiynau cyfreithwyr a bargyfreithwyr. 

en-gb	A person must complete the academic stage of training and successfully complete the appropriate Chartered Institute of Legal Executives diplomas. 
cy-gb	Rhaid i rywun gwblhau cam academaidd yr hyfforddiant a chwblhau diplomâu priodol Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol. 

en-gb	A person who has completed a qualifying law degree and the Legal Practice Course or the Bar Professional Training Course is exempt from further academic study and can become a Graduate Member of the Chartered Institute of Legal Executives on payment of a relevant fee. 
cy-gb	Mae rhywun sydd wedi cwblhau gradd gymhwysol yn y gyfraith a Chwrs Ymarfer y Gyfraith neu Gwrs Hyfforddiant Proffesiynol y Bar wedi ei eithrio rhag astudiaeth academaidd bellach a gall ddod yn Aelod Graddedig o Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol drwy dalu ffi berthnasol. 

en-gb	The vocational stage follows the academic stage. 
cy-gb	Mae'r cam galwedigaethol yn dilyn y cam academaidd. 

en-gb	A person must complete at least three years of qualifying employment and work-based learning. 
cy-gb	Rhaid i rywun gwblhau o leiaf dair blynedd o gyflogaeth gymhwysol a dysgu seiliedig ar waith. 

en-gb	There must be two years consecutive employment before a person 
cy-gb	Rhaid cael dwy flynedd yn olynol o gyflogaeth cyn y gall rhywun wneud cais am Gymrodoriaeth Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol. 

en-gb	928 
cy-gb	928 

en-gb	Bar Standards Board, Becoming a barrister.
cy-gb	Bwrdd Safonau'r Bar, Becoming a barrister.

en-gb	929 
cy-gb	929 

en-gb	op cit n.892.
cy-gb	op cit n.892.

en-gb	930 
cy-gb	930 

en-gb	Bar Standards Board (2017) Exploring differential attainment at Bar Professional Training Course and Pupillage – a quantitative study.
cy-gb	Bwrdd Safonau'r Bar (2017) Exploring differential attainment at Bar Professional Training Course and Pupillage – a quantitative study.

en-gb	931 
cy-gb	931 

en-gb	It received approval from the Legal Services Board on 28 February 2019 to introduce new qualification rules.
cy-gb	Cafodd gymeradwyaeth gan y Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol ar 28 Chwefror 2019 i gyflwyno rheolau cymhwyso newydd.

en-gb	932 
cy-gb	932 

en-gb	OE016 Julie Brannan, Crispin Passmore, Ewan Macleod: 
cy-gb	OE016 Julie Brannan, Crispin Passmore, Ewan Macleod: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	933  The Inns of Court College of Advocacy.
cy-gb	933  The Inns of Court College of Advocacy.

en-gb	They must demonstrate in their application that they meet the relevant work based competencies.
cy-gb	Rhaid iddo ddangos yn ei gais ei fod yn bodloni'r cymwyseddau seiliedig ar waith perthnasol.

en-gb	9.45 The Chartered Institute of Legal Executives’ route to qualification as a legal professional is more accessible, flexible and affordable  than the two other routes. 
cy-gb	9.45 Mae llwybr at gymhwyso fel gweithiwr cyfreithiol proffesiynol Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol yn fwy hygyrch, hyblyg a fforddiadwy  na'r ddau lwybr arall. 

en-gb	It provides a non-university route to achieving the academic stage of legal training. 
cy-gb	Mae'n darparu llwybr nad yw drwy'r brifysgol i gyflawni cam academaidd yr hyfforddiant cyfreithiol. 

en-gb	Students can study, often on a part time basis, through local colleges or by distance learning and at a pace of their choosing; they can be in relevant employment whilst doing so. 
cy-gb	Gall myfyrwyr astudio, yn aml ar sail rhan amser, drwy golegau lleol neu drwy ddysgu o bell ac ar gyflymder o'u dewis; gallant fod mewn cyflogaeth berthnasol wrth wneud hynny. 

en-gb	The Institute estimates that it costs a person on average less than £10,000 to qualify as a Chartered Legal Executive, which is much less than the costs to qualify as a solicitor or a barrister 935 . 
cy-gb	Mae'r Sefydliad yn amcangyfrif ei bod yn costio llai na £10,000 ar gyfartaledd i rywun gymhwyso fel Gweithredydd Cyfreithiol Siartredig sef llai o lawer na chost cymhwyso fel cyfreithiwr neu fargyfreithiwr . 

en-gb	The Institute reports that because the qualification is more affordable, employers have made a financial contribution to study and examination costs for 67% of students. 
cy-gb	Noda'r Sefydliad, am fod y cymhwyster yn fwy fforddiadwy, fod cyflogwyr wedi cyfrannu'n ariannol at gostau astudio ac arholiadau ar gyfer 67% o fyfyrwyr. 

en-gb	 WS068 CILEx: 
cy-gb	 WS068 CILEx: 

en-gb	3. 
cy-gb	3.

en-gb	935  Ibid: 
cy-gb	 Ibid: 

en-gb	3, footnote 1.
cy-gb	3, troednodyn 1.

en-gb	9.46 A chartered legal executive who has followed the route to qualification as set out by the Chartered Institute of Legal Executives can be a partner in a law firm, an independent practitioner, an advocate or a judge at certain levels of the judiciary.
cy-gb	9.46 Gall gweithredydd cyfreithiol siartredig sydd wedi dilyn y llwybr at gymhwyso fel y'i nodir gan Sefydliad Siartredig y Gweithredwyr Cyfreithiol fod yn bartner mewn cwmni cyfreithwyr, yn ymarferydd annibynnol, yn eiriolwr neu'n farnwr ar rai lefelau o'r farnwriaeth.

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	Apprenticeships 
cy-gb	Prentisiaethau 

en-gb	9.47 
cy-gb	9.47 

en-gb	Legal apprenticeships provide a fourth route to qualification. 
cy-gb	Mae prentisiaethau cyfreithiol yn darparu pedwerydd llwybr at gymhwyso. 

en-gb	Since 2016, it has been possible to pursue qualification as a legal professional, including as a probate technician, chartered legal executive or solicitor, in England and Wales through an apprenticeship. 
cy-gb	Ers 2016, mae wedi bod yn bosibl dilyn cymhwyster fel gweithiwr cyfreithiol proffesiynol, gan gynnwys fel technegydd profiant, gweithredydd cyfreithiol siartredig neu gyfreithiwr, yng Nghymru a Lloegr, drwy brentisiaeth. 

en-gb	The SRA reports that in England the number of solicitor apprenticeships continues to increase. 
cy-gb	Mae'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr yn nodi bod nifer y prentisiaethau i gyfreithwyr yn parhau i gynyddu yn Lloegr. 

en-gb	There were 25 solicitor apprenticeships in 2016 (the first year they were offered on a funded basis) rising to 75 in 2017 and 133 in 2018 936 . 
cy-gb	Roedd 25 o brentisiaethau i gyfreithwyr yn 2016 (y flwyddyn gyntaf iddynt gael eu cynnig ar sail wedi ei hariannu) gan godi i 75 yn 2017 a 133 yn 2018 936 . 

en-gb	9.48 
cy-gb	9.48 

en-gb	Apprenticeships are a devolved matter in Wales 937 , as we have set out at paragraphs 4.127  and following in relation to police apprenticeships. 
cy-gb	Mae prentisiaethau yn fater datganoledig yng Nghymru 937 , fel y nodwyd gennym ym mharagraffau 4.127  ac wedi hynny mewn perthynas â phrentisiaethau'r heddlu. 

en-gb	However, legal apprenticeships have been a low priority for the Welsh Government. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae prentisiaethau cyfreithiol wedi bod yn flaenoriaeth isel i Lywodraeth Cymru. 

en-gb	This route to qualification as a solicitor is not available in Wales. 
cy-gb	Nid yw'r llwybr hwn at gymhwyso fel cyfreithiwr ar gael yng Nghymru. 

en-gb	In an engagement session junior lawyers told us that it was an attractive route to qualification as training is fully funded and apprentices are in full-time employment 938 . 
cy-gb	Mewn sesiwn ymgysylltu dywedodd cyfreithwyr iau wrthym ei fod yn llwybr atyniadol at gymhwyso gan fod yr hyfforddiant wedi ei ariannu'n llawn a bod prentisiaethau mewn cyflogaeth llawn amser 938 . 

en-gb	However, the academic stage of training is expensive and students are often making a significant personal financial commitment when they embark on their legal training without a guarantee of securing vocational training.
cy-gb	Fodd bynnag, mae  cam academaidd yr hyfforddiant yn ddrud ac yn aml mae'r myfyrwyr  yn gwneud ymrwymiad ariannol personol sylweddol pan fyddant  yn dechrau eu hyfforddiant cyfreithiol heb sicrwydd o gael  hyfforddiant galwedigaethol.

en-gb	9.49 
cy-gb	9.49 

en-gb	The recruitment, retention and training of talent to sustain the legal sector in rural and post-industrial areas of Wales is a significant issue,  as we have set out. 
cy-gb	Mae recriwtio, cadw a hyfforddi talent i gynnal y sector cyfreithiol mewn ardaloedd gwledig ac ôl-ddiwydiannol yng Nghymru yn broblem fawr, fel y soniwyd eisoes gennym. 

en-gb	It is difficult to attract and retain high quality candidates unless they have some personal connection to Wales 939 .  
cy-gb	Mae'n anodd denu a chadw ymgeiswyr o safon uchel oni fydd ganddynt gysylltiad personol â Chymru 939 . 

en-gb	As we will set out in paragraphs 9.74  and following, a strategy is needed for the legal sector to address this and other issues affecting legal practices in these areas. 
cy-gb	Fel y nodir gennym ym mharagraff 9.74  ac wedi hynny, mae angen strategaeth ar gyfer y sector cyfreithiol i fynd i'r afael â hyn a materion eraill sy'n effeithio ar bractisau cyfreithiol yn yr ardaloedd hyn. 

en-gb	9.50 
cy-gb	9.50 

en-gb	We therefore welcome the fact that the Welsh Government began in 2019 to engage with representatives of the legal sector and the Law Society to identify policy needs regarding legal apprenticeships. 
cy-gb	Felly rydym yn croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi dechrau ymgysylltu â chynrychiolwyr y sector cyfreithiol a Chymdeithas y Cyfreithwyr yn 2019 i nodi anghenion polisi o ran prentisiaethau cyfreithiol. 

en-gb	The lack of funded legal apprenticeships in Wales as a route into the legal profession nonetheless remains a significant issue 940 , particularly with the introduction of the SQE scheduled for 2021. 
cy-gb	Mae diffyg prentisiaethau cyfreithiol wedi'u hariannu yng Nghymru fel llwybr i'r proffesiwn cyfreithiol yn parhau i fod yn broblem fawr 940 , yn enwedig wrth gyflwyno'r Arholiad Cymhwyso Cyfreithwyr a drefnwyd ar gyfer 2021. 

en-gb	As apprenticeships leading to qualification are available in England, there is a risk of a loss of legal talent from Wales unless real progress is made by the Welsh Government and the legal profession in Wales.
cy-gb	Gan fod prentisiaethau sy'n arwain at gymhwyster ar gael yn Lloegr, mae perygl y caiff talent gyfreithiol ei cholli o Gymru oni wneir cynnydd gwirioneddol gan Lywodraeth Cymru a'r proffesiwn cyfreithiol yng Nghymru.

en-gb	9.51  Apprenticeships are key to tackling some of the issues facing the sustainability of the legal professions in Wales, particularly given the demographic issues facing the solicitors’ profession, as discussed at paragraph 9.10.3.
cy-gb	9.51  Mae prentisiaethau'n allweddol i fynd i'r afael â rhai o'r materion sy'n wynebu cynaliadwyedd y proffesiynau cyfreithiol yng Nghymru, yn enwedig o gofio'r materion demograffig sy'n wynebu'r proffesiwn cyfreithwyr, fel y trafodir ym mharagraff 9.10.3 . 

en-gb	Apprenticeships also have an important role to play in helping to increase the diversity of the legal sector in Wales by attracting those that might not go on to higher education. 
cy-gb	Mae gan brentisiaethau rôl bwysig i'w chwarae hefyd i helpu i gynyddu amrywiaeth y sector cyfreithiol yng Nghymru drwy ddenu'r rhai nad ydynt am fynd ymlaen i addysg uwch efallai. 

en-gb	Apprenticeships provide a route through which people can choose to remain in rural or post-industrial areas, obtain employment in the law in their local area and gain qualification as a legal professional. 
cy-gb	Mae prentisiaethau'n darparu llwybr lle y gall pobl ddewis aros mewn ardaloedd gwledig neu ôl-ddiwydiannol, cael cyflogaeth yn y gyfraith yn eu hardal leol ac ennill cymhwyster fel gweithiwr cyfreithiol proffesiynol.

en-gb	We recommend: 
cy-gb	Argymhellwn y canlynol: 

en-gb	the Welsh Government should, in close consultation with the legal professions, provide fully funded legal apprenticeships to enable people to qualify as legal professionals in Wales.
cy-gb	Dylai Llywodraeth Cymru, mewn ymgynghoriad agos â'r proffesiynau cyfreithiol, gynnig prentisiaethau cyfreithiol wedi'u hariannu'n llawn er mwyn galluogi pobl i gymhwyso fel gweithwyr cyfreithiol proffesiynol  yng nghymru.

en-gb	Part 4: 
cy-gb	Rhan 4: 

en-gb	Legal work performed in Wales
cy-gb	Gwaith cyfreithiol a wneir  yng nghymru

en-gb	1. the general scope of the available work 
cy-gb	1. Cwmpas cyffredinol y gwaith sydd ar gael 

en-gb	9.52 In general, most Welsh solicitors’ firms are perceived and categorised as high street practices offering traditional legal services. 
cy-gb	9.52 Yn gyffredinol, canfyddir mai practisau ar y stryd fawr sy'n cynnig gwasanaethau cyfreithiol traddodiadol yw'r rhan fwyaf o gwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru a chânt eu categoreiddio felly. 

en-gb	Figure 59 compares the areas of legal specialism offered by law firms in England, England excluding London and in Wales. 
cy-gb	Mae Ffigur 59 yn cymharu'r meysydd o arbenigedd cyfreithiol a gynigir gan gwmnïau cyfreithwyr yn Lloegr, yn Lloegr ac eithrio Llundain ac yng Nghymru.  

en-gb	9.53 In Wales, there is a reliance on private client legal specialism – some 74%, 73%, 65% and 63% respectively of solicitors firms do conveyancing, wills, probate and family law. 
cy-gb	9.53 Yng Nghymru, mae dibyniaeth ar arbenigedd cyfreithiol cleientiaid preifat - mae tua 74%, 73%, 65% a 63% o gyfreithwyr yn y drefn honno yn gwneud gwaith trawsgludo eiddo, ewyllysiau, profiant a chyfraith teulu. 

en-gb	Those specialising in criminal law are 31%. 
cy-gb	Mae 31% yn rhai sy'n arbenigo mewn cyfraith droseddol. 

en-gb	Whilst the type of work that firms in Wales specialise in is of the type that will meet most people’s legal needs, taken as a whole and excepting the larger commercial firms, law firms are less likely to offer specialist commercial, corporate and intellectual property work, which has the potential to generate significant revenues for them . 
cy-gb	Er bod y math o waith y mae cwmnïau yng Nghymru yn arbenigo ynddo yn waith a fydd yn diwallu anghenion cyfreithiol y rhan fwyaf o bobl, o'u cymryd gyda'i gilydd ac eithrio'r cwmnïau masnachol mwy o faint, mae cwmnïau cyfreithwyr yn llai tebygol o gynnig gwaith masnachol, corfforaethol ac eiddo deallusol arbenigol, sydd â'r potensial i gynhyrchu refeniw sylweddol iddynt .

en-gb	For niche work such as listed company commercial and corporate work (to which we referred to at paragraph 9.8 ), practices in Wales are almost on a par with counterparts in England excluding London.
cy-gb	Ar gyfer gwaith arbenigol megis gwaith masnachol a chorfforaethol cwmnïau rhestredig (y cyfeiriwn ato ym mharagraff 9.8 ), mae practisau yng Nghymru bron ar yr un lefel â rhai yn Lloegr, ac eithrio Llundain.

en-gb	 WS108 JNP Legal: 
cy-gb	 WS108 JNP Legal: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	9.54 Few law firms in Wales practise social welfare law. 
cy-gb	9.54  Prin yw'r cwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru sy'n ymarfer cyfraith lles cymdeithasol. 

en-gb	At paragraphs 3.9  and following, we discussed the impact of the LASPO reforms on civil legal aid and the provision of social welfare advice. 
cy-gb	Ym mharagraffau 3.9  ac wedi hynny gwnaethom drafod effaith diwygio Deddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr ar gymorth cyfreithiol sifil a rhoi cyngor ar les cymdeithasol. 

en-gb	Although the  third sector is increasingly endeavouring to provide services in place  of law firms, the disappearance of legal aid in a large number of  areas has created a void which cannot always be fully met by  voluntary services . 
cy-gb	Er bod y trydydd sector yn gynyddol yn ceisio darparu gwasanaethau yn lle cwmnïau cyfreithwyr, mae diflaniad cymorth cyfreithiol mewn nifer mawr o feysydd wedi creu bwlch na all y gwasanaethau gwirfoddol ei lenwi bob amser . 

en-gb	In addition, fewer firms in Wales specialise in  ADR compared to England, a subject considered at paragraphs 5.39  and following.
cy-gb	Hefyd, mae llai o gwmnïau yng Nghymru yn arbenigo mewn ffordd amgen o ddatrys anghydfodau o gymharu â Lloegr, pwnc a ystyrir ym mharagraff 5.39  ac wedi hynny.

en-gb	 WS020 Robert Hanratty: 
cy-gb	 WS020 Robert Hanratty: 

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	9.55 In paragraph 9.75,  we propose a strategy to reinvigorate the rural and post-industrial legal sector. 
cy-gb	9.55 Ym mharagraff 9.75 , cynigiwn strategaeth i ailfywiogi'r sector cyfreithiol gwledig ac ôl-ddiwydiannol. 

en-gb	As part of that strategy, we see opportunities in rural and post-industrial areas for law firms to build on existing collaboration with other professional firms, such as accountants, financial advisers and surveyors, to expand business networks in the local area. 
cy-gb	Fel rhan o'r strategaeth honno, gwelwn gyfleoedd mewn ardaloedd gwledig ac ôl-ddiwydiannol i gwmnïau cyfreithwyr adeiladu ar y cydweithredu sydd eisoes yn bodoli â chwmnïau proffesiynol eraill, megis cyfrifwyr, cynghorwyr ariannol a syrfewyr, i ehangu rhwydweithiau busnes yn yr ardal leol. 

en-gb	Together they can work with universities and colleges in the wider region to increase knowledge transfer by sharing educational and training resources, and strengthen relationships with law schools to further develop the talent pool of law graduates.
cy-gb	Gyda'i gilydd gallant weithio gyda phrifysgolion a cholegau yn y rhanbarth ehangach i gynyddu'r wybodaeth a drosglwyddir drwy rannu adnoddau addysgol a hyfforddi, a chryfhau'r cydberthnasau ag ysgolion y gyfraith i ddatblygu'r gronfa dalent o raddedigion y gyfraith ymhellach.

en-gb	9.56 The SRA considers that the wider legal economy in Wales is generally less diverse than in England 943 . 
cy-gb	9.56 Mae'r Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr o'r farn bod yr economi gyfreithiol ehangach yng Nghymru yn llai amrywiol ar y cyfan nag un Lloegr 943 . 

en-gb	When economic fluctuations impact, for example, on the home-buying market, the effects on law firms may be more disproportionately felt in Wales compared to England because of the relatively high proportion of residential conveyancing work 944  in Welsh law firms.
cy-gb	Pan fydd amrywiadau economaidd, er enghraifft, yn effeithio ar y farchnad prynu cartref, efallai y teimlir yr effaith ar gwmnïau cyfreithiol yn fwy anghymesur yng Nghymru o gymharu â Lloegr oherwydd y gyfran gymharol uchel o waith trawsgludo eiddo preswyl 944  a wneir gan gwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru.

en-gb	9.57 Barristers who practise from chambers in Wales have specialisms across a range of practice areas. 
cy-gb	9.57 Mae gan fargyfreithwyr sy'n ymarfer o siambrau yng Nghymru arbenigeddau ar draws amrywiaeth o feysydd ymarfer. 

en-gb	Numerically, there are more barristers practising in criminal law and in family law than in other fields of law. 
cy-gb	Yn rhifyddol, mae mwy o fargyfreithwyr yn ymarfer ym maes cyfraith droseddol a maes cyfraith teulu na meysydd eraill y gyfraith. 

en-gb	That is to be expected since most of the work of the courts in Wales is concerned with those areas of law. 
cy-gb	Mae hynny i'w ddisgwyl gan fod y rhan fwyaf o waith y llysoedd yng Nghymru yn ymwneud â'r meysydd hynny o'r gyfraith. 

en-gb	However, there are a number of barristers who practise in civil law and/or public law. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae nifer o fargyfreithwyr yn ymarfer ym maes cyfraith droseddol a/neu gyfraith gyhoeddus. 

en-gb	Their specialisms include personal injuries, clinical negligence, employment, immigration and asylum, inquests, business and property law and administrative law. 
cy-gb	Mae eu harbenigeddau'n cynnwys anafiadau personol, esgeuluster clinigol, cyflogaeth, mewnfudo a lloches, cwestau, busnes a chyfraith eiddo a chyfraith weinyddol. 

en-gb	This picture is similar to that which is to be found in the many legal centres in England where the bulk of the court work undertaken in those centres is criminal or family.
cy-gb	Mae'r darlun hwn yn debyg i'r un a geir yn y canolfannau cyfreithiol niferus yn Lloegr lle mae'r rhan fwyaf o'r gwaith llys a wneir yn y canolfannau hynny yn ymwneud â chyfraith droseddol neu gyfraith teulu.

en-gb	2. the export of legal work 
cy-gb	2. Allforio gwaith cyfreithiol 

en-gb	9.58 
cy-gb	9.58 

en-gb	Commercial law firms in Wales have grown principally through exporting legal services to England and beyond. 
cy-gb	Mae cwmnïau cyfreithwyr masnachol yng Nghymru wedi tyfu'n bennaf drwy allforio gwasanaethau cyfreithiol i Loegr a thu hwnt. 

en-gb	In one sense, this is not surprising given the high level of economic interlinkages between Wales and England in general, the existing common legal system of England and Wales and the common right to practice 945 . 
cy-gb	Ar un olwg, nid yw'n syndod, o gofio'r lefel uchel o gydgysylltiadau economaidd rhwng Cymru a Lloegr yn gyffredinol a'r system gyfreithiol gyffredin bresennol yng Nghymru a Lloegr a'r hawl gyffredin i ymarfer 945 . 

en-gb	However, the relative weakness of other sectors of the Welsh economy means that there is limited indigenous demand for commercial legal services 946 . 
cy-gb	Fodd bynnag, mae gwendid cymharol sectorau eraill yn economi Cymru yn golygu mai prin yw'r galw cynhenid am wasanaethau cyfreithiol masnachol 946 . 

en-gb	Commercial law firms in Wales have therefore had to look beyond Wales in terms of their client base 947 . 
cy-gb	Felly, mae cwmnïau cyfreithiol masnachol yng Nghymru wedi gorfod edrych y tu hwnt i Gymru o ran eu sail cleientiaid 947 . 

en-gb	They have developed in some cases as niche practices providing high quality ‘City’ legal services at a competitive cost base from their South Wales location. 
cy-gb	Maent wedi datblygu'n bractisau arbenigol mewn rhai achosion sy'n darparu gwasanaethau cyfreithiol 'Dinas' o ansawdd uchel o sail gostau gystadleuol o'u lleoliad yn Ne Cymru. 

en-gb	In addition to growing their respective client base outside Wales, some commercial firms have opened offices in England to service their clients 948 . 
cy-gb	Yn ogystal â chynyddu eu sail cleientiaid briodol y tu allan i Gymru, mae rhai cwmnïau masnachol wedi agor swyddfeydd yn Lloegr i wasanaethu eu cleientiaid . 

en-gb	One law firm that has adopted this approach derives 46% of its turnover from the firm’s offices in Cardiff; the remainder is derived from England 949 .
cy-gb	Mae 46% o drosiant un cwmni cyfreithwyr sydd wedi mabwysiadu'r dull hwn yn deillio o swyddfeydd y cwmni yng Nghaerdydd; daw'r gweddill  o Loegr .

en-gb	9.59 The limited demand in Wales for commercial legal services applies to barristers as it does to solicitors. 
cy-gb	9.59 Mae'r galw cyfyngedig yng Nghymru am wasanaethau cyfreithiol masnachol yn gymwys i fargyfreithwyr fel y mae i gyfreithwyr. 

en-gb	Those barristers who wish to develop their practice in commercial law have to look beyond Wales to the major English cities. 
cy-gb	Rhaid i'r bargyfreithwyr hynny sydd am ddatblygu eu hymarfer ym maes cyfraith fasnachol edrych y tu hwnt i Gymru ac i'r prif ddinasoedd yn Lloegr. 

en-gb	However, securing work in England is not confined to those barristers who wish to develop their practice in commercial work. 
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw dod o hyd i waith yn Lloegr wedi ei gyfyngu i'r bargyfreithwyr hynny sydd am ddatblygu eu hymarfer ym maes gwaith masnachol. 

en-gb	A number of barristers who practise from chambers in Wales obtain work over a wide range of civil and public law from solicitors based in England. 
cy-gb	Mae nifer o fargyfreithwyr sy'n ymarfer o siambrau yng Nghymru yn cael gwaith amrywiol ym maes cyfraith sifil a chyhoeddus gan gyfreithwyr sy'n gweithio yn Lloegr. 

en-gb	Barristers in Wales are included on panels of counsel maintained outside Wales, for example by the UK Government Legal Department. 
cy-gb	Caiff bargyfreithwyr yng Nghymru eu cynnwys ar baneli cwnsleriaid a gynhelir y tu allan i Gymru, er enghraifft gan Adran Gyfreithiol Llywodraeth y DU. 

en-gb	Many barristers based in chambers in Wales will be instructed by solicitors in law firms and public bodies based in England and will regularly attend courts and tribunals in England. 
cy-gb	Bydd llawer o fargyfreithwyr sy'n gweithio o siambrau yng Nghymru yn cael eu cyfarwyddo gan gyfreithwyr mewn cwmnïau cyfreithwyr a chyrff cyhoeddus yn Lloegr a byddant yn mynychu llysoedd a thribiwnlysoedd yn Lloegr yn rheolaidd. 

en-gb	Some barristers based in Wales travel extensively across England and Wales and conduct civil and public law cases in Bristol and the West Country, Birmingham and the Midlands and in London and the South East. 
cy-gb	Bydd rhai bargyfreithwyr yng Nghymru yn teithio'n helaeth ledled Cymru a Lloegr ac yn cynnal achosion cyfraith sifil a chyhoeddus ym Mryste a Gorllewin Lloegr, Birmingham a Chanolbarth Lloegr ac yn Llundain a De-ddwyrain Lloegr. 

en-gb	However, it appears that some solicitors and public bodies in Wales tend to instruct barristers based in England in some of the specialist areas of work with the result that a significant proportion of the fees arising from Welsh cases are exported to England 950 . 
cy-gb	Fodd bynnag, ymddengys bod rhai cyfreithwyr a chyrff cyhoeddus yng Nghymru yn tueddu i gyfarwyddo bargyfreithwyr yn Lloegr mewn rhai o'r meysydd gwaith arbenigol a chanlyniad hyn yw yr allforir cyfran sylweddol o'r ffioedd sy'n deillio o achosion Cymreig i Loegr . 

en-gb	9.60 We have discussed with representatives of the Bar the need to modernise their chambers structure. 
cy-gb	9.60 Rydym wedi trafod yr angen i foderneiddio strwythur eu siambrau gyda chynrychiolwyr y Bar. 

en-gb	Although this is a matter for the Bar, we would anticipate that with such restructuring the range and high quality of the specialists practising in Wales would be more readily apparent and provide much greater confidence in the ability of the Bar in Wales to undertake specialist work to the highest standards.
cy-gb	Er mai mater i'r Bar yw hyn, byddem yn rhagweld, gyda'r fath ailstrwythuro, y byddai ystod ac ansawdd uchel yr arbenigwyr sy'n ymarfer yng Nghymru yn fwy amlwg ac yn rhoi mwy o hyder o lawer yng ngallu'r Bar yng Nghymru i ymgymryd â gwaith arbenigol i'r safonau uchaf.

en-gb	3. the importance of public sector work 
cy-gb	3. Pwysigrwydd gwaith y sector cyhoeddus 

en-gb	9.61 Public sector work is important to most Welsh commercial firms. 
cy-gb	9.61  Mae gwaith y sector cyhoeddus yn bwysig i'r rhan fwyaf o gwmnïau masnachol yng Nghymru. 

en-gb	Although margins are tight 951 , it provides a stable, through-thecycle workflow 952 . 
cy-gb	Er bod maint yr elw yn dynn , mae'n darparu llif gwaith sefydlog, drwy gydol cylch y gwaith hwnnw . 

en-gb	Concern was expressed to us about the National Procurement Service solicitors’ framework and, as perceived, the unnecessary loss of certain Welsh public sector legal work to providers who are not based in Wales 953 .
cy-gb	Mynegwyd pryder ynghylch fframwaith cyfreithwyr y Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol ac, fel y canfuwyd, y golled ddiangen o waith cyfreithiol penodol y sector cyhoeddus yng Nghymru i ddarparwyr nad ydynt wedi'u lleoli yng Nghymru .

en-gb	Of the 19 firms on the current framework, 11 are based in Wales.
cy-gb	O blith y 19 o gwmnïau ar y fframwaith cyfredol, mae 11 ohonynt yng Nghymru.

en-gb	9.63 There is an argument that Welsh public sector spending on external legal services provided by solicitors in Wales is so small in terms of the turnover of those firms that it is difficult to see how it might meaningfully influence the overall health of the Welsh legal market . 
cy-gb	9.63 Dadleuir bod gwariant y sector cyhoeddus yng Nghymru ar wasanaethau cyfreithiol allanol a ddarperir gan gyfreithwyr yng Nghymru mor fach o ran trosiant y cwmnïau hynny fel ei bod yn anodd gweld sut y gallai ddylanwadu ar iechyd cyffredinol y farchnad gyfreithiol yng Nghymru mewn ffordd ystyrlon 954 . 

en-gb	However, bearing in mind the size of solicitors’ firms in Wales as explained at paragraph 9.9  above, a small amount of public sector work would be extremely beneficial to some of those firms. 
cy-gb	Fodd bynnag, o gofio maint cwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru fel y'i hesbonnir ym mharagraff 9.9  uchod, byddai ychydig iawn o waith y sector cyhoeddus yn hynod o fuddiol i rai o'r cwmnïau hynny. 

en-gb	In addition, the Welsh public sector already spends a high proportion of its budget for external legal services on solicitors’ firms with a Welsh presence, as illustrated in Figure 60. 
cy-gb	Hefyd, mae'r sector cyhoeddus yng Nghymru eisoes yn gwario cyfran uchel o'i gyllideb am wasanaethau cyfreithiol allanol ar gwmnïau cyfreithwyr sydd â phresenoldeb yng Nghymru, fel y dangosir yn Ffigur 60. 

en-gb	In the period 2016 to 2018, 90.92% of expenditure by the Welsh public sector as a whole was on solicitors firms with a Welsh presence. 
cy-gb	Yn y cyfnod 2016 i 2018, roedd 90.92% o'r gwariant gan y sector cyhoeddus yng Nghymru yn gyffredinol ar gwmnïau cyfreithwyr oedd â phresenoldeb yng Nghymru. 

en-gb	For the same period, 88.15% of Welsh local authorities’ expenditure on external legal services was spent on law firms with a Welsh presence. 
cy-gb	Ar gyfer yr un cyfnod, gwariwyd 88.15% o wariant awdurdodau lleol Cymru ar wasanaethau cyfreithiol allanol ar gwmnïau cyfreithwyr â phresenoldeb yng Nghymru. 

en-gb	As this is at odds with the perception of practitioners about the extent to which Welsh public sector work leaks out from Wales, it is essential that there is greater transparency about the level and distribution of the Welsh public sector’s expenditure on external legal services.
cy-gb	Gan fod hyn yn groes i ganfyddiad ymarferwyr ynghylch y graddau y mae gwaith y sector cyhoeddus yng Nghymru yn diferu o Gymru, mae'n hanfodol bod mwy o dryloywder ynghylch lefel a dosbarthiad gwariant y sector cyhoeddus yng Nghymru ar wasanaethau cyfreithiol allanol.

en-gb	Breakdown of total Welsh national Procurement service  solicitor firm spend by the Welsh public sector
cy-gb	Dadansoddiad o gyfanswm gwariant cwmnïau cyfreithwyr Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol Cymru yn ôl y sector cyhoeddus yng nghymru

en-gb	Jomati report
cy-gb	Adroddiad Jomati

en-gb	9.64 However, the position as regards the procurement of barristers’ services by the Welsh public sector is very different. 
cy-gb	9.64 Fodd bynnag, mae'r sefyllfa o ran caffael gwasanaethau bargyfreithwyr yn ôl y sector cyhoeddus yng Nghymru yn wahanol iawn. 

en-gb	Although Wales has an active civil and public law Bar, in a significant number of cases counsel based in chambers outside Wales are instructed . 
cy-gb	Er bod gan Gymru Far cyfraith sifil a chyhoeddus gweithredol, mewn nifer sylweddol o achosion mae cwnsleriaid sy'n gweithio mewn siambrau y tu allan i Gymru yn cael eu cyfarwyddo . 

en-gb	The evidence of the Counsel General was that 45% of the Welsh Government’s instructions to counsel go to barristers based in Wales on its panels, and two-thirds of counsel in Wales that apply to the Welsh Government’s panels are appointed. 
cy-gb	Yn ôl tystiolaeth y Cwnsler Cyffredinol mae 45% o gyfarwyddiadau Llywodraeth Cymru i gwnsleriaid yn mynd i fargyfreithwyr yng Nghymru ar ei phaneli a phenodir dwy ran o dair o'r cwnsleriaid yng Nghymru sy'n gwneud cais i baneli Llywodraeth Cymru. 

en-gb	The evidence provided to us indicated that a significant proportion of Welsh local authority court work goes to barristers based outside Wales. 
cy-gb	Mae'r dystiolaeth a ddarparwyd i ni yn dangos bod cyfran sylweddol o waith llys awdurdodau lleol yng Nghymru yn mynd i fargyfreithwyr sydd wedi'u lleoli y tu allan i Gymru. 

en-gb	 WS010 Wales and Chester Circuit: 
cy-gb	 WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	6. 
cy-gb	6. 

en-gb	9.65 The priority must therefore be to develop the capacity of the Bar in Wales. 
cy-gb	9.65 Dylid sicrhau mai'r flaenoriaeth felly yw meithrin gallu'r Bar yng Nghymru. 

en-gb	Public sector procurement must play an important role . 
cy-gb	Rhaid i waith caffael y sector cyhoeddus chwarae rôl bwysig . 

en-gb	To facilitate this, the Welsh Government, in addition to the other recommendations we have made in this Chapter, can act through its procurement capacity to encourage all lawyers in Wales to collaborate more amongst themselves and with law schools. 
cy-gb	Er mwyn hwyluso hyn, gall Llywodraeth Cymru, yn ogystal â'r argymhellion eraill rydym wedi eu gwneud yn y Bennod hon, weithredu drwy ei gallu caffael i annog pob cyfreithiwr yng Nghymru i gydweithio'n fwy ymysg ei gilydd a gydag ysgolion y gyfraith. 

en-gb	The Welsh Government must also keep a careful watch over the way local authorities instruct barristers; regular reports should be provided to the Counsel General by each local authority. 
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth Cymru hefyd gadw llygad barcud ar y ffordd y mae awdurdodau lleol yn cyfarwyddo bargyfreithwyr; dylai pob awdurdod lleol roi adroddiadau rheolaidd i'r Cwnsler Cyffredinol. 

en-gb	 OE001 Counsel General Jeremy Miles: 
cy-gb	 OE001 Cwnsler Cyffredinol Jeremy Miles: 

en-gb	2. 
cy-gb	2. 