en-gb	Unlike HMCTS Wales, it is not an agency and has no separate constitutional status. 
cy-gb	Yn wahanol i Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM, nid yw’n asiantaeth ac nid oes iddi statws cyfansoddiadol ar wahân. 

en-gb	It has no formal accountability to the President of Welsh Tribunals but in practice however, the President and the Head of the Welsh Tribunals Unit work closely together on all matters relating to the tribunals . 
cy-gb	Nid yw’n atebol yn ffurfiol i Lywydd Tribiwnlysoedd Cymru ond, yn ymarferol, mae Llywydd a Phennaeth Uned Tribiwnlysoedd Cymru yn gweithio’n agos gyda’i gilydd ar bob mater sy’n ymwneud â’r tribiwnlysoedd 182 . 

en-gb	3. the constitutional position of the judiciary and its relation to government and the legislature 
cy-gb	3. sefyllfa gyfansoddiadol y farnwriaeth a’i pherthynas â’r llywodraeth a’r ddeddfwrfa 

en-gb	2.84 It is next necessary for us to explain the relationship that exists between the judiciary and the UK Parliament and UK Government and the need for further development between the judiciary and the Welsh Government and Assembly. 
cy-gb	2.84 Nesaf, mae angen i ni esbonio’r berthynas sy’n bodoli rhwng y farnwriaeth a Senedd y DU a Llywodraeth y DU a’r angen am ddatblygiad pellach rhwng y farnwriaeth a Llywodraeth Cymru  a’r Cynulliad. 

en-gb	relationship of the judiciary to the uK Parliament and the    uK Government
cy-gb	a)  Perthynas y farnwriaeth â senedd y Du a Llywodraeth y Du

en-gb	Until the Constitutional Reform Act 2005, the judiciary of England and Wales was headed by the Lord Chancellor who besides being a Cabinet Minister and Speaker of the House of Lords also sat as a judge. 
cy-gb	2.85 Tan Ddeddf Diwygio Cyfansoddiadol 2005, yr Arglwydd Ganghellor fu’n bennaeth ar farnwriaeth Cymru a Lloegr. Yn ogystal â bod yn Weinidog Cabinet ac yn Llefarydd Tŷ’r Arglwyddi roedd hefyd yn eistedd fel barnwr. 

en-gb	He was responsible for the relationship between the judiciary and the UK Government and UK Parliament. 
cy-gb	Ef oedd yn gyfrifol am y berthynas rhwng y farnwriaeth a Llywodraeth y DU a Senedd y DU. 

en-gb	Since 2005, the Lord Chief Justice of England and Wales as Head of the Judiciary of England and Wales has been responsible for that relationship with the UK Parliament and the UK Government. 
cy-gb	2.86 Ers 2005, Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr fel Pennaeth Barnwriaeth Cymru a Lloegr sydd wedi bod yn gyfrifol am y berthynas honno â Senedd y DU a Llywodraeth y DU. 

en-gb	Over the ensuing years, as well as continuing its traditional role of advising the UK Parliament and UK Government on technical aspects of legislation, the judiciary of England and Wales has had to develop a method of working with both the Government and Parliament . 
cy-gb	Dros y blynyddoedd dilynol, yn ogystal â pharhau â’i rôl draddodiadol yn cynghori Senedd y DU a Llywodraeth y DU ar agweddau technegol ar ddeddfwriaeth, bu’n rhaid i farnwriaeth Cymru a Lloegr ddatblygu dull o weithio gyda Llywodraeth a Senedd y DU . 

en-gb	The judiciary has also played an increasingly significant role in reform of the court and tribunal system as it relates to criminal justice, civil justice, administrative justice and family justice as we mention in the succeeding Chapters. 
cy-gb	Mae’r farnwriaeth hefyd wedi chwarae rôl gynyddol arwyddocaol o ran diwygio’r system llysoedd a thribiwnlysoedd fel y mae a wnelo â chyfiawnder troseddol, cyfiawnder sifil, cyfiawnder gweinyddol a chyfiawnder teuluol fel y soniwn yn y Penodau olynol. 

en-gb	Judges also sit on boards sometimes participating as members, sometimes as observers. 
cy-gb	Mae barnwyr hefyd yn eistedd ar fyrddau, weithiau’n aelodau, weithiau’n sylwedyddion. 

en-gb	When they participate as observers, they do so for constitutional reasons (as it is not appropriate for them to  be members) but their participation to all intent and purposes is  the same .
cy-gb	Pan fyddant yn cymryd rhan fel sylwedyddion, maent yn gwneud hynny am resymau cyfansoddiadol (gan nad yw’n briodol iddynt fod yn aelodau) ond yr un yw eu cyfranogiad yn y bôn .

en-gb	 Lord Thomas of Cwmgiedd (2017) The Politics of Judicial Independence in the UK’s changing Constitution, The judiciary within the State – the relationship between the branches of the state. 
cy-gb	 Yr Arglwydd Thomas o Gwmgiedd (2017) The Politics of Judicial Independence in the UK’s changing Constitution, The judiciary within the State – the relationship between the branches of the state. 

en-gb	Para 4.18,  4.31 , 7.11 , 12.140.3. 
cy-gb	Para 4.18,  4.31,  7.11,  12.140.3

en-gb	relationship of the judiciary to the Welsh Government
cy-gb	b)  Perthynas y farnwriaeth â Llywodraeth Cymru

en-gb	The Lord Chief Justice is responsible for the relationship of the judiciary with the Welsh Government and the Assembly. 
cy-gb	2.87 Yr Arglwydd Brif Ustus sy’n gyfrifol am berthynas y farnwriaeth â Llywodraeth Cymru a’r Cynulliad. 

en-gb	The Lord Chief Justice has an annual meeting with the First Minister as does the President of Welsh Tribunals. 
cy-gb	Mae’r Arglwydd Brif Ustus yn cael cyfarfod blynyddol â’r Prif Weinidog, fel y gwna Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru. 

en-gb	The President of Welsh Tribunals produces an annual report to the Presiding Officer of the Assembly and has frequent meetings with the Head of the Welsh Tribunals Unit and with the Deputy Director within the Welsh Government civil service who is responsible for the administration of the Welsh tribunals 185 .
cy-gb	Mae Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru yn paratoi adroddiad blynyddol i Lywydd y Cynulliad ac mae’n cyfarfod yn fynych â Phennaeth Uned Tribiwnlysoedd Cymru ac â’r Dirprwy Gyfarwyddwr o fewn gwasanaeth sifil Llywodraeth Cymru sy’n gyfrifol am weinyddu tribiwnlysoedd Cymru .

en-gb	Meetings take place between the Counsel General and one of the Justices of the Supreme Court of the UK. 
cy-gb	2.88 Cynhelir cyfarfodydd rhwng y Cwnsler Cyffredinol ac un o Ustusiaid Goruchaf Lys y DU. 

en-gb	When the Supreme Court sat in Cardiff in July 2019 the First Minister and the Counsel General met with the President of the Supreme Court and two other Justices of the Supreme Court. 
cy-gb	Pan eisteddodd y Goruchaf Lys yng Nghaerdydd ym mis Gorffennaf 2019 cyfarfu’r Prif Weinidog a’r Cwnsler Cyffredinol â Llywydd y Goruchaf Lys a dau o Ustusiaid eraill y Goruchaf Lys.

en-gb	These include the Presiding Judges in Wales, other High Court Judges and the Senior Tribunals Liaison Judge (Wales) . 
cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys y Barnwyr Llywyddol yng Nghymru, Barnwyr eraill yr Uchel Lys ac Uwch-Farnwr Cyswllt y Tribiwnlysoedd (Cymru) 186 . 

en-gb	Appointment and removal
cy-gb	c)  Penodi a diswyddo

en-gb	Appointments to the judiciary of England and Wales (both for courts and tribunals at the level of the High Court and below) are made on the recommendation of the Judicial Appointments Commission, an independent body. 
cy-gb	2.90 Gwneir penodiadau i farnwriaeth Cymru a Lloegr (llysoedd a thribiwnlysoedd ar lefel yr Uchel Lys ac yn is) ar sail argymhelliad y Comisiwn Penodiadau Barnwrol, sy’n gorff annibynnol. 

en-gb	The appointments are formally made by the Queen. 
cy-gb	Gwneir y penodiadau’n ffurfiol gan y Frenhines. 

en-gb	Appointments to the Court of Appeal and to the Supreme Court are made on the recommendation of Commissions on which Commissioners from the Judicial Appointments Commission form the majority. 
cy-gb	Gwneir penodiadau i’r Llys Apêl a’r Goruchaf Lys ar sail argymhelliad Comisiynau lle mae Comisiynwyr o'r Comisiwn Penodiadau Barnwrol yn y mwyafrif. 

en-gb	The Judicial Appointments Commission  when selecting Commissioners must select at least one lay member who has a special knowledge of Wales . 
cy-gb	Mae’n rhaid i’r Comisiwn Penodiadau Barnwrol  wrth ddewis Comisiynwyr ddewis o leiaf un aelod lleyg sydd â gwybodaeth arbennig am Gymru . 

en-gb	 The Judicial Appointments Commission Regulations 2013, SI.2013/2191, Reg 15(4).
cy-gb	 Rheoliadau’r Comisiwn Penodiadau Barnwrol 2013, OS.2013/2191, Rheoliad 15(4).

en-gb	 The functions of this Commissioner are to advise the Commission on the particular requirements of Wales, on developments in devolution and the administration of justice in Wales; the commissioner acts as a link to the relevant bodies in Wales and oversees the selection exercises involved in judicial positions in Wales. 
cy-gb	 Swyddogaethau’r Comisiynydd hwn yw cynghori’r Comisiwn ar ofynion penodol Cymru, ar ddatblygiadau datganoli a gweinyddu cyfiawnder yng Nghymru; mae’r Comisiynydd yn ddolen gyswllt i’r cyrff perthnasol yng Nghymru ac mae’n goruchwylio'r ymarferion dethol sy’n ymwneud â swyddi barnwrol yng Nghymru. 

en-gb	Two Commissioners have fulfilled this role – Sir Geoffrey Inkin (2006-12) and Professor Noel Lloyd CBE  (2012-19). 
cy-gb	Mae dau Gomisiynydd wedi cyflawni’r rôl hon – Syr Geoffrey Inkin (2006-12) a’r Athro Noel Lloyd CBE (2012-19). 

en-gb	The position is vacant as at October 2019.
cy-gb	Mae'r swydd hon yn wag ers mis hydref 2019. 

en-gb	Complex arrangements are in place for the discipline and removal of judges. 
cy-gb	2.91  Mae trefniadau cymhleth ar waith i ddisgyblu a diswyddo barnwyr. 

en-gb	An Office for Judicial Complaints jointly accountable to the Lord Chief Justice and the Lord Chancellor was established in 2005. 
cy-gb	Sefydlwyd Swyddfa ar gyfer Cwynion Barnwrol sy’n atebol ar y cyd i’r Arglwydd Brif Ustus a’r Arglwydd Ganghellor yn 2005. 

en-gb	If any complaint needs to be considered further it is investigated either by a judge or under judicial control. 
cy-gb	Os oes angen ystyried unrhyw gŵyn ymhellach ymchwilir iddi naill ai gan farnwr neu o dan reolaeth farnwrol. 

en-gb	If as a result of the investigation it is thought appropriate to take the matter further, a disciplinary tribunal is established with lay representation. 
cy-gb	Os tybir ei bod yn briodol mynd â’r mater ymhellach o ganlyniad i’r ymchwiliad, sefydlir tribiwnlys disgyblu sy’n cynnwys cynrychiolaeth leyg. 

en-gb	The report of the tribunal is then considered by the Lord Chief Justice and the Lord Chancellor who make a joint decision on any disciplinary penalty. 
cy-gb	Yna, caiff adroddiad y tribiwnlys ei ystyried gan yr Arglwydd Brif Ustus a’r Arglwydd Ganghellor sy’n gwneud penderfyniad ar y cyd ar unrhyw gosb ddisgyblu. 

en-gb	High Court  Judges can only be removed from office through the decision of  the UK Parliament.
cy-gb	Dim ond drwy benderfyniad Senedd y DU y gellir diswyddo Barnwyr yr Uchel Lys.

en-gb	All new appointments to Welsh tribunals are made through the Judicial Appointments Commission. 
cy-gb	2.92 Gwneir pob penodiad newydd i dribiwnlysoedd Cymru drwy’r Comisiwn Penodiadau Barnwrol. 

en-gb	The President of Welsh Tribunals is appointed by the Lord Chief Justice, if the Lord Chief Justice, Lord Chancellor and the First Minister agree on the candidate following an expression of interest. 
cy-gb	Penodir Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru gan yr Arglwydd Brif Ustus, os bydd yr Arglwydd Brif Ustus, yr Arglwydd Ganghellor a’r Prif Weinidog yn cytuno ar yr ymgeisydd ar ôl i unigolyn fynegi diddordeb. 

en-gb	If that process fails then a Judicial Appointments Commission competition takes place. 
cy-gb	Os bydd y broses honno’n methu, yna cynhelir cystadleuaeth Comisiwn Penodiadau Barnwrol. 

en-gb	Conclusion 
cy-gb	d)  Casgliad 

en-gb	On analysis, there are two distinctions that must be drawn in respect of the judiciary as the third branch of the state. 
cy-gb	2.93 O’i dadansoddi, mae’n rhaid gwahaniaethu mewn dwy ffordd mewn perthynas â’r farnwriaeth fel trydedd gangen y wladwriaeth. 

en-gb	The first is between (a) the judiciary who sit in Wales in the courts and tribunals of England and Wales and (b) the judiciary of the Welsh tribunals. 
cy-gb	2.94 Rhaid gwahaniaethu’n gyntaf rhwng (a) y farnwriaeth sy’n eistedd yng Nghymru yn llysoedd a thribiwnlysoedd Cymru a Lloegr a (b) barnwriaeth tribiwnlysoedd Cymru. 

en-gb	We set out in paragraph 5.56  how these should be brought more closely together.
cy-gb	Nodwn ym mharagraff 5.56 sut y dylid dwyn y rhain yn agosach at ei gilydd.

en-gb	The second distinction is between (a) the judiciary who sit for all or the greater part of their time in courts and tribunals in Wales and who are based in Wales and (b) the senior judges who may be Welsh or have strong Welsh connections but who are now all based in London, though they sit in Wales from time to time. 
cy-gb	2.95 Yr ail wahaniaeth yw rhwng (a) y farnwriaeth sy’n eistedd drwy’r amser neu’r rhan fwyaf o’r amser mewn llysoedd a thribiwnlysoedd yng Nghymru ac sydd wedi’u lleoli yng Nghymru a (b) yr uwch-farnwyr a all fod yn Gymry neu a all fod â chysylltiadau cryf â Chymru ond sydd bellach wedi’u lleoli yn Llundain, er eu bod yn eistedd yng Nghymru o bryd i’w gilydd. 

en-gb	This is a structural weakness in the judiciary of Wales – an issue we consider at paragraphs 12.138   and following.
cy-gb	Mae hyn yn wendid strwythurol ym marnwriaeth Cymru – ystyriwn y mater hwn ym mharagraffau 12.138 ac wedi hynny.

en-gb	Part 4: 
cy-gb	Rhan 4: 

en-gb	Finance and resources for the justice system in Wales
cy-gb	Cyllid ac adnoddau ar gyfer y system gyfiawnder yng nghymru

en-gb	2.96 The funding of the justice system in Wales is in outline divided  as follows:
cy-gb	2.96 Mae cyllid y system gyfiawnder yng Nghymru wedi’i rannu’n amlinellol fel a ganlyn: 

en-gb	2.96.1 
cy-gb	2.96.1 

en-gb	The Ministry of Justice is the primary source of funding for most bodies and agencies responsible for the delivery of justice functions in Wales as we explain at paragraph 4.6. 
cy-gb	Y Weinyddiaeth Gyfiawnder yw’r brif ffynhonnell o gyllid i’r rhan fwyaf o gyrff ac asiantaethau sy’n gyfrifol am gyflawni swyddogaethau cyfiawnder yng Nghymru fel yr esboniwn  ym mharagraff 4.6 .

en-gb	2.96.2 
cy-gb	2.96.2 

en-gb	The Home Office budget provides part of the funding for the Welsh police forces. 
cy-gb	Mae cyllideb y Swyddfa Gartref yn darparu rhan o’r cyllid ar gyfer heddluoedd Cymru. 

en-gb	2.96.3 
cy-gb	2.96.3 

en-gb	The Attorney General’s Department provides the funding for the CPS.
cy-gb	Mae Adran y Twrnai Cyffredinol yn darparu’r cyllid ar gyfer Gwasanaeth Erlyn y Goron.

en-gb	2.96.4 
cy-gb	2.96.4 

en-gb	The Welsh Government provides a significant part of the funding for some functions, particularly the police. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn darparu rhan sylweddol o’r cyllid  ar gyfer rhai swyddogaethau, yn enwedig yr heddlu. 

en-gb	2.96.5 
cy-gb	2.96.5 

en-gb	Welsh local authorities provide funding for services including police, youth justice and coroners. 
cy-gb	Mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn darparu cyllid ar gyfer gwasanaethau, gan gynnwys yr heddlu, cyfiawnder ieuenctid  a chrwneriaid. 

en-gb	2.97 The devolved administrations are funded according to the Barnett formula , which includes a comparability factor to ensure changes to English departmental budgets result in equivalent changes in the budgets of the devolved administrations, proportionate to their population shares. 
cy-gb	2.97 Ariennir y gweinyddiaethau datganoledig yn unol â fformiwla Barnett , sy’n cynnwys ffactor cymharedd er mwyn sicrhau bod newidiadau i gyllidebau adrannol yn Lloegr yn arwain at newidiadau cyfatebol yng nghyllidebau’r gweinyddiaethau datganoledig, yn gymesur â’u cyfran o’r boblogaeth. 

en-gb	None of the functions of the Ministry of Justice, Home Office and Attorney General’s Department have been devolved to Wales. 
cy-gb	Nid oes unrhyw rai o swyddogaethau’r Weinyddiaeth Gyfiawnder, y Swyddfa Gartref nac Adran y Twrnai Cyffredinol wedi cael eu datganoli i Gymru. 

en-gb	Therefore, changes in the funding for those UK Government departments do not currently result in changes to the level of the Welsh Government budget. 
cy-gb	Felly, nid yw’r newidiadau yng nghyllid yr adrannau hynny o Lywodraeth y DU yn arwain at newidiadau i lefel cyllideb Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd. 

en-gb	The comparability factor for the Ministry of Justice, Home Office and Attorney General’s Department is 0%. 
cy-gb	Y ffactor cymhareb ar gyfer y Weinyddiaeth Gyfiawnder, y Swyddfa Gartref ac adran y Twrnai Cyffredinol yw 0%. 

en-gb	However, the reductions in the budgets of those departments have had a significant impact on the Welsh Government as it has decided in the interests of the people of Wales to allocate funding made for devolved purposes to mitigate the effect in Wales of the cuts to non devolved budgets. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae gostyngiadau yng nghyllidebau’r adrannau hynny wedi cael effaith sylweddol ar Lywodraeth Cymru am iddi benderfynu, er budd pennaf pobl Cymru, ddyrannu cyllid at ddibenion datganoledig er mwyn lliniaru effaith toriadau yng Nghymru  i gyllidebau annatganoledig.  

en-gb	 The Barnett formula is a mechanism used by the Treasury in the United Kingdom to automatically adjust the amounts of public expenditure allocated to Northern Ireland, Scotland and Wales to reflect changes in spending levels allocated to public services in England, England and Wales or Great Britain, as appropriate.
cy-gb	 Fformiwla Barnett yw’r dull a ddefnyddir gan y Trysorlys yn y Deyrnas Unedig i addasu’r symiau o wariant cyhoeddus a ddyrennir yn awtomatig i Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon er mwyn adlewyrchu newidiadau yn y lefelau o wariant a ddyrennir i wasanaethau   cyhoeddus yn Lloegr, Cymru a Lloegr neu Brydain Fawr, fel y bo’n briodol.

en-gb	2.98 In addition, the Welsh Government and local authorities provide many of the services in education, health, and welfare which are integral to the delivery of justice. 
cy-gb	2.98 Hefyd, mae Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol yn darparu llawer o’r gwasanaethau ym meysydd addysg, iechyd a lles sy’n rhan annatod o sicrhau cyfiawnder. 

en-gb	This part of this Chapter provides a brief explanation of the complex financial position. 
cy-gb	Mae’r rhan hon o’r Bennod hon yn rhoi esboniad byr o’r sefyllfa ariannol gymhleth. 

en-gb	We deal with the detailed provision in subsequent parts of the report .
cy-gb	Ymdriniwn â’r ddarpariaeth fanwl mewn rhannau dilynol o’r adroddiad .

en-gb	Para 3.3  et seq (legal advice) and para 4.89 (policing).
cy-gb	Para 3.3 et seq (cyngor cyfreithiol) a phara 4.89  (plismona).

en-gb	1. ministry of Justice
cy-gb	1. y weinyddiaeth Gyfiawnder

en-gb	2.99 The Ministry of Justice budget experienced one of the largest real terms reductions in funding of all UK Government departments between 2010-11 to 2017-18; around 27%. 
cy-gb	2.99 Gwelodd cyllideb y Weinyddiaeth Gyfiawnder un o’r gostyngiadau ariannol mwyaf mewn termau real o blith holl adrannau Llywodraeth y DU rhwng 2010-11 a 2017-18; tua 27%. 

en-gb	These reductions have had significant consequences in Wales, since the Ministry of Justice funds courts and tribunals, legal aid, prisons and probation as we describe in detail in paragraph 3.11  (legal aid), paragraph 2.106  (prisons and probation) and paragraph 2.100  (courts). 
cy-gb	Mae’r gostyngiadau hyn wedi cael goblygiadau sylweddol yng Nghymru, gan fod y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn ariannu’r llysoedd a’r tribiwnlysoedd, cymorth cyfreithiol, a'r gwasanaeth carchardai a phrawf a ddisgrifiwn yn fanwl ym mharagraff 3.11  (cymorth cyfreithiol), paragraff 2.106  (y gwasanaeth carchardai a phrawf) a pharagraff 2.100 (y llysoedd). 

en-gb	Figure 2
cy-gb	ffigur 2 

en-gb	expenditure on courts and tribunals, legal aid, criminal  injuries compensation and prisons and probation in Wales
cy-gb	Gwariant ar lysoedd a thribiwnlysoedd, cymorth cyfreithiol, digolledu am anafiadau troseddol a’r gwasanaeth carchardai a phrawf yng nghymru.

en-gb	 (£mILLIon)
cy-gb	 (£ MiLiwn)

en-gb	Ministry of Justice and HM Courts and Tribunals Service
cy-gb	Y Weinyddiaeth Gyfiawnder a Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM

en-gb	Courts and tribunals
cy-gb	a)  Llysoedd a thribiwnlysoedd

en-gb	Overall operational expenditure by HMCTS for the courts and tribunals it administers in England and Wales  was £2,406 million in 2010-11, adjusted to 2018-19 prices. 
cy-gb	2.100 Gwariant gweithredol cyffredinol Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM ar gyfer y llysoedd a’r tribiwnlysoedd y mae’n eu gweinyddu yng Nghymru a Lloegr  oedd £2,406 miliwn yn 201011, wedi’i addasu yn ôl prisiau 2018-19. 

en-gb	£648 million (27%) of this expenditure was met by operating income, mainly from fees. 
cy-gb	Talwyd am £648 miliwn (27%) o’r gwariant hwn drwy incwm gweithredu, yn bennaf o ffioedd. 

en-gb	By 2018-19, its operational expenditure had fallen by 17% in real terms to £1,993 million, of which £781 million was income from fees and transfers . 
cy-gb	Erbyn 2018-19, roedd ei wariant gweithredol wedi gostwng 17% mewn termau real i £1,993 miliwn, yr oedd £781 miliwn ohono yn incwm o ffioedd a throsglwyddiadau . 

en-gb	By 201819, HMCTS’s operating income from fees alone met nearly 35% of its total expenditure. 
cy-gb	Erbyn 2018-19, roedd incwm gweithredu Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM o ffioedd yn unig yn talu am bron 35% o gyfanswm ei wariant. 

en-gb	Therefore, part of the impact of the reductions in UK Government expenditure has been met by significant fees which must be paid by users of the courts and tribunals in the fields of civil, family and administrative law . 
cy-gb	Felly, mae rhan o effaith y gostyngiadau yng ngwariant Llywodraeth y DU wedi cael ei gwrthbwyso drwy ffioedd sylweddol y mae’n rhaid i ddefnyddwyr y llysoedd a’r tribiwnlysoedd eu talu ym meysydd cyfraith sifil, cyfraith teulu a  chyfraith weinyddol . 

en-gb	Para 2.83.
cy-gb	Para 2.83.

en-gb	 The Department of Work and Pensions and HM Revenue and Customs transferred £73.4 million in respect of the Social Security and Child Support First Tier Tribunal. 
cy-gb	 Trosglwyddodd yr Adran Gwaith a Phensiynau a Chyllid a Thollau EM £73.4 miliwn mewn perthynas â Thribiwnlys Haen Gyntaf Nawdd Cymdeithasol a Chynnal Plant. 

en-gb	(Data provided by HMCTS to the Commission).
cy-gb	(Data wedi'u darparu gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM i'r Comisiwn).

en-gb	 In 2013, the UK Government introduced a criminal court charge in an attempt to make those convicted of crimes (including motorists) to pay for the costs of the criminal courts. 
cy-gb	 Yn 2013, cyflwynodd Llywodraeth y DU dâl llys troseddol mewn ymgais i wneud i’r rhai sy’n cael eu dyfarnu'n euog o droseddau (gan gynnwys modurwyr) dalu am gostau’r llysoedd troseddol. 

en-gb	It was abandoned within a year. 
cy-gb	Rhoddwyd y gorau iddo o fewn blwyddyn. 

en-gb	It is not possible to provide an equivalent analysis of the fall in HMCTS expenditure on courts and tribunals in Wales since 2010-11. This is because, for administrative convenience, HMCTS combines expenditure for Wales and some expenditure for the South West of England in a ‘Wales region’. 
cy-gb	2.101 Nid yw’n bosibl rhoi dadansoddiad cyfatebol o’r gostyngiad yng ngwariant Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM ar lysoedd a thribiwnlysoedd yng Nghymru ers 2010-11, a hynny am fod Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn cyfuno gwariant i Gymru a rhywfaint o wariant i Dde-orllewin Lloegr o dan ‘ranbarth Cymru’ er cyfleustra gweinyddol. 

en-gb	The figure of £67.6 million, which the Ministry of Justice provided to us as an estimate of the total costs of running courts and tribunals in Wales in 2017-18, includes an allocation of costs managed centrally. 
cy-gb	Mae’r ffigur o £67.6 miliwn a roddodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder i ni fel amcangyfrif o gyfanswm costau rhedeg llysoedd a thribiwnlysoedd yng Nghymru yn 2017-18, yn cynnwys dyraniad o gostau a reolir yn ganolog. 

en-gb	HMCTS estimate that £22.9 million of this expenditure is paid out of court fees received in Wales. 
cy-gb	Mae Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn amcangyfrif bod £22.9 miliwn o'r gwariant hwn yn cael ei dalu gan ddefnyddio ffioedd llysoedd a dderbynnir yng Nghymru. 

en-gb	In comparison, the Scottish Courts and Tribunals Service has a budget of £150 million of which about £35 million is paid from court fees. 
cy-gb	Mewn cymhariaeth, mae gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd yr Alban gyllideb o £150 miliwn y daw tua £35 miliwn ohoni drwy ffioedd llys. 

en-gb	Excluding depreciation and other non-cash expenditure, estimated net expenditure for Wales equated to just under 4% of HMCTS spending in 2017-18. 
cy-gb	2.102 Heb gynnwys dibrisiant na gwariant "anariannol" arall, roedd gwariant net amcangyfrifedig Cymru yn cyfateb i ychydig o dan 4% o wariant Gwasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd EM yn 2017-18. 

en-gb	This is materially lower than both Wales’ share of the population of England and Wales (5.3%) and of Great Britain (4.9%). 
cy-gb	Mae hyn yn sylweddol is na chyfran Cymru o boblogaeth Cymru a Lloegr (5.3%) a Phrydain Fawr (4.9%). 

en-gb	This lower spending per person may reflect actual lower levels of spending in Wales, or that some allocation of costs was not possible. 
cy-gb	Mae’n bosibl bod y gwariant is hwn fesul person yn adlewyrchu lefelau is gwirioneddol gwariant yng Nghymru, neu nad oedd modd dyrannu rhai o’r costau. 

en-gb	Legal aid 
cy-gb	b)  Cymorth cyfreithiol 

en-gb	Legal aid spend in England and Wales was £2,138 million in 2011-12 (£2,409 million at 2018-19 prices). 
cy-gb	2.103 Cafwyd gwariant o £2,138 miliwn ar gymorth cyfreithiol yng Nghymru a Lloegr yn 2011-12 (£2,409 miliwn yn ôl prisiau 2018-19). 

en-gb	Total legal aid spending in England and Wales fell by 29% in real terms between 2011-12 and 2018-19. 
cy-gb	Gostyngodd cyfanswm y gwariant ar gymorth cyfreithiol yng Nghymru a Lloegr 29% mewn termau real rhwng 2011-12 a 2018-19. 

en-gb	Expenditure on legal aid in 2018-19 was £1,717 million . 
cy-gb	Cafwyd gwariant o £1,717 miliwn ar gymorth cyfreithiol yn 2018-19 . 

en-gb	The detail and impact of this reduction is discussed further in paragraph 3.11.  
cy-gb	Trafodir manylion y gostyngiad hwn a’i effaith ymhellach ym mharagraff 3.11 . 

en-gb	 Legal Aid Agency (2019) Legal Aid Statistics quarterly, England and Wales. 
cy-gb	 Yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol (2019) Legal Aid Statistics quarterly, England and Wales. 

en-gb	Legal aid expenditure in Wales, according to Legal Aid Agency figures, was £80 million in 2018-19, as set out in Figure 4  in paragraph 3.11.  
cy-gb	2.104 Cafodd £80 miliwn ei wario ar gymorth cyfreithiol yng Nghymru, yn ôl ffigurau’r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol, yn 2018-19, fel y’i nodir yn Ffigur 4 ym mharagraff 3.11 . 

en-gb	Civil and family legal aid, again according to Legal Aid Agency figures, was £44 million or 55% of total spending . 
cy-gb	Roedd cymorth cyfreithiol sifil a theuluol, unwaith eto yn ôl ffigurau’r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol, yn £44 miliwn neu 55% o gyfanswm y gwariant . 

en-gb	Over £33 million of this related to public law and private law matters concerning children . 
cy-gb	Roedd dros £33 miliwn o hyn yn ymwneud â materion cyfraith gyhoeddus a chyfraith breifat mewn cysylltiad â phlant . 

en-gb	 This is qualified in para 3.17.
cy-gb	Goleddfir hyn ym mhara 3.17.

en-gb	Para 7.3 .
cy-gb	Para 7.3.

en-gb	The criminal legal aid expenditure of £36 million in Wales in 201819 equates to £11.50 per head of population; the equivalent figure in England was £15 per head. 
cy-gb	2.105 Mae’r gwariant o £36 miliwn ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru yn 2018-19 yn cyfateb i £11.50 y pen o’r boblogaeth; y ffigur cyfatebol yn Lloegr oedd £15 y pen.

en-gb	Prisons and probation
cy-gb	c)  y gwasanaeth carchardai a phrawf

en-gb	The responsibility for the operation of probation and prisons in England and Wales is entrusted to HM Prison and Probation Service (HMPPS), an executive agency of the Ministry of Justice. 
cy-gb	2.106 Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM, asiantaeth weithredol o’r Weinyddiaeth Gyfiawnder, sy’n gyfrifol am weithredu’r gwasanaeth prawf a charchardai yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	It was established in April 2017 to take on the operational responsibilities of the National Offender Management Service, whose policy and commissioning functions transferred to the Ministry of Justice. 
cy-gb	Fe’i sefydlwyd ym mis Ebrill 2017 i ymgymryd â chyfrifoldebau gweithredol y Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr, y trosglwyddwyd ei swyddogaethau polisi a chomisiynu i’r Weinyddiaeth Gyfiawnder. 

en-gb	HMPPS also acquired in 2017-18 responsibility for the Youth Custody Service. 
cy-gb	Daeth Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM yn gyfrifol am y Gwasanaeth Cystodaeth Ieuenctid yn 2017-18. 

en-gb	The net operating cost of the National Offender Management Service in 2010-11  was £4,192 million which represented 44% of the Ministry of Justice expenditure of £9,463 million . 
cy-gb	Cost weithredu net y Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr yn 2010-11  oedd £4,192 miliwn, sef 44% o wariant y Weinyddiaeth Gyfiawnder, sef £9,463 miliwn 198 . 

en-gb	By 2015-16, net expenditure on prisons and probation had fallen to a low point of £3,886 million (£4,129 million in 2018-19 prices) . 
cy-gb	Erbyn 2015-16, roedd gwariant net ar y gwasanaeth carchardai a phrawf wedi gostwng i lefel isel o £3,886 miliwn (£4,129 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) . 

en-gb	Additional funding for prisons was announced in autumn 2016, following concerns about prison safety.
cy-gb	Cyhoeddwyd cyllid ychwanegol ar gyfer carchardai yn ystod hydref 2016, yn sgil pryderon ynglŷn â diogelwch mewn carchardai. 

en-gb	 National Offender Management Service (2010-11) Annual Report and Accounts. 
cy-gb	 Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr (2010-11) Annual Report and Accounts. 

en-gb	 Ministry of Justice (2010-11) Annual Report and Accounts. 
cy-gb	198  Y Weinyddiaeth Gyfiawnder (2010-11) Annual Report and Accounts. 

en-gb	 National Offender Management Service (2015-16) Annual Report and Accounts . 
cy-gb	 Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr (2015-16) Annual Report and Accounts . 

en-gb	200  HMPPS (2018-19) Annual Report and Accounts. 
cy-gb	200  Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM (2018-19) Annual Report and Accounts. 

en-gb	HMPPS net expenditure in 2018-19 was £4,875 million 200 . 
cy-gb	2.107 Gwariant net Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM yn 2018-19 oedd £4,875 milliwn 200 . 

en-gb	Direct real terms comparison is not straightforward given the organisational changes in 2017-18, but even setting aside £146 million expenditure on the Youth Custody Service in 2018-19, between 2010-11 and 2018-19 the proportion of the Ministry of Justice budget spent on prisons and probation has risen from 44% to over 56%. 
cy-gb	Nid yw gwneud cymhariaeth uniongyrchol mewn termau real yn dasg syml, o ystyried y newidiadau trefniadol yn 201718, ond hyd yn oed o roi’r gwariant o £146 miliwn ar y Gwasanaeth Cystodaeth Ieuenctid yn 2018-19 o’r neilltu, rhwng 2010-11 a 2018-19 roedd cyfran cyllideb y Weinyddiaeth Gyfiawnder a oedd yn cael ei gwario ar y gwasanaeth carchardai a phrawf wedi cynyddu o 44% i  fwy na 56%. 

en-gb	The National Offender Management Service / HMPPS Wales directorate was established in 2014-15. 
cy-gb	2.108 Sefydlwyd cyfarwyddiaeth Cymru y Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr / Gwasanaeth Carchardai a Phrawf EM yn 2014-15. 

en-gb	In 2018-19, the directorate reported operating expenditure of £212.6 million and income of just over £10.9 million, resulting in net expenditure of £201.6 million. 
cy-gb	Yn 201819, nododd y gyfarwyddiaeth wariant gweithredu o £212.6 miliwn ac incwm o ychydig dros £10.9 miliwn, gan arwain at wariant net o £201.6 miliwn. 

en-gb	Net expenditure has increased from £130 million in 2014-15  (£139 million in 2018-19 prices), reflecting the associated costs of HMP Berwyn (a new, very large prison opened near Wrexham in 2017) becoming operational. 
cy-gb	Mae gwariant net wedi cynyddu o £130 miliwn yn 2014-15  (£139 miliwn yn ôl prisiau 2018-19), gan adlewyrchu'r costau sy’n gysylltiedig â Charchar EM Berwyn (carchar newydd, mawr iawn, a agorwyd ger Wrecsam yn 2017) yn dod yn weithredol. 

en-gb	Figure 3 highlights the change in overall resource spending on prisons, in real terms, alongside the prison population. 
cy-gb	Mae Ffigur 3 yn tynnu sylw at y newid mewn gwariant adnoddau cyffredinol ar garchardai, mewn termau real, ochr yn ochr â phoblogaeth y carchardai. 

en-gb	2010 is used as the constant (100%). 
cy-gb	Defnyddir 2010 fel y cysonyn (100%). 

en-gb	The Figure shows that just under 40% more was spent in Wales on prisons in 2017-18 than in 2010-11. 
cy-gb	Dengys y Ffigur i ychydig o dan 40% yn fwy gael ei wario yng Nghymru ar garchardai yn 2017-18 nag yn 2010-11. 

en-gb	The prison population in Wales also increased by around 40% during the same period, largely reflecting the opening of HMP Berwyn. 
cy-gb	Cynyddodd poblogaeth y carchardai yng Nghymru hefyd, tua 40% yn ystod yr un cyfnod, gan adlewyrchu agor Carchar EM Berwyn  yn bennaf. 

en-gb	 National Offender Management Service (2014-15) Annual Report and Accounts . 
cy-gb	 Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr (2014-15) Annual Report and Accounts . 

en-gb	2010-11
cy-gb	2010-11

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	80
cy-gb	80

en-gb	90
cy-gb	90

en-gb	100
cy-gb	100

en-gb	110
cy-gb	110

en-gb	120
cy-gb	120

en-gb	130
cy-gb	130

en-gb	140
cy-gb	140

en-gb	ENGLAND AND WALES SPENDING 
cy-gb	GWARIANT CYMRU A LLOEGR

en-gb	ENGLAND AND WALES PRISONER POPULATION 
cy-gb	POBLOGAETH CARCHARORION CYMRU A LLOEGR

en-gb	WALES SPENDING 
cy-gb	GWARIANT CYMRU

en-gb	WALES PRISON POPULATION 
cy-gb	POBLOGAETH CARCHARORION CYMRU

en-gb	Figure 3
cy-gb	ffigur 3

en-gb	real terms change in overall resource spending on prisons 
cy-gb	newid mewn termau real mewn gwariant adnoddau cyffredinol ar 

en-gb	and change in prisoner population across england and 
cy-gb	garchardai a newid ym mhoblogaeth y carchardai ledled Cymru a 

en-gb	Wales and in Wales (2010-11 = 100%)
cy-gb	Lloegr ac yng nghymru (2010-11 = 100%)

en-gb	202
cy-gb	202

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Ministry of Justice 
cy-gb	Y Weinyddiaeth Gyfiawnder

en-gb	The Figure above relates to prisoners in  Wales rather than prisoners from  Wales. 
cy-gb	2.109 Mae’r ffigur uchod yn ymwneud â charcharorion yng Nghymru yn hytrach na charcharorion o Gymru. 

en-gb	Currently, there are more prisoners from Wales located in English prisons than there are prisoners from outside Wales located in  Ministry of Justice (2018) Costs per place and prisoner per prison establishment. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae mwy o garcharorion o Gymru wedi’u lleoli mewn carchardai yn Lloegr na charcharorion o’r tu allan i Gymru sydd wedi’u lleoli mewn carchardai yng Nghymru. 

en-gb	Direct expenditure on the 4,781 prisoners from  Wales  (average population across the financial year), as distinct from prisoners held in prison in  Wales, amounted to £138 million in 2017-18, while overall expenditure was £189 million. 
cy-gb	Roedd gwariant uniongyrchol ar y 4,781 o  garcharorion o Gymru 203  (poblogaeth gyfartalog yn ystod y flwyddyn ariannol), yn hytrach na charcharorion a ddelir mewn  carchardai yng Nghymru yn gwneud cyfanswm o £138 miliwn yn 2017-18, a chafwyd cyfanswm gwariant o £189 miliwn. 

en-gb	Nearly 40% of this estimated expenditure on prisoners from  Wales was spent on prisons outside Wales. 
cy-gb	Gwariwyd bron 40% o’r gwariant amcangyfrifedig hwn ar garcharorion o Gymru ar garchardai y tu allan i Gymru. 

en-gb	These estimated figures for expenditure on prisoners from  Wales exceeded expenditure on prisoners located in  Wales by around £21 million in 2017-18. 
cy-gb	Roedd y ffigurau amcangyfrifedig hyn ar gyfer gwariant ar garcharorion o  Gymru tua £21 miliwn yn fwy na’r gwariant ar garcharorion a oedd wedi’u lleoli yng  Nghymru yn 2017-18. 

en-gb	However, this position is liable to change as numbers at HMP Berwyn increase, meaning that the number of prisoners in Wales in future is likely to exceed the numbers from  Wales .
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r sefyllfa hon yn debygol o newid wrth i’r niferoedd yng Ngharchar EM Berwyn gynyddu, sy’n golygu bod nifer y carcharorion yng Nghymru yn y dyfodol yn debygol o fod yn fwy na'r niferoedd  o Gymru 204 .

en-gb	 The Ministry of Justice state that around 97% of prisoners have an origin location; i.e. addresses that are recorded on its central IT system. 
cy-gb	Noda’r Weinyddiaeth Gyfiawnder fod gan tua 97% o garcharorion leoliad gwreiddiol; h.y. cyfeiriadau a gofnodir ar ei system TG ganolog. 

en-gb	If no address is given, an offender’s committal court address is used as a proxy for the area in which they are resident. 
cy-gb	Os na roddir cyfeiriad, defnyddir cyfeiriad llys traddodi troseddwr fel cyfeiriad procsi ar gyfer yr ardal lle mae'n preswylio. 

en-gb	(Information provided by the MOJ to the Commission.)
cy-gb	(Gwybodaeth a roddwyd i'r Comisiwn gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder) 204  

en-gb	 Guto Ifan, Fiscal implications of devolving justice: 
cy-gb	Guto Ifan, Fiscal implications of devolving justice: 

en-gb	14. 
cy-gb	14. 

en-gb	Responsibility for the oversight of the youth justice system lies with the Youth Justice Board for England and Wales, a non-departmental public body sponsored by the Ministry of Justice . 
cy-gb	Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid Cymru a Lloegr, sef corff cyhoeddus anadrannol a noddir gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder, sy’n gyfrifol am oruchwylio’r system cyfiawnder ieuenctid . 

en-gb	It incurred actual net expenditure during 2010-11 of £454.5 million. 
cy-gb	Aeth i wariant net gwirioneddol o £454.5 miliwn yn ystod 2010-11. 

en-gb	By 2016-17 this had fallen to £210.2 million, reflecting significant reductions in the number of young people in the secure estate, combined with “efficiencies” and reductions in grants. 
cy-gb	Erbyn 2016-17 roedd y ffigur hwn wedi gostwng i £210.2 miliwn, gan adlewyrchu gostyngiadau sylweddol yn nifer y bobl ifanc yn yr ystâd ddiogel, ynghyd ag "arbedion effeithlonrwydd" a gostyngiadau mewn grantiau. 

en-gb	In 2017-18, responsibility for the placement of children into custody and the delivery of secure services transferred to HMPPS, with commissioning undertaken by the Ministry of Justice. 
cy-gb	Yn 201718, trosglwyddwyd y cyfrifoldeb am wneud plant yn destun trefniadau cystodaeth a darparu gwasanaethau diogel i Wasanaeth Carchardai a Phrawf EM, gyda’r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn gwneud y gwaith comisiynu. 

en-gb	Given these significant organisational changes, a direct comparison of the Youth Justice Board’s funding between 2010-11 and 2018-19 is not possible . 
cy-gb	O ystyried y newidiadau trefniadol sylweddol hyn, nid oes modd cymharu cyllid y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid yn uniongyrchol rhwng 2010-11 a 2018-19 . 

en-gb	The Youth Justice Board’s net expenditure in 2018-19 fell to £86 million .
cy-gb	Gostyngodd gwariant net y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid yn 2018-19 i £86 miliwn .

en-gb	Para 2.107. 
cy-gb	Para 2.107.

en-gb	The drop in net expenditure is because the Youth Custody Service is now responsible for placement of young offenders as opposed to the Youth Justice Board. 
cy-gb	Y rheswm dros y gostyngiad mewn gwariant net yw bod y Gwasanaeth Cystodaeth Ieuenctid bellach yn gyfrifol am leoli troseddwyr ifanc, yn hytrach na'r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid.    

en-gb	The Youth Justice Board has retained responsibility for providing grants to local Youth Offending Teams. 
cy-gb	Mae’r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid wedi cadw’r cyfrifoldeb am roi grantiau i Dimau Troseddwyr Ifanc lleol. 

en-gb	In 2011-12, the Youth Justice Board provided £115 million grant funding for Youth Offending Teams in England and Wales, equivalent to £129 million in 2018-19 prices. This represented 35% of the Youth Offending Teams’ total grant funding . 
cy-gb	Yn 2011-12, rhoddodd y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid arian grant gwerth £115 miliwn i Dimau Troseddwyr Ifanc yng Nghymru a Lloegr, sy’n cyfateb i £129 miliwn yn ôl prisiau 2018-19, sef 35% o gyfanswm arian grant y Timau Troseddwyr Ifanc . 

en-gb	In 2017-18, the Youth Justice Board provided £71.5 million grant funding to Youth Offending Teams in England and Wales. 
cy-gb	Yn 2017-18, rhoddodd y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid arian grant gwerth £71.5 miliwn i Dimau Troseddwyr Ifanc yng Nghymru a Lloegr, sef bron 

en-gb	This represented nearly 29% of the £250 million 209  grant funding from all sources for Youth Offending Teams, with local authorities on average providing 50% of the total and other contributions coming from police, PCCs, probation and health. 
cy-gb	29% o’r arian grant gwerth £250 miliwn 209  o bob ffynhonnell i Dimau Troseddwyr Ifanc, gydag awdurdodau lleol yn rhoi 50% o’r cyfanswm ar gyfartaledd ynghyd â chyfraniadau eraill gan yr heddlu, comisiynwyr yr heddlu a throseddu, y gwasanaeth prawf ac iechyd. 

en-gb	The level of grant funding available from the Youth Justice Board in 2018-19 remained broadly unchanged from 2017-18. 
cy-gb	Roedd lefel yr arian grant a oedd ar gael gan y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid yn 2018-19 yn ddigyfnewid fwy neu lai o gymharu â 2017-18. 

en-gb	In Wales in 2011-12, the Youth Justice Board made grants of £7.5 million (worth £8.4 million in 2018-19 prices) to Youth Offending Teams, or 30% of their total grant funding of £25 million. 
cy-gb	Yng Nghymru yn 2011-12, rhoddodd y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid grantiau gwerth £7.5 miliwn (gwerth £8.4 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i Dimau Troseddwyr Ifanc, neu 30% o gyfanswm ei arian grant, sef £25 miliwn. 

en-gb	Although the overall amount has reduced, the share of Youth Justice Board grants going to Wales has remained constant over time. 
cy-gb	Er bod y swm cyffredinol wedi lleihau, mae cyfran grantiau’r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid i Gymru wedi aros yn gyson dros amser. 

en-gb	By 2017-18, Youth Justice Board grants of £4.6 million represented just over 22% of the total grant funding of £20.7 million. 
cy-gb	Erbyn 2017-18, roedd grantiau’r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid, sef £4.6 miliwn, yn cyfateb i ychydig dros 22% o gyfanswm ei arian grant, sef £20.7 miliwn. 

en-gb	Over the same period, the proportion of funding received directly from the Welsh Government increased from 11% to 17% (£3.4 million in 2017-18). 
cy-gb	Dros yr un cyfnod, cynyddodd cyfran yr arian a roddwyd yn uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru o 11% i 17% (£3.4 miliwn yn 2017-18). 

en-gb	We set out further details of overall expenditure on youth justice by local authorities in paragraph 2.127. 
cy-gb	Nodwn fanylion pellach am y gwariant cyffredinol ar gyfiawnder ieuenctid gan awdurdodau lleol ym  mharagraff 2.127 . 

en-gb	other ministry of Justice expenditure
cy-gb	d)   Gwariant arall y weinyddiaeth Gyfiawnder

en-gb	The Criminal Injuries Compensation Authority, another Ministry of Justice agency, spent around £7 million in Wales in 2017-18, or 5% of its total expenditure. 
cy-gb	2.112 Gwariodd yr Awdurdod Digolledu am Anafiadau Troseddol, un o asiantaethau eraill y Weinyddiaeth Gyfiawnder, tua £7 miliwn yng Nghymru yn 2017-18, neu 5% o gyfanswm ei wariant. 

en-gb	This is a fall from a peak of over £28 million in 2011-12.
cy-gb	Mae hyn wedi gostwng o’r lefel uchaf o fwy na £28 miliwn yn 2011-12.

en-gb	Ministry of Justice central operations expenditure relating to Wales amounted to £62 million in 2017-18. 
cy-gb	2.113 Roedd gwariant gweithrediadau canolog y Weinyddiaeth Gyfiawnder a oedd yn ymwneud â Chymru yn £62 miliwn yn 2017-18. 

en-gb	This spending is allocated to  Wales based on a population share since a geographical breakdown  is not possible.
cy-gb	Caiff y gwariant hwn ei ddyrannu i Gymru yn seiliedig ar gyfran o’r boblogaeth gan nad oes modd gwneud dadansoddiad daearyddol. 

en-gb	Also apportioned to Wales is £3 million of spending by the Office of the Public Guardian, together with spending by some smaller bodies, commissions and offices, including the Office for Legal Complaints (£0.64 million), the Criminal Cases Review Commission (£0.27 million), and the Judicial Appointments Commission (£0.25 million). 
cy-gb	2.114 Hefyd, mae gwariant o £3 miliwn wedi'i ddosrannu i Gymru gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus, ynghyd â gwariant gan rai cyrff, comisiynau a swyddfeydd llai o faint, gan gynnwys y Swyddfa Cwynion Cyfreithiol (£0.64 miliwn), y Comisiwn Adolygu Achosion Troseddol (£0.27 miliwn), a’r Comisiwn Penodiadau Barnwrol (£0.25 miliwn). 

en-gb	2. home office
cy-gb	2. y swyddfa Gartref

en-gb	2.115 The Home Office budget has also fallen, by less than is the case of the Ministry of Justice but nonetheless by a significant amount; almost a fifth in real terms between 2010-11 and 2019-20. 
cy-gb	2.115 Mae cyllideb y Swyddfa Gartref wedi gostwng hefyd, yn llai na chyllideb y Weinyddiaeth Gyfiawnder ond serch hynny o swm sylweddol; bron un rhan o bump mewn termau real rhwng 2010-11 a 2019-20. 

en-gb	The principal impact of this in Wales has been on the police. 
cy-gb	Ar yr heddlu y mae prif effaith hyn wedi bod yng Nghymru.  

en-gb	2.116 The funding of the police is considered in detail in paragraphs 4.89  and following. 
cy-gb	2.116 Ystyrir cyllid yr heddlu yn fanwl ym mharagraff 4.89  ac wedi hynny. 

en-gb	It is derived from three sources (1) the Home Office, (2) the Welsh Government and (3) a precept levied by Welsh local authorities. 
cy-gb	Daw o dair ffynhonnell (1) y Swyddfa Gartref, (2) Llywodraeth Cymru a (3) praesept a godir gan awdurdodau lleol yng Nghymru. 

en-gb	In 2018-19 the Home Office provided revenue funding for the four Welsh police forces totalling £209 million and specific grants of £51 million . 
cy-gb	Yn 201819, darparodd y Swyddfa Gartref gyllid refeniw i bedwar heddlu Cymru gwerth cyfanswm o £209 miliwn a grantiau penodol gwerth £51 miliwn . 

en-gb	The whole police funding in Wales is set out in paragraph 4.98.
cy-gb	Nodir cyfanswm cyllid yr heddluoedd yng Nghymru ym mharagraff 4.98 .

en-gb	Para 4.95.
cy-gb	Para 4.95.

en-gb	2.117 In addition, the Home Office funds agencies including counterterrorism which cover England and Wales. 
cy-gb	2.117 Hefyd, mae’r Swyddfa Gartref yn ariannu asiantaethau, gan gynnwys gwrthderfysgaeth, sy’n cwmpasu Cymru a Lloegr. 

en-gb	Based on the Police Grant determination, around £19 million of the Home Office’s Crime and Policing Group spending in 2017-18 was allocated to Wales. 
cy-gb	Yn seiliedig ar y penderfyniad ar Grant yr Heddlu, cafodd tua £19 miliwn o wariant Grŵp Troseddu a Phlismona’r Swyddfa Gartref yn 2017-18 ei ddyrannu i Gymru. 

en-gb	The Welsh share of spending by HM Inspectorate of Constabulary was around £630,000 in 2017-18. 
cy-gb	Roedd cyfran Cymru o wariant Arolygiaeth Cwnstabliaeth EM tua £630,000 yn 2017-18. 

en-gb	British Transport Police spending relating to Wales, based on a regional analysis of passenger numbers by train and light rail, amounted to £5.2 million in 2017-18. 
cy-gb	Roedd gwariant yr Heddlu Trafnidiaeth Prydeinig a oedd yn ymwneud â Chymru, yn seiliedig ar ddadansoddiad rhanbarthol o niferoedd teithwyr trên a rheilffordd ysgafn, yn gwneud cyfanswm o £5.2 miliwn yn 2017-18. 

en-gb	Civil Nuclear Police Authority spending was allocated by population across Wales, England and Scotland; the Welsh share for 2017-18 was £5.4 million. 
cy-gb	Dyrannwyd gwariant yr Awdurdod Heddlu Niwclear Sifil yn ôl poblogaeth ledled Cymru, Lloegr a’r Alban; cyfran Cymru ar gyfer 2017-18 oedd £5.4 miliwn.

en-gb	Crown Prosecution service
cy-gb	Gwasanaeth Erlyn y Goron

en-gb	2.118 Crown Prosecution Service net expenditure in England and Wales was £591 million in 2010-11 (£675 million in 2018-19 prices). 
cy-gb	2.118 Gwariant net Gwasanaeth Erlyn y Goron yng Nghymru a Lloegr oedd £591 miliwn yn 2010-11 (£675 miliwn yn ôl prisiau 2018-19). 

en-gb	Its expenditure in 2018-19 was £504 million, a cash reduction of around 15% and a real terms reduction of 25%. 
cy-gb	Ei wariant yn 2018-19 oedd £504 miliwn, gostyngiad arian parod o tua 15% a gostyngiad o 25% mewn termau real. 

en-gb	Staff in post (full time equivalent) fell by 36% over this period. 
cy-gb	Lleihaodd nifer y staff mewn swyddi (cyfwerth ag amser llawn) 36% yn ystod y cyfnod hwn. 

en-gb	The operational expenditure for CPS Cymru-Wales in 2010-11 was £34 million. 
cy-gb	Gwariant gweithredol Gwasanaeth Erlyn y Goron yng Nghymru yn 2010-11 oedd £34 miliwn. 

en-gb	Net expenditure (including central and nongeographical costs) for CPS Cymru-Wales in 2010-11 was £24.8 million (£28.3 million in 2018-19 prices). 
cy-gb	Gwariant net (gan gynnwys costau canolog ac annaearyddol) ar gyfer Gwasanaeth Erlyn y Goron yng Nghymru yn 2010-11 oedd £24.8 miliwn (£28.3 miliwn yn ôl prisiau 2018-19). 

en-gb	In 2018-19 operational expenditure for CPS Cymru-Wales was £20 million. 
cy-gb	Yn 201819, gwariant gweithredol Gwasanaeth Erlyn y Goron yng Nghymru oedd £20 miliwn. 

en-gb	When central and non-geographical costs are apportioned, this figure rises to £23.9 million, representing a real terms reduction of 16%. 
cy-gb	Pan gaiff costau canolog ac annaearyddol eu dosrannu, mae’r ffigur hwn yn cynyddu i £23.9 miliwn, sef gostyngiad o 16% mewn termau real. 

en-gb	We consider this in more detail in paragraph 4.153.
cy-gb	Ystyriwn hyn yn fanylach ym mharagraff 4.153 .

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru 

en-gb	overall funding 
cy-gb	a)  Cyllid cyffredinol 

en-gb	The Welsh Government’s overall budget has fallen by 5% in real terms since 2010-11, with day-to-day departmental spending 7% lower per person than in 2010 . 
cy-gb	2.119 Mae cyllideb gyffredinol Llywodraeth Cymru wedi gostwng 5% mewn termau real ers 2010-11, gyda gwariant adrannol o ddydd i ddydd 7% yn is y person nag ydoedd yn 2010 . 

en-gb	96: 
cy-gb	96: 

en-gb	9. 
cy-gb	9. 

en-gb	Following on from the work of the Holtham Commission , the UK Government agreed  to establish a funding “floor” for the devolved Welsh budget in the 2015 Spending Review, in recognition of the fact that the Barnett formula took no account of the higher relative need for public services in Wales. 
cy-gb	2.120 Yn sgil gwaith Comisiwn Holtham , cytunodd  Llywodraeth y DU i sefydlu "cyllid gwaelodol" ar gyfer cyllideb ddatganoledig Cymru yn yr Adolygiad o Wariant yn 2015, er mwyn cydnabod y ffaith nad oedd fformiwla Barnett yn ystyried yr angen cymharol uwch am wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. 

en-gb	From 2018-19, a new needs-based factor was added to the Barnett formula for Wales. 
cy-gb	O 2018-19, ychwanegwyd ffactor newydd yn seiliedig ar angen at fformiwla Barnett i Gymru. 

en-gb	This was designed to ensure that future budget changes would not lead to the Welsh budget falling below 115% of the equivalent expenditure for England, reflecting differences in demographics, deprivation and the cost of delivering services.
cy-gb	Ei nod oedd sicrhau na fyddai newidiadau cyllidebol yn y dyfodol yn arwain at sefyllfa lle roedd cyllideb Cymru yn disgyn islaw 115% o’r gwariant cyfatebol ar gyfer Lloegr, gan adlewyrchu gwahaniaethau o ran demograffeg, amddifadedd a chost darparu gwasanaethau.

en-gb	 Assembly (2009) The Independent Commission on Funding and Finance for Wales. 
cy-gb	 Y Cynulliad (2009) Y Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru. 

en-gb	 HM Government and Welsh Government (2016) The agreement between the Welsh Government and the United Kingdom Government on the Welsh Government’s Fiscal Framework. 
cy-gb	 Llywodraeth EM a Llywodraeth Cymru (2016) Y cytundeb rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar Fframwaith Cyllidol Llywodraeth Cymru. 

en-gb	Funding of justice 
cy-gb	b)  Cyllido cyfiawnder 

en-gb	Although Wales receives no consequential funding for justice under the Barnett formula, the Welsh Government’s own budget, of some £18.4 billion in 2019-20, reflects significant funding for justice including:
cy-gb	2.121 Er nad yw Cymru yn cael unrhyw gyllid canlyniadol ar gyfer cyfiawnder o dan fformiwla Barnett, mae cyllideb Llywodraeth Cymru ei hun, sef tua £18.4 biliwn yn 2019-20, yn adlewyrchu cryn dipyn o gyllid ar gyfer cyfiawnder, gan gynnwys:

en-gb	2.121.1 
cy-gb	2.121.1 

en-gb	£143.4 million for the four Welsh police forces  (see paragraph 4.94 ).
cy-gb	£143.4 miliwn ar gyfer pedwar heddlu Cymru  (gweler paragraff 4.94 ).

en-gb	2.121.2 
cy-gb	2.121.2 

en-gb	£16.8 million for community support officers  (see paragraph 4.95.1 ). 
cy-gb	£16.8 miliwn ar gyfer swyddogion cymorth cymunedol  (gweler paragraff 4.95.1 ). 

en-gb	2.121.3 
cy-gb	2.121.3 

en-gb	£11.3 million for Cafcass Cymru  (see paragraph 7.78 ). 
cy-gb	11.3 miliwn ar gyfer Cafcass Cymru (gweler paragraff 7.78 ). 

en-gb	2.121.4 
cy-gb	2.121.4 

en-gb	£4.1 million for the Welsh tribunals.
cy-gb	£4.1 miliwn ar gyfer tribiwnlysoedd Cymru.

en-gb	Fire and Rescue Services work closely with the police but are a devolved service, as is the ambulance service. 
cy-gb	2.122 Mae’r Gwasanaethau Tân ac Achub yn gweithio’n agos gyda’r heddlu ond mae’n wasanaeth datganoledig, a hefyd y gwasanaeth ambiwlans. 

en-gb	The Welsh Government budget for Fire and Rescue Services and Resilience is £9.2 million in 2019-20 .
cy-gb	Cyllideb Llywodraeth Cymru ar gyfer Gwasanaethau Tân ac Achub a Chydnerthedd yw £9.2 miliwn yn 2019-20 .

en-gb	 WS172 Chief Fire and Rescue Advisor and Inspector Wales: 
cy-gb	 WS172 Prif Gynghorydd ac Arolygydd Tân ac Achub Cymru: 

en-gb	The Welsh Government’s funding for other public services, given the close interaction between services such as health and social services, education and housing, and the justice system is significant. 
cy-gb	2.123 Mae cyllid Llywodraeth Cymru ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus eraill, o ystyried y rhyngweithio agos rhwng gwasanaethau megis iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, addysg a thai, a’r system gyfiawnder yn sylweddol. 

en-gb	Most directly, the Welsh Government has responsibility for health and education services in public sector prisons .
cy-gb	Yn fwyaf uniongyrchol, mae Llywodraeth Cymru yn  gyfrifol am wasanaethau iechyd ac addysg mewn carchardai yn y  sector cyhoeddus .

en-gb	 WS140 Welsh Government (education and employment): 
cy-gb	 WS140 Llywodraeth Cymru (addysg a chyflogaeth): 

en-gb	Indirectly, in addition to core funding for the NHS and local government, allocations by the Welsh Government such as the following all contribute to a wider agenda of social justice: 
cy-gb	2.124 Yn anuniongyrchol, yn ychwanegol at gyllid craidd y GIG a llywodraeth leol, mae dyraniadau gan Lywodraeth Cymru megis y canlynol oll yn cyfrannu at agenda cyfiawnder cymdeithasol ehangach: 

en-gb	£262.3 million Early Intervention, Prevention and Support;
cy-gb	£262.3 miliwn Ymyrraeth Gynnar, Atal a Chymorth;

en-gb	£31.5 million Substance Misuse Strategy Implementation;
cy-gb	£31.5 miliwn Rhoi Strategaeth Camddefnyddio Sylweddau ar waith;

en-gb	£52.2 million Supporting Children; 
cy-gb	£52.2 miliwn Cefnogi Plant; 

en-gb	£19.4 million Wellbeing of Children and Young People;
cy-gb	£19.4 miliwn Llesiant Plant a Phobl Ifanc;

en-gb	£10.7 million Youth Work Board;
cy-gb	£10.7 miliwn y Bwrdd Gwaith Ieuenctid;

en-gb	£13.5 million Financial and Digital Inclusion;
cy-gb	£13.5 miliwn Cynhwysiant Ariannol a Digidol; 

en-gb	£35 million Integrated Care Fund; and •  £17.9 million Homelessness Prevention . 
cy-gb	•  £35 miliwn Cronfa Gofal Integredig; £17.9 miliwn Atal Digartrefedd . 

en-gb	 Information provided by Welsh Government to the Commission. 
cy-gb	 Gwybodaeth a roddwyd i'r Comisiwn gan Lywodraeth Cymru. 

en-gb	2.125 In 2019-20 the Welsh Government has:
cy-gb	2.125 Yn 2019-20 mae Llywodraeth Cymru wedi:

en-gb	Created a Single Advice Fund worth £8 million .
cy-gb	Creu un Gronfa Cyngor gwerth £8 miliwn .

en-gb	Para 3.42, 3.43. 
cy-gb	Para 3.42,  3.43. 

en-gb	218  op cit n. 
cy-gb	218  op cit n. 

en-gb	216.
cy-gb	216.

en-gb	Provided a £2.3 million uplift to the Welsh local government finance settlement for children’s social services to “prevent more children being taken into care” 218 .
cy-gb	Wedi rhoi ymgodiad o £2.3 miliwn i setliad ariannol llywodraeth leol Cymru ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol plant er mwyn atal rhagor o blant rhag cael eu rhoi mewn gofal 218 .

en-gb	Local government
cy-gb	Llywodraeth leol

en-gb	2.126 Local government in Wales, in addition to considerable expenditure in relation to children to which we refer at paragraphs 7.68  to 7.77  and following, also spent around £5.4 million in 2017-18 on coroners (resources available to coroners is discussed in paragraphs 6.69  and following) 
cy-gb	2.126 Gwariodd llywodraeth leol yng Nghymru, yn ogystal â’r gwariant sylweddol mewn perthynas â phlant y cyfeiriwn ato ym mharagraffau 7.68  i 7.77  ac wedi hynny, tua £5.4 miliwn yn 2017-18 hefyd ar grwneriaid (trafodir yr adnoddau sydd ar gael i grwneriaid ym mharagraffau 6.69  ac wedi hynny). 

en-gb	Local authorities also have responsibility to provide social services to prisoners; however we have been unable to ascertain how much of social services’ funding is spent on supporting prisoners both in custody and in preparation for their release. 
cy-gb	Mae awdurdodau lleol hefyd yn gyfrifol am ddarparu gwasanaethau cymdeithasol i garcharorion; fodd bynnag, nid ydym wedi llwyddo i gadarnhau faint o gyllid gwasanaethau cyhoeddus sy’n cael ei wario ar gefnogi carcharorion yn y carchar ac wrth baratoi ar gyfer eu rhyddhau. 

en-gb	2.127 Another responsibility of local authorities is Youth Offending Teams  for which the Welsh Government also provides funding as part of the local government settlement. 
cy-gb	2.127 Cyfrifoldeb arall awdurdodau lleol yw Timau Troseddwyr Ifanc  y mae Llywodraeth Cymru hefyd yn darparu cyllid ar eu cyfer fel rhan o’r setliad llywodraeth leol. 

en-gb	In 2017-18 the gross revenue expenditure by local authorities on youth crime prevention was £25.2 million , of which £20.7 million went to Youth Offending Teams .
cy-gb	Yn 2017-18, gwariant refeniw gros awdurdodau lleol ar atal troseddau ieuenctid oedd £25.2 miliwn , yr aeth £20.7 miliwn ohono at Dimau Troseddwyr Ifanc .

en-gb	Para 4.176.1.
cy-gb	Para 4.176.1.

en-gb	Para 2.111. 
cy-gb	Para 2.111.

en-gb	2.128 In addition, the police precept, collected through council tax, amounted to just over £290 million in 2018-19; we examine this in more detail in paragraph 4.95.
cy-gb	2.128 Hefyd, roedd praesept yr heddlu, a gasglwyd drwy’r dreth gyngor, yn gwneud cyfanswm o ychydig dros £290 miliwn yn 2018-19; ystyriwn hwn yn fanylach ym mharagraff 4.96.  

en-gb	This is now the largest element of the total police funding in Wales. 
cy-gb	Hon yw’r elfen fwyaf o gyfanswm cyllid yr heddluoedd yng Nghymru bellach. 

en-gb	6. summary
cy-gb	6. Crynodeb

en-gb	2.129 In providing a summary we can only do so on the basis of 2017-18 figures as there is no complete Ministry of Justice breakdown of their figures for Wales for 2018-19. 
cy-gb	2.129 Wrth roi crynodeb, dim ond ar sail ffigurau 2017-18 y gallwn wneud hynny gan nad oes gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder ddadansoddiad cyflawn o’i ffigurau i Gymru ar gyfer 2018-19. 

en-gb	In 2017-18, almost £1,165 million was spent on the justice system for Wales taking into account expenditure by UK, devolved and local government as described in paragraph 2.96  and including an apportionment of centrally managed UK Government costs . 
cy-gb	Yn 2017-18, gwariwyd bron £1,165 miliwn ar y system gyfiawnder yng Nghymru, o ystyried gwariant gan Lywodraeth y DU, Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol fel y’i disgrifiwyd ym mharagraff 2.96 a chan gynnwys dosrannu costau Llywodraeth y DU a reolir yn ganolog . 

en-gb	This equates to around £370 per person. 
cy-gb	Mae hyn yn cyfateb i tua £370 y person. 

en-gb	It accounts for around 3.6% of total identifiable spending for Wales. 
cy-gb	Mae’n cyfrif am tua 3.6% o gyfanswm y gwariant adnabyddadwy i Gymru. 

en-gb	Spending on the justice system peaked at around £1,537 million in 2009-10 (in 2018-19 prices) and has since fallen by more than one fifth in real terms. 
cy-gb	Cyrhaeddodd gwariant ar y system gyfiawnder ei lefel uchaf, sef tua £1,537 miliwn yn 2009-10 (yn ôl prisiau 2018-19) ac ers hynny mae wedi gostwng dros un rhan o bump mewn termau real. 

en-gb	98: 
cy-gb	98: 

en-gb	2.130 UK Government spending on the justice system for Wales has fallen by a third in real terms since 2009-10, to £723 million in 2017-18. 
cy-gb	2.130 Mae gwariant Llywodraeth y DU ar y system gyfiawnder yng Nghymru wedi gostwng traean mewn termau real ers 2009-10, i £723 miliwn yn 2017-18. 

en-gb	The explanation for the fact that the total spending on justice in Wales has not fallen by as much as UK Government funding for justice is the funding provided by the Welsh Government and Welsh local authorities. 
cy-gb	Yr hyn sy’n esbonio’r ffaith nad yw cyfanswm y gwariant ar gyfiawnder yng Nghymru wedi gostwng cymaint ag y mae cyllid Llywodraeth y DU ar gyfer cyfiawnder wedi gostwng yw’r cyllid a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol yng Nghymru. 

en-gb	In 2017-18, this made up some 38% of the total justice expenditure in Wales. 
cy-gb	Yn 2017-18, roedd hyn yn cyfrif am tua 38% o gyfanswm y gwariant ar gyfiawnder yng Nghymru. 

en-gb	This percentage does not include spending on Cafcass Cymru, Youth Offending Teams and education and social care for prisoners in Wales.
cy-gb	Nid yw’r ganran hon yn cynnwys gwariant ar Cafcass Cymru, Timau Troseddwyr Ifanc nac addysg a gofal cymdeithasol i garcharorion yng Nghymru.

en-gb	2.131 Three key considerations emerge: 
cy-gb	2.131 Daw tair prif ystyriaeth i’r amlwg: 

en-gb	(1) Welsh Government is a substantial contributor to the justice system in Wales. 
cy-gb	(1) Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrannwr sylweddol i’r system gyfiawnder yng Nghymru. 

en-gb	For example, direct UK Government funding accounts for about one third of police funding . 
cy-gb	Er enghraifft, mae cyllid uniongyrchol Llywodraeth y DU yn cyfrif am tua thraean o gyllid yr heddluoedd . 

en-gb	(2) The impact of cuts in UK Government funding has been partially offset by Welsh Government and Welsh local authority funding. 
cy-gb	(2) Mae effaith toriadau yng nghyllid Llywodraeth y DU wedi cael ei gwrthbwyso’n rhannol gan gyllid Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol. 

en-gb	(3) However, under the current devolution scheme the Welsh Government has only a very limited role in formulating policy, setting priorities,  re-allocating funds to more constructive uses in relation to justice and ensuring such funds as are spent on justice are spent in a way that delivers effective justice and benefits the people of Wales.
cy-gb	(3) Fodd bynnag, o dan y drefn ddatganoli bresennol, cyfyngedig iawn yw rôl Llywodraeth Cymru o ran llunio polisi, pennu blaenoriaethau, ailddyrannu cyllid tuag at ddefnyddiau mwy adeiladol mewn perthynas â chyfiawnder a sicrhau bod cyllid o’r fath yn cael ei wario ar gyfiawnder mewn ffordd sy’n sicrhau cyfiawnder effeithiol ac sydd o fudd i bobl Cymru.

en-gb	 Figure 20 at para 4.98 .
cy-gb	Ffigur 20 ym mhara 4.98.

en-gb	CHAPTER 3
cy-gb	PENNOD 3

en-gb	Information, advice
cy-gb	Gwybodaeth, cyngor 

en-gb	and assistance
cy-gb	a chynhorthwy

en-gb	3.  
cy-gb	3.  

en-gb	Introduction 
cy-gb	Cyflwyniad 

en-gb	3.1  Information, advice and assistance are essential to obtaining access to justice. 
cy-gb	3.1  Mae gwybodaeth, cyngor a chynhorthwy yn hanfodol i gael mynediad at gyfiawnder. 

en-gb	Access to justice is itself one of the key principles underpinning the Rule of Law, as we have explained at paragraph 1.10.  
cy-gb	Mae mynediad at gyfiawnder ynddo'i hun yn un o'r prif egwyddorion sy'n sail i Reolaeth y Gyfraith, fel yr esboniwyd ym mharagraff 1.10 . 

en-gb	Without access to justice the Rule of Law is undermined and put at risk 224 . 
cy-gb	Heb fynediad at gyfiawnder, caiff Rheolaeth y Gyfraith ei thanseilio a'i pheryglu . 

en-gb	The citizen is denied rights to an effective remedy, a fair trial and equality before the law. 
cy-gb	Gwrthodir yr hawl i gael rhwymedi effeithiol, treial teg a chydraddoldeb gerbron y gyfraith i'r dinesydd. 

en-gb	Without advice and support the overwhelming majority will be unable to obtain justice, as the justice system is very complex and difficult to understand. 
cy-gb	Heb gyngor a chymorth, ni all y mwyafrif llethol gael cyfiawnder, am fod y system gyfiawnder yn gymhleth ac yn anodd iawn ei deall. 

en-gb	In short, the justice system will fail if people do not have confidence that it will enable them to obtain remedies for wrongs and treat them fairly 225 . 
cy-gb	Yn gryno, bydd y system gyfiawnder yn methu os nad yw pobl yn hyderus y bydd yn eu galluogi i gael rhwymedïau am gamweddau ac yn eu trin yn deg 225 .  

en-gb	As we point out at paragraph 3.51,  a 2017 survey by Citizens Advice in Wales showed that only 48% thought that the outcome would be fair if they went to court. 
cy-gb	Fel y nodwn ym mharagraff 3.51 , dangosodd arolwg gan Cyngor ar Bopeth yng Nghymru yn 2017 mai dim ond 48% oedd yn credu y byddai'r canlyniad yn deg pe baent yn mynd i'r llys. 

en-gb	Observations of Lord Neuberger, former President of the Supreme Court.
cy-gb	Arsylwadau  yr Arglwydd Neuberger, cyn-Lywydd y Goruchaf Lys. 

en-gb	WS148 Julie James AM: 
cy-gb	225  WS148 Julie James AC: 

en-gb	3.3 
cy-gb	5. 

en-gb	Individual citizens have a continuum of need from basic information through to expert and often specialist legal advice and support. 
cy-gb	Mae anghenion dinasyddion unigol yn cwmpasu gwybodaeth sylfaenol hyd at gyngor a chymorth cyfreithiol sydd, yn aml, yn arbenigol.  

en-gb	This need was largely met for many years by legal aid 226 . 
cy-gb	Roedd yr anghenion hyn yn cael eu diwallu am flynyddoedd lawer  gan gymorth cyfreithiol 226 . 

en-gb	3.2  We examine in this Chapter whether the provision of legal advice services enables the people of Wales to have access to justice and whether, within the wider context of information and advice services, such access allows the early resolution of issues that can otherwise give rise to much more serious problems. 
cy-gb	3.2  Yn y Bennod hon ystyriwn p'un a yw'r gwasanaethau cyngor cyfreithiol a ddarperir yn galluogi pobl Cymru i gael mynediad at gyfiawnder ac, o fewn cyd-destun ehangach gwasanaethau gwybodaeth a chyngor, p'un a yw mynediad o'r fath yn ei gwneud yn bosibl i faterion, a all fel arall arwain at broblemau llawer mwy difrifol, gael eu datrys yn gynnar. 

en-gb	In Part 1, we consider the present system of legal advice services funded through legal aid and third sector advice services. 
cy-gb	Yn Rhan 1, ystyriwn y system bresennol o wasanaethau cyngor cyfreithiol a ariennir drwy gymorth cyfreithiol a gwasanaethau cynghori'r trydydd sector. 

en-gb	In Part 2, we consider civil and family legal aid, litigants in person, advice by the third sector and public awareness. 
cy-gb	Yn Rhan 2, ystyriwn gymorth cyfreithiol sifil a theuluol, ymgyfreithwyr drostynt eu hunain, cyngor gan y trydydd sector  ac ymwybyddiaeth y cyhoedd. 

en-gb	In Part 3, we consider criminal legal aid and litigants in person before the criminal courts. 
cy-gb	Yn Rhan 3, ystyriwn gymorth  cyfreithiol troseddol ac ymgyfreithwyr drostynt eu hunain gerbron y  llysoedd troseddol. 

en-gb	the present system
cy-gb	y system bresennol

en-gb	Legal aid and advice before 2012
cy-gb	Cymorth a chyngor cyfreithiol cyn 2012

en-gb	3.4  In the late 1940s, legal aid emerged as a small but significant part of the welfare state. 
cy-gb	Ar ddiwedd yr 1940au, datblygodd cymorth cyfreithiol fel rhan fach ond arwyddocaol o'r wladwriaeth les. 

en-gb	exeCutIve summAry
cy-gb	CRynoDEB GwEithREDoL

en-gb	1 
cy-gb	1 

en-gb	2 
cy-gb	2 

en-gb	Para 3.66.
cy-gb	Para 3.66.

en-gb	Para 4.290.
cy-gb	Para 4.290.

en-gb	Para 4.290.
cy-gb	Para 4.290.

en-gb	Para 4.290.
cy-gb	Para 4.290.

en-gb	Para 4.290.
cy-gb	Para 4.290.

en-gb	Para 7.107.
cy-gb	Para 7.107.

en-gb	Para 7.107.
cy-gb	Para 7.107.

en-gb	Para 7.107.
cy-gb	Para 7.107.

en-gb	Para 12.63.
cy-gb	Para 12.63.

en-gb	Para 12.96.
cy-gb	Para 12.96.

en-gb	Para 12.73.
cy-gb	Para 12.73.

en-gb	Para 12.73.
cy-gb	Para 12.73.

en-gb	Para 12.83.
cy-gb	Para 12.83.

en-gb	Appendix D. 
cy-gb	Atodiad D

en-gb	6. 
cy-gb	6.

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	5. 
cy-gb	5. 

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	By 2017: 
cy-gb	Erbyn 2017: 

en-gb	2012:  
cy-gb	2012:  

en-gb	2014:  
cy-gb	2014:  

en-gb	Towards a Lasting Devolution Settlement for Wales. 
cy-gb	Tuag at setliad datganoli sy’n para i Gymru. 

en-gb	The appointments are formally made by the Queen. 
cy-gb	Gwneir y penodiadau’n ffurfiol gan y Frenhines. 

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	5. 
cy-gb	5. 

en-gb	Para 2.111.
cy-gb	Para 2.111.

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	5.
cy-gb	5.

en-gb	Part 1: 
cy-gb	Rhan 1: 

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	The Legal Aid and Advice Act 1949 introduced a consistent approach to providing legal assistance in England and Wales based on a means test. 
cy-gb	Cyflwynodd Deddf Cymorth a Chyngor Cyfreithiol 1949 ffordd gyson o roi cynhorthwy cyfreithiol yng Nghymru a Lloegr, a hynny'n seiliedig ar brawf modd. 

en-gb	Its overall aim was to make legal aid and advice more readily available for “persons of small or moderate means” 227 . 
cy-gb	Ei nod cyffredinol oedd sicrhau bod cymorth a chyngor cyfreithiol ar gael yn haws i “persons of small or moderate means” 227 . 

en-gb	This covered almost 80% of the population and was a small but significant part of the welfare state. 
cy-gb	Roedd hyn yn cwmpasu bron 80% o'r boblogaeth ac roedd yn rhan fach ond arwyddocaol o'r wladwriaeth les. 

en-gb	The civil scheme under the Act began in 1950 and the criminal scheme in 1952. 
cy-gb	Dechreuodd y cynllun sifil o dan y Ddeddf yn 1950 a dechreuodd y cynllun troseddol yn 1952. 

en-gb	It was by and large managed by the Law Society. 
cy-gb	Roedd yn cael ei reoli gan Gymdeithas y Cyfreithwyr i raddau helaeth. 

en-gb	The Legal Aid Act 1988 led to the setting up of the Legal Aid Board, which developed strategy and started a system of franchises which allowed some funding to go to the voluntary sector. 
cy-gb	Arweiniodd Deddf Cymorth Cyfreithiol 1988 at sefydlu'r Bwrdd Cymorth Cyfreithiol, a ddatblygodd strategaeth, gan ddechrau system o fasnachfreintiau a oedd yn caniatáu i rywfaint o'r cyllid gael ei roi i'r sector gwirfoddol. 

en-gb	Its successor body, the Legal Services Commission was established by the Access to Justice Act 1999 228  as a non-departmental public body with the objective of trying to bring the legal aid budget under control. 
cy-gb	Sefydlwyd ei gorff olynol, y Comisiwn Gwasanaethau Cyfreithiol, drwy Ddeddf Mynediad at Gyfiawnder 1999 228  fel corff cyhoeddus anadrannol gyda'r nod o geisio rheoli cyllideb cymorth cyfreithiol. 

en-gb	Its work was overseen by an independent board of six nonexecutive Commissioners 229 . 
cy-gb	Roedd ei waith yn cael ei oruchwylio gan fwrdd annibynnol o chwe Chomisiynydd anweithredol 229 . 

en-gb	This Act introduced a more mixed delivery model with criminal legal aid 230  being provided largely by lawyers in private practice but also by some salaried lawyers employed by the Commission known initially as the Salaried Defence Service and later as the Public Defender Service. 
cy-gb	Drwy'r Ddeddf hon, cyflwynwyd model darparu mwy cymysg, gyda chymorth cyfreithiol troseddol 230  yn cael ei ddarparu gan gyfreithwyr mewn practis preifat yn bennaf ond hefyd gan rai cyfreithwyr cyflogedig a oedd wedi'u cyflogi gan y Comisiwn, a oedd yn cael eu hadnabod i ddechrau fel y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyflogedig ac yn ddiweddarach y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus. 

en-gb	Civil legal aid was provided largely by private practitioners and at law centres under a scheme variously called the Community Legal Service or Civil Legal Advice. 
cy-gb	Roedd cymorth cyfreithiol sifil yn cael ei ddarparu gan ymarferwyr preifat yn bennaf ac mewn canolfannau'r gyfraith o dan gynllun a elwid yn Wasanaeth Cyfreithiol Cymunedol neu'n Gyngor Cyfreithiol Sifil. 

en-gb	The Legal Aid Board and the Legal Services Commission both had control over the legal aid fund which provided public funding to pay lawyers for legal advice and representation. 
cy-gb	Roedd y Bwrdd Cymorth Cyfreithiol a'r Comisiwn Gwasanaethau Cyfreithiol yn rheoli'r System o gymorth a ariannwyd gan y llywodraeth a oedd yn galluogi pobl i gael gafael ar gyngor a chynrychiolaeth gyfreithiol.

en-gb	Neither body had control over other funds which supported voluntary sector providers. 
cy-gb	Nid oedd gan y naill gorff na'r llall reolaeth dros gronfeydd eraill a oedd yn rhoi arian i ddarparwyr yn y sector gwirfoddol. 

en-gb	2. third sector advice services
cy-gb	2. Gwasanaethau cynghori yn y trydydd sector

en-gb	The concept of a UK-wide national information and advice service provided largely by volunteers emerged in the years between the two world wars, in large part due to the impact of the First World War on families. 
cy-gb	3.5  Datblygodd y cysyniad o wasanaeth gwybodaeth a chyngor i'r DU gyfan, wedi'i ddarparu'n bennaf gan wirfoddolwyr, yn ystod y blynyddoedd rhwng y ddau ryfel byd, yn bennaf oherwydd effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar deuluoedd. 

en-gb	The origins of today’s provision of voluntary advice services by the third sector can be traced back to the first Citizens Advice Bureaux which were set up in 1939, largely to assist with the problems arising from evacuation. 
cy-gb	Gellir olrhain tarddiad y gwasanaethau cynghori gwirfoddol a ddarperir heddiw gan y trydydd sector yn ôl i'r Canolfannau Cyngor ar Bopeth cyntaf a sefydlwyd yn 1939, yn bennaf er mwyn helpu gyda'r problemau a ddeilliai o sefyllfa plant noddedig. 

en-gb	Swansea was among the first towns in the UK to have a Citizens Advice Bureau. 
cy-gb	Roedd Abertawe ymhlith y trefi cyntaf yn y DU i gael Canolfan Cyngor ar Bopeth. 

en-gb	In the 1970s, the development of individual bureaux was supported by a government funded National Association of Citizens Advice Bureaux through the Department of Trade and Consumer Affairs. 
cy-gb	Yn yr 1970au, cefnogwyd y broses o ddatblygu canolfannau unigol drwy Gymdeithas Genedlaethol Cyngor ar Bopeth a ariannwyd gan y llywodraeth drwy law'r Adran Masnach a Materion Defnyddwyr. 

en-gb	Other advice services began to develop, including law centres, independent advice centres, local authority advice services, Consumer Advice Centres, Housing Advice Centres and Welfare Rights Units. 
cy-gb	Dechreuodd gwasanaethau cynghori eraill ddatblygu, gan gynnwys canolfannau'r gyfraith, canolfannau cynghori annibynnol, gwasanaethau cynghori awdurdodau lleol, Canolfannau Cyngor ar Bopeth, Canolfannau Cyngor ar Dai ac Unedau Hawliau Lles. 

en-gb	In 1983, Port Talbot Citizens Advice Bureau appointed the first full-time debt adviser in Wales, funded by a Welsh Office grant. 
cy-gb	Yn 1983, penododd Canolfan Cyngor ar Bopeth Port Talbot ei chynghorydd dyled llawn amser cyntaf yng Nghymru, a ariannwyd drwy grant gan y Swyddfa Gymreig. 

en-gb	3.6  Charitable trusts, local and national businesses, utility companies and others have also funded advice services. 
cy-gb	3.6  Mae ymddiriedolaethau elusennol, busnesau lleol a chenedlaethol, cwmnïau cyfleustodau ac eraill hefyd wedi ariannu gwasanaethau cynghori. 

en-gb	A pattern developed of local authorities tending to fund advice providers’ core costs, with other funders paying for specific projects. 
cy-gb	Datblygodd patrwm lle roedd awdurdodau lleol yn tueddu i ariannu costau craidd darparwyr cyngor, gyda chyllidwyr eraill yn talu am brosiectau penodol. 

en-gb	With legal aid funding reaching voluntary sector agencies in the 1990s, research at the time showed that these agencies were often in a better position to provide social welfare law advice than solicitors in private practice with little experience of such work . 
cy-gb	Pan ddechreuodd asiantaethau yn y sector gwirfoddol gael arian cymorth cyfreithiol yn yr 1990au, dangosai ymchwil ar y pryd fod yr asiantaethau hyn yn aml mewn sefyllfa well i roi cyngor ar gyfraith lles cymdeithasol na chyfreithwyr mewn practis preifat nad oeddent wedi cael fawr ddim profiad o waith o'r fath . 

en-gb	 Steele, J and Bull, G. 
cy-gb	 Steele, J a Bull, G. 

en-gb	(1996) Fast, Friendly and Expert – legal aid franchising in Advice Agencies without Solicitors. 
cy-gb	(1996) Fast, Friendly and Expert – legal aid franchising in Advice Agencies without Solicitors.

en-gb	3.7  Over the last 40 years, while demand has risen rapidly, third sector services have become more professionalised, although many have continued to rely on trained volunteers. 
cy-gb	3.7  Dros y 40 mlynedd diwethaf, er bod y galw wedi cynyddu'n gyflym, mae gwasanaethau yn y trydydd sector wedi dod yn fwy proffesiynol, ond mae llawer wedi parhau i ddibynnu ar wirfoddolwyr hyfforddedig. 

en-gb	Some services have been better funded than others. 
cy-gb	Mae rhai gwasanaethau wedi cael eu hariannu'n well nag eraill. 

en-gb	This has led to inconsistent levels of quality 232  as well as geographical gaps in provision – ‘advice deserts’. 
cy-gb	Mae hyn wedi arwain at ansawdd anghyson  yn ogystal â bylchau daearyddol mewn darpariaeth – 'ardaloedd dim cyngor'.

en-gb	3.8  Over the same period it became recognised that legal and other advice services are an essential part of any system that addresses wider issues of justice. 
cy-gb	3.8  Yn ystod yr un cyfnod, dechreuwyd cydnabod bod gwasanaethau cyngor cyfreithiol a gwasanaethau cynghori eraill yn rhan hanfodol o unrhyw system sy'n mynd i'r afael â materion ehangach cyfiawnder. 

en-gb	They contribute to the financial circumstances and general wellbeing of citizens, as well as relieving pressures on other parts of the system such as primary health care. 
cy-gb	Maent yn cyfrannu at amgylchiadau ariannol a llesiant cyffredinol dinasyddion, yn ogystal â rhyddhau pwysau ar rannau eraill o'r system, megis gofal iechyd sylfaenol. 

en-gb	There is emerging evidence that many who have legal problems with matters such as housing and debt also have health issues. 
cy-gb	Mae tystiolaeth yn dod i'r amlwg bod gan lawer o bobl sydd â phroblemau cyfreithiol gyda materion megis tai a dyled broblemau iechyd hefyd. 

en-gb	The evidence includes: 
cy-gb	Mae'r dystiolaeth yn cynnwys:

en-gb	3.8.1  An assessment of Better Advice, Better Lives  found in 2015 that services provided by Citizens Advice Bureaux, with outreach in GP surgeries and even home visits, had provided access to services that many would not or could not otherwise access (due to lack of knowledge or physical location). 
cy-gb	3.8.1  Canfu asesiad  'Cyngor Da, Byw'n Well'  yn 2015 fod gwasanaethau a ddarparwyd gan Ganolfannau Cyngor ar Bopeth, gydag allgymorth mewn meddygfeydd a hyd yn oed ymweliadau â'r cartref, wedi rhoi mynediad at wasanaethau na fyddai neu na allai llawer fod wedi cael gafael arnynt fel arall (oherwydd diffyg gwybodaeth neu leoliad ffisegol). 

en-gb	A high proportion of those reached had mental health problems, some compounded by worries about debt. 
cy-gb	Roedd gan gyfran uchel o'r rhai a gyrhaeddwyd broblemau iechyd meddwl, a oedd yn cael eu gwaethygu gan bryderon am ddyled mewn rhai achosion. 

en-gb	The nature of the advice ranged from helping clients to complete benefits application forms and carrying out a full benefits review through to support in appealing against decisions and representation at appeals tribunals.
cy-gb	Roedd natur y cyngor yn amrywio o helpu cleientiaid i gwblhau ffurflenni cais am fudd-daliadau a chynnal adolygiad llawn o fudd-daliadau hyd at gymorth i apelio yn erbyn penderfyniadau a chynrychiolaeth mewn tribiwnlysoedd apeliadau.

en-gb	 Welsh Government (2015) An assessment of the implementation of the ‘Better Advice, Better Lives’ scheme: 
cy-gb	 Llywodraeth Cymru (2015) An assessment of the implementation of the ‘Better Advice, Better Lives’ scheme: 

en-gb	Final Report.
cy-gb	Final Report.

en-gb	234  The Legal Education Foundation (2018) Annual Review: 
cy-gb	234  Y Sefydliad Addysg Gyfreithiol (2018) Annual Review: 10-16. 

en-gb	10-16. 
cy-gb	235  Maggie’s Centre  Abertawe.

en-gb	3.8.2  The Centre for Access to Justice at University College London, funded by The Legal Education Foundation, has been researching the correlation between social welfare law problems and mental and physical health problems. 
cy-gb	3.8.2  Mae'r Ganolfan Mynediad at Gyfiawnder ym Mhrifysgol Coleg Llundain, wedi'i hariannu gan y Sefydliad Addysg Gyfreithiol, wedi bod yn ymchwilio i'r berthynas rhwng problemau cyfraith lles cymdeithasol a phroblemau iechyd meddwl ac iechyd corfforol. 

en-gb	Patterns emerging from that research indicate that improvements in health are greater for those individuals whose legal problems have been resolved 234 . 
cy-gb	Mae'r patrymau sy'n deillio o'r ymchwil honno yn awgrymu bod mwy o welliant o ran iechyd i'r unigolion hynny y mae eu problemau cyfreithiol wedi cael eu datrys 234 . 

en-gb	3.8.3  Partnership working between Swansea Law Clinic, Maggie’s  registered charity and health professionals at Swansea’s Singleton Hospital aims to address legal needs that would otherwise exacerbate mental and physical health problems . 
cy-gb	3.8.3  Mae Clinig y Gyfraith Abertawe, elusen gofrestredig Maggie's 235  a gweithwyr iechyd proffesiynol yn Ysbyty Singleton Abertawe yn gweithio mewn partneriaeth gyda'r nod o fynd i'r afael ag anghenion cyfreithiol a fyddai fel arall yn gwaethygu problemau iechyd meddwl ac iechyd corfforol . 

en-gb	This is an example of a model of collaboration between legal and health professionals to provide free legal advice in a health setting. 
cy-gb	Mae hon yn enghraifft o fodel cydweithio rhwng gweithwyr cyfreithiol ac iechyd proffesiynol er mwyn rhoi cyngor cyfreithiol am ddim mewn lleoliad iechyd. 

en-gb	Maggie’s Centre  Swansea.
cy-gb	 WS090 Clinig y Gyfraith Abertawe.

en-gb	Legal aid after 2012
cy-gb	Cymorth cyfreithiol ar ôl 2012

en-gb	3.9  LASPO effected two major changes in the provision of legal aid we have described. 
cy-gb	3.9  Cyflwynwyd dau newid mawr o ran darparu cymorth cyfreithiol yn sgil Deddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr 2012 a ddisgrifiwyd gennym. 

en-gb	3.10  First, it established the Legal Aid Agency in place of the Legal Services 
cy-gb	3.10  Yn gyntaf, sefydlodd yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn lle'r Comisiwn Gwasanaethau Cyfreithiol fel un o asiantaethau gweithredol y Weinyddiaeth Gyfiawnder. 

en-gb	Commission as an executive agency of the Ministry of Justice. 
cy-gb	Nid oes gan yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol unrhyw rôl bolisi mewn perthynas â chymorth cyfreithiol. 

en-gb	The Legal Aid Agency has no policy role in relation to legal aid. Policy sits with the Ministry of Justice . It is no longer independent of the Ministry. 
cy-gb	Y Weinyddiaeth Gyfiawnder  sy'n gyfrifol am faterion polisi ac nid yw'n annibynnol ar y Weinyddiaeth mwyach. 

en-gb	The Agency procures criminal legal aid services from barristers and solicitors and through the Public Defender Service which we describe at paragraph 3.77.  
cy-gb	Mae'r Asiantaeth yn caffael gwasanaethau cymorth cyfreithiol troseddol gan fargyfreithwyr a chyfreithwyr a thrwy'r Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus a ddisgrifiwn ym mharagraff 3.77 . 

en-gb	The Agency also funds Civil Legal Advice, a service which provides advice on a range of issues including family, housing and debt to those who qualify for legal aid. 
cy-gb	Mae'r Asiantaeth hefyd yn ariannu Cyngor Cyfreithiol Sifil, sef gwasanaeth sy'n rhoi cyngor ar nifer o faterion, gan gynnwys teulu, tai a dyled i'r rhai sy'n gymwys i gael cymorth cyfreithiol. 

en-gb	 OE020 Shaun McNally CBE: 
cy-gb	 OE020 Shaun McNally CBE: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	3.11  The second and much more significant change made by LASPO was a substantial reduction in the scope of and eligibility for legal aid. 
cy-gb	3.11  Yr ail newid, sy'n newid llawer mwy arwyddocaol, a wnaed gan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr oedd lleihad sylweddol yng nghwmpas cymorth cyfreithiol a'r rhai sy'n gymwys i'w gael. 

en-gb	The result has been that total expenditure in England and Wales has been dramatically reduced since 2012. 
cy-gb	O ganlyniad, mae cyfanswm y gwariant yng Nghymru a Lloegr wedi gostwng yn sylweddol ers 2012. 

en-gb	Figure 4 shows the annual expenditure on (1) civil and family legal aid, and (2) criminal legal aid for England and for Wales in the years between 2011-12 and 2018-19 . 
cy-gb	Dengys Ffigur 4 y gwariant blynyddol ar (1) cymorth cyfreithiol sifil a theuluol a (2) cymorth cyfreithiol troseddol ar gyfer Cymru a Lloegr yn y blynyddoedd rhwng 2011-12 a 2018-19 . 

en-gb	Comparing 2011-12 and 2018-19, total actual legal aid expenditure in England fell from £2,024 million (£2,280 million in 2018-19 prices) to £1,637 million, a real terms reduction of 28%. 
cy-gb	O gymharu 2011-12 a 2018-19, gostyngodd cyfanswm y gwariant gwirioneddol ar gymorth cyfreithiol yn Lloegr o £2,024 miliwn (£2,280 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £1,637 miliwn, sef gostyngiad o 28% mewn termau real. 

en-gb	In Wales, for the same years, expenditure fell from £114 million (£128 million in 2018-19 prices) to £80 million, a real terms reduction of 37%. 
cy-gb	Yng Nghymru, ar gyfer yr un blynyddoedd, gostyngodd y gwariant o £114 miliwn (£128 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £80 miliwn, sef gostyngiad o 37% mewn termau real. 

en-gb	 The reported expenditure is of legal aid payments to providers for work on cases that have been completed. 
cy-gb	 Y gwariant a gofnodwyd yw taliadau cymorth cyfreithiol i ddarparwyr am waith ar achosion sydd wedi'u cwblhau. 

en-gb	It excludes fees paid for work on cases that have not yet finished.
cy-gb	Nid yw'n cynnwys ffioedd a dalwyd am waith ar achosion nad ydynt wedi gorffen eto.

en-gb	The combined legal aid budget in England and Wales still remains the largest in the world and its expenditure per capita remains one of the highest globally, although less than 40% of the population is now thought to be eligible for some form of legal aid . 
cy-gb	Cyllideb cymorth cyfreithiol gyfunol Cymru a Lloegr yw'r gyllideb cymorth cyfreithiol fwyaf yn y byd o hyd ac mae ei gwariant y pen yn dal i fod yn un o'r uchaf yn fyd-eang, er credir bod llai na 40% o'r boblogaeth yn gymwys erbyn hyn i gael rhyw fath o gymorth cyfreithiol . 

en-gb	This compares to Scotland where the expenditure  per capita is slightly smaller but where 70% of the population is eligible for some form of legal aid, some of whom may have to pay a contribution to their costs.
cy-gb	Mae hyn yn cymharu â'r Alban lle mae'r gwariant  y pen ychydig yn is ond lle mae 70% o'r boblogaeth yn gymwys i gael rhyw fath o gymorth cyfreithiol, er y gallai fod yn rhaid i rai ohonynt dalu cyfraniad tuag at eu costau.

en-gb	 WS125 Professor Alan Paterson: 
cy-gb	 WS125 Yr Athro Alan Paterson: 

en-gb	1, WS166 Roger Smith OBE: 
cy-gb	1, WS166 Roger Smith OBE: 

en-gb	1, WS167 Dr Anna Barlow: 
cy-gb	1, WS167 Dr Anna Barlow: 

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	Also Paterson, A (2012) Lawyers and the Public Good, Democracy in Action (Hamlyn Lectures 2010).
cy-gb	Hefyd Paterson, A (2012) Lawyers and the Public Good, Democracy in Action (Darlithoedd Hamlyn 2010).

en-gb	 In 2017-18, the Scottish Legal Aid Board spent £74.09 million on criminal legal aid and £49.91 million on civil and children’s legal aid. 
cy-gb	 Yn 2017-18, gwariodd Bwrdd Cymorth Cyfreithiol yr Alban £74.09 miliwn ar gymorth cyfreithiol troseddol a £49.91 miliwn ar gymorth cyfreithiol sifil a phlant. 

en-gb	Assisted persons and opponents contributed a further £8.09 million (Scottish Legal Aid Board (2018) Annual Report and Accounts 2017-18.).
cy-gb	Cyfrannodd unigolion a gynorthwyir a gwrthwynebwyr £8.09 miliwn arall (Bwrdd Cymorth Cyfreithiol yr Alban (2018) Annual Report and Accounts  (2017-18).

en-gb	Figure 4
cy-gb	ffigur 4

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	expenditure on legal aid in england and in Wales
cy-gb	Gwariant ar gymorth cyfreithiol yn Lloegr ac yng nghymru 241

en-gb	Civil and family legal aid (£millions)
cy-gb	Cymorth Cyfreithiol sifil a theuluol (£Miliynau)

en-gb	  2011-12
cy-gb	  2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	England 1,027.03
cy-gb	Lloegr 1,027.03

en-gb	1,044.14
cy-gb	 1,044.14 

en-gb	1,006.14
cy-gb	1,006.14

en-gb	880.61
cy-gb	 880.61

en-gb	775.08
cy-gb	775.08

en-gb	768.01
cy-gb	768.01

en-gb	783.84
cy-gb	783.84

en-gb	799.89
cy-gb	799.89

en-gb	Wales
cy-gb	Cymru

en-gb	 65.16
cy-gb	65.16

en-gb	67.66
cy-gb	67.66

en-gb	66.65
cy-gb	66.65

en-gb	55.89
cy-gb	55.89

en-gb	39.47
cy-gb	39.47

en-gb	40.89
cy-gb	40.89

en-gb	43.26
cy-gb	43.26

en-gb	44.04
cy-gb	44.04

en-gb	Total 1,092.19
cy-gb	Cyfanswm 1,092.19 

en-gb	1,111.80
cy-gb	1,111.80

en-gb	1,072.79
cy-gb	 1,072.79

en-gb	936.50
cy-gb	 936.50

en-gb	814.55
cy-gb	814.55

en-gb	808.90
cy-gb	808.90

en-gb	827.10
cy-gb	827.10

en-gb	843.93
cy-gb	843.93

en-gb	Criminal legal aid (£millions)
cy-gb	Cymorth Cyfreithiol troseddol (£Miliynau)

en-gb	  2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	England 
cy-gb	Lloegr

en-gb	996.91
cy-gb	996.91

en-gb	954.92
cy-gb	954.92

en-gb	914.15
cy-gb	914.15

en-gb	866.18
cy-gb	866.18

en-gb	843.60
cy-gb	843.60

en-gb	836.18
cy-gb	836.18

en-gb	837.18
cy-gb	837.18

en-gb	837.17
cy-gb	837.17

en-gb	Wales
cy-gb	Cymru

en-gb	 48.44
cy-gb	48.44

en-gb	41.79
cy-gb	41.79

en-gb	38.46
cy-gb	38.46

en-gb	38.10
cy-gb	38.10

en-gb	38.68
cy-gb	38.68

en-gb	34.86
cy-gb	34.86

en-gb	34.58
cy-gb	34.58

en-gb	36.10
cy-gb	36.10

en-gb	Total 1,045.35
cy-gb	Cyfanswm 1,045.35 

en-gb	996.71
cy-gb	996.71 

en-gb	952.61
cy-gb	952.61 

en-gb	904.28
cy-gb	904.28

en-gb	882.28
cy-gb	882.28

en-gb	871.04
cy-gb	871.04

en-gb	871.76
cy-gb	871.76

en-gb	873.27
cy-gb	873.27

en-gb	Combined total legal aid (£millions)
cy-gb	Cyfanswm Cyfunol Cymorth Cyfreithiol (£Miliynau)

en-gb	  2011-12
cy-gb	  2011-12 

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13 

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14 

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15 

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2018-19
cy-gb	2016-17

en-gb	2016-17 
cy-gb	2017-18

en-gb	2017-18
cy-gb	2018-19

en-gb	England 2,023.94
cy-gb	Lloegr 2,023.94 

en-gb	1,999.06
cy-gb	1,999.06

en-gb	1,920.29
cy-gb	 1,920.29 

en-gb	1,746.79
cy-gb	1,746.79 

en-gb	1,618.68
cy-gb	1,618.68

en-gb	1,604.19
cy-gb	1,604.19

en-gb	 1,621.02
cy-gb	1,621.02

en-gb	 1,637.06
cy-gb	1,637.06

en-gb	Wales
cy-gb	Cymru

en-gb	113.60
cy-gb	113.60

en-gb	109.45
cy-gb	109.45

en-gb	105.11
cy-gb	105.11

en-gb	93.99
cy-gb	93.99

en-gb	78.15
cy-gb	78.15

en-gb	75.75 
cy-gb	75.75

en-gb	77.84 
cy-gb	77.84

en-gb	80.14
cy-gb	80.14

en-gb	Total 2,137.54
cy-gb	Cyfanswm 2,137.54

en-gb	2,108.51
cy-gb	 2,108.51 

en-gb	2,025.40
cy-gb	2,025.40

en-gb	1,840.78
cy-gb	 1,840.78 

en-gb	1,696.83
cy-gb	1,696.83

en-gb	1,679.94 1,698.86 1,717.20
cy-gb	1,679.94 1,698.86 1,717.20

en-gb	3.12  In 2018-19 in Wales, 55% of legal aid expenditure was on civil and family matters and 45% was on criminal matters. 
cy-gb	3.12  Yn 2018-19 yng Nghymru, roedd 55% o wariant cymorth cyfreithiol ar faterion sifil a theuluol ac roedd 45% ar faterion troseddol. 

en-gb	The breakdown of this across civil, family legal aid and legal help is set out at Figure 5. 
cy-gb	Nodwn y gwariant ar gymorth cyfreithiol sifil, cymorth cyfreithiol teuluol a chynhorthwy cyfreithiol yn fanylach yn Ffigur 5. 

en-gb	Part 2: 
cy-gb	Rhan 2: 

en-gb	Legal aid and advice for civil, family and other problems
cy-gb	Cymorth a chyngor cyfreithiol ar gyfer problemau sifil, problemau teuluol a phroblemau eraill

en-gb	1. the limited scope 
cy-gb	1. y cwmpas cyfyngedig 

en-gb	3.13 
cy-gb	3.13 

en-gb	As we have already observed, the scope of and eligibility for legal aid has been greatly reduced since 2012. This is particularly so in relation to civil and family justice. 
cy-gb	Fel y nodwn eisoes, mae cwmpas cymorth cyfreithiol a nifer y rhai sy'n gymwys i'w gael wedi lleihau'n sylweddol ers 2012, yn enwedig mewn perthynas â chyfiawnder sifil a theuluol. 

en-gb	Under the Access to Justice Act 1999, all aspects of civil legal aid were within scope unless specifically excluded 242 . 
cy-gb	O dan Ddeddf Mynediad at Gyfiawnder 1999, roedd pob agwedd ar gymorth cyfreithiol sifil o  fewn ei chwmpas oni bai eu bod wedi'u heithrio’n benodol 242 .  

en-gb	LASPO reversed this position and instead listed those matters which were within scope. 
cy-gb	Gwrthdrowyd y sefyllfa hon gan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr gan restru'r holl faterion a oedd o fewn ei chwmpas yn lle hynny. 

en-gb	Areas removed from scope included all private family law except where there is evidence of domestic violence or child abuse 243 ; housing matters except where the home is at immediate risk; most employment law; debt, except where there is an immediate risk to the home; non-asylum immigration law; and the majority of welfare benefits cases. 
cy-gb	Roedd y meysydd a dynnwyd o'i chwmpas yn cynnwys pob achos cyfraith teulu preifat ac eithrio pan fo tystiolaeth o drais domestig neu gam-drin plant 243 ; materion tai ac eithrio pan fo risg uniongyrchol i'r cartref; y rhan fwyaf o gyfraith cyflogaeth; dyled, ac eithrio pan fo risg uniongyrchol i'r cartref; cyfraith mewnfudo nad yw'n ymwneud â lloches; a'r rhan fwyaf o achosion budd-daliadau lles. 

en-gb	Even within the subject areas still eligible for civil legal aid, there are significant exceptions 244 . 
cy-gb	Hyd yn oed o fewn y meysydd pwnc lle mae cymorth cyfreithiol sifil yn dal i fod yn gymwys, mae eithriadau sylweddol 244 . 

en-gb	For example, civil legal aid is only available for welfare benefits in appeals on a point of law. 
cy-gb	Er enghraifft, dim ond mewn apeliadau ar bwynt cyfreithiol y mae cymorth cyfreithiol sifil ar gael ar gyfer budd-daliadau lles. 

en-gb	All other areas of welfare benefits law are excluded. 
cy-gb	Mae pob maes arall o gyfraith budddaliadau lles wedi'i eithrio. 

en-gb	3.14 
cy-gb	3.14 

en-gb	If a case is within the scope of LASPO, there is a further means and merits eligibility test to pass before the applicant is granted civil legal aid. 
cy-gb	Os bydd achos o fewn cwmpas y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, mae prawf modd a theilyngdod cymhwyso arall i'w basio cyn y rhoddir cymorth cyfreithiol sifil i'r ymgeisydd. 

en-gb	If a case does not fall within scope, it is possible to make a request for Exceptional Case Funding on human rights grounds, though this has proved to be very limited.
cy-gb	Os na fydd achos o fewn cwmpas y ddeddf, mae'n bosibl gwneud cais am Gyllid Achos Eithriadol ar sail hawliau dynol, ond bu hyn yn gyfyngedig iawn.

en-gb	3.15 
cy-gb	3.15 

en-gb	Research has shown that the most common forms of dispute worldwide are property matters, issues at work, family problems, neighbour conflicts, consumer rights and conflicts with authorities 245 . 
cy-gb	Mae ymchwil wedi dangos mai'r mathau mwyaf cyffredin o anghydfod ledled y byd yw materion eiddo, materion yn y gweithle, problemau teuluol, gwrthdaro â chymdogion, hawliau defnyddwyr a gwrthdaro ag awdurdodau 245 . 

en-gb	The effect of LASPO is that, for most people in England and Wales, there is no legal aid in areas where disputes most commonly arise and where they need advice, particularly regarding employment, housing and social welfare. 
cy-gb	Effaith y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a ChosbiTroseddwyr, i'r rhan fwyaf o bobl yng Nghymru a Lloegr, yw nad oes unrhyw gymorth cyfreithiol mewn meysydd lle mae anghydfodau yn codi amlaf a lle mae angen cyngor arnynt, yn enwedig o ran cyflogaeth, tai a lles cymdeithasol. 

en-gb	Across England and Wales as a whole, in 2017-18 there were 140,000 civil cases started which involved legal aid, compared with 785,000 in 2010-11, a decrease of 82% 246 . 
cy-gb	Ledled Cymru a Lloegr, yn 2017-18 dechreuwyd 140,000 o achosion sifil a oedd yn cynnwys cymorth cyfreithiol, o gymharu â 785,000 yn 2010-11, sef gostyngiad o 82% 246 . 

en-gb	Exceptions included personal injury and damage to property, conveyancing, boundary disputes, defamation or malicious falsehood, the making of wills, trust law and business cases. 
cy-gb	Roedd yr eithriadau yn cynnwys anaf personol a difrod i eiddo, trawsgludo, anghydfod yngl ˆyn â ffiniau, difenwi neu anwiredd maleisus, gwneud ewyllysiau, cyfraith ymddiriedau ac achosion busnes.

en-gb	243 
cy-gb	243 

en-gb	Para 7.113.
cy-gb	Para 7.113.

en-gb	244 
cy-gb	244 

en-gb	LASPO 2012  Part 1.
cy-gb	LASPO 2012  Rhan 1.

en-gb	245 There are an estimated one billion such legal issues in total every year. 
cy-gb	245  Amcangyfrifir bod cyfanswm o biliwn o faterion cyfreithiol o'r fath bob blwyddyn. 

en-gb	Hiil (2018) Understanding Justice Needs,  The Elephant in the Courtroom: 14. 
cy-gb	Hiil (2018) Understanding Justice Needs, The Elephant in the Courtroom: 14. 

en-gb	4.
cy-gb	2. 

en-gb	2. the expenditure and its adequacy 
cy-gb	2. y gwariant a'i ddigonolrwydd

en-gb	a) 
cy-gb	a) 

en-gb	expenditure on legal aid
cy-gb	Gwariant ar gymorth cyfreithiol

en-gb	3.16 
cy-gb	3.16 

en-gb	As is evident from Figure 4  there has been a significant cut in the expenditure on civil and family legal aid in the years 2011 to 2019. 
cy-gb	Fel sy'n amlwg o Ffigur 4, mae'r arian a gaiff ei wario ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol rhwng 2011 a 2019 wedi lleihau'n sylweddol. 

en-gb	Figure 5  sets out the detail of the expenditure on family and civil legal aid in Wales using the following categorisation employed by the Ministry  of Justice: 
cy-gb	Mae Ffigur 5 yn darparu manylion am yr hyn a wariwyd ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng Nghymru gan ddefnyddio'r categorïau canlynol a ddefnyddir gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder: 

en-gb	3.16.1  Advice and assistance from a solicitor, third sector organisation or the Civil Legal Advice service 247 . 
cy-gb	3.16.1  Cyngor a chynhorthwy gan gyfreithiwr, sefydliad yn y trydydd sector neu wasanaeth Cyngor Cyfreithiol Sifil 247 . 

en-gb	This can include representation at tribunals but not at court.
cy-gb	Gall hyn gynnwys cynrychiolaeth mewn tribiwnlysoedd ond nid yn y llys.

en-gb	3.16.2  Representation and advocacy at court 248 . 
cy-gb	3.16.2  Cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys 248 . 

en-gb	In some cases, legal aid will have been provided for initial advice and assistance before being provided for representation and advocacy.
cy-gb	Mewn rhai  achosion, bydd cymorth cyfreithiol wedi'i roi ar gyfer cyngor a chynhorthwy cychwynnol cyn cael ei roi ar gyfer cynrychiolaeth ac eiriolaeth. 

en-gb	3.16.3  Representation and advocacy costs met by unsuccessful opponents in court proceedings 249 .
cy-gb	3.16.3  Costau cynrychiolaeth ac eiriolaeth a dalwyd gan wrthwynebwyr aflwyddiannus mewn achosion llys 249 .

en-gb	3.16.4  Advice and advocacy for anyone in danger of eviction or having their property repossessed, regardless of  their means 250 .
cy-gb	3.16.4  Cyngor ac eiriolaeth i unrhyw un sy'n wynebu'r risg o gael ei droi allan neu'r risg y bydd ei eiddo yn cael ei ailfeddiannu, ni waeth beth yw ei sefyllfa ariannol 250 .

en-gb	3.16.5  Family mediation for divorcing or separating couples to seek to reach agreement without using the courts 251 .
cy-gb	3.16.5  Cyfryngu teuluol i gyplau sy'n ysgaru neu'n ymwahanu er mwyn ceisio dod i gytundeb heb ddefnyddio'r llysoedd 251 .

en-gb	247 
cy-gb	246 

en-gb	Categorised by the Legal Aid Agency as ‘legal help’.
cy-gb	Wedi'i gategoreiddio gan yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol fel 'help cyfreithiol'

en-gb	248 
cy-gb	248 

en-gb	Categorised by the Legal Aid Agency as ‘civil representation’.
cy-gb	Wedi'i gategoreiddio gan yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol fel 'cynrychiolaeth sifil'.

en-gb	249 
cy-gb	249 

en-gb	Para 3.17.
cy-gb	Para 3.17.

en-gb	250 
cy-gb	250 

en-gb	Housing Possession Court Duty Scheme.
cy-gb	Cynllun Dyletswydd Llys Meddiannu Tai.

en-gb	251  An initial ‘Mediation Information and Assessment Meeting’ assess An initial ‘Mediation Information and Assessment Meeting’ assesses whether mediation can resolve an issue and must be undertaken where an individual seeks legal aid for this area of work.
cy-gb	251  Mae ' Cyfarfod Asesu a Gwybodaeth am Gyfryngu' cychwynnol yn asesu p'un a all cyfryngu ddatrys problem ac mae'n rhaid ei gynnal lle mae unigolyn yn ceisio cymorth cyfreithiol am y maes gwaith hwn.

en-gb	Figure 5
cy-gb	ffigur 5

en-gb	Civil and family legal aid in Wales 2011-12 to 2018-19 252
cy-gb	Cymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng nghymru 2011-12 i 2018-19 252

en-gb	Family legal aid (£millions)
cy-gb	Cymorth Cyfreithiol teuluol (£Miliynau)

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	Advice and assistance
cy-gb	Cyngor a chynhorthwy

en-gb	3.07
cy-gb	3.07

en-gb	1.98
cy-gb	1.98

en-gb	1.13
cy-gb	1.13

en-gb	0.89
cy-gb	0.89

en-gb	0.93
cy-gb	0.93

en-gb	0.68
cy-gb	0.68

en-gb	0.74
cy-gb	0.74

en-gb	Court representation and advocacy
cy-gb	Cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys

en-gb	48.88
cy-gb	48.88

en-gb	54.22
cy-gb	54.22

en-gb	42.02
cy-gb	42.02

en-gb	29.86
cy-gb	29.86

en-gb	30.26
cy-gb	30.26

en-gb	33.17
cy-gb	33.17

en-gb	32.34
cy-gb	32.34

en-gb	Court representation – costs met by  0.12opponent
cy-gb	Cynrychiolaeth yn y llys – costau a dalwyd 0.12 gan wrthwynebydd

en-gb	0.07
cy-gb	0.07

en-gb	0.07
cy-gb	0.07

en-gb	0.11
cy-gb	0.11

en-gb	0.19
cy-gb	0.19

en-gb	0.08
cy-gb	0.08

en-gb	0.01
cy-gb	0.01

en-gb	0.03
cy-gb	0.03

en-gb	Family mediation  0.95
cy-gb	Cyfryngu teuluol  0.95

en-gb	0.94
cy-gb	0.94

en-gb	0.50
cy-gb	0.50

en-gb	0.47
cy-gb	0.47

en-gb	0.45
cy-gb	0.45

en-gb	0.44
cy-gb	0.44

en-gb	0.34
cy-gb	0.34

en-gb	0.29
cy-gb	0.29

en-gb	total  50.44
cy-gb	Cyfanswm  50.44

en-gb	52.96
cy-gb	52.96

en-gb	56.77
cy-gb	56.77

en-gb	43.73
cy-gb	43.73

en-gb	31.39
cy-gb	31.39

en-gb	31.71
cy-gb	31.71

en-gb	34.20
cy-gb	34.20

en-gb	33.40
cy-gb	33.40

en-gb	Civil legal aid (£millions)
cy-gb	Cymorth Cyfreithiol sifil (£Miliynau)

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	Advice and assistance
cy-gb	Cyngor a chynhorthwy

en-gb	8.57
cy-gb	8.57

en-gb	4.26
cy-gb	4.26

en-gb	3.76
cy-gb	3.76

en-gb	3.53
cy-gb	3.53

en-gb	3.95
cy-gb	3.95

en-gb	3.40
cy-gb	3.40

en-gb	3.41
cy-gb	3.41

en-gb	Court representation and advocacy
cy-gb	Cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys

en-gb	1.55
cy-gb	1.55

en-gb	1.43
cy-gb	1.43

en-gb	1.41
cy-gb	1.41

en-gb	1.22
cy-gb	1.22

en-gb	1.83
cy-gb	1.83

en-gb	3.04
cy-gb	3.04

en-gb	1.67
cy-gb	1.67

en-gb	Court representation – costs met by opponent
cy-gb	Cynrychiolaeth yn y llys – costau a dalwyd gan wrthwynebydd

en-gb	4.58
cy-gb	4.58

en-gb	4.06
cy-gb	4.06

en-gb	6.87
cy-gb	6.87

en-gb	3.24
cy-gb	3.24

en-gb	3.32
cy-gb	3.32

en-gb	2.54
cy-gb	2.54

en-gb	5.48
cy-gb	5.48

en-gb	Housing advice and advocacy 
cy-gb	Cyngor ac eiriolaeth ym maes tai 

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	0.13
cy-gb	0.13

en-gb	0.12
cy-gb	0.12

en-gb	0.09
cy-gb	0.09

en-gb	0.08
cy-gb	0.08

en-gb	0.08
cy-gb	0.08

en-gb	0.08
cy-gb	0.08

en-gb	total
cy-gb	Cyfanswm 

en-gb	14.72
cy-gb	14.72

en-gb	14.70
cy-gb	14.70

en-gb	9.88
cy-gb	9.88

en-gb	12.16
cy-gb	12.16

en-gb	8.08
cy-gb	8.08

en-gb	9.18
cy-gb	9.18

en-gb	9.06
cy-gb	9.06

en-gb	10.64
cy-gb	10.64

en-gb	Combined total civil and family legal aid (£millions)
cy-gb	Cyfanswm Cyfunol Cymorth Cyfreithiol sifil a theuluol (£Miliynau)

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	total
cy-gb	Cyfanswm

en-gb	65.16
cy-gb	65.16

en-gb	67.66
cy-gb	67.66

en-gb	66.65
cy-gb	66.65

en-gb	55.89
cy-gb	55.89

en-gb	39.47
cy-gb	39.47

en-gb	40.89
cy-gb	40.89

en-gb	43.26
cy-gb	43.26

en-gb	44.04
cy-gb	44.04

en-gb	252  op cit n. 
cy-gb	252  op cit n. 

en-gb	194.
cy-gb	194.

en-gb	3.17  Comparing 2011-12 and 2018-19, civil and family legal aid expenditure in Wales fell from £65 million (£73 million in 2018-19 prices) to £44 million, a real terms reduction of 40%. 
cy-gb	3.17  O gymharu 2011-12 a 2018-19, gostyngodd y gwariant ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng Nghymru o £65 miliwn (£73 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £44 miliwn, sef gostyngiad o 40% mewn termau real. 

en-gb	In England, comparing the same years, there was a real terms reduction in civil and family legal aid expenditure of 31%. 
cy-gb	Yn Lloegr, o gymharu'r un blynyddoedd, roedd gostyngiad o 31% mewn termau real mewn gwariant ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol. 

en-gb	Over the period, there has been a marked reduction in legal aid for advice and assistance in relation to both family and civil matters reflecting changes to the scope and eligibility for legal aid as a result  of LASPO.
cy-gb	Dros y cyfnod, bu gostyngiad sylweddol mewn cymorth cyfreithiol ar gyfer cyngor a chynhorthwy mewn perthynas â materion teuluol a sifil, gan adlewyrchu'r newidiadau i gwmpas cymorth cyfreithiol a'r rhai sy'n gymwys i'w gael o ganlyniad i'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr.

en-gb	3.18  However there is a significant issue relating to what the Ministry of Justice describes as expenditure. 
cy-gb	3.18  Fodd bynnag, mae problem sylweddol o ran yr hyn y mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn ei ddisgrifio'n wariant. 

en-gb	In its published statistics of expenditure on civil and family legal aid, the Legal Aid Agency includes as expenditure costs met by unsuccessful opponents in court proceedings where the other party has been granted legal aid. 
cy-gb	Yn ei hystadegau cyhoeddedig ynglŷn â gwariant ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol, mae'r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn cynnwys, fel gwariant, gostau a dalwyd gan wrthwynebwyr aflwyddiannus mewn achosion llys lle mae'r parti arall wedi cael cymorth cyfreithiol. 

en-gb	This is not expenditure made by the Agency but sums paid by other parties to proceedings where they have been ordered by the court to pay the costs of the legally aided party. 
cy-gb	Nid gwariant gan yr Asiantaeth ydyw, ond symiau a dalwyd gan bartïon eraill mewn achosion lle mae'r llys wedi gorchymyn iddynt dalu costau'r parti sydd wedi cael cymorth cyfreithiol. 

en-gb	The Legal Aid Agency explained the inclusion of this sum in their figures for expenditure even though it is not expenditure by the Agency on the basis that without the grant for legal aid many cases would not have proceeded to court.
cy-gb	Esboniodd yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol pam mae'n cynnwys y swm hwn yn ei ffigurau gwariant er nad yw'n wariant gan yr Asiantaeth ar y sail na fyddai llawer o achosion wedi mynd yn eu blaen i'r llys pe na bai cymorth cyfreithiol wedi cael ei roi. 

en-gb	3.19  In civil legal aid this is a material issue. 
cy-gb	3.19  O ran cymorth cyfreithiol sifil, mae hyn yn fater pwysig. 

en-gb	First because out of what the Legal Aid Agency say is total expenditure on civil legal aided cases in 2018-19 in Wales, 52% is provided by the costs met by unsuccessful opponents in court proceedings. 
cy-gb	Yn gyntaf, oherwydd o'r hyn y mae'r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn ei nodi o dan gyfanswm y gwariant ar achosion sydd wedi cael cymorth cyfreithiol sifil yn 2018-19 yng Nghymru, darperir 52% drwy'r costau a dalwyd gan wrthwynebwyr aflwyddiannus mewn achosion llys. 

en-gb	Second it affects the balance between civil legal aid and family legal aid. 
cy-gb	Yn ail, mae'n effeithio ar y balans rhwng cymorth cyfreithiol sifil a chymorth cyfreithiol teuluol. 

en-gb	As shown in Figure 5, in 2018-19, a sum of £33.4 million out of the overall expenditure of £44 million was on family legal aid, over 75% of the total civil and family legal aid spend in the year. 
cy-gb	Fel y dangosir yn Ffigur 5, yn 2018-19, gwariwyd £33.4 miliwn o gyfanswm y gwariant, sef £44 miliwn, ar gymorth cyfreithiol teuluol, sef dros 75% o gyfanswm y gwariant ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol yn ystod y flwyddyn. 

en-gb	If however the costs met by opponents is taken out of the Figure then the proportion of funds actually spent on family legal aid rises to 86.7%.
cy-gb	Fodd bynnag, os caiff y costau a delir gan wrthwynebwyr eu cymryd allan o'r Ffigur, yna mae cyfran yr arian  a wariwyd mewn gwirionedd ar gymorth cyfreithiol teuluol yn  cynyddu i 86.7%. 

en-gb	3.20 There are three points of importance in relation to family justice. 
cy-gb	3.20 Mae tri phwynt pwysig mewn perthynas â chyfiawnder teuluol. 

en-gb	First, as Figure 5  shows, that court representation and advocacy is by far the largest category of family legal expenditure in Wales. 
cy-gb	Yn gyntaf, fel y dengys Ffigur 5, cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys yw'r categori mwyaf o wariant cyfreithiol teuluol o bell ffordd yng Nghymru. 

en-gb	In 2018-19, it accounted for almost 97% of the total expenditure on family legal aid. 
cy-gb	Yn 2018-19, roedd yn cyfrif am bron 97% o gyfanswm y gwariant ar gymorth cyfreithiol teuluol. 

en-gb	Figure 6  shows the breakdown of legal aid on court representation and advocacy by subject area. 
cy-gb	Dengys Ffigur 6 y dadansoddiad o gymorth cyfreithiol ar gynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys yn ôl maes pwnc. 

en-gb	Expenditure is dominated by child care and other public law family proceedings . 
cy-gb	Achosion gofal plant ac achosion teuluol cyfraith gyhoeddus eraill sy'n cyfrif am ran helaeth o'r gwariant . 

en-gb	In 2018-19, £29.11 million was spent on care and other public law proceedings and £3.23 million on proceedings relating to disputes over children between parents and other private law cases. 
cy-gb	Yn 2018-19, gwariwyd £29.11 miliwn ar achosion gofal ac achosion cyfraith gyhoeddus eraill a gwariwyd £3.23 miliwn ar achosion a oedd yn ymwneud ag anghydfodau ynglŷn â phlant rhwng rhieni ac achosion cyfraith breifat eraill. 

en-gb	 For care proceedings see para 7.66 et seq.
cy-gb	Ar gyfer achosion gofal gweler para 7.66 et seq.

en-gb	3.21  Second from 2011-12 to 2017-18, per capita spending relating to public law care proceedings in Wales was 32% higher than in England cumulatively over these years .
cy-gb	3.21  Yn ail, rhwng 2011-12 a 2017-18, roedd gwariant y pen a oedd yn ymwneud ag achosion gofal cyfraith gyhoeddus yng Nghymru 32% yn uwch na'r gwariant yn Lloegr yn gronnol dros y blynyddoedd hyn .

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	96: 
cy-gb	96: 

en-gb	28.
cy-gb	28.

en-gb	3.22 Third over the period, there has been a marked fall in the expenditure on disputes between parents over children and other private law matters . This is because LASPO removed legal aid for most private family law, including children issues such as contact and residence. 
cy-gb	3.22 Yn drydydd, yn ystod y cyfnod, bu gostyngiad sylweddol yn y gwariant ar anghydfodau rhwng rhieni ynglŷn â phlant a materion cyfraith breifat eraill , a hynny am fod y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr wedi cael gwared ar gymorth cyfreithiol ar gyfer y rhan fwyaf o gyfraith teulu breifat, gan gynnwys materion plant megis cyswllt a phreswyliad. 

en-gb	Legal aid remains available for such cases, but only where there is a risk of domestic violence or child abuse where applicants must provide relevant proof through a range of prescribed forms of evidence .
cy-gb	Mae cymorth cyfreithiol yn dal i fod ar gael ar gyfer achosion o'r fath, ond dim ond pan fo risg o drais domestig neu gam-drin plant lle mae'n rhaid i ymgeiswyr roi prawf perthnasol drwy nifer o fathau rhagnodedig o dystiolaeth .

en-gb	 Described as ‘private law Children Act proceedings’.
cy-gb	 Disgrifir fel 'achosion cyfraith breifat o dan y Ddeddf Plant'.

en-gb	 We discuss the consequences of removing large parts of legal aid for private family law cases at para 7.113 et seq.
cy-gb	 Trafodwn oblygiadau cael gwared ar rannau sylweddol o gymorth cyfreithiol ar gyfer achosion cyfraith teulu breifat ym mharagraff 7.113  et seq.

en-gb	Figure 6
cy-gb	ffigur 6 

en-gb	Legal aid for court representation and advocacy in family matters 257
cy-gb	Cymorth cyfreithiol ar gyfer cynrychiolaeth ac eiriolaeth yn y llys mewn materion teuluol

en-gb	Family legal aid for court representation by subject area (£millions)
cy-gb	Cymorth cyfreithiol teuluol ar gyfer cynrychiolaeth yn y llys yn ôl maes pwnc (£Miliynau)

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013-14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014-15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015-16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016-17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017-18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018-19
cy-gb	2018-19

en-gb	Child care and other public law proceedings
cy-gb	Achosion  gofal plant ac  achosion cyfraith  gyhoeddus eraill

en-gb	29.12
cy-gb	29.12

en-gb	35.16
cy-gb	35.16

en-gb	40.45
cy-gb	40.45

en-gb	32.09
cy-gb	32.09

en-gb	24.11
cy-gb	24.11

en-gb	26.45
cy-gb	26.45

en-gb	29.65
cy-gb	29.65

en-gb	29.11
cy-gb	29.11

en-gb	Proceedings relating to disputes over children between parents and other private law cases
cy-gb	Achosion sy'n ymwneud ag anghydfodau ynglŷn â phlant rhwng rhieni ac achosion cyfraith breifat eraill

en-gb	16.39
cy-gb	16.39

en-gb	13.72
cy-gb	13.72

en-gb	13.77
cy-gb	13.77

en-gb	 9.93
cy-gb	 9.93

en-gb	5.75
cy-gb	5.75

en-gb	3.81
cy-gb	3.81

en-gb	3.52
cy-gb	3.52

en-gb	3.23
cy-gb	3.23

en-gb	total
cy-gb	Cyfanswm

en-gb	45.51
cy-gb	45.51

en-gb	48.88
cy-gb	48.88

en-gb	54.22
cy-gb	54.22

en-gb	42.02
cy-gb	42.02

en-gb	29.86
cy-gb	29.86

en-gb	30.26
cy-gb	30.26

en-gb	33.17
cy-gb	33.17

en-gb	32.34
cy-gb	32.34

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Legal Aid Agency
cy-gb	Yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol

en-gb	3.23 Some other comparatively small amounts have been made available by the Ministry of Justice to try and address the significant reductions in legal aid: 
cy-gb	3.23 Mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder wedi darparu rhai symiau cymharol fach eraill er mwyn ceisio mynd i'r afael â'r gostyngiadau sylweddol mewn cymorth cyfreithiol: 

en-gb	3.23.1  £5 million has been allocated to an investment fund for the use of innovative technologies to underpin the provision of legal aid and to move away from necessarily relying on face-to-face advice in every instance . 
cy-gb	3.23.1  Dyrannwyd £5 miliwn i gronfa fuddsoddi ar gyfer defnyddio technolegau arloesol i ategu'r broses o roi cymorth cyfreithiol a symud oddi wrth ddibynnu ar gyngor wyneb yn wyneb ym mhob achos o reidrwydd . 

en-gb	 OE020 Shaun McNally CBE: 
cy-gb	 OE020 Shaun McNally CBE: 

en-gb	5.
cy-gb	5.

en-gb	3.23.2  £3 million has been provided over two years to assist litigants in person. 
cy-gb	3.23.2  Darparwyd £3 miliwn dros ddwy flynedd i gynorthwyo ymgyfreithwyr drostynt eu hunain. 

en-gb	  These are very small amounts considering the huge cuts following    LASPO and the impact that those cuts have had on access to justice,    particularly in Wales.
cy-gb	  Mae'r rhain yn symiau bach iawn o ystyried y toriadau enfawr yn sgil    y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr ac effaith   y toriadau hynny ar fynediad at gyfiawnder, yn enwedig yng Nghymru.

en-gb	b)   Adequacy 
cy-gb	b)   Digonolrwydd 

en-gb	3.24 The cuts in the scope of legal aid have impacted on those people most in need of help as well as on advice and legal support bodies which provide that help. 
cy-gb	3.24 Mae'r toriadau yng nghwmpas cymorth cyfreithiol wedi effeithio ar y bobl hynny y mae angen cymorth arnynt fwyaf a hefyd ar gyrff cynghori a chynhorthwy cyfreithiol sy'n rhoi'r cymorth hwnnw. 

en-gb	For people dealing with debt, housing and homelessness, these concerns can be both a cause and a consequence of mental health problems . 
cy-gb	I bobl sy'n delio â dyled, tai a digartrefedd, gall y pryderon hyn achosi problemau iechyd meddwl a chodi o ganlyniad i broblemau iechyd meddwl . 

en-gb	Poverty affects about 700,000 people in Wales, almost one in four of the population . 
cy-gb	Mae tlodi yn effeithio ar tua 700,000 o bobl yng Nghymru, bron un o bob pedwar o'r boblogaeth . 

en-gb	The levels of income poverty in Wales are higher than in England and the potential for harm to people in need of help resulting from the LASPO reforms is higher in Wales than it is in England . 
cy-gb	Mae lefelau tlodi incwm yng Nghymru yn uwch nag yn Lloegr ac mae'r posibilrwydd o niwed i bobl y mae angen cymorth arnynt o ganlyniad i ddiwygiadau'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr yn uwch yng Nghymru nag ydyw yn Lloegr . 

en-gb	Although a direct link cannot be drawn, it is notable that mental health cases form a higher proportion of Welsh law firms’ work than the English average .
cy-gb	Er na ellir gwneud cysylltiad uniongyrchol, mae'n werth nodi bod achosion iechyd meddwl yn gyfran uwch o waith cwmnïau cyfreithwyr yng Nghymru na'r cyfartaledd yn Lloegr .

en-gb	 Ibid: 
cy-gb	 Ibid: 

en-gb	9.
cy-gb	9.

en-gb	 WS021 Bevan Foundation: 
cy-gb	 WS021 Sefydliad Bevan: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	 WS161 Dr Daniel Newman: 
cy-gb	 WS161 Dr Daniel Newman: 

en-gb	8.
cy-gb	8.

en-gb	 Figure 59 areas of law practised in England, England without London and Wales, para 9.52.
cy-gb	 Ffigur 59 meysydd cyfreithiol sy'n cael eu hymarfer yn Lloegr, Lloegr heb Lundain a Chymru, para 9.52.

en-gb	3.25 In the post implementation review of Part 1 of LASPO, published by the Ministry of Justice on 7 February 2019, the UK Government recorded the substantial feedback that the scope had been narrowed too far . 
cy-gb	3.25 Yn yr adolygiad ôl-weithredol o Ran 1 o'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, a gyhoeddwyd gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder ar 7 Chwefror 2019, cofnododd Llywodraeth y DU gryn adborth bod y cwmpas wedi mynd yn rhy gul . 

en-gb	The accompanying Action Plan, “ Legal Support: 
cy-gb	Addawodd y Cynllun Gweithredol ategol,  “Legal Support: 

en-gb	the Way Ahead ” 264 , promised a comprehensive review of the legal aid eligibility regime by 2020, with earlier action focused particularly around access to legal aid for disputes relating to children and families. 
cy-gb	the Way Ahead, February 2019” 264 , y byddai adolygiad cynhwysfawr o'r drefn cymhwyso ar gyfer cymorth cyfreithiol yn cael ei gynnal erbyn 2020, gyda chamau gweithredu cynharach yn canolbwyntio'n benodol ar fynediad at gymorth cyfreithiol ar gyfer anghydfodau sy'n ymwneud â phlant a theuluoedd. 

en-gb	It also undertook to consider whether the process for Exceptional Case Funding could be simplified, or a process for urgent cases introduced; and to remove the requirement for requests for debt, discrimination and special educational needs advice and support to be routed through a telephone gateway. 
cy-gb	Ymrwymodd hefyd i ystyried p'un a ellid symleiddio'r broses ar gyfer Cyllid Achos Eithriadol, neu gyflwyno proses ar gyfer achosion brys; a chael gwared ar y gofyniad bod ceisiadau am gyngor a chymorth ym maes dyled, gwahaniaethu ac anghenion addysgol arbennig yn cael eu cyfeirio drwy borth ffôn. 

en-gb	There was a greater emphasis on collaboration in the plan in developing technology and to share resources. 
cy-gb	Roedd mwy o bwyslais ar gydweithio yn y cynllun wrth ddatblygu technoleg a rhannu adnoddau.

en-gb	 OE045 Rt Hon Mark Drakeford AM and Jeremy Miles AM: 
cy-gb	 OE045 Y Gwir Anrhydeddus Mark Drakeford AC a Jeremy Miles AC: 

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	264  Ministry of Justice (2019) Legal Support: 
cy-gb	264  Y Weinyddiaeth Gyfiawnder (2019) Legal Support: 

en-gb	The Way Ahead.
cy-gb	The Way Ahead.

en-gb	3.26 This review and plan does not properly assess or effectively address the scale of the problem, particularly that in Wales. 
cy-gb	3.26 Nid yw'r adolygiad na'r cynllun hwn yn asesu maint y broblem yn briodol, yn enwedig yng Nghymru, nac yn mynd i'r afael â hi'n effeithiol. 

en-gb	The evidence we received largely mirrored the conclusions of the UN Rapporteur on extreme poverty and human rights in the UK. 
cy-gb	Roedd y dystiolaeth a gawsom yn adlewyrchu casgliadau Rapporteur y Cenhedloedd Unedig ar dlodi eithafol a hawliau dynol yn y DU i raddau helaeth. 

en-gb	In May 2019, Philip Alston released his final report. 
cy-gb	Ym mis Mai 2019, rhyddhaodd Philip Alston ei adroddiad terfynol. 

en-gb	It is highly critical of the impact of reduced legal aid and states “ …many poor people are unable to effectively claim and enforce their rights, have lost access to critical support, and some have even reportedly lost custody of their children. 
cy-gb	Mae'n hynod feirniadol o effaith y gostyngiad mewn cymorth cyfreithiol ac yn nodi “…many poor people are unable to effectively claim and enforce their rights, have lost access to critical support, and some have even reportedly lost custody of their children. 

en-gb	Lack of access to legal aid also exacerbates extreme poverty, since justiciable problems that could have been resolved with legal representation go unaddressed ” . 
cy-gb	Lack of access to legal aid also exacerbates extreme poverty, since justiciable problems that could have been resolved with legal representation go unaddressed” . 

en-gb	As we will explain, a more far reaching and radical plan is needed. 
cy-gb	Fel yr esboniwn, mae angen cynllun mwy pellgyrhaeddol a radical. 

en-gb	 United Nations General Assembly Human Rights Council (2019) Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development. 
cy-gb	 Cyngor Hawliau Dynol Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (2019) Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development. 

en-gb	3.27 The National Audit Office (UK) , the Justice Committee  and the Commons Public Accounts Committee  have questioned whether the reduced spending on civil legal aid has increased costs elsewhere in the legal system. 
cy-gb	3.27 Mae'r Swyddfa Archwilio Genedlaethol (y DU) , y Pwyllgor Cyfiawnder  a Phwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Tŷ'r Cyffredin  wedi cwestiynu a yw'r gwariant is ar gymorth cyfreithiol sifil wedi cynyddu costau mewn mannau eraill yn y system gyfreithiol. 

en-gb	It is clear from evidence received by us, including at engagement sessions, that since LASPO there has been increased pressure on health services and policing with individuals not knowing where to go for legal advice.
cy-gb	Mae'n amlwg o'r dystiolaeth a gawsom, gan gynnwys mewn sesiynau ymgysylltu, fod pwysau cynyddol wedi bod ar wasanaethau iechyd a phlismona ers y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr am nad yw unigolion yn gwybod ble i droi am gyngor cyfreithiol.

en-gb	 Ministry of Justice and Legal Aid Agency (2014) Implementing reforms to civil legal aid. 
cy-gb	 Y Weinyddiaeth Gyfiawnder a'r Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol (2014) Implementing reforms to civil legal aid. 

en-gb	 House of Commons (2015) Impact of changes to civil legal aid under Part 1 of the Legal Aid, Sentencing and Punishment of Offenders Act 2012. 
cy-gb	 Tyˆ 'r Cyffredin (2015) Impact of changes to civil legal aid under Part 1 of the Legal Aid, Sentencing and Punishment of Offenders Act 2012. 

en-gb	 House of Commons (2015) Implementing reforms to civil legal aid. 
cy-gb	 Tyˆ 'r Cyffredin (2015) Implementing reforms to civil legal aid. 

en-gb	3.28 The annual expenditure in Scotland for civil and family legal aid is £30 million. 
cy-gb	3.28 Mae gwariant blynyddol o £30 miliwn ar gymorth cyfreithiol sifil a theuluol yn yr Alban. 

en-gb	Despite this level of expenditure which is less than in Wales, the scope for civil legal aid in Scotland is wider than that in England and Wales. 
cy-gb	Er gwaethaf y lefel hon o wariant sy'n llai na'r gwariant yng Nghymru, mae cwmpas cymorth cyfreithiol sifil yn yr Alban yn ehangach na'r hyn a geir yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	It is largely delivered by law firms. 
cy-gb	Caiff ei ddarparu'n bennaf gan gwmnïau cyfreithwyr. 

en-gb	The Scottish Government is also strongly supportive of the legal sector and protected legal aid. 
cy-gb	Mae Llywodraeth yr Alban hefyd yn gefnogol iawn i'r sector cyfreithiol ac mae wedi diogelu cymorth cyfreithiol. 

en-gb	Public service lawyers are important in rural areas in providing legal advice. 
cy-gb	Mae cyfreithwyr gwasanaeth cyhoeddus yn bwysig mewn ardaloedd gwledig o ran rhoi cyngor cyfreithiol. 

en-gb	In 2018 a panel chaired by Martin Evans carried out a strategic review of legal aid which recommended that legal aid should be focused on the needs of the user rather than designed around the needs of administrators and lawyers. 
cy-gb	Yn 2018 cynhaliodd panel o dan gadeiryddiaeth Martin Evans adolygiad strategol o gymorth cyfreithiol a argymhellodd y dylai cymorth cyfreithiol ganolbwyntio ar anghenion defnyddwyr yn hytrach nag anghenion gweinyddwyr a chyfreithwyr. 

en-gb	It recommended that advice agencies played an important role and better outcomes could be achieved if providers worked together. 
cy-gb	Argymhellodd y dylai asiantaethau cynghori chwarae rôl bwysig ac y gellid sicrhau gwell canlyniadau pe bai darparwyr yn gweithio gyda'i gilydd. 

en-gb	It recommended linking advice provision to the existing community framework . 
cy-gb	Argymhellodd y dylid cysylltu'r gwaith o ddarparu cyngor â'r fframwaith cymunedol presennol . 

en-gb	 Evans, M (2018) Rethinking Legal Aid: 
cy-gb	 Evans, M (2018) Rethinking Legal Aid: 

en-gb	An Independent Strategic Review.
cy-gb	An Independent Strategic Review.

en-gb	3.29 The evidence of the First Minister was that the cuts to legal aid had placed additional demands on other public services. 
cy-gb	3.29 Yn ei dystiolaeth dywedodd Prif Weinidog Cymru fod y toriadau i gymorth cyfreithiol wedi gosod gofynion ychwanegol ar wasanaethau cyhoeddus eraill. 

en-gb	The Welsh Government had therefore responded to the impacts of the cuts and was providing additional resources for advice services. 
cy-gb	Felly, roedd Llywodraeth Cymru wedi ymateb i effeithiau'r toriadau ac roedd yn darparu adnoddau ychwanegol ar gyfer gwasanaethau cynghori. 

en-gb	This necessitated diverting money to address functions that were not devolved instead of using the resources for functions that had been devolved and for which the funds were allocated under the current devolution scheme. 
cy-gb	Roedd hyn yn golygu bod angen dargyfeirio arian i fynd i'r afael â swyddogaethau nad oeddent wedi'u datganoli yn lle defnyddio'r adnoddau ar gyfer swyddogaethau a oedd wedi'u datganoli ac yr oedd cyllid yn cael ei ddyrannu ar eu cyfer o dan y drefn ddatganoli bresennol. 

en-gb	The Welsh Government only followed this course where it was convinced it was necessary. 
cy-gb	Dim ond pan oedd yn argyhoeddedig bod angen gwneud hyn y cymerodd Llywodraeth Cymru gamau o'r fath. 

en-gb	As we will explain at paragraphs 3.42  and 3.43,  the Welsh Government plans to provide advice services with £8.045 million in 2020 despite not having any responsibility under the current scheme of devolution for legal aid administration or policy. 
cy-gb	Fel yr esboniwn ym mharagraffau 3.42  a 3.43 , mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu darparu gwasanaethau cynghori drwy wario £8.045 miliwn yn 2020 er nad yw'n gyfrifol o gwbl o dan y drefn ddatganoli bresennol am weinyddu cymorth cyfreithiol na pholisi yn y maes hwn. 

en-gb	The Welsh Government has done this believing it was the right thing to do 270 . 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud hyn am ei bod o'r farn mai dyna'r peth cywir i'w wneud 270 . 

en-gb	3.30 We agree that it was the right thing to do. 
cy-gb	3.30 Cytunwn mai dyna oedd y peth cywir i'w wneud. 

en-gb	It is clear, in our view, that the provision of these funds (which are essential to provide for the basic right of access to justice), should have been the responsibility of the UK Government. 
cy-gb	Mae'n amlwg, yn ein barn ni, mai Llywodraeth y DU ddylai fod wedi bod yn gyfrifol am ddarparu'r cyllid hwn (sy'n hanfodol i roi'r hawl sylfaenol i gael mynediad at gyfiawnder). 

en-gb	The UK Government did not devolve that function under the provisions of the Wales Act 2017 but it failed to discharge its responsibility for that function so that it met the needs of the people  of Wales.
cy-gb	Ni ddatganolodd Llywodraeth y DU y swyddogaeth honno o dan ddarpariaethau Deddf Cymru 2017 ond methodd â chyflawni ei chyfrifoldeb am y swyddogaeth honno fel ei bod yn diwallu anghenion pobl Cymru.

en-gb	3. the number of lawyers providing legal aid
cy-gb	3. nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol

en-gb	3.31  Wales has seen a drop of 35% in the number of civil and family legal aid providers who are solicitors between 2011 and 2019. 
cy-gb	Bu gostyngiad o 35% yn nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol sifil a theuluol yng Nghymru rhwng 2011 a 2019. 

en-gb	The number of not for profit organisations who are civil and family legal aid providers has reduced by 89% in the same period. 
cy-gb	Mae nifer y sefydliadau nid er elw sy'n darparu cymorth cyfreithiol sifil a theuluol wedi gostwng 89% yn ystod yr un cyfnod. 

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	50
cy-gb	50

en-gb	100
cy-gb	100

en-gb	150
cy-gb	150

en-gb	200
cy-gb	200

en-gb	250
cy-gb	250

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2011
cy-gb	2011

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2019
cy-gb	2019

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	CYFREITHWYR

en-gb	NOT FOR PROFIT 
cy-gb	SEFYDLIADAU

en-gb	ORGANISATIONS
cy-gb	NID ER ELW

en-gb	3.32 Many law firms and other providers in Wales stopped doing civil and family legal aid work or reduced the areas of legal aid work they were undertaking. 
cy-gb	3.32 Rhoddodd llawer o gwmnïau cyfreithwyr a darparwyr eraill yng Nghymru y gorau i wneud gwaith cymorth cyfreithiol sifil a theuluol neu ymgymryd â llai o feysydd o waith cymorth cyfreithiol. 

en-gb	The decline in the number has been uneven across parts of Wales . 
cy-gb	Mae'r gostyngiad hwn wedi bod yn anwastad mewn rhannau o Gymru . 

en-gb	The following are examples of what has happened:
cy-gb	Mae'r canlynol yn enghreifftiau o'r hyn sydd wedi digwydd:

en-gb	 WS161 Daniel Newman: 
cy-gb	 WS161 Daniel Newman: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	3.32.1  Four of the eight legal aid procurement areas in Wales have only one housing law legal aid provider .
cy-gb	3.32.1  Mewn pedair o'r wyth ardal caffael cymorth cyfreithiol yng Nghymru dim ond un darparwr cymorth cyfreithiol ym maes cyfraith tai sydd yno .

en-gb	 Harper, S (2018) The effects of LASPO on civil legal aid in Wales. 
cy-gb	 Harper, S (2018) The effects of LASPO on civil legal aid in Wales. 

en-gb	3.32.2  In 2012, there were 31 providers holding a welfare benefits legal aid contract in Wales. 
cy-gb	3.32.2  Yn 2012, roedd gan 31 o ddarparwyr gontract cymorth cyfreithiol budd-daliadau lles yng Nghymru. 

en-gb	In August 2018 only three remained, in Cardiff, Newport and Swansea 273 .
cy-gb	Ym mis Awst 2018, dim ond tri oedd yn weddill, a hynny yng Nghaerdydd, Casnewydd ac Abertawe .

en-gb	3.32.3  In Montgomeryshire and Radnorshire only three practices have legal aid franchises and are based only in Newtown and Llandrindod Wells. 
cy-gb	3.32.3  Yn Sir Drefaldwyn a Sir Faesyfed dim ond tri phractis sydd â masnachfreintiau cymorth cyfreithiol ac maent ond wedi'u lleoli yn y Drenewydd a Llandrindod. 

en-gb	Out of the four practitioners in family law, two are aged in their sixties . 
cy-gb	O blith y pedwar ymarferydd cyfraith teulu, mae dau yn eu chwedegau 274 . 

en-gb	 WS020 Robert Hanratty: 
cy-gb	274  WS020 Robert Hanratty: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	3.32.4  The only solicitor employed by Citizens Advice in North and Mid Wales was made redundant in March 2018. 
cy-gb	3.32.4  Cafodd yr unig gyfreithiwr a oedd yn cael ei gyflogi gan Gyngor ar Bopeth yn y gogledd a'r canolbarth ei ddiswyddo ym mis Mawrth 2018. 

en-gb	The demand on his services was so high that he worked an additional 24 hours a week unpaid . 
cy-gb	Roedd y galw am ei wasanaethau mor fawr roedd yn gweithio 24 awr ychwanegol bob wythnos  heb dâl . 

en-gb	 WS004 Ian Winrow: 
cy-gb	 WS004 Ian Winrow: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	3.32.5  Until March 2013, Citizens Advice Swansea Neath Port Talbot delivered legal aid services amounting to over £250,000 per year. 
cy-gb	3.32.5  Tan fis Mawrth 2013, roedd Cyngor ar Bopeth Abertawe Castell-nedd Port Talbot yn darparu gwasanaethau cymorth cyfreithiol gwerth dros £250,000 y flwyddyn. 

en-gb	After LASPO, a third of funding was cut resulting in a reduction of 12 staff members, 30% of the total number. 
cy-gb	Ar ôl y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, torrwyd traean o'i gyllid, gan arwain at ddileu swyddi 12 o aelodau o'r staff, 30% o'r cyfanswm. 

en-gb	The Welsh Government provided some funding but not to the same level as before . 
cy-gb	Darparodd Llywodraeth Cymru rywfaint o gyllid ond nid ar yr un lefel â chynt . 

en-gb	 WS13 Neath Port Talbot CA: 
cy-gb	 WS13 Cyngor ar Bopeth Castell-nedd Port Talbot: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	3.32.6  Welsh Government funding has enabled Citizens Advice Cymru and Shelter Cymru to continue the provision of  advice services that otherwise would have come to an  end due to LASPO .
cy-gb	3.32.6  Mae cyllid Llywodraeth Cymru wedi galluogi Cyngor ar Bopeth Cymru a Shelter Cymru i barhau i ddarparu gwasanaethau cynghori a fyddai fel arall wedi dod i ben oherwydd y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr .

en-gb	 OE008 Fran Targett and John Puzey: 
cy-gb	 OE008 Fran Targett a John Puzey: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	3.32.7  The Cardiff Law Centre closed in 2014 after having been in operation since 1978. 
cy-gb	3.32.7  Caeodd Canolfan y Gyfraith Caerdydd yn 2014 ar ôl bod yn weithredol ers 1978. 

en-gb	The Deaf Law Centre (Newport) closed in 2014, as did Cardiff Age Concern Welfare Rights Unit . 
cy-gb	Caeodd Canolfan y Gyfraith i Bobl Fyddar (Casnewydd) yn 2014, a hefyd Uned Hawliau Lles Age Concern Caerdydd . 

en-gb	As an exception to this trend the Speakeasy Advice Centre in Cardiff has joined the Law Centres Network and become the Speakeasy Law Centre . 
cy-gb	Un eithriad i'r duedd hon yw Canolfan Cyngor Speakeasy yng Nghaerdydd sydd wedi ymuno â Rhwydwaith Canolfannau'r Gyfraith a'i galw yn Ganolfan y Gyfraith Speakeasy  nawr. 

en-gb	 WS130 Public Law Project: 
cy-gb	 WS130 Y Prosiect Cyfraith Cyhoeddus: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	 OE038 Warren Palmer: 
cy-gb	 OE038 Warren Palmer: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	3.32.8  In Caerphilly closures and amalgamations have seen the number of law firms fall from 12-15 to five . 
cy-gb	3.32.8  Yng Nghaerffili, ar ôl cau ac uno cwmnïau, mae nifer y cwmnïau wedi lleihau o 12-15 i bump . 

en-gb	 WS112 Caswell Jones: 
cy-gb	 WS112 Caswell Jones: 

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	However, we note that Cardiff is easily accessible from Caerphilly by private and public transport and that the  reduction in the number of providers in Caerphilly does not mean that there is necessarily a reduction in choice for people living in the town.
cy-gb	Fodd bynnag, nodwn fod modd cyrraedd Caerdydd yn hawdd o Gaerffili ar drafnidiaeth breifat a chyhoeddus ac nid yw'r lleihad yn nifer y darparwyr yng Nghaerffili yn golygu o reidrwydd fod llai o ddewis i bobl sy'n byw yn y dref.

en-gb	3.33 This decline in the number of legal aid providers is mirrored in the overall decline in the number of applications for civil and family legal aid. 
cy-gb	3.33  Mae'r lleihad hwn yn nifer y darparwyr cymorth cyfreithiol wedi'i adlewyrchu yn y lleihad cyffredinol yn nifer y ceisiadau am gymorth cyfreithiol sifil a theuluol. 

en-gb	This has been uneven across Wales. 
cy-gb	Bu hyn yn anwastad ledled Cymru. 

en-gb	Figure 8 shows the number of civil and family representation applications granted to legal aid providers based in Cardiff, Rhondda Cynon Taff and Wrexham from 2011-12 to 2018-19. 
cy-gb	Dengys Ffigur 8 nifer y ceisiadau am gynrychiolaeth sifil a theuluol gan ddarparwyr cymorth cyfreithiol yng Nghaerdydd, Rhondda Cynon Taf a Wrecsam a gymeradwywyd rhwng 201112 a 2018-19. 

en-gb	The overall trend is a fall in the number of legally aided applications granted from 2011-12 and a subsequent rise in  2016-17. 
cy-gb	Y duedd gyffredinol yw lleihad yn nifer y ceisiadau â chymorth cyfreithiol a gymeradwywyd o 2011-12 a chynnydd wedyn yn 2016-17. 

en-gb	The rise in the number of family representation legal aid applications granted mirrors the rise in the number of care proceedings as we explain at paragraph 7.25  and consequent expenditure on public law care proceedings described in paragraph 3.17.  More than one legal aid certificate can be issued in care proceedings and it is not unusual for parents, the child or children and other interested parties to have separate legal aid certificates in a matter. 
cy-gb	Mae'r cynnydd yn nifer y ceisiadau â chymorth cyfreithiol am gynrychiolaeth deuluol yn adlewyrchu'r cynnydd yn nifer yr achosion gofal fel yr esboniwn ym mharagraff 7.25  a'r gwariant canlyniadol ar achosion gofal cyfraith gyhoeddus a ddisgrifir ym mharagraff 3.20  Gellir rhoi mwy nag un dystysgrif cymorth cyfreithiol mewn achos gofal ac nid yw'n beth anarferol bod gan rieni, y plentyn neu'r plant a phartïon eraill â diddordeb dystysgrifau cymorth cyfreithiol gwahanol ar gyfer mater. 

en-gb	In terms of overall civil legal aid there is proportionally less civil legal aid being granted to providers outside Cardiff. 
cy-gb	O ran cymorth cyfreithiol sifil cyffredinol, fel cyfran, mae llai o gymorth cyfreithiol sifil yn cael ei gymeradwyo i ddarparwyr y tu allan i Gaerdydd. 

en-gb	At the same time, Citizens Advice and others 281  have recorded increasing numbers of people getting into debt, needing to challenge benefits decisions, struggling to keep their housing and claiming unfair treatment at work.
cy-gb	Ar yr un pryd, mae Cyngor ar Bopeth ac eraill 281  wedi cofnodi bod niferoedd cynyddol o bobl yn mynd i ddyled, yn awyddus i herio penderfyniadau ar fudd-daliadau, yn cael anhawster i gadw eu tai ac yn honni eu bod wedi cael eu trin yn annheg yn y gweithle.

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	200
cy-gb	200

en-gb	400
cy-gb	400

en-gb	600
cy-gb	600

en-gb	800
cy-gb	800

en-gb	1000
cy-gb	1000

en-gb	1200
cy-gb	1200

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2011
cy-gb	2011

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2019
cy-gb	2019

en-gb	CARDIFF 
cy-gb	TEULU

en-gb	FAMILY
cy-gb	CAERDYDD

en-gb	CARDIFF 
cy-gb	SIFIL

en-gb	CIVIL
cy-gb	CAERDYDD

en-gb	RCT FAMILY
cy-gb	TEULU RCT

en-gb	RCT 
cy-gb	SIFIL

en-gb	CIVIL 
cy-gb	RCT

en-gb	WREXHAM 
cy-gb	TEULU

en-gb	FAMILY
cy-gb	WRECSAM

en-gb	WREXHAM 
cy-gb	SIFIL

en-gb	CIVIL
cy-gb	WRECSAM

en-gb	Figure 8
cy-gb	ffigur 8 

en-gb	volume of civil and family representation applications granted to legal aid providers in Cardiff, rhondda Cynon taff and Wrexham by category 
cy-gb	nifer y ceisiadau am gynrychiolaeth sifil a theuluol gan ddarparwyr cymorth cyfreithiol yng nghaerdydd, Rhondda Cynon taf a wrecsam a gymeradwywyd yn ôl categori

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Legal Aid Agency
cy-gb	yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol 

en-gb	281  WS046 Shelter Cymru: 
cy-gb	281  WS046 Shelter Cymru: 

en-gb	1, WS084 The Wallich: 
cy-gb	1, WS084 The Wallich: 

en-gb	1, WS097 TA Law: 
cy-gb	1, WS097 TA Law: 

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	4. the third sector
cy-gb	4. y trydydd sector

en-gb	the providers
cy-gb	a)  y darparwyr

en-gb	The largest third sector providers of advocacy and advice in Wales are Citizens Advice and Shelter Cymru which are partly funded by the Welsh Government. 
cy-gb	3.34 Y darparwyr gwasanaethau eiriolaeth a chyngor mwyaf yn y trydydd sector yng Nghymru yw Cyngor ar Bopeth a Shelter Cymru a ariennir yn rhannol gan Lywodraeth Cymru. 

en-gb	There are 19 local Citizens’ Advice Centres in Wales with nearly 800 volunteers and paid staff working from 375 community locations, over the telephone and online. 
cy-gb	3.35 Mae 19 o Ganolfannau Cyngor ar Bopeth lleol yng Nghymru gyda bron 800 o wirfoddolwyr a staff cyflogedig yn gweithio o 375 o leoliadau cymunedol, dros y ffôn ac ar-lein. 

en-gb	In 2018-19, 62% of clients contacted them through the local offices and in that year over 92,000 people came for advice in relation to 459,00 issues. 
cy-gb	Yn 2018-19, cysylltodd 62% o gleientiaid â hwy drwy'r swyddfeydd lleol ac yn y flwyddyn honno daeth dros 92,000 o bobl i gael cyngor mewn perthynas â 459,000 o faterion. 

en-gb	The proportions of its work have been estimated  as: 
cy-gb	Amcangyfrifwyd cyfrannau eu gwaith  fel: 

en-gb	benefits and tax credits 46%; debt 27%; with financial services, employment and housing as the other main areas.
cy-gb	budd-daliadau a chredydau treth 46%; dyled 27%; gyda gwasanaethau ariannol, cyflogaeth a thai fel y prif feysydd eraill.

en-gb	 WS058 Citizens Advice Wales: 
cy-gb	 WS058 Cyngor ar Bopeth Cymru: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	In 2018, Shelter Cymru advised 9,864 households amounting to 19,474 people. 
cy-gb	3.36 Yn 2018, cynghorodd Shelter Cymru 9,864 o gartrefi, sy'n cyfateb i 19,474 o bobl. 

en-gb	Of these cases, the most common presenting problems were homelessness 42%, rent arrears 23%, issues in seeking accommodation 22%, possession action 22%, housing and other benefits 20% and debt and money advice 19%.
cy-gb	O blith yr achosion hyn, y problemau mwyaf cyffredin a welwyd oedd digartrefedd 42%, ôl-ddyledion rhent 23%, problemau'n cael gafael ar lety 22%, camau meddiannau 22%, budd-dal tai a budddaliadau eraill 20%, a chyngor ar ddyledion ac arian 19%.

en-gb	Funding of the third sector 
cy-gb	b)  Ariannu'r trydydd sector 

en-gb	It has been exceptionally difficult to establish how much public funding currently goes into the third sector in Wales in this respect. 
cy-gb	3.37 Bu'n eithriadol o anodd cadarnhau faint o arian cyhoeddus y mae'r trydydd sector yn ei dderbyn ar hyn o bryd yng Nghymru o ran hyn. 

en-gb	The best estimate is that funding from the Welsh Government, the UK Government, local authorities, health boards, utilities, grant giving charities, trusts and foundations probably exceeds £20 million per year, but it has not been feasible to derive an exact figure because most advice agencies receive funding from a range of sources. 
cy-gb	Yr amcangyfrif gorau yw ei fod yn cael mwy nag £20 miliwn y flwyddyn fwy na thebyg gan Lywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU, awdurdodau lleol, byrddau iechyd, cyfleustodau, elusennau sy'n rhoi grantiau, ymddiriedolaethau a sefydliadau, ond ni fu modd pennu'r union ffigur am fod y rhan fwyaf o asiantaethau cynghori yn cael arian o nifer o ffynonellau. 

en-gb	Figure 9 shows that local Citizens Advice centres in Wales recorded income totalling £16 million in 201718. 
cy-gb	Dengys Ffigur 9 fod canolfannau Cyngor ar Bopeth lleol yng Nghymru wedi cofnodi incwm gwerth £16 miliwn i gyd yn 2017-18. 

en-gb	Whilst not an exhaustive list, eight other third sector organisations providing advice services recorded income totalling over £5 million. 
cy-gb	Er nad yw'n rhestr hollgynhwysfawr, cofnododd wyth sefydliad arall yn y trydydd sector sy'n darparu gwasanaethau cynghori incwm gwerth dros £5 miliwn i gyd. 

en-gb	It is equally difficult to obtain reliable data on how the income of third sector advice providers has changed over time. 
cy-gb	Mae cael data dibynadwy ar y ffordd y mae incwm darparwyr cyngor yn y trydydd sector wedi newid dros amser yr un mor anodd. 

en-gb	As an indication, local Citizens Advice received income totalling £9.6 million in 2009-10, equivalent to £11.2 million at 2018-19 prices. 
cy-gb	Fel amcan, cafodd canolfannau Cyngor ar Bopeth lleol incwm gwerth £9.6 miliwn i gyd yn 2009-10, sy'n cyfateb i £11.2 miliwn yn ôl prisiau 2018-19. 

en-gb	However, during that period they lost Legal Aid Agency funding of £2.1 million and received funding to deliver new advice services relating to pensions. 
cy-gb	Fodd bynnag, yn ystod y cyfnod hwnnw, gwnaethant golli cyllid gwerth £2.1 miliwn oddi wrth yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol a chael cyllid i ddarparu gwasanaethau cynghori newydd a oedd yn ymwneud â phensiynau. 

en-gb	Overall, funding from local authorities represented between £3 million and £4 million per year. 
cy-gb	Yn gyffredinol, roedd cyllid oddi wrth awdurdodau lleol yn cyfrif am rhwng £3 miliwn a £4 miliwn y flwyddyn. 

en-gb	Funding via Citizens Advice Wales from the Welsh Government increased from £0.8 million (£0.9 million in 2018-19 prices) to £5 million in 2018-19. 
cy-gb	Cynyddodd cyllid drwy Cyngor ar Bopeth Cymru oddi wrth Lywodraeth Cymru o £0.8 miliwn (£0.9 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £5 miliwn yn 2018-19. 

en-gb	Figure 10 sets out the funding streams for the Citizens Advice in Wales. 
cy-gb	Mae Ffigur 10 yn nodi ffrydiau ariannu Cyngor ar Bopeth lleol yng Nghymru. 

en-gb	As can be seen the mainstay of the funding by 2018-19 were the local authorities and the Welsh Government. 
cy-gb	Fel y gellir ei weld, roedd y prif gyllid erbyn 2018-19 yn dod oddi wrth yr awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru. 

en-gb	Figure 9
cy-gb	ffigur 9

en-gb	Income of third sector advice providers in Wales, 2017-18
cy-gb	incwm darparwyr gwasanaethau cynghori yn y trydydd  sector yng nghymru, 2017-18

en-gb	 2017-18 
cy-gb	 2017-18 

en-gb	16,177,606
cy-gb	16,177,606

en-gb	Shelter Cymru (not all advice)
cy-gb	Shelter Cymru (Nid cyngor yn gyfan gwbl)

en-gb	3,086,281
cy-gb	3,086,281

en-gb	SNAP Cymru (most, but not all advice)
cy-gb	SNAP Cymru (Cyngor yn bennaf ond nid yn gyfan gwbl)

en-gb	984,610
cy-gb	984,610

en-gb	Speakeasy Law Centre, Cardiff
cy-gb	Canolfan y Gyfraith Speakeasy, Caerdydd

en-gb	356,195
cy-gb	356,195

en-gb	Age Cymru
cy-gb	Age Cymru

en-gb	301,427
cy-gb	301,427

en-gb	Tenovus
cy-gb	Tenovus

en-gb	277,985
cy-gb	277,985

en-gb	Rhyl Benefits Shop
cy-gb	Siop Fudd-daliadau'r Rhyl

en-gb	145,898
cy-gb	145,898

en-gb	Bro Dyfi Advice Centre, Machynlleth
cy-gb	Canolfan Gynghori Bro Dyfi, Machynlleth

en-gb	71,578
cy-gb	71,578

en-gb	Brecon Advice Centre
cy-gb	Canolfan Gynghori Aberhonddu

en-gb	16,827
cy-gb	16,827

en-gb	totAL
cy-gb	CyfAnswM

en-gb	21,418,407
cy-gb	21,418,407

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru

en-gb	Figure 10
cy-gb	ffigur 10 

en-gb	Funding streams for the Citizens Advice in Wales 2009-10 to 2018-19
cy-gb	ffrydiau ariannu Cyngor ar Bopeth Lleol yng nghymru  2009-10 i 2018-19

en-gb	Local Citizens Advice Funding streams: Wales
cy-gb	ffrydiau Ariannu Canolfannau Cyngor ar Bopeth Lleol Cymru

en-gb	FunDInG  (£mILLIons)
cy-gb	CyLLiD  (£ MiLiynAu)

en-gb	2009-10
cy-gb	2009-10

en-gb	2010-11
cy-gb	2010-11

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	Local authority
cy-gb	Awdurdod Lleol

en-gb	£3.3
cy-gb	£3.3

en-gb	£3.1
cy-gb	£3.1

en-gb	£3.5
cy-gb	£3.5

en-gb	Legal – Legal Service Commission/Legal Aid Agency
cy-gb	Cyfreithiol – LSC / LAA

en-gb	£1.7
cy-gb	£1.7

en-gb	£1.8
cy-gb	£1.8

en-gb	£2.1
cy-gb	£2.1

en-gb	Money Advice Service / MAS – Cymru
cy-gb	Y Gwasanaeth Cynghori Ariannol / MAS Cymru

en-gb	£1.6
cy-gb	£1.6

en-gb	£1.6
cy-gb	£1.6

en-gb	£1.3
cy-gb	£1.3

en-gb	Health / Primary Care Trust
cy-gb	Iechyd / PCT

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	Big Lottery
cy-gb	Y Loteri Fawr

en-gb	£0.2
cy-gb	£0.2

en-gb	£0.5
cy-gb	£0.5

en-gb	£0.5
cy-gb	£0.5

en-gb	Advice Services Transformation Fund
cy-gb	Cronfa Drawsnewid Gwasanaethau Cynghori

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	0.0
cy-gb	0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	Additional Hours of Advice
cy-gb	Oriau Ychwanegol o Gyngor

en-gb	£0.5
cy-gb	£0.5

en-gb	£0.4
cy-gb	£0.4

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru

en-gb	£0.8
cy-gb	£0.8

en-gb	£0.8
cy-gb	£0.8

en-gb	£0.8
cy-gb	£0.8

en-gb	Pension Wise
cy-gb	Pension Wise

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	Universal Support
cy-gb	Cymorth Cynhwysol

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	All Other
cy-gb	Pawb Arall

en-gb	£1.3
cy-gb	£1.3

en-gb	£1.9
cy-gb	£1.9

en-gb	£2.1
cy-gb	£2.1

en-gb	Total
cy-gb	Cyfanswm

en-gb	£9.4
cy-gb	£9.4

en-gb	£10.1
cy-gb	£10.1

en-gb	£10.3
cy-gb	£10.3

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru

en-gb	2012/13
cy-gb	2012-13

en-gb	2013/14
cy-gb	2013-14

en-gb	2014/15
cy-gb	2014-15

en-gb	2015/16
cy-gb	2015-16

en-gb	2016/17
cy-gb	2016-17

en-gb	2017/18
cy-gb	2017-18

en-gb	2018/19 (ProvIsIonAL)
cy-gb	2018-19 (DRos DRo)

en-gb	£3.9
cy-gb	£3.9

en-gb	£4.1
cy-gb	£4.1

en-gb	£3.8
cy-gb	£3.8

en-gb	£4.0
cy-gb	£4.0

en-gb	£3.9
cy-gb	£3.9

en-gb	£3.9
cy-gb	£3.9

en-gb	£3.8
cy-gb	£3.8

en-gb	£1.9
cy-gb	£1.9

en-gb	£0.3
cy-gb	£0.3

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£1.5
cy-gb	£1.5

en-gb	£1.6
cy-gb	£1.6

en-gb	£2.0
cy-gb	£2.0

en-gb	£1.9
cy-gb	£1.9

en-gb	£1.7
cy-gb	£1.7

en-gb	£1.7
cy-gb	£1.7

en-gb	£1.5
cy-gb	£1.5

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.3
cy-gb	£0.3

en-gb	£0.2
cy-gb	£0.2

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.2
cy-gb	£0.2

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£1.8
cy-gb	£1.8

en-gb	£3.4
cy-gb	£3.4

en-gb	£4.5
cy-gb	£4.5

en-gb	£4.9
cy-gb	£4.9

en-gb	£5.1
cy-gb	£5.1

en-gb	£4.9
cy-gb	£4.9

en-gb	£5.0
cy-gb	£5.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£1.1
cy-gb	£1.1

en-gb	£0.6
cy-gb	£0.6

en-gb	£0.6
cy-gb	£0.6

en-gb	£0.5
cy-gb	£0.5

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.0
cy-gb	£0.0

en-gb	£0.1
cy-gb	£0.1

en-gb	£2.1
cy-gb	£2.1

en-gb	£1.5
cy-gb	£1.5

en-gb	£2.0
cy-gb	£2.0

en-gb	£2.2
cy-gb	£2.2

en-gb	£3.0
cy-gb	£3.0

en-gb	£4.5
cy-gb	£4.5

en-gb	£4.1
cy-gb	£4.1

en-gb	£11.5
cy-gb	£11.5

en-gb	£11.2
cy-gb	£11.2

en-gb	£12.5
cy-gb	£12.5

en-gb	£14.3
cy-gb	£14.3

en-gb	£14.6
cy-gb	£14.6

en-gb	£15.8
cy-gb	£15.8

en-gb	£15.2
cy-gb	£15.2

en-gb	The Wales Audit Office found in January 2017 that local authorities mostly “ do not have an effective strategic approach to working with the third sector, and inconsistencies in funding arrangements make it difficult to demonstrate value for money ” . 
cy-gb	3.38 Canfu Swyddfa Archwilio Cymru ym mis Ionawr 2017 nad oes gan awdurdodau lleol ar y cyfan “ddull strategol effeithiol o weithio gyda’r trydydd sector, ac mae anghysondebau o ran trefniadau awdurdodau lleol ar gyfer ariannu’r trydydd sector yn golygu ei bod yn anodd dangos gwerth am arian” . 

en-gb	 Wales Audit Office (2017) Local Authority Funding of Third Sector. 
cy-gb	 Swyddfa Archwilio Cymru (2017) Y Modd y mae Awdurdodau Lleol yn Ariannu Gwasanaethau’r Trydydd Sector. 

en-gb	It is clear from the evidence we have received that the current provision does not look at what is working well on a local level, is not focused on the beneficiaries and lacks a systematic and strategic approach . 
cy-gb	3.39 Mae'n amlwg o'r dystiolaeth a gawsom nad yw'r ddarpariaeth bresennol yn ystyried beth sy'n gweithio'n dda ar lefel leol, nad yw'n canolbwyntio ar y buddiolwyr ac nad oes dull gweithredu systematig na strategol . 

en-gb	Furthermore, as advice agencies are funded through numerous channels and such funding is generally for a specific period, often short term, the third sector has to spend an excessive amount of time and money in sourcing funding. 
cy-gb	At hynny, gan fod asiantaethau cynghori wedi'u hariannu drwy nifer o sianeli a bod cyllid o'r fath am gyfnod penodol fel arfer, cyllid byrdymor yn aml, mae'n rhaid i'r trydydd sector neilltuo swm gormodol o amser ac arian i ddod o hyd i gyllid. 

en-gb	Funding is often project outcome focused rather than for organisations’ core running costs; this can affect the sustainable funding of staff and impact on service delivery 285 . 
cy-gb	Mae cyllid yn aml yn canolbwyntio ar ganlyniadau prosiect yn hytrach na chostau rhedeg craidd sefydliadau; gall hyn effeithio ar ariannu staff yn gynaliadwy ac ar y gwasanaethau a ddarperir . 

en-gb	In some cases, organisations have to adapt to follow the funding. 
cy-gb	Mewn rhai achosion, mae'n rhaid i sefydliadau ymaddasu i gael y cyllid. 

en-gb	Small and niche providers tend to lose out on the funding, which causes an excess of signposting services, and a lack of specialist advice . 
cy-gb	Mae darparwyr bach ac arbenigol yn tueddu i fethu ag ennill y cyllid hwn, sy'n arwain at ormod o wasanaethau cyfeirio, a phrinder cyngor arbenigol . 

en-gb	There is a lack of collaboration between the providers; often there is competition between advice services for funding.
cy-gb	Mae diffyg cydweithio rhwng y darparwyr; yn aml, mae gwasanaethau cynghori yn cystadlu â'i gilydd am arian.

en-gb	 WS011 Advice UK: 
cy-gb	 WS011 Advice UK: 

en-gb	4, WS023 Speakeasy: 
cy-gb	4, WS023 Speakeasy: 

en-gb	4, WS131 Riverside Advice: 
cy-gb	4, WS131 Riverside Advice: 

en-gb	1, WS139 Bro Ddyfi Advice Centre: 
cy-gb	1, WS139 Canolfan Gynghori Bro Ddyfi: 

en-gb	2, ES Third Sector. 
cy-gb	2,  Datganiad Tystiolaeth y Trydydd Sector.

en-gb	285  OE038 Denise Inger: 
cy-gb	 OE038 Denise Inger: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	 WS187 Riverside Advice: 
cy-gb	 WS187 Riverside Advice: 

en-gb	5.
cy-gb	5.

en-gb	the Wales national Advice network
cy-gb	c)  Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol Cymru

en-gb	Following an advice services review in 2013 , the Welsh Government established the National Advice Network in March 2015. 
cy-gb	3.40 Yn dilyn adolygiad o wasanaethau cynghori yn 2013 , sefydlodd Llywodraeth Cymru y Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol ym mis Mawrth 2015. 

en-gb	The Network brings together funders, advice providers, umbrella organisations and other partners. 
cy-gb	Mae'r Rhwydwaith yn dwyn ynghyd gyllidwyr, darparwyr gwasanaethau cynghori, sefydliadau mantell a phartneriaid eraill. 

en-gb	 Para 1.25.
cy-gb	Para 1.25.

en-gb	The Network has been tasked with providing expert advice, guidance and support to the Welsh Ministers on how to develop strategically the provision of social welfare information and advice services throughout Wales. 
cy-gb	3.41  Mae'r Rhwydwaith wedi cael y dasg o roi cyngor, arweiniad a chymorth arbenigol i Weinidogion Cymru ynglŷn â sut i ddatblygu darpariaeth gwasanaethau gwybodaeth a chyngor lles cymdeithasol yn strategol ledled Cymru. 

en-gb	In partnership with the Network and other stakeholders, the Welsh Government prepared and published the Information and Advice Action Plan in December 2016 . 
cy-gb	Mewn partneriaeth â'r Rhwydwaith a rhanddeiliaid eraill, aeth Llywodraeth Cymru ati i baratoi a chyhoeddi'r Cynllun Gweithredu o ran Gwybodaeth a Chyngor ym mis Rhagfyr 2016 . 

en-gb	The Plan set out a series of actions designed to establish by 2026 a comprehensive network of quality assured information and advice providers from across the public, private and third sectors. 
cy-gb	Nododd y Cynllun gyfres o gamau gweithredu gyda'r nod o sefydlu rhwydwaith cynhwysfawr o ddarparwyr gwybodaeth a chyngor o ansawdd sicr o blith y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector erbyn 2026. 

en-gb	The proposed actions included the development of the Independent Advice Quality Framework (designed to interface with existing quality standards), efforts to combine funding streams and jointly commission provision, the integration of advice service planning with other strategic planning at local and regional level and a shift in focus of provision towards prevention.  
cy-gb	Roedd y camau gweithredu arfaethedig yn cynnwys datblygu'r Fframwaith Ansawdd Cyngor Annibynnol (gyda'r nod o ryngwynebu â'r safonau ansawdd presennol), ymdrechion i gyfuno ffrydiau ariannu a chomisiynu darpariaeth ar y cyd, integreiddio gwaith cynllunio gwasanaethau cynghori â gwaith cynllunio strategol arall yn lleol ac yn rhanbarthol a newid ffocws darpariaeth tuag at atal.

en-gb	 Welsh Government (2016) Information and Advice Action Plan. 
cy-gb	 Llywodraeth Cymru (2016) Cynllun Gweithredu o ran Gwybodaeth a Chyngor. 

en-gb	the single Advice Fund 
cy-gb	d)  y Gronfa Gynghori sengl 

en-gb	Under the Information and Advice Network Plan, the Welsh Government has merged three of its separate grant funding programmes for advice services, collectively worth nearly £6 million, into a Single Advice Fund intended to introduce better coordination of its own advice service funding. 
cy-gb	3.42 O dan Gynllun y Rhwydwaith Gwybodaeth a Chyngor, mae Llywodraeth Cymru wedi uno tair o'i rhaglenni arian grant ar wahân ar gyfer gwasanaethau cynghori, gwerth bron £6 miliwn i gyd, yn 'Gronfa Gynghori Sengl' gyda'r bwriad o gyflwyno proses o gydgysylltu ei chyllid ei hun ar gyfer gwasanaethau cynghori yn well. 

en-gb	From January 2019, a share of the UK Financial Levy (an annual payment collected by the Financial Conduct Authority, on behalf of HM Treasury, from financial institutions carrying out their business in the UK) for debt advice funding has been devolved to the Welsh Government. 
cy-gb	Ers mis Ionawr 2019, mae cyfran o Ardoll Ariannol y DU (taliad blynyddol a gesglir gan yr Awdurdod Ymddygiad Ariannol, ar ran Trysorlys EM, gan sefydliadau ariannol sy'n cynnal eu busnes yn y DU) ar gyfer arian cyngor ar ddyled wedi'i datganoli i Lywodraeth Cymru. 

en-gb	This funding of over £2 million will be integrated with the commissioning of debt advice services alongside other areas of social welfare advice services that the Welsh Government funds through the Single Advice Fund. 
cy-gb	Caiff y cyllid hwn sy'n werth dros £2 filiwn ei integreiddio â'r broses o gomisiynu gwasanaethau cynghori ar ddyled ochr yn ochr â meysydd eraill gwasanaethau cynghori ar les cymdeithasol y mae Llywodraeth Cymru yn eu hariannu drwy'r Gronfa Gynghori Sengl. 

en-gb	The commissioning process was launched on 24 April 2019 . 
cy-gb	Lansiwyd y broses gomisiynu ar 24 Ebrill 2019 . 

en-gb	Written Statement of Jane Hutt AM, Deputy Minister and Chief Whip, 24 April 2019. 
cy-gb	Datganiad Ysgrifenedig Jane Hutt AC, Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip, 24 Ebrill 2019. 

en-gb	The Single Advice Fund will make £8.045 million grant funding  available to advice service providers for a year from 1 January 2020, with the aim of encouraging better collaboration amongst advice providers. 
cy-gb	3.43 Bydd y Gronfa Gynghori Sengl yn darparu £8.045 miliwn o arian grant ar gyfer darparwyr gwasanaethau cynghori am flwyddyn o 1 Ionawr 2020, gyda'r nod o annog gwell cydweithio ymhlith darparwyr cyngor. 

en-gb	It is intended that this will better meet the ever increasing demand for generalist advice services and improve both the availability and the quality of the specialist advice services that more people need to access to resolve complex and often entrenched social welfare problems.
cy-gb	Y bwriad yw y bydd hyn yn ateb y galw byth-gynyddol am wasanaethau cynghori cyffredinol yn well ac yn gwella argaeledd ac ansawdd y gwasanaethau cynghori arbenigol y mae angen i fwy o bobl eu defnyddio i ddatrys problemau cymhleth, sydd wedi ymwreiddio'n aml, ym maes lles cymdeithasol.

en-gb	the social Welfare Law Advice network
cy-gb	e)  y Rhwydwaith Cynghori ar Gyfraith Lles Cymdeithasol

en-gb	3.44 The Welsh Government has approved proposals to establish and maintain six regional social welfare law advice networks across Wales supported by a bilingual website with a searchable advice provider directory 290 . 
cy-gb	3.44  Mae Llywodraeth Cymru wedi cymeradwyo cynigion i sefydlu a chynnal chwe rhwydwaith cynghori ar gyfraith lles cymdeithasol ledled Cymru, wedi'u hategu gan wefan ddwyieithog â chyfeiriadur o ddarparwyr cyngor y gellir ei chwilio 290 . 

en-gb	The intention is the networks will bring together local and regional knowledge of advice providers, planners and funders, providing more joined up service delivery that best meets need and maximises the impact of resources. 
cy-gb	Y bwriad yw y bydd y rhwydweithiau yn dwyn ynghyd wybodaeth leol a rhanbarthol am ddarparwyr, cynllunwyr a chyllidwyr cyngor, gan ddarparu gwasanaethau mwy cydgysylltiedig sy'n diwallu anghenion yn y ffordd orau ac yn sicrhau bod adnoddau'n cael yr effaith fwyaf bosibl. 

en-gb	This is intended to deliver the Information and Advice Action Plan’s commitment to develop local and regional networks 291 . 
cy-gb	Bwriedir i hyn gyflawni ymrwymiad y Cynllun Gweithredu o ran Gwybodaeth a Chyngor i ddatblygu rhwydweithiau lleol a rhanbarthol 291 .

en-gb	the lack of a coordinating body 
cy-gb	f)  Diffyg corff cydgysylltu 

en-gb	3.45 There is no statutory duty on any agency to fund advice services provided by the third sector, with the exception of debt advice, responsibility for which was devolved to the Welsh Government in January 2019 as set out in paragraph 3.42.
cy-gb	3.45 Nid oes dyletswydd statudol ar unrhyw asiantaeth i ariannu gwasanaethau cynghori a ddarperir gan y trydydd sector, ac eithrio cyngor ar ddyled, y datganolwyd y cyfrifoldeb amdano i Lywodraeth Cymru ym mis Ionawr 2019 fel y nodir ym mharagraff 3.42 . 

en-gb	There is currently no central database about how much funding there is in Wales 292 . 
cy-gb	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw gronfa ddata ganolog sy'n nodi faint o gyllid sydd yng Nghymru 292 . 

en-gb	The clear evidence to us was that a coordinated approach to funding is needed 293 . 
cy-gb	Y dystiolaeth glir i ni oedd bod angen cydgysylltu cyllid 293 . 

en-gb	In this context, Welsh Government funding is the largest single source of funding to the third sector 294 .
cy-gb	Yn y cyd-destun hwn, Llywodraeth Cymru yw'r ffynhonnell unigol fwyaf o gyllid i'r trydydd sector 294 .

en-gb	5. Litigants in person 
cy-gb	5. ymgyfreithwyr drostynt eu hunain 

en-gb	3.46 
cy-gb	3.46 

en-gb	There are increasing numbers of people conducting their own cases before the civil courts 295 . 
cy-gb	Mae niferoedd cynyddol o bobl yn cynnal eu hachosion eu hunain gerbron y llysoedd sifil 295 . 

en-gb	Even though many tribunals work on the basis that one of the parties may be unrepresented, the position is similar in the tribunals. 
cy-gb	Er bod llawer o dribiwnlysoedd yn gweithio ar y sail y gall un o'r partïon fod heb gynrychiolaeth, mae'r sefyllfa yn debyg yn y tribiwnlysoedd. 

en-gb	In Scotland, in contradiction to England and Wales, the majority of appellants at the Social Security and Child Support Tribunal are represented 296 . 
cy-gb	Yn yr Alban, mewn gwrthgyferbyniad â Chymru a Lloegr, caiff y mwyafrif o apelyddion gerbron y Tribiwnlys Nawdd Cymdeithasol a Chynnal Plant gynrychiolaeth 296 . 

en-gb	Evidence indicates that a lack of representation can impact on a person securing the best outcome for them 297 .
cy-gb	Awgryma'r dystiolaeth y gall diffyg cynrychiolaeth effeithio ar allu rhywun i sicrhau'r canlyniad gorau iddo 297 .

en-gb	290 
cy-gb	290 

en-gb	Decision of the Deputy Minister and Chief Whip on the allocation of funding for advice networks, 13 June 2019. 
cy-gb	Penderfyniad y Dirprwy Weinidog  a'r Prif Chwip ar ddyrannu cyllid ar gyfer rhwydweithiau cynghori, 13 Mehefin 2019. 

en-gb	291 
cy-gb	291 

en-gb	op cit n. 
cy-gb	op cit n. 

en-gb	288.
cy-gb	288.

en-gb	292 
cy-gb	292 

en-gb	OE004 Bob Chapman: 
cy-gb	OE004 Bob Chapman: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	293 
cy-gb	293 

en-gb	OE002 Jeremy Miles AM: 
cy-gb	OE002 Jeremy Miles AC: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	294 
cy-gb	294 

en-gb	OE038 Warren Palmer: 
cy-gb	OE038 Warren Palmer: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	295 
cy-gb	295 

en-gb	WS081 Support Through Court: 
cy-gb	WS081 Support Through Court: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	296 
cy-gb	296 

en-gb	WS017 Anne Curran Regional Tribunal Judge for Wales and South West England for the Social Security and Child Support (SSCS): 
cy-gb	WS017 Anne Curran Barnwr Tribiwnlys Rhanbarthol Cymru a De-orllewin Lloegr ar gyfer Nawdd Cymdeithasol a Chynnal Plant: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	297  OE014 Lewis J: 
cy-gb	297  OE014 Lewis J: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	3.47 In addition to the increase in the number of litigants in person as a result of the reforms introduced by LASPO, there has been a growth in the number of McKenzie Friends. These are unqualified persons who provide unregulated advocacy and advice services, often on a fee-paid basis. 
cy-gb	3.47 Yn ogystal â'r cynnydd yn nifer yr ymgyfreithwyr drostynt eu hunain o ganlyniad i'r diwygiadau a gyflwynwyd o dan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, bu twf yn nifer y Cyfeillion McKenzie, sef unigolion nad ydynt yn gymwysedig sy'n darparu gwasanaethau eiriolaeth a chyngor heb eu rheoleiddio, yn aml ar sail talu ffi. 

en-gb	The proliferation of the number of McKenzie Friends and the lack of regulation is a matter of real concern .
cy-gb	Mae'r niferoedd cynyddol o Gyfeillion McKenzie a'r diffyg rheoleiddio yn achos pryder gwirioneddol .

en-gb	 Judicial Executive Board (2019) Reforming the courts’ approach to McKenzie Friends. 
cy-gb	 Y Bwrdd Gweithredol Barnwrol (2019) Reforming the courts’ approach to McKenzie Friends. 

en-gb	3.48 The factors that are both barriers to and support people’s participation in the court and tribunal system across England and Wales are subject of on-going research by the Institute for Criminal Policy Research at Birkbeck. 
cy-gb	3.48 Mae'r ffactorau sy'n rhwystro cyfranogiad pobl yn y system llysoedd a thribiwnlysoedd ac yn ei gefnogi ledled Cymru a Lloegr yn destun ymchwil barhaus gan y Sefydliad Ymchwil Polisi Troseddol yn Birkbeck. 

en-gb	Preliminary findings indicate that barriers include lack of access to legal representation, the impact of court closures and the vulnerable nature of many court users. 
cy-gb	Mae'r canfyddiadau rhagarweiniol yn awgrymu bod rhwystrau yn cynnwys diffyg mynediad at gynrychiolaeth gyfreithiol, effaith cau llysoedd a'r ffaith bod llawer o ddefnyddwyr llysoedd yn agored i niwed. 

en-gb	Factors supporting participation include assistance from the judiciary, services provided by third sector organisations and pro bono schemes . 
cy-gb	Mae'r ffactorau sy'n cefnogi cyfranogiad yn cynnwys cynhorthwy gan y farnwriaeth, gwasanaethau a ddarperir gan sefydliadau yn y trydydd sector a chynlluniau pro bono . 

en-gb	We have evidence that the closure of many law clinics is a barrier and has a significant impact on litigants in person. 
cy-gb	Mae gennym dystiolaeth bod cau llawer o glinigau'r gyfraith yn rhwystr a'i fod yn cael effaith sylweddol ar ymgyfreithwyr drostynt eu hunain. 

en-gb	Many do not know where to receive advice. 
cy-gb	Nid yw llawer yn gwybod ble i gael cyngor. 

en-gb	Others do not have ready access as clinics are usually based in urban areas . 
cy-gb	Nid oes gan eraill fynediad hawdd gan fod clinigau fel arfer wedi'u lleoli mewn ardaloedd trefol . 

en-gb	Online and telephone information services are available, but some telephone calls to, for example, the Ministry of Justice advice lines  for child support and probate services have a charge rate of 55p  per minute .
cy-gb	Mae gwasanaethau arlein a thros y ffôn ar gael, ond mae rhai galwadau ffôn i, er enghraifft, linellau cyngor ar gynnal plant a gwasanaethau prawf y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn 55c y funud .

en-gb	 Preliminary findings of ‘Achieving Accessible Justice’ by the Institute for Criminal Policy Research at Birkbeck, University of London and funded by the Nuffield Foundation. 
cy-gb	 Canfyddiadau rhagarweiniol ‘Achieving Accessible Justice’ gan y Sefydliad Ymchwil Polisi Troseddol yn Birkbeck, Prifysgol Llundain a  ariannwyd gan Sefydliad Nuffield. 

en-gb	It is anticipated that the final research will be completed late 2019 or early 2020.
cy-gb	Rhagwelir y bydd yr ymchwil derfynol yn cael ei chwblhau erbyn diwedd 2019 neu ddechrau 2020.

en-gb	 WS173 Dr Ruth Costigan: 
cy-gb	 WS173 Dr Ruth Costigan: 

en-gb	1, WS174 Dr Jennifer Sigafoos and Dr James Organ: 
cy-gb	1, WS174 Dr Jennifer Sigafoos a Dr James Organ: 

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	 Smith, B and Blackman, D (2019) MoJ defends 55p-per-minute call charge for court helplines. 
cy-gb	 Smith, B a Blackman, D (2019) MoJ defends 55p-per-minute call charge for court helplines. 

en-gb	3.49 An increase in unrepresented defendants also places additional pressure on court staff and can lead to longer trials and witnesses being called to court unnecessarily . 
cy-gb	3.49  Mae cynnydd yn nifer y diffynyddion heb gynrychiolaeth hefyd yn rhoi pwysau ychwanegol ar staff y llysoedd a gall arwain at dreialon hwy a galw tystion i'r llys yn ddiangen . 

en-gb	The increased use of technology in courts does not suit all court users as users of civil, family and criminal courts are not a cross-section of the population. 
cy-gb	Hefyd, nid yw'r defnydd cynyddol o dechnoleg yn y llysoedd yn addas ar gyfer pob defnyddiwr llys, gan nad yw defnyddwyr llysoedd sifil, teuluol na throseddol yn drawstoriad o'r boblogaeth. 

en-gb	There is a disproportionately high percentage of individuals who are mentally ill or have an acquired brain injury, people with substance misuse problems, people in poverty, people who are homeless, those whose first language is not English or Welsh, and those who experience multiple disadvantages and who were born into a cycle of deprivation. 
cy-gb	Mae canran anghymesur o uchel o unigolion sydd â salwch meddwl neu sydd wedi cael anaf i'r ymennydd, pobl â phroblemau camddefnyddio sylweddau, pobl mewn tlodi, pobl sy'n ddigartref, pobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf, a'r rhai sy'n wynebu nifer o anfanteision ac a gafodd eu geni mewn cylch o amddifadedd. 

en-gb	Nine out of ten clients receiving assistance in court in Cardiff need help with technology , underlining the point that technology cannot provide the entire solution.
cy-gb	Mae angen cymorth gyda thechnoleg ar naw o bob deg cleient sy'n cael cynhorthwy yn y llys yng Nghaerdydd , sy'n tanlinellu'r pwynt na all technoleg ateb pob dim.

en-gb	 WS038 Swansea Council: 
cy-gb	 WS038 Cyngor Abertawe: 

en-gb	2, WS054 Ynys Mon Council: 
cy-gb	2, WS054 Cyngor Ynys Môn: 

en-gb	1, WS055 ADSS Cymru: 
cy-gb	1, WS055 ADSS Cymru: 

en-gb	2, WS156 Melanie Hamer: 
cy-gb	2, WS156 Melanie Hamer: 

en-gb	2, WS159 CJCH Solicitors: 
cy-gb	2, WS159 CJCH Cyfreithwyr: 

en-gb	3, WS169 Cathedral Chambers: 
cy-gb	3, WS169 Cathedral Chambers: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	 WS081 Support Through Court: 
cy-gb	 WS081 Support Through Court: 

en-gb	5.
cy-gb	5.

en-gb	3.50 It is, however, important to point to a number of steps that have been taken by lawyers and others to provide pro bono assistance to try and mitigate the serious problems we have described: 
cy-gb	3.50 Fodd bynnag, mae'n bwysig cyfeirio at nifer o gamau a gymerwyd gan gyfreithwyr ac eraill i roi cynhorthwy pro bono er mwyn ceisio lliniaru'r problemau difrifol a ddisgrifiwyd gennym: 

en-gb	3.50.1  There has been an expansion of pro bono work to support litigants in person. 
cy-gb	3.50.1  Mae gwaith pro bono wedi ehangu i gynorthwyo ymgyfreithwyr drostynt eu hunain. 

en-gb	Every third Friday in Cardiff, the Employment Tribunal hosts a pro bono clinic for litigants in person through collaboration between the Employment Lawyers Association, Advocate (formerly the Bar Pro Bono Unit) and LawWorks. 
cy-gb	Bob trydydd dydd Gwener yng Nghaerdydd, mae'r Tribiwnlys Cyflogaeth yn cynnal clinig pro bono i ymgyfreithwyr drostynt eu hunain mewn cydweithrediad â Chymdeithas y Cyfreithwyr Cyflogaeth, Advocate (Uned Pro Bono Cyngor y Bar gynt) a LawWorks. 

en-gb	It is used by 20-30 people a day and supports unrepresented parties – mostly unrepresented claimants, but occasionally unrepresented respondents – in complex case management hearings. 
cy-gb	Caiff ei ddefnyddio gan 20-30 o bobl y dydd ac mae'n cefnogi partïon heb gynrychiolaeth – hawlwyr heb gynrychiolaeth gan mwyaf, ond weithiau atebwyr – mewn gwrandawiadau rheoli achos cymhleth. 

en-gb	A further initiative is ‘Streetlaw’ where law students, acting under supervision, speak to members of the public about the process of bringing an employment law claim (although not about individual cases). 
cy-gb	Menter arall yw 'Streetlaw', lle mae myfyrwyr y gyfraith, yn gweithredu o dan oruchwyliaeth, yn siarad ag aelodau o'r cyhoedd am y broses o gyflwyno hawliad cyfraith cyflogaeth (ond nid am achosion unigol). 

en-gb	BPP Law School, Cardiff University, Swansea University and the University of South Wales participate in Streetlaw. 
cy-gb	Mae Ysgol y Gyfraith BPP, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Abertawe a Phrifysgol De Cymru yn cymryd rhan yn Streetlaw. 

en-gb	A working group which meets several times a year ensures that these arrangements work well .
cy-gb	Mae gweithgor sy'n cyfarfod sawl gwaith y flwyddyn yn sicrhau bod y trefniadau hyn yn gweithio'n dda 304 .

en-gb	3.50.2  Technology  has been successfully used to increase the number of lawyers conducting pro bono work. 
cy-gb	3.50.2  Mae technoleg 305  wedi cael ei defnyddio'n llwyddiannus i gynyddu nifer y cyfreithwyr sy'n gwneud gwaith pro bono. 

en-gb	The Legal Advice Centre at University House, London has created a platform that gives lawyers an opportunity to volunteer at a date, time and location of their choosing. 
cy-gb	Mae'r Ganolfan Cyngor Cyfreithiol yn University House, Llundain wedi creu llwyfan sy'n rhoi cyfle i gyfreithwyr wirfoddoli ar ddyddiad, amser ac mewn lleoliad o'u dewis. 

en-gb	Volunteer lawyers can sign onto the webcam platform and accept calls whenever they want; the centre is able to use the availability of volunteers in London to provide advice to locations in Cornwall. 
cy-gb	Gall cyfreithwyr gwirfoddol gofrestru â llwyfan gwe-gamera a derbyn galwadau pryd bynnag y dymunant; mae'r ganolfan yn gallu defnyddio gwirfoddolwyr sydd ar gael yn Llundain i roi cyngor i leoliadau yng Nghernyw. 

en-gb	Avon and Bristol Law Centre uses technology to provide a virtual Law Centre meeting access to justice needs across the South West of England . 
cy-gb	Mae Canolfan y Gyfraith Avon a Bryste yn defnyddio technoleg i gynnal cyfarfod Canolfan y Gyfraith rhithwir er mwyn diwallu anghenion mynediad at gyfiawnder ledled De-orllewin Lloegr 306 . 

en-gb	Swansea University has developed a chat bot that utilises machine learning to provide advice and support to children and young people as part of the service it offers through its Law Clinic. 
cy-gb	Mae Prifysgol Abertawe wedi datblygu bot sgwrsio sy'n defnyddio dysgu peiriant i roi cyngor a chymorth i blant a phobl ifanc fel rhan o'r gwasanaeth y mae'n ei gynnig drwy ei Chlinig y Gyfraith. 

en-gb	Although technology can be used to increase access to justice , provision must be made for the most vulnerable in society and the greater use of technology must not further marginalise them . 
cy-gb	Er y gellir defnyddio technoleg i wella mynediad at gyfiawnder , mae'n rhaid darparu ar gyfer y bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas ac ni ddylai'r defnydd helaethach o dechnoleg eu hymylu ymhellach . 

en-gb	 WS158 Legal Advice Centre at University House London: 
cy-gb	3.WS158 Y Ganolfan Cyngor Cyfreithiol yn University House, Llundain: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	 WS160 Avon and Bristol Law Centre: 
cy-gb	306  WS160 Canolfan y Gyfraith Avon a Bryste: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	93% of Welsh households have access to the internet but Wales has around 10% lower network capability than England 309 .
cy-gb	Mae gan 93% o aelwydydd yng Nghymru fynediad at y rhyngrwyd ond mae galluogrwydd y rhwydwaith yng Nghymru 10% yn is na'r rhwydwaith yn Lloegr .

en-gb	 WS118 Stephen Whale: 
cy-gb	 WS118 Stephen Whale: 

en-gb	10, OE029 Professor Richard Susskind: 
cy-gb	10, OE029 Yr Athro Richard Susskind: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	 WS063 Civil Justice Council: 
cy-gb	 WS063 Y Cyngor Cyfiawnder Sifil: 

en-gb	2, WS074 Prof Penny Derbyshire: 
cy-gb	2, WS074 Yr Athro Penny Derbyshire: 

en-gb	5, WS105 Justice: 
cy-gb	5, WS105 Justice: 

en-gb	5, WS149 Dr Joe Tomlinson: 
cy-gb	5, WS149 Dr Joe Tomlinson: 

en-gb	3,  WS168 Dr Marie Burton: 
cy-gb	3, WS168  Dr Marie Burton: 

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	3.50.3  The Support Through Court 310  has since 2013 operated a law clinic from Cardiff Civil Justice Centre with the assistance of Law Works and local practitioners 311 . 
cy-gb	3.50.3  Ers 2013, mae Support Through Court  wedi gweithredu clinig y gyfraith o Ganolfan Cyfiawnder Sifil Caerdydd gyda chynhorthwy LawWorks ac ymarferwyr lleol . 

en-gb	The use of the Support Through Court unit in Cardiff has increased from 1,800 matters in 2013-14 to 4,100 in 2017-18, with the majority of assistance in private family law 312 . 
cy-gb	Mae'r defnydd o Support Through Court yng Nghaerdydd wedi cynyddu o 1,800 o faterion yn 2013-14 i 4,100 yn 2017-18, gyda'r rhan fwyaf o gynhorthwy yn cael ei roi ym maes cyfraith teulu breifat . 

en-gb	Increased demand has led the Support Through Court to open an additional one day-perweek service at Newport Civil and Family Court, but it lacks resources to extend further into Wales. 
cy-gb	O ganlyniad i'r galw cynyddol mae Support Through Court wedi agor gwasanaeth ychwanegol, un diwrnod yr wythnos, yn Llys Sifil a Theulu Casnewydd, ond nid oes ganddi ddigon o adnoddau i ymestyn ymhellach yng Nghymru. 

en-gb	The running costs of a full-time Support Through Court unit are £50,000 per annum, which are mostly salary and insurance costs. 
cy-gb	Mae'n costio £50,000 y flwyddyn i redeg Support Through Court lawn amser, sy'n gostau cyflog ac yswiriant gan mwyaf. 

en-gb	At our request, the Support Through Court has modelled the estimated costs of expansion of its service. 
cy-gb	Gwnaethom ofyn i Support Through Court fodelu costau amcangyfrifedig ehangu ei gwasanaeth. 

en-gb	The estimated costs of expanding the Support Through Court to cover full time services in Cardiff, Caernarfon, Swansea and Wrexham and part time services in Newport, Port Talbot and Mold would be £390,000 per annum.
cy-gb	Mae wedi amcangyfrif y byddai'n costio £390,000 y flwyddyn i ehangu Support Through Court i gwmpasu gwasanaethau llawn amser yng Nghaerdydd, Caernarfon, Abertawe a Wrecsam a gwasanaethau rhan-amser yng Nghasnewydd, Port Talbot a'r Wyddgrug. 

en-gb	Public awareness
cy-gb	6. ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd

en-gb	3.51 
cy-gb	3.51 

en-gb	In March 2018, the Welsh Barometer surveyed 1,015 Welsh adults. 
cy-gb	Ym mis Mawrth 2018, cynhaliodd Baromedr Cymru arolwg o blith 1,015 o oedolion yng Nghymru. 

en-gb	Poll results revealed 60% of those asked were not confident that everyone in the UK was able to access the legal system e.g. lawyers, courts and advice services. 
cy-gb	Datgelodd canlyniadau'r arolwg nad oedd 60% o'r rhai a holwyd yn hyderus bod pawb yn y DU yn gallu cael mynediad at y system gyfreithiol e.e. cyfreithwyr, llysoedd a gwasanaethau cynghori. 

en-gb	This increased to 65% in South East Wales (not including Cardiff) and 63% in South West Wales. 
cy-gb	Cynyddodd hyn i 65% yn y de-ddwyrain (heb gynnwys Caerdydd) a 63% yn y de-orllewin. 

en-gb	The 2017 user survey by Citizens Advice in Wales found that only 48% of those surveyed believed the outcome would be fair if they went to court 313 .
cy-gb	Canfu arolwg defnyddwyr 2017 gan Cyngor ar Bopeth yng Nghymru mai dim ond 48% o'r rhai a holwyd oedd yn credu y byddai'r canlyniad yn deg pe baent yn mynd  i'r llys 313 .

en-gb	3.52 
cy-gb	3.52 

en-gb	There is also a lack of public awareness of what support is available to people about their rights. 
cy-gb	Mae diffyg ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd hefyd o'r cymorth sydd ar gael i bobl am eu hawliau. 

en-gb	Those who are most likely to need help with understanding the system are those who are least likely to know where to look for the information and advice that they need 314 . 
cy-gb	Y rhai sydd fwyaf tebygol o fod angen cymorth i ddeall y system yw'r rhai sydd leiaf tebygol o wybod ble i droi am y wybodaeth a'r cyngor sydd eu hangen arnynt 314 . 

en-gb	This includes disabled people, people with mental health issues, people with learning difficulties, people in crisis and people whose first language is not English or Welsh. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys pobl anabl, pobl â phroblemau iechyd meddwl, pobl ag anawsterau dysgu, pobl mewn argyfwng a phobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf. 

en-gb	It also includes people who are digitally excluded, for reasons including relevant skills, access to equipment and inadequate broadband or other digital infrastructure, as access to information is increasingly digitised 315 . 
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys pobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol, am resymau sy'n cynnwys sgiliau perthnasol, mynediad at gyfarpar a band eang neu seilwaith digidol arall annigonol, wrth i fynediad at wybodaeth ddod yn gynyddol ddigidol 315 . 

en-gb	The Ministry of Justice has recognised in its response to the post implementation review of LASPO the need for raising public awareness of how people can access support to help them resolve their issues, ideally before they become legal problems 316 . 
cy-gb	Yn ei hymateb i'r adolygiad ôl-weithredol o'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder wedi cydnabod bod angen codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o'r ffordd y gall pobl gael gafael ar gymorth i'w helpu i ddatrys eu problemau, yn ddelfrydol cyn iddynt fynd yn broblemau cyfreithiol 316 . 

en-gb	The National Advice Network also recognises this. 
cy-gb	Mae'r Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol hefyd yn cydnabod hyn. 

en-gb	There is a clear need for greater public education as we set out at paragraphs 10.2   and 10.49 and following. 
cy-gb	Mae angen amlwg am fwy o addysg i'r cyhoedd fel y nodwn ym mharagraffau 10.2  a 10.49 ac wedi hynny. 

en-gb	Conclusions and recommendations 
cy-gb	Casgliadau ac argymhellion 

en-gb	a) 
cy-gb	a) 

en-gb	the impact of LAsPo: 
cy-gb	Effaith y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi troseddwyr:

en-gb	the need to provide early advice
cy-gb	yr angen i roi cyngor cynnar

en-gb	3.53 
cy-gb	3.53 

en-gb	The overwhelming evidence is that the impact of LASPO on civil and family justice has been very severe in Wales. 
cy-gb	Y dystiolaeth anorchfygol yw bod y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr wedi cael effaith ddifrifol iawn ar gyfiawnder sifil a theuluol yng Nghymru. 

en-gb	Many who need legal advice are not now able to obtain it and the effect has been worst on the most vulnerable groups in society 317 . 
cy-gb	Nid yw llawer y mae angen cyngor cyfreithiol arnynt yn gallu cael gafael arno mwyach ac ar y grwpiau mwyaf agored i niwed y cafwyd yr effaith fwyaf 317 . 

en-gb	The reality is that people are unable to access the advice needed and are forced to continue alone or simply give up. 
cy-gb	Y gwir amdani yw na all pobl gael gafael ar y cyngor sydd ei angen ac maent yn gorfod parhau i weithredu ar eu pen eu hunain neu roi'r gorau iddi. 

en-gb	As we have made clear, this poses a risk to the Rule of Law. 
cy-gb	Fel yr eglurwn, mae hyn yn peryglu Rheolaeth y Gyfraith. 

en-gb	Of additional concern, disabled people’s access to legal advice and assistance with benefits cases has been diminished 318 .
cy-gb	Yr hyn sydd hefyd o bryder yw bod mynediad pobl anabl at gyngor a chynhorthwy cyfreithiol ar gyfer achosion sy'n ymwneud â budd-daliadau wedi lleihau 318 .

en-gb	3.54 
cy-gb	3.54 

en-gb	The focus of civil legal aid, including the provision of advice by the third sector, should be, as the Bach Commission identified 319 , to encourage early dispute resolution across a broad range of legal issues and to prevent further distress and cost 320 . 
cy-gb	Fel y nododd Comisiwn Bach 319 , dylai ffocws cymorth cyfreithiol sifil, gan gynnwys gwasanaethau cynghori a ddarperir gan y trydydd sector, fod ar annog pobl i ddatrys anghydfodau ar gam cynnar mewn amrywiaeth eang o faterion cyfreithiol ac atal rhagor o ofid meddwl a chost 320 . 

en-gb	It should be available to people before they reach crisis point 321 . 
cy-gb	Dylai fod ar gael i bobl cyn bod argyfwng 321 . 

en-gb	In 2012-13 the number of people advised under the early legal advice scheme in England and Wales was 
cy-gb	Yn 2012-13, cafodd 573,737 o bobl gyngor o dan y cynllun cyngor cyfreithiol cynnar yng Nghymru a Lloegr. 

en-gb	WS028 Disability Wales: 
cy-gb	WS028 Anabledd Cymru: 

en-gb	2, WS013 CAB Port Talbot: 
cy-gb	2, WS013 CAB Port Talbot: 

en-gb	12, WS063 Civil Justice Council: 
cy-gb	12, WS063 Y Cyngor Cyfiawnder Sifil: 

en-gb	2, WS097 TA Law: 
cy-gb	2, WS097 TA Law: 

en-gb	3, WS105 Justice: 
cy-gb	3, WS105 Justice: 

en-gb	1, WS130 Public Law Project: 
cy-gb	1, WS130 Public Law Project: 

en-gb	2 WS146 Norfolk Community Law Service: 
cy-gb	2 WS146 Gwasanaeth Cyfraith Gymunedol Norfolk: 

en-gb	4, WS160 Avon and Bristol Law Centre: 
cy-gb	4, WS160 Canolfan y Gyfraith Avon a Bryste: 

en-gb	1. 
cy-gb	1.  

en-gb	We asked the Secure Anonymised Information Linkage Databank at Swansea University to assess to what extent legal needs are being met by the current provision and how it compares regionally in Wales. 
cy-gb	Gwnaethom ofyn i Fanc Data Cyswllt Diogel Gwybodaeth Ddienw ym Mhrifysgol Abertawe asesu i ba raddau y mae anghenion cyfreithiol yn cael eu diwallu gan y ddarpariaeth bresennol a sut mae'n cymharu'n rhanbarthol yng Nghymru. 

en-gb	This work was funded by the Legal Education Foundation but various issues including issues in relation in use of CAB data made it impossible to provide a meaningful report. 
cy-gb	Ariannwyd y gwaith hwn gan y Sefydliad Addysg Gyfreithiol ond oherwydd amrywiol broblemau, gan gynnwys problemau o ran defnyddio data Cyngor ar Bopeth, bu'n amhosibl paratoi adroddiad ystyrlon. 

en-gb	318 
cy-gb	318 

en-gb	WS028 Disability Wales: 
cy-gb	WS028 Anabledd Cymru: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	319 
cy-gb	319 

en-gb	op cit n. 
cy-gb	op cit n. 

en-gb	111. 
cy-gb	111. 

en-gb	320 
cy-gb	320 

en-gb	WS040 Plaid Cymru: 
cy-gb	WS040 Plaid Cymru: 

en-gb	7, WS050 Stephen Carr: 
cy-gb	7, WS050 Stephen Carr: 

en-gb	2, WS087 Arfon Jones: 
cy-gb	2, WS087 Arfon Jones: 

en-gb	2, WS093 Tom Jones: 
cy-gb	2, WS093 Tom Jones: 

en-gb	1, WS126 Janine Roderick: 
cy-gb	1, WS126 Janine Roderick: 

en-gb	3, WS132 Prof Alan Paterson: 
cy-gb	3, WS132 Yr Athro Alan Paterson: 

en-gb	2, WS174 Dr Jennifer Sigafoos and Dr James Organ: 
cy-gb	2, WS174 Dr Jennifer Sigafoos a Dr James Organ: 

en-gb	10.
cy-gb	10.

en-gb	321  WS046 Shelter Cymru: 
cy-gb	321 WS046 Shelter Cymru: 

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	The policy as enacted by LASPO represented a failure to provide a fair and just policy on an issue fundamental to justice and the Rule of Law.
cy-gb	Fel y'i deddfwyd gan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr, methodd y polisi â chynnig polisi teg a chyfiawn ar fater sy'n hanfodol i gyfiawnder a Rheolaeth  y Gyfraith.

en-gb	Better provision in Wales
cy-gb	b)  Gwell darpariaeth yng nghymru

en-gb	If responsibility for legal aid and advice in relation to civil and family matters had been a matter decided in Wales for the benefit of Wales, the position would, we have little doubt, have been different. 
cy-gb	3.56 Pe bai'r cyfrifoldeb am gymorth a chyngor cyfreithiol mewn perthynas â materion sifil a theuluol wedi bod yn fater i'w benderfynu yng Nghymru er budd Cymru, rydym yn eithaf sicr y byddai'r sefyllfa wedi bod yn wahanol. 

en-gb	The Welsh Government would not only have had to take into account the requirements of the Equality Act 2010 in framing the scope of legal aid but also (among other things) legislation requiring it to have regard to the UN Convention on the Rights of the Child . 
cy-gb	Byddai Llywodraeth Cymru nid yn unig wedi gorfod ystyried gofynion Deddf Cydraddoldeb 2010 wrth lunio cwmpas cymorth cyfreithiol ond hefyd (ymhlith pethau eraill) y ddeddfwriaeth sy'n ei gwneud yn ofynnol iddi roi sylw i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn 323 . 

en-gb	There is also the requirement under the Future Generations Act to act in accordance with the principles of prevention, collaboration, involvement, integration and balancing short and long-term needs. 
cy-gb	Mae gofyniad hefyd o dan Ddeddf Cenedlaethau'r Dyfodol i weithredu yn unol ag egwyddorion atal, cydweithio, cynnwys, integreiddio a chydbwyso anghenion byrdymor a hirdymor. 

en-gb	Furthermore, the provision of support for people affected by gender-based violence, domestic abuse and sexual violence is already part of Welsh law . 
cy-gb	At hynny, mae darparu cymorth i bobl y mae trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol wedi effeithio arnynt eisoes yn rhan o  gyfraith Cymru 324 . 

en-gb	The Rights of Children and Young Persons (Wales) Measure 2011.Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015.
cy-gb	323324   Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011 Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 . .

en-gb	Some of the changes under LASPO which the UK Government is now considering concern better access to justice on matters relating to children and families, as well as a greater emphasis on prevention and collaboration, which as we set out at paragraph 3.25,  are ones on which existing Welsh legislation would have had a direct bearing. 
cy-gb	3.57 Mae rhai o'r newidiadau o dan y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr y mae Llywodraeth y DU bellach yn eu hystyried yn ymwneud â gwell mynediad at gyfiawnder mewn perthynas â materion sy'n ymwneud â phlant a theuluoedd, yn ogystal â mwy o bwyslais ar atal a chydweithio, fel y nodwn ym mharagraff 3.25 , yn rhai y byddai deddfwriaeth bresennol Cymru wedi cael dylanwad uniongyrchol arnynt. 

en-gb	While it is not possible to say definitively that the legislative context in Wales would have resulted in different decisions about the scope or funding of legal aid from the outset, we have little doubt it would have been, because the relevant legislative context is different from that in England. 
cy-gb	Er nad oes modd dweud yn bendant y byddai'r cyd-destun deddfwriaethol yng Nghymru wedi arwain at benderfyniadau gwahanol ynghylch cwmpas neu gyllid cymorth cyfreithiol o'r cychwyn, rydym yn eithaf sicr y byddai hynny wedi digwydd, am fod y cyd-destun deddfwriaethol perthnasol yn wahanol i'r cyd-destun yn Lloegr. 

en-gb	This strengthens the case for change in order to enable decisions about access to justice to be taken in a manner consistent with that legislative framework.
cy-gb	Mae hyn yn cryfhau'r achos dros newid er mwyn ei gwneud yn bosibl i benderfyniadau ynglŷn â mynediad at gyfiawnder gael eu gwneud mewn modd sy'n gyson â'r fframwaith deddfwriaethol hwnnw.

en-gb	the importance of the third sector
cy-gb	c)  Pwysigrwydd y trydydd sector

en-gb	When the Ministry of Justice withdrew from 2010 a significant part of the scope of legal aid and the funding for it, it failed to take any meaningful steps or devise any meaningful plan to enable the third sector to be properly funded to assist in meeting the obvious need for advice and therefore helping to maintain access to justice as an essential prerequisite to the Rule of Law . 
cy-gb	3.58 Pan dynnodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder ran sylweddol o gwmpas cymorth cyfreithiol a'r cyllid ar ei gyfer yn ôl yn 2010, methodd â chymryd unrhyw gamau ystyrlon na llunio unrhyw gynllun ystyrlon i'w gwneud yn bosibl i'r trydydd sector gael ei ariannu'n briodol er mwyn helpu i ddiwallu'r angen amlwg am gyngor ac felly helpu i gynnal mynediad at gyfiawnder fel elfen hanfodol o Reolaeth y Gyfraith . 

en-gb	 Sommerland, H and Sanderson, P (2013) Social justice on the margins: 
cy-gb	 Sommerland, H a Sanderson, P (2013) Social justice on the margins: 

en-gb	the future of the not for profit sector as providers of legal aid in  England and Wales. 
cy-gb	the future of the not for profit sector as providers of legal aid in England and Wales. 

en-gb	35(3) Journal of Social Welfare and Family Law: 
cy-gb	35(3) Journal of Social Welfare and Family Law: 

en-gb	306. 
cy-gb	306. 

en-gb	The result has been that despite the enormous efforts of the third sector such provision is now inadequate. 
cy-gb	3.59 Er gwaethaf ymdrechion enfawr gan y trydydd sector, y canlyniad yw bod darpariaeth o'r fath bellach yn annigonol. 

en-gb	Although there are currently 34 independent clinics providing free – ‘pro bono’ – legal advice in Wales, demand outstrips supply. 
cy-gb	Er bod 34 o glinigau annibynnol yn rhoi cyngor cyfreithiol am ddim - 'pro bono' - yng Nghymru ar hyn o bryd, mae'r galw yn fwy na'r cyflenwad. 

en-gb	For example, a Citizens Advice pro bono rota of solicitors in Pontypridd is fully booked for a month in advance. 
cy-gb	Er enghraifft, ar gyfer rota pro bono o gyfreithwyr. Cyngor ar Bopeth ym Mhontypridd mae angen aros mis i gael apwyntiad. 

en-gb	Further, in one of the most deprived areas in Wales, namely the Cynon Valley, it has been impossible to provide a pro bono rota of solicitors due to limited provision of solicitors . 
cy-gb	At hynny, yn un o'r ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru, sef Cwm Cynon, bu'n amhosibl darparu rota pro bono o gyfreithwyr oherwydd darpariaeth gyfyngedig  o gyfreithwyr . 

en-gb	 WS058 Citizens Advice Wales: 
cy-gb	 WS058 Cyngor ar Bopeth Cymru: 

en-gb	6.
cy-gb	6.

en-gb	There is evidence that work is under way to stimulate increased provision of pro bono advice in Wales through funding from the Big Lottery Fund with collaboration between 40 different organisations . 
cy-gb	3.60 Mae tystiolaeth bod gwaith yn mynd rhagddo i ysgogi darpariaeth fwy o gyngor pro bono yng Nghymru drwy arian gan Gronfa'r Loteri Fawr, gyda 40 o sefydliadau gwahanol yn cydweithio . 

en-gb	Many of those involved have welcomed the increased focus on advice services from the Welsh Government and the setting up of the National Advice Network. 
cy-gb	Mae llawer o'r rhai dan sylw wedi croesawu'r pwyslais cynyddol ar wasanaethau cynghori gan Lywodraeth Cymru a sefydlu'r Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol. 

en-gb	However, some independent advice providers are frustrated that Welsh Government funding is only to all Wales  organisations. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae rhai darparwyr cyngor annibynnol yn teimlo rhwystredigaeth mai dim ond i sefydliadau Cymru gyfan y rhoddir cyllid Llywodraeth Cymru. 

en-gb	The Independent Advice Quality Framework is too onerous for small providers . 
cy-gb	Mae'r Fframwaith Ansawdd Cyngor Annibynnol  yn rhy feichus i ddarparwyr bach . 

en-gb	These issues need to be addressed. 
cy-gb	Mae angen mynd i'r afael â'r  materion hyn. 

en-gb	 WS095 Law Works: 
cy-gb	 WS095 LawWorks 1.

en-gb	1.
cy-gb	 WS131 Riverside Advice: 

en-gb	 WS131 Riverside Advice: 
cy-gb	1, WS025 Advice UK: 

en-gb	1, WS025 Advice UK: 
cy-gb	3 WS023, Speakeasy: 

en-gb	3 WS023, Speakeasy: 
cy-gb	2.

en-gb	Coordination of all advice and assistance services 
cy-gb	d)  Cydgysylltu'r holl wasanaethau cynghori a chymorth 

en-gb	The Bach Commission concluded that people’s ability to understand a legal problem or to know where to turn to for information and support is poor . 
cy-gb	3.61  Daeth Comisiwn Bach i'r casgliad bod gallu pobl i ddeall problem gyfreithiol neu wybod ble i droi am wybodaeth a chymorth  yn wael . 

en-gb	Increasing public knowledge about the availability of advice and support requires sustained action now and in the long-term. 
cy-gb	Mae gwella gwybodaeth y cyhoedd am y cyngor a'r cymorth sydd ar gael yn gofyn am weithredu estynedig yn awr ac yn yr hirdymor. 

en-gb	Coordination of promotion and awareness-raising between all the agencies involved would increase its impact, in addition to better public legal education, which we consider in paragraphs 10.49  to 10.53. 
cy-gb	Byddai cydgysylltu'r gwaith o hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth rhwng yr holl asiantaethau dan sylw yn cynyddu ei effaith, yn ogystal â rhoi gwell addysg gyfreithiol gyhoeddus, a ystyriwn ym mharagraffau  10.49 i 10.53 .

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	111: 
cy-gb	111: 

en-gb	6.
cy-gb	6.

en-gb	It is clear that what is needed is an overall coordinated approach to the issues of advice and assistance – legal aid, third sector provision, litigants in person and public awareness. 
cy-gb	3.62 Mae'n amlwg mai'r hyn sydd ei angen yw dull cydgysylltiedig cyffredinol o ymdrin â materion cyngor a chymorth – cymorth cyfreithiol, darpariaeth y trydydd sector, ymgyfreithwyr drostynt eu hunain ac ymwybyddiaeth y cyhoedd. 

en-gb	This is needed in part to ensure a proper and balanced approach to funding lawyers in private practice and third sector bodies that provide legal aid and advice. 
cy-gb	Mae angen hyn yn rhannol er mwyn sicrhau dull priodol a chytbwys o ariannu cyfreithwyr mewn practis preifat a chyrff yn y trydydd sector sy'n rhoi cymorth a chyngor cyfreithiol. 

en-gb	It is no longer possible to treat differently these two different groups that provide legal help and assistance. 
cy-gb	Nid oes modd trin y ddau grŵp gwahanol hyn sy'n rhoi help a chynhorthwy cyfreithiol yn wahanol mwyach. 

en-gb	Coordination, particularly of funding, based on assessed need, is also necessary in order to avoid ‘advice deserts’, whether in terms of subject or geography. 
cy-gb	3.63 Mae hefyd angen prosesau cydgysylltu, yn enwedig o ran cyllid, sy'n seiliedig ar angen a aseswyd, hefyd er mwyn osgoi 'ardaloedd dim cyngor', boed hynny ar sail testun neu ddaearyddiaeth. 

en-gb	A mixed economy of legal aid, third sector, pro bono work and independent provision of information and advice is necessary to meet the need. 
cy-gb	Mae angen economi gymysg o gymorth cyfreithiol, y trydydd sector, gwaith pro bono a gwybodaeth a chyngor a ddarperir yn annibynnol er mwyn diwallu anghenion. 

en-gb	Services should be geared to prevention and early intervention as far as possible. 
cy-gb	Dylai gwasanaethau fod wedi'u hanelu at atal ac ymyrraeth gynnar hyd y gellir. 

en-gb	They should be capable of responding to people who have multiple problems. 
cy-gb	Dylent fod yn gallu ymateb i bobl sydd â phroblemau lluosog. 

en-gb	This clearly suggests that strategic, independent and secure arrangements for supporting this mixed economy are required. 
cy-gb	Mae hyn yn amlwg yn awgrymu bod angen trefniadau strategol, annibynnol a diogel i gefnogi'r economi  gymysg hon. 

en-gb	sustainability of funding
cy-gb	e)  Cynaliadwyedd cyllid

en-gb	3.64 Sustainable funding arrangements for the advice sector, combined with legal aid funding, should be established through this approach. 
cy-gb	3.64 Dylai trefniadau cyllido cynaliadwy ar gyfer y sector gwasanaethau cynghori, ynghyd ag arian cymorth cyfreithiol, gael eu sefydlu drwy'r dull gweithredu hwn. 

en-gb	We envisage it should be administered by a body independent from government, as independent legal advice is an essential step to obtaining justice and central to access to justice. 
cy-gb	Rydym yn rhagweld y dylai gael ei weinyddu gan gorff sy'n annibynnol ar y llywodraeth, gan fod cyngor cyfreithiol annibynnol yn gam hanfodol i sicrhau cyfiawnder ac yn ganolog i fynediad at gyfiawnder. 

en-gb	The objective would be to base funding on identified need, ensuring gaps in provision were covered and that services were coordinated and quality assured . 
cy-gb	Yr amcan fyddai seilio cyllid ar angen a nodwyd, gan sicrhau bod bylchau mewn darpariaeth yn cael eu llenwi a bod gwasanaethau yn cael eu cydlynu, gan sicrhau eu hansawdd . 

en-gb	 WS059 Bob Chapman: 
cy-gb	 WS059 Bob Chapman: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	Provision of streamlined administration
cy-gb	f)  trefniadau gweinyddol symlach

en-gb	3.65 At the same time, administration should be streamlined to avoid funds being absorbed by overheads. 
cy-gb	3.65 Ar yr un pryd, dylai trefniadau gweinyddol fod yn symlach er mwyn osgoi sefyllfa lle mae cyllid yn cael ei lyncu gan orbenion. 

en-gb	In engagement meetings across Wales, we received evidence of complaints about the bureaucracy of the Legal Aid Agency. 
cy-gb	Mewn cyfarfodydd ymgysylltu ledled Cymru, cawsom dystiolaeth o gwynion am fiwrocratiaeth yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol. 

en-gb	The Public Law Project in their submission noted that, despite the significant legal aid cuts, the administrative budget for the Legal Aid Agency increased every year from 2012 until 2017 . 
cy-gb	Nododd y Public Law Project yn ei sylwadau, er gwaethaf y toriadau sylweddol mewn cymorth cyfreithiol, fod cyllideb weinyddol yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol wedi cynyddu bob blwyddyn rhwng 2012 a 2017 . 

en-gb	The Legal Aid Agency’s administrative running costs in 2018-19 were £86.7 million. This was nearly as much as the agency’s expenditure of £97.9 million on legal advice and assistance . 
cy-gb	Costau rhedeg gweinyddol yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol yn 2018-19 oedd £86.7 miliwn, sef bron cymaint â gwariant yr asiantaeth ar gyngor a chynhorthwy cyfreithiol, sef £97.9 miliwn . 

en-gb	Any system for Wales would need to channel as high a proportion as possible of its resources to front line services. 
cy-gb	Byddai angen i unrhyw system yng Nghymru sianelu cymaint o'i hadnoddau â phosibl at wasanaethau rheng flaen. 

en-gb	 WS130 Public Law Project: 
cy-gb	 WS130 Public Law Project: 

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	 Legal Aid Agency (2019) Annual Reports and accounts 2018-19 : 
cy-gb	 Yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol (2019) Annual Reports and Accounts 2018-19 :

en-gb	22. 
cy-gb	22. 

en-gb	the way forward 
cy-gb	g)  y ffordd ymlaen 

en-gb	3.66 There is a need in Wales for a clear strategy to bring together the funding streams for legal aid and the third sector advice and assistance provision. 
cy-gb	3.66 Mae angen strategaeth glir yng Nghymru er mwyn dwyn ynghyd y ffrydiau cyllido ar gyfer cymorth cyfreithiol a gwasanaethau cynghori a chynhorthwy a ddarperir gan y trydydd sector. 

en-gb	The strategy should be driven by an independent body that would ensure that there is no gap in provision and that the funding is sustainable. 
cy-gb	Dylai'r strategaeth gael ei llywio gan gorff annibynnol a fyddai'n sicrhau nad oes unrhyw fwlch mewn darpariaeth a bod y cyllid yn gynaliadwy. 

en-gb	It should be designed to meet the needs of the people of Wales and deliver fairly and equitably across Wales. 
cy-gb	Dylai gael ei llunio i ddiwallu anghenion pobl Cymru a sicrhau tegwch ledled Cymru. 

en-gb	It should  take into account future developments such as those we refer to in  relation to ombudsmen at paragraph 5.57.  
cy-gb	Dylai ystyried datblygiadau yn y dyfodol megis y rhai y cyfeiriwn atynt mewn perthynas ag ombwdsmyn ym mharagraff 5.57.  

en-gb	As part of that strategy we  would expect: 
cy-gb	Fel rhan o'r strategaeth honno byddem yn disgwyl y canlynol: 

en-gb	3.66.1 
cy-gb	3.66.1 

en-gb	A quality framework to be delivered which would combine standards of quality with a proportionate approach to allow small providers to be included. 
cy-gb	Dylid cyflwyno fframwaith ansawdd a fyddai'n cyfuno safonau ansawdd â dull cymesur o gynnwys darparwyr bach. 

en-gb	3.66.2 
cy-gb	3.66.2 

en-gb	The independent body to assist in raising charitable funds  in addition to administering public funds to provide core  long-term funding and monitoring progress. 
cy-gb	Dylai'r corff annibynnol helpu i godi arian elusennol yn ogystal â gweinyddu arian cyhoeddus er mwyn darparu cyllid hirdymor craidd a monitro cynnydd. 

en-gb	3.66.3 
cy-gb	3.66.3 

en-gb	The promotion and awareness raising of available advice and support, prioritising outreach to connect particularly with disabled people, people with mental health issues, people  with learning difficulties, people in crisis, people whose  first language is not English or Welsh and people who are  digitally excluded.
cy-gb	Dylid mynd ati i hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth o'r cyngor a'r cymorth sydd ar gael, gan flaenoriaethu allgymorth i gysylltu'n benodol â phobl anabl, pobl â phroblemau iechyd meddwl, pobl ag anawsterau dysgu, pobl mewn argyfwng, pobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf  a phobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol.

en-gb	3.66.4 
cy-gb	3.66.4 

en-gb	The Support Through Court should be expanded so it is available at all courts and tribunals in Wales. 
cy-gb	Dylid ehangu Support Through Court er mwyn sicrhau ei bod ar gael mewn llysoedd a thribiwnlysoedd ledled Cymru.  

en-gb	We recommend: 
cy-gb	Argymhellwn y canlynol:

en-gb	the funding for legal aid and for the third sector providing advice and assistance should be brought together in Wales to form a single fund under the strategic direction of an independent body. 
cy-gb	Dylai'r cyllid ar gyfer cymorth cyfreithiol a'r trydydd sector sy'n rhoi cyngor a chynhorthwy gael ei ddwyn ynghyd yng nghymru i ffurfio un gronfa o dan gyfeiriad strategol corff annibynnol. 

en-gb	support through Court should be expanded so that there is availability at courts and tribunals across Wales.
cy-gb	Dylid ehangu support through Court er mwyn sicrhau ei bod ar gael mewn llysoedd a thribiwnlysoedd ledled Cymru.

en-gb	Part 3: 
cy-gb	Rhan 3: 

en-gb	Criminal legal aid 
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol 

en-gb	1. the scope 
cy-gb	1. y cwmpas 

en-gb	3.67 The criteria for who is eligible for criminal legal aid in England and Wales are set out in LASPO. 
cy-gb	3.67 Nodir y meini prawf ar gyfer pwy sy'n gymwys i gael cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru a Lloegr yn y Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr. 

en-gb	Whether an individual is eligible depends first on a means test 333  and second, an interests of justice test which concerns the merits and seriousness of the case. 
cy-gb	Mae p'un a yw unigolyn yn gymwys yn dibynnu'n gyntaf ar brawf modd 333  ac yn ail ar brawf er budd cyfiawnder sy'n ymwneud â theilyngdod a difrifoldeb yr achos. 

en-gb	Crown Court trials are deemed to automatically satisfy this test. 
cy-gb	Tybir bod treialon yn Llys y Goron yn bodloni'r prawf hwn yn awtomatig. 

en-gb	Transform Justice conclude that in practice this means that defendants in the Magistrates’ Court will not usually receive legal aid for non-imprisonable offences 334 .
cy-gb	Daw Transform Justice i'r casgliad bod hyn, yn ymarferol, yn golygu na fydd diffynyddion yn y Llys Ynadon fel arfer yn cael cymorth cyfreithiol am droseddau na ellir rhoi dedfryd o garchar ar eu cyfer 334 .

en-gb	2. the expenditure and adequacy 
cy-gb	2. Gwariant a digonolrwydd  

en-gb	3.68 
cy-gb	3.68 

en-gb	The total expenditure on criminal legal aid in England and Wales fell from £1,045 million in 2011-12 (£1,177 million in 2018-19 prices) to £873 million in 2018-19 335 , a real terms reduction of nearly 26%. 
cy-gb	Gostyngodd cyfanswm y gwariant ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru a Lloegr o £1,045 miliwn yn 2011-12 (£1,177 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £873 miliwn yn 2018-19 335 , sef gostyngiad o bron 26% mewn termau real. 

en-gb	In Wales, for the period 2011-12 to 2018-19, it reduced from £48.44 million (£54.65 million in 2018-19 prices) to £36.10 million, a real terms reduction of nearly 34%. 
cy-gb	Yng Nghymru, ar gyfer y cyfnod 2011-12 i 201819, gostyngodd o £48.44 miliwn (£54.65 miliwn yn ôl prisiau 2018-19) i £36.10 miliwn, sef gostyngiad o bron 34% mewn termau real. 

en-gb	Criminal legal aid expenditure in Wales by category for the period 2011-12 to 2018-19 is set out in Figure 11.
cy-gb	Nodir gwariant ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru yn ôl categori ar gyfer y cyfnod 2011-12 i 2018-19 yn Ffigur 11.

en-gb	333 
cy-gb	333 

en-gb	For the Magistrates and Crown Court, an annual household disposable income of over £12,475 will be means tested. 
cy-gb	Ar gyfer y Llys Ynadon a Llys y Goron, bydd incwm gwario blynyddol aelwyd o fwy na £12,475 yn destun prawf modd. 

en-gb	For the Magistrates’ Court, a person is not eligible for legal aid if they have an annual household disposable income of more than £22,325. 
cy-gb	Ar gyfer y Llys Ynadon, nid yw person yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol os yw incwm gwario blynyddol ei aelwyd yn fwy na £22,325. 

en-gb	For a Crown Court trial, an annual household disposable income of £37,500 or more will not be eligible for legal aid.
cy-gb	Ar gyfer treial yn Llys y Goron, ni fydd incwm gwario blynyddol aelwyd o £37,500 neu fwy yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol.

en-gb	334 
cy-gb	334 

en-gb	Transform Justice (2016) Justice denied? 
cy-gb	Transform Justice (2016) Justice denied? 

en-gb	The experience of unrepresented defendants in the criminal courts .
cy-gb	The experience of unrepresented defendants in the criminal courts .

en-gb	335  See Figure 4 at paragraph 3.11 .
cy-gb	335  Gweler Ffigur 4 ym mharagraff 3.11.

en-gb	Figure 11
cy-gb	ffigur 11

en-gb	Criminal legal aid in Wales 2011-12 to 2018-19
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol yng nghymru 2011-12 i 2018-19

en-gb	 op cit n. 
cy-gb	 op cit n. 

en-gb	194. 
cy-gb	194. 

en-gb	Criminal legal aid by category (£millions)
cy-gb	Cymorth cyfreithiol troseddol yn ôl categori (£Miliynau)

en-gb	2011-12
cy-gb	2011-12

en-gb	2012-13 2013-14 2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19
cy-gb	2012-13 2013-14 2014-15 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19

en-gb	Work undertaken at the police  21.70 station and Magistrates’ 
cy-gb	Gwaith yng ngorsaf yr  21.70 heddlu a'r Llys 

en-gb	Court
cy-gb	Ynadon

en-gb	20.54
cy-gb	20.54

en-gb	20.05
cy-gb	20.05

en-gb	17.61
cy-gb	17.61

en-gb	15.42
cy-gb	15.42

en-gb	15.46
cy-gb	15.46

en-gb	14.78
cy-gb	14.78

en-gb	14.79
cy-gb	14.79

en-gb	Work undertaken in the Crown Court by solicitors as litigators in preparation and assistance in court
cy-gb	Gwaith yn Llys y Goron gan gyfreithwyr fel ymgyfreithwyr wrth baratoi a chynorthwyo yn y llys

en-gb	12.37
cy-gb	12.37

en-gb	10.78
cy-gb	10.78

en-gb	12.98
cy-gb	12.98

en-gb	16.21
cy-gb	16.21

en-gb	12.90
cy-gb	12.90

en-gb	13.62
cy-gb	13.62

en-gb	15.56
cy-gb	15.56

en-gb	Work undertaken in the Crown Court by advocates
cy-gb	Gwaith yn Llys y Goron gan eiriolwyr

en-gb	7.74
cy-gb	7.74

en-gb	6.43
cy-gb	6.43

en-gb	6.78
cy-gb	6.78

en-gb	7.04
cy-gb	7.04

en-gb	6.50
cy-gb	6.50

en-gb	6.18
cy-gb	6.18

en-gb	5.55
cy-gb	5.55

en-gb	Long-running cases in the Crown Court and cases in the higher courts
cy-gb	Achosion hir yn Llys y Goron ac achosion yn yr uwch lysoedd

en-gb	1.14
cy-gb	1.14

en-gb	1.20
cy-gb	1.20

en-gb	0.73
cy-gb	0.73

en-gb	0.01
cy-gb	0.01

en-gb	0.00
cy-gb	0.00

en-gb	0.00
cy-gb	0.00

en-gb	0.20
cy-gb	0.20

en-gb	total
cy-gb	Cyfanswm 

en-gb	48.44
cy-gb	48.44

en-gb	41.79
cy-gb	41.79

en-gb	38.46
cy-gb	38.46

en-gb	38.10
cy-gb	38.10

en-gb	38.68
cy-gb	38.68

en-gb	34.86
cy-gb	34.86

en-gb	34.58
cy-gb	34.58

en-gb	36.10
cy-gb	36.10

en-gb	3.69 The decline in expenditure in Wales has had a severe impact on the availability of publicly funded criminal legal aid in Wales which has a much smaller part of the available funding than it had in 2011-12. 
cy-gb	3.69 Mae'r gostyngiad mewn gwariant yng Nghymru wedi cael effaith ddifrifol ar y cymorth cyfreithiol troseddol a ariennir yn gyhoeddus sydd ar gael yng Nghymru sydd wedi cael rhan lawer llai o'r arian sydd ar gael nag a gafodd yn 2011-12. 

en-gb	This cannot be justified by the argument that criminal legal aid is demand led and that there are more large scale cases in England. 
cy-gb	Ni ellir cyfiawnhau hyn drwy ddweud  y rhoddir cymorth cyfreithiol troseddol yn ôl y galw a bod mwy o achosion mawr yn Lloegr. 

en-gb	The differential reduction is too severe for that. 
cy-gb	Mae'r gwahaniaeth yn y gostyngiad yn rhy fawr am hynny. 

en-gb	3. the number of lawyers providing criminal legal aid
cy-gb	3. nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol

en-gb	3.70 Wales has seen a drop in the number of criminal legal aid providers between 2011 and 2019. 
cy-gb	3.70  Bu gostyngiad yn nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru rhwng 2011 a 2019. 

en-gb	Figure 12 shows those who have a contract to provide advocacy and those who have a contract as litigators to prepare cases for the Crown Court and assist in that Court. 
cy-gb	Dengys Ffigur 12 y rhai sydd â chontract i ddarparu gwasanaeth eiriolaeth a'r rhai sydd â chontract fel ymgyfreithwyr i baratoi achosion ar gyfer Llys y Goron a chynorthwyo yn y Llys hwnnw. 

en-gb	The decline in the number of litigators has been more marked than the decline in the number of advocates, no doubt reflecting the decline in the number of solicitors doing criminal legal aid work. 
cy-gb	Mae'r lleihad yn nifer yr ymgyfreithwyr wedi bod  yn fwy sylweddol na'r lleihad yn nifer yr eiriolwyr, sydd, yn  ddi-os, yn adlewyrchu'r lleihad yn nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol. 

en-gb	200
cy-gb	200

en-gb	180
cy-gb	180

en-gb	160
cy-gb	160

en-gb	140
cy-gb	140

en-gb	120
cy-gb	120

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	20
cy-gb	20

en-gb	40
cy-gb	40

en-gb	60
cy-gb	60

en-gb	80
cy-gb	80

en-gb	100
cy-gb	100

en-gb	LITIGATORS
cy-gb	YMGYFREITHWYR

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2011
cy-gb	2011

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2017
cy-gb	2017

en-gb	2012
cy-gb	2012

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2016
cy-gb	2016

en-gb	2013
cy-gb	2013

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2014
cy-gb	2014

en-gb	2015
cy-gb	2015

en-gb	2018
cy-gb	2018

en-gb	2019
cy-gb	2019

en-gb	ADVOCATES
cy-gb	EIRIOLWYR

en-gb	Figure 12
cy-gb	ffigur 12 

en-gb	Criminal legal aid providers in Wales 2011 to 2019
cy-gb	Darparwyr cymorth cyfreithiol troseddol yng nghymru 2011 i 2019

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Legal Aid Agency 
cy-gb	Yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	Criminal law duty solicitors
cy-gb	Cyfreithwyr cyfraith trosedd ar ddyletswydd 

en-gb	3.71  Any individual detained by the police has the right to a solicitor and advice free of charge. 
cy-gb	3.71  Mae gan unrhyw unigolyn sy'n cael ei gadw yn y ddalfa gan yr heddlu yr hawl i gael cyfreithiwr a chyngor am ddim. 

en-gb	This is the case at any time of day, and regardless of wealth, age or nationality. 
cy-gb	Mae hynny'n wir ar unrhyw adeg ddydd a nos, ac ni waeth beth fo sefyllfa ariannol, oedran na chenedligrwydd yr unigolyn. 

en-gb	This is provided mainly by criminal duty solicitors. 
cy-gb	Darperir hyn yn bennaf gan gyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd. 

en-gb	3.72  In 2019 over 60% of the criminal duty solicitors in Mid and West Wales are aged over 50, and only one is aged under 35. 
cy-gb	3.72  Yn 2019, mae dros 60% o'r cyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd yn y canolbarth a'r gorllewin yn 50 oed neu'n hŷn, a dim ond un sydd o dan 35 oed. 

en-gb	The Law Society points to the fall in fees as a potential reason: 
cy-gb	Mae Cymdeithas y Cyfreithwyr yn cyfeirio at y gostyngiad mewn ffioedd fel rheswm posibl: 

en-gb	fees have seen no increase since 1998 and were cut by 8.75% in 2014 337 . 
cy-gb	nid yw ffioedd wedi cynyddu ers 1998 a chawsant eu torri 8.75% yn 2014 . 

en-gb	Figure 13 details the number of criminal duty solicitors across Wales and the number and percentage of them aged over 50. 
cy-gb	Mae Ffigur 13 yn manylu ar nifer y cyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd ledled Cymru a'r nifer ohonynt a'r ganran sydd dros 50 oed. 

en-gb	The Law Society (2018) Criminal duty solicitors: a looming crisis
cy-gb	 Cymdeithas y Cyfreithwyr (2018) Criminal duty solicitors: a looming crisis.

en-gb	NORTH WALES
cy-gb	GOGLEDD CYMRU

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	PRACTISING 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	DDYLETSWYDD SY’N 

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	YMARFER

en-gb	94
cy-gb	94

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	45
cy-gb	45

en-gb	PERCENTAGE OF 
cy-gb	CANRAN Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	48
cy-gb	48

en-gb	WEST WALES
cy-gb	GORLLEWIN CYMRU

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	PRACTISING 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	DDYLETSWYDD SY’N 

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	YMARFER

en-gb	21
cy-gb	21

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	13
cy-gb	13

en-gb	PERCENTAGE OF 
cy-gb	CANRAN Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	62
cy-gb	62

en-gb	MID WALES
cy-gb	CANOLBARTH CYMRU

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	PRACTISING 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	DDYLETSWYDD SY’N 

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	YMARFER

en-gb	11
cy-gb	11

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	7
cy-gb	7

en-gb	PERCENTAGE OF 
cy-gb	CANRAN Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	64
cy-gb	64

en-gb	SOUTH WALES
cy-gb	DE CYMRU

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	PRACTISING 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	DDYLETSWYDD SY’N 

en-gb	SOLICITORS
cy-gb	YMARFER

en-gb	193
cy-gb	193

en-gb	NUMBER OF 
cy-gb	NIFER Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	94
cy-gb	94

en-gb	PERCENTAGE OF 
cy-gb	CANRAN Y CYFREITHWYR 

en-gb	CRIMINAL DUTY 
cy-gb	TROSEDDOL AR 

en-gb	SOLICITORS OVER 
cy-gb	DDYLETSWYDD SYDD 

en-gb	THE AGE OF 50
cy-gb	DROS 50 OED

en-gb	49
cy-gb	49

en-gb	3.73  In 2017-18 there were only 11 practising criminal duty solicitors in Mid Wales. 
cy-gb	3.73  Yn 2017-18, dim ond 11 o gyfreithwyr troseddol ar ddyletswydd a oedd yn ymarfer yn y canolbarth. 

en-gb	Evidence from some of them referred to significant practical problems given the distances and travel times involved in attending arrests and court hearings . 
cy-gb	Cyfeiriodd tystiolaeth gan rai ohonynt at y problemau ymarferol sylweddol o ystyried y pellteroedd a'r amseroedd teithio dan sylw pan fydd angen bod yn bresennol ar gyfer arestiadau a gwrandawiadau llys 338 . 

en-gb	We consider at paragraphs 8.33  to 8.39  the issues of travel and geography; and at paragraphs 9.34  to 9.51  the routes to qualification into the legal professions. 
cy-gb	Ystyriwn faterion o ran teithio a daearyddiaeth ym mharagraffau 8.33  i 8.39; ac ym mharagraffau 9.34 i 9.51  o ran llwybrau at gymhwyso yn y proffesiynau cyfreithiol. 

en-gb	3.74  The decline in the number of criminal legal aid solicitors has, on the evidence we received, been due to two principal factors: (1) the lower remuneration level of that work compared to other areas in law; and (2) the dearth of new practitioners wishing to do criminal legal aid work . 
cy-gb	3.74  Gellir priodoli'r lleihad yn nifer y cyfreithwyr cymorth cyfreithiol troseddol, yn ôl y dystiolaeth a gyflwynwyd i ni, i ddau brif ffactor (1) lefel cydnabyddiaeth is ar gyfer y gwaith hwnnw o gymharu â meysydd cyfreithiol eraill; a (2) prinder ymarferwyr newydd sydd am wneud gwaith cymorth cyfreithiol troseddol 339 . 

en-gb	Newly qualified solicitors are choosing not to practise in crime and instead are doing other, more remunerative work that is readily available such as family law . 
cy-gb	Mae cyfreithwyr newydd gymhwyso yn dewis peidio ag ymarfer ym maes cyfraith trosedd ac, yn lle hynny, yn gwneud gwaith arall, sy'n talu'n well, sydd ar gael yn hawdd, megis cyfraith teulu 340 .

en-gb	5. the number of lawyers providing criminal legal aid
cy-gb	5. nifer y cyfreithwyr sy'n darparu cymorth cyfreithiol troseddol

en-gb	3.75  Although the main effects of LASPO were to reduce the scope of and eligibility for civil and family legal aid, both the Bar Council and the Criminal Bar Association have highlighted that the unsustainably low fees for criminal legal aid work is a serious problem . 
cy-gb	Er mai prif effeithiau'r Ddeddf Cymorth Cyfreithiol, Dedfrydu a Chosbi Troseddwyr oedd lleihau cwmpas a chymhwysedd cymorth cyfreithiol sifil a theuluol, mae Cyngor y Bar a Chymdeithas y Bar Troseddol wedi nodi bod y ffioedd anghynaliadwy o isel am waith cymorth cyfreithiol troseddol yn broblem ddifrifol 341 . 

en-gb	The Bar Council reiterated its concerns about the significant under-funding of criminal justice in written evidence to us . 
cy-gb	Pwysleisiodd Cyngor y Bar ei bryderon am dangyllido cyfiawnder troseddol yn sylweddol mewn tystiolaeth ysgrifenedig i ni 342 . 

en-gb	Professor Martin Chalkley  has estimated that in England and Wales, Crown Court legal aid defence fees under the Advocates Graduated Fee Scheme reduced by 21% in actual terms in the period 2007 to 2018, implying a total reduction of 45% in real terms. 
cy-gb	Mae'r Athro Martin Chalkley 343  wedi amcangyfrif bod ffioedd amddiffyn cymorth cyfreithiol yn Llys y Goron yng Nghymru a Lloegr o dan y Cynllun Ffioedd Graddedig i Eiriolwyr wedi gostwng 21% mewn termau real yn y cyfnod 2007 i 2018, gan awgrymu bod gostyngiad o 45% i gyd mewn termau real. 

en-gb	In April 2018, the Ministry of Justice implemented a reformed Advocates Graduated Fee Scheme and made amendments to it following a consultation that closed in October 2018. 
cy-gb	Ym mis Ebrill 2018, rhoddodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder Gynllun Ffioedd Graddedig diwygiedig i Eiriolwyr ar waith, gan ei newid yn sgil ymgynghoriad a ddaeth i ben ym mis Hydref 2018. 

en-gb	It is too soon to say what the effect will be on fees since the new scheme pays for cases in a different way.
cy-gb	Mae'n rhy gynnar i ddweud beth fydd yr effaith ar ffioedd gan fod y cynllun newydd yn talu am achosion mewn ffordd wahanol.

en-gb	3.76  Evidence from the Wales & Chester Circuit Bar is that the change  to criminal legal aid has had a detrimental impact on those requiring access to justice and on the sustainability of practice at the  Criminal Bar 344 .
cy-gb	3.76  Yn ôl tystiolaeth gan Far Cylchdaith Cymru a Chaer mae'r newid i gymorth cyfreithiol troseddol wedi cael effaith andwyol ar y rhai y mae angen mynediad at gyfiawnder arnynt ac ar gynaliadwyedd ymarfer yn y Bar Troseddol 344 .

en-gb	6. 
cy-gb	6. 

en-gb	Public Defender service
cy-gb	Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus

en-gb	3.77  The Public Defender Service, to which we referred briefly at paragraph 3.10,  was established in 2001 to provide criminal defence representation by salaried lawyers in the police station, Crown and higher courts in addition to similar services provided by private practitioners. 
cy-gb	3.77  Sefydlwyd y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus, y cyfeiriwn ato'n fras ym mharagraff 3.10 , yn 2001 er mwyn darparu cynrychiolaeth amddiffyn troseddol gan gyfreithwyr cyflogedig yng ngorsaf yr heddlu, yn Llys y Goron ac yn yr uwch lysoedd, yn ogystal â gwasanaethau tebyg a ddarperir gan ymarferwyr preifat. 

en-gb	It has offices in Cheltenham, Darlington, Pontypridd and Swansea. 
cy-gb	Mae ganddo swyddfeydd yn Cheltenham, Darlington, Pontypridd ac Abertawe. 

en-gb	A specialist advocacy team was set up in 2014; the team has around 25 solicitors and barristers, some of whom are Queen’s Counsel. 
cy-gb	Sefydlwyd tîm eiriolaeth arbenigol yn 2014; mae'r tîm yn cynnwys tua 25 o gyfreithwyr a bargyfreithwyr, y mae rhai ohonynt yn Gwnsleriaid y Frenhines. 

en-gb	The Public Defender Service in England and Wales provides free assistance to those arrested or voluntarily attending at police stations but not further on in the proceedings if they do not satisfy the legal aid requirements. 
cy-gb	Mae'r Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr yn rhoi cymorth am ddim i'r rhai sy'n cael eu harestio neu sy'n mynd i orsaf yr heddlu yn wirfoddol ond nid ymhellach ymlaen yn yr achos os nad ydynt yn bodloni'r gofynion o ran cymorth cyfreithiol. 

en-gb	The Service employs 16 people in the Wales offices, and has two advocates who are based in Wales. 
cy-gb	Mae'r Gwasanaeth yn cyflogi 16 o bobl yn y swyddfeydd yng Nghymru, ac mae dau eiriolwr wedi'u lleoli yng Nghymru. 

en-gb	The expenditure for the Pontypridd and Swansea offices in 2018-19 was £995,540, a rise from £871,022  in 2017-18 345 .
cy-gb	Y gwariant ar gyfer y swyddfeydd ym Mhontypridd ac Abertawe yn 2018-19 oedd £995,540, o gymharu ag £871,022 yn 2017-18 345 .

en-gb	3.78 
cy-gb	3.78 

en-gb	In criminal proceedings before the courts, the reduction in legal aid has brought about an increase in the number of people conducting their own cases in court without legal representation as litigants in person 346 . 
cy-gb	Mewn achosion troseddol gerbron y llysoedd, mae'r gostyngiad mewn cymorth cyfreithiol wedi arwain at gynnydd yn nifer y bobl sy'n cynnal eu hachosion eu hunain yn y llys heb gynrychiolaeth gyfreithiol fel ymgyfreithwyr drostynt eu hunain 346 . 

en-gb	In the magistrates’ courts, for example, 20-30% of defendants are unrepresented and at the Crown Court 7% are unrepresented at the first hearing 34 . 
cy-gb	Yn y llysoedd ynadon, er enghraifft, nid oes cynrychiolaeth gan 20-30% o ddiffynyddion ac yn Llys y Goron nid oes cynrychiolaeth gan 7% yn ystod y gwrandawiad cyntaf 34 . 

en-gb	The number of unrepresented defendants in these courts appears to have risen in the last five years despite the eligibility for criminal legal aid remaining the same 348 . 
cy-gb	Ymddengys fod nifer y diffynyddion heb gynrychiolaeth yn y llysoedd hyn wedi cynyddu yn ystod y pum mlynedd diwethaf er bod y cymhwysedd i gael cymorth cyfreithiol troseddol wedi aros yn ddigyfnewid 348 . 

en-gb	Research suggests that most of those in the magistrates’ courts and many of those in the Crown Court do not choose to appear unrepresented but were unable to receive legal aid 349 . 
cy-gb	Awgryma ymchwil nad oedd y rhan fwyaf o'r rhai yn y llysoedd ynadon a llawer o'r rhai yn Llys y Goron wedi dewis peidio ag ymddangos heb gynrychiolaeth ond nad oeddent yn gallu cael  cymorth cyfreithiol 349 . 

en-gb	Litigants in person 
cy-gb	 . ymgyfreithwyr drostynt eu hunain  

en-gb	344 
cy-gb	344 

en-gb	WS010 Wales & Chester Circuit: 
cy-gb	WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	16.
cy-gb	16.

en-gb	345 
cy-gb	345 

en-gb	2018-19 spend was higher due to changes in staffing, and the move of the Pontypridd office to new premises. 
cy-gb	Roedd gwariant 2018-19 yn uwch oherwydd newidiadau staffio, a symud swyddfa Pontypridd i safle newydd. 

en-gb	(Information provided by the Public Defender Service to the Commission).
cy-gb	(Gwybodaeth a roddwyd i'r Comisiwn gan y Gwasanaeth Amddiffynwyr Cyhoeddus).

en-gb	346 
cy-gb	346 

en-gb	WS010 Wales & Chester Circuit: 
cy-gb	WS010 Cylchdaith Cymru a Chaer: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	347 
cy-gb	347 

en-gb	WS007 Transform Justice: 
cy-gb	WS007 Transform Justice: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	348 
cy-gb	348 

en-gb	Ibid: 
cy-gb	Ibid: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	8. 
cy-gb	8. 

en-gb	Conclusions and recommendation 
cy-gb	Casgliadau ac argymhelliad  

en-gb	3.79 
cy-gb	3.79 

en-gb	We have examined the provision of criminal legal aid in both Scotland and Northern Ireland. 
cy-gb	Rydym wedi ystyried y ffordd y darperir cymorth cyfreithiol troseddol yn yr Alban ac yng Ngogledd Iwerddon. 

en-gb	3.80 
cy-gb	3.80 

en-gb	In Scotland, eligibility criteria for criminal legal aid includes a means test for initial advice and assistance and also for representation in more serious cases. 
cy-gb	Yn yr Alban, mae meini prawf cymhwysedd ar gyfer cymorth cyfreithiol troseddol yn cynnwys prawf modd ar gyfer cyngor a chynhorthwy cychwynnol a hefyd gynrychiolaeth mewn achosion mwy difrifol. 

en-gb	Representation in less serious cases entails both a means and merits test. 
cy-gb	Mae cynrychiolaeth mewn achosion llai difrifol yn gofyn am brawf modd a theilyngdod. 

en-gb	The means test includes an assessment of whether meeting the expense of a case would mean ‘undue’ hardship for the accused or their dependants. 
cy-gb	Mae'r prawf modd yn cynnwys asesiad o b'un a fyddai talu cost achos yn golygu caledi 'gormodol' i'r cyhuddedig neu ddibynyddion. 

en-gb	The merits test is an assessment of whether it is in the interests of justice for the accused to be legally represented. 
cy-gb	Mae'r prawf teilyngdod yn asesu p'un a yw er budd cyfiawnder i'r cyhuddedig gael cynrychiolaeth gyfreithiol. 

en-gb	The Scottish Legal Aid Board administers and grants criminal legal aid in the great majority of cases (97% in 2017-18).
cy-gb	Mae Bwrdd Cymorth Cyfreithiol yr Alban yn gweinyddu ac yn rhoi cymorth cyfreithiol troseddol yn y mwyafrif helaeth o achosion (97% yn 2017-18).

en-gb	3.81 
cy-gb	3.81 

en-gb	Scotland has a slightly smaller per capita expenditure on legal aid than England and Wales yet a greater percentage of the population is eligible to receive legal aid 350 . 
cy-gb	Mae gwariant y pen ar gymorth cyfreithiol yn yr Alban ychydig yn is nag ydyw yng Nghymru a Lloegr ond eto mae canran fwy o'r boblogaeth yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol 350 . 

en-gb	In Scotland in 2017-18, 93% of applications for legal aid for advice and assistance and for proceedings in less serious cases were granted, and for more serious offences 92% of applications were granted 351 . 
cy-gb	Yn yr Alban yn 2017-18, cafodd 93% o geisiadau am gymorth cyfreithiol ar gyfer cyngor a chynhorthwy ac mewn achosion llai difrifol eu cymeradwyo, ac ar gyfer troseddau mwy difrifol cafodd 92% o geisiadau eu cymeradwyo 351 . 

en-gb	We consider that the current criminal legal aid budget in Wales can be used more effectively to resource a reformed criminal legal system in Wales. 
cy-gb	Rydym o'r farn y gellir defnyddio'r gyllideb cymorth cyfreithiol troseddol bresennol yng Nghymru yn fwy effeithiol er mwyn darparu adnoddau ar gyfer system gyfreithiol droseddol ddiwygiedig yng Nghymru. 

en-gb	3.82 
cy-gb	3.82 

en-gb	In Northern Ireland, the criminal legal aid expenditure 352  per capita is higher than in England and Wales, probably for historical reasons 353 . 
cy-gb	Yng Ngogledd Iwerddon, mae gwariant y pen ar gymorth cyfreithiol troseddol 352  yn uwch nag ydyw yng Nghymru a Lloegr, am resymau hanesyddol fwy na thebyg 353 . 

en-gb	The position is that the court grants criminal legal aid. 
cy-gb	Y llysoedd sy'n rhoi cymorth cyfreithiol troseddol. 

en-gb	The eligibility criteria are: 
cy-gb	Y meini prawf cymhwysedd yw: 

en-gb	does the defendant have enough income to pay for their defence; and is it in the interests of justice for the defendant to receive legal aid.
cy-gb	a oes gan y diffynnydd ddigon o incwm i dalu am ei amddiffyniad; ac a yw er budd cyfiawnder  bod y diffynnydd yn cael cymorth cyfreithiol.

en-gb	Many jurisdictions, including the Nordic nations, have a public defender service which provides legal representation in criminal cases. 
cy-gb	Mae gan lawer o awdurdodaethau, gan gynnwys y gwledydd Nordig, wasanaeth amddiffyn cyhoeddus sy'n darparu cynrychiolaeth gyfreithiol mewn achosion troseddol. 

en-gb	Most of the Nordic public defence attorney schemes are administered by the court and provided almost entirely by private practitioners, not stateemployed lawyers. 
cy-gb	Caiff y rhan fwyaf o'r cynlluniau cyfreithwyr amddiffyn cyhoeddus yn y gwledydd Nordig eu gweinyddu gan y llys a'u darparu bron yn gyfan gwbl gan ymarferwyr preifat, yn hytrach na chyfreithwyr a gyflogir gan y wladwriaeth. 

en-gb	The exception is Finland where there are public legal aid attorneys as well as private practitioners able to act as public 
cy-gb	Yr eithriad yw'r Ffindir lle mae cyfreithwyr cymorth cyfreithiol cyhoeddus yn ogystal ag ymarferwyr preifat yn gallu gweithredu fel amddiffynwyr cyhoeddus. 

en-gb	In 2018-19, the Legal Services Agency Northern Ireland spent £46.46 million on criminal legal aid (Legal Services Agency Northern Ireland (2019) Annual Report 2018-19 ) .
cy-gb	Yn 2018-19, gwariodd Asiantaeth Gwasanaethau Cyfreithiol Gogledd Iwerddon £46.46 miliwn ar gymorth cyfreithiol troseddol (Asiantaeth Gwasanaethau Cyfreithiol Gogledd Iwerddon (2019) Annual Report 2018-19 ) .

en-gb	353  OE015 Professor Alan Paterson: 
cy-gb	353 OE015 Yr Athro Alan Paterson: 

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	Where the accused is facing a criminal charge which may attract a potential sanction of some severity, public defender schemes tend not to be means tested (in part because in some of them, accused persons may not represent themselves). 
cy-gb	Lle bydd y sawl a gyhuddwyd yn wynebu cyhuddiad troseddol a all esgor ar gosb ddifrifol, ni fydd cynlluniau amddiffyn cyhoeddus yn seiliedig ar brawf modd fel arfer (yn rhannol oherwydd, mewn rhai ohonynt, na chaiff unigolion sydd wedi'u cyhuddo gynrychioli eu hunain). 

en-gb	Providing criminal legal representation in such cases on a non-means tested basis appears more consistent with the view that the right to a defence (innocent until proven guilty) is a fundamental right rather than a means dependent benefit and must be treated as a key tenet of access to justice. 
cy-gb	Mae darparu cynrychiolaeth gyfreithiol droseddol mewn achosion o'r fath lle nad yw'n seiliedig ar brawf modd yn ymddangos yn fwy cyson â'r farn bod yr hawl i amddiffyniad (bod rhywun yn ddieuog hyd nes ei fod yn cael ei brofi'n euog) yn hawl sylfaenol yn hytrach na budd sy'n dibynnu ar fodd a bod yn rhaid iddi gael ei thrin fel un o brif egwyddorion mynediad at gyfiawnder. 

en-gb	Defendants found guilty may however be liable to repay defence costs, usually subject to their means . 
cy-gb	Fodd bynnag, gall diffynyddion a gafwyd yn euog fod  yn atebol am ad-dalu costau amddiffyn, fel arfer yn dibynnu ar eu  sefyllfa ariannol 354 . 

en-gb	3.84 We consider that the typical approaches of the Nordic nations accords better with creating a fair and just society in Wales and that a system based on those approaches with legal aid administered by the courts is one that is better suited to assisting those accused of crime. 
cy-gb	 Rydym o'r farn bod y dulliau gweithredu nodweddiadol a geir yn y gwledydd Nordig yn cyd-fynd yn well â chreu cymdeithas deg a chyfiawn yng Nghymru a bod system sy'n seiliedig ar y dulliau hynny lle y gweinyddir cymorth cyfreithiol gan y llysoedd yn un sy'n fwy addas i helpu'r rhai sydd wedi'u cyhuddo o drosedd. 

en-gb	We consider:
cy-gb	Rydym o'r farn:

en-gb	3.84.1  the method of providing criminal legal aid should be reformed so that legal aid solicitors, both salaried and private practitioners, are readily available at the point of arrest in the rural and post-industrial areas of Wales; and
cy-gb	3.84.1  y dylai'r dull o roi cymorth cyfreithiol troseddol gael ei ddiwygio fel bod cyfreithwyr cymorth cyfreithiol, yn rhai cyflogedig ac yn ymarferwyr preifat, ar gael yn hawdd ar adeg arestio yn ardaloedd gwledig ac ôl-ddiwydiannol Cymru; 

en-gb	3.84.2  a public defence scheme for legal representation in court in non-trivial cases akin to the typical approaches adopted in Nordic nations (with practitioners more widely distributed across Wales and services free at the point of access) would provide a model for better and fairer access to justice for those facing criminal prosecution compared with the current model of criminal legal aid.
cy-gb	3.84.2  y byddai cynllun amddiffyn cyhoeddus ar gyfer cynrychiolaeth gyfreithiol yn y llys mewn achosion nad ydynt yn rhai bychain sy'n debyg i'r hyn a fabwysiadwyd yn y gwledydd Nordig (gydag ymarferwyr wedi'u dosbarthu'n ehangach ledled Cymru a gwasanaethau am ddim ar adeg mynediad) yn cynnig model sy'n rhoi mynediad gwell a thecach at gyfiawnder i'r rhai sy'n wynebu erlyniad troseddol o gymharu â'r model presennol o gymorth cyfreithiol troseddol.

en-gb	We recommend: 
cy-gb	Argymhellwn y canlynol:

en-gb	Criminal legal aid policy and delivery should be designed in Wales to meet needs across Wales and based on the approaches to public defender schemes adopted by the nordic nations.
cy-gb	Dylai polisi cymorth cyfreithiol troseddol a'r broses o'i roi ar waith gael eu llunio yng nghymru er mwyn diwallu anghenion ledled Cymru a bod yn seiliedig ar y ffordd y rhoddir cynlluniau amddiffyn cyhoeddus ar waith yn y gwledydd nordig.

en-gb	CHAPTER 4
cy-gb	PENNOD 4 

en-gb	Criminal justice: 
cy-gb	Cyfiawnder troseddol: 

en-gb	reducing crime and 
cy-gb	gostwng troseddu a 

en-gb	promoting rehabilitation  
cy-gb	hyrwyddo adsefydlu

en-gb	134
cy-gb	138

en-gb	4.  
cy-gb	4.  

en-gb	Introduction
cy-gb	Cyflwyniad

en-gb	4.1  The criminal justice system is a term commonly used to describe the main bodies that are involved in the administration of the criminal law – the police forces, Crown Prosecution Service, courts, prisons and probation services. 
cy-gb	4.1  Mae'r system cyfiawnder troseddol yn derm a ddefnyddir yn gyffredin i ddisgrifio'r prif gyrff sy'n gysylltiedig â gweinyddu'r gyfraith droseddol - yr heddluoedd, Gwasanaeth Erlyn y Goron, llysoedd, a'r gwasanaeth carchardai a phrawf. 

en-gb	It is not a system in the ordinary sense of the word as each body has its specific responsibilities and the courts are completely independent of the other bodies. 
cy-gb	Nid yw'n system yng ngwir ystyr y gair gan fod gan bob corff ei gyfrifoldebau penodol ei hun ac mae'r llysoedd yn llwyr annibynnol ar y cyrff eraill. 

en-gb	Although lawyers who represent those accused of crime are an essential part of the delivery of criminal justice, they are not commonly thought of as part of the criminal justice system. 
cy-gb	Er bod cyfreithwyr sy'n cynrychioli'r rhai a gyhuddir o drosedd yn rhan hanfodol o gyflwyno'r system cyfiawnder troseddol, ni chânt eu hystyried fel arfer yn rhan o'r system honno. 

en-gb	The focus of this Chapter is the way in which the system should align with devolved areas which we have outlined at paragraph 2.31  and operate to reduce crime and promote rehabilitation. 
cy-gb	Ffocws y Bennod hon yw'r ffordd y dylai'r system gyd-fynd â meysydd datganoledig a amlinellwyd gennym ym mharagraff 2.31  a gweithredu i ostwng troseddu a hyrwyddo adsefydlu. 

en-gb	We have already considered criminal legal aid at paragraphs  3.67  to 3.84.
cy-gb	Rydym eisoes wedi ystyried cymorth cyfreithiol troseddol ym mharagraffau 3.67  i 3.84.

en-gb	4.2  Part 1 of this Chapter discusses the complex division of government responsibility and funding. 
cy-gb	4.2  Mae Rhan 1 o'r bennod hon yn trafod y rhaniad cymhleth rhwng cyfrifoldeb a chyllid y llywodraeth. 

en-gb	Part 2 explores the position of victims of crime and what can be done to improve their position. 
cy-gb	Mae Rhan 2 yn ymchwilio i sefyllfa dioddefwyr troseddau a'r hyn y gellir ei wneud i wella eu sefyllfa. 

en-gb	Part 3 discusses Black, Asian and Minority Ethnic people in the criminal justice system. 
cy-gb	Mae Rhan 3 yn trafod pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn y system cyfiawnder troseddol. 

en-gb	Part 4 explores the role of the police. 
cy-gb	Mae Rhan 4 yn ystyried rôl yr heddlu. 

en-gb	Part 5 sets out the role of the CPS and courts. 
cy-gb	Mae Rhan 5 yn nodi rôl Gwasanaeth Erlyn y Goron a'r llysoedd. 

en-gb	Part 6 sets out the position on youth justice, probation and imprisonment, the need for a whole system approach and a review of sentencing policy. 
cy-gb	Mae Rhan 6 yn nodi'r sefyllfa o ran cyfiawnder ieuenctid, y gwasanaeth prawf a charcharu, yr angen am ddull system gyfan o weithredu ac adolygiad o'r polisi dedfrydu. 

en-gb	4.3  Six important factors shape the context in which the organisations involved in criminal justice operate and influence how they perform their respective roles in reducing crime and promoting rehabilitation. 
cy-gb	4.3  Mae chwe ffactor pwysig yn llunio'r cyd-destun y mae'r sefydliadau sy'n ymwneud â chyfiawnder troseddol yn gweithredu ynddo ac yn dylanwadu ar y modd y maent yn cyflawni eu priod rolau wrth ostwng troseddu a hyrwyddo adsefydlu. 

en-gb	4.3.1  If criminal justice is to be effective, most particularly its treatment of victims, in policing and in the administration of the sentences of the courts (the principal role of the prison and probation services), it must be closely integrated with services which are the responsibility of other parts of local, devolved and central government – for example, health, drug and alcohol misuse, housing, education, employment, accessing benefits and managing debt and other welfare services. 
cy-gb	4.3.1  Er mwyn i gyfiawnder troseddol fod yn effeithiol, yn enwedig o ran y ffordd y mae'n trin dioddefwyr, wrth blismona a gweinyddu dedfrydau'r carchardai (prif rôl y gwasanaeth carchardai a phrawf), rhaid iddo gael ei integreiddio'n agos â gwasanaethau y mae rhannau eraill o lywodraeth leol, ddatganoledig a chanolog yn gyfrifol amdanynt – er enghraifft, iechyd, camddefnyddio cyffuriau ac alcohol, tai, addysg, cyflogaeth, cael budd-daliadau a rheoli dyledion a gwasanaethau lles eraill. 

en-gb	This integration needs to overcome the difficulties which organisational structures and cultures inevitably create . 
cy-gb	Mae angen i'r integreiddio hwn oresgyn yr anawsterau y mae strwythurau sefydliadol a diwylliannau yn anochel yn eu creu . 

en-gb	 WS175 Health Minister: 
cy-gb	 WS175 Y Gweinidog Iechyd: 

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	4.3.2  The nature of the current devolution scheme for Wales affects most aspects of the system. 
cy-gb	4.3.2  Mae natur trefn ddatganoli bresennol Cymru yn effeithio ar y rhan fwyaf o'r agweddau ar y system. 

en-gb	The retention of policy responsibility by the UK Government for the police, CPS, the courts and the prison and probation services means there are more interfaces between bodies accountable to different governments than is the case elsewhere in the UK. 
cy-gb	Mae'r ffaith bod Llywodraeth y DU dal i fod yn gyfrifol am faterion polisi ym meysydd yr heddlu, Gwasanaeth Erlyn y Goron, y llysoedd a'r gwasanaeth carchardai a phrawf, yn golygu bod mwy o ryngwynebau rhwng cyrff sy'n atebol i lywodraethau gwahanol nag sy'n wir am unrhyw le arall yn y DU. 

en-gb	These are most pronounced in areas where there is a natural overlap between matters over which the Welsh Government has competence and those over which the UK Government has retained responsibility. 
cy-gb	Mae'r rhain yn fwyaf amlwg mewn ardaloedd lle mae gorgyffwrdd naturiol rhwng materion y mae gan Lywodraeth Cymru gymhwysedd  drostynt a'r rhai y mae Llywodraeth y DU yn dal i fod yn  gyfrifol amdanynt. 

en-gb	4.3.3  The Welsh Government makes a substantial contribution to the criminal justice system without having a say on criminal justice policy (save in limited areas ) or on expenditure or how resources could be used more effectively to create a better overall system. 
cy-gb	4.3.3  Gwna Llywodraeth Cymru gyfraniad sylweddol i'r system cyfiawnder troseddol heb leisio barn ar y polisi cyfiawnder troseddol (ar wahân i feysydd cyfyngedig ) nac ar wariant na'r modd y gellid defnyddio adnoddau yn fwy effeithiol i greu system well yn gyffredinol. 

en-gb	 For example youth justice para 4.179 .
cy-gb	 Er enghraifft cyfiawnder ieuenctid para 4.179. 

en-gb	4.3.4  The different focus and ambition of UK and Welsh legislation and government policies has exacerbated the problem. 
cy-gb	4.3.4  Mae ffocws ac uchelgais gwahanol polisïau a deddfwriaeth y DU a Chymru wedi gwaethygu'r broblem. 

en-gb	In Wales, the emphasis has been on devising policies and directing funds to tackle social injustice and exclusion and to foster an environment which should reduce the causes of crime. 
cy-gb	Yng Nghymru, bu'r pwyslais ar lunio polisïau a defnyddio arian i fynd i'r afael ag anghyfiawnder cymdeithasol ac allgáu, a meithrin amgylchedd a ddylai leihau achosion troseddau. 

en-gb	One example of this is the drive to address the consequences of Adverse Childhood Experiences to which we refer in more detail at paragraphs 4.15,  4.203  and following. 
cy-gb	Un enghraifft o hyn yw'r ymgyrch i fynd i'r afael â chanlyniadau Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod y cyfeiriwn atynt yn fanylach ym mharagraffau 4.15 , 4.203 ac wedi hynny. 

en-gb	Another example is the specific programmes in Wales designed to tackle domestic abuse . 
cy-gb	Enghraifft arall yw'r rhaglenni penodol yng Nghymru a luniwyd i fynd i'r afael â cham-drin domestig . 

en-gb	Para 4.9.
cy-gb	Para 4.9.

en-gb	4.3.5  The UK Government has failed to achieve any sustained reform of prisons and probation as we set out at paragraphs 4.199  and following.
cy-gb	4.3.5  Mae Llywodraeth y Du wedi methu â diwygio'r gwasanaeth carchardai a phrawf mewn modd cynaledig fel y nodwn ym mharagraff 4.199  ac wedi hynny.

en-gb	4.3.6  The UK Government has made significant cuts to the funds provided for criminal justice and the effect on Wales has been severe.
cy-gb	4.3.6  Mae Llywodraeth y DU wedi gwneud toriadau sylweddol i'r arian a ddarperir ar gyfer cyfiawnder troseddol ac mae'r effaith ar Gymru wedi bod yn ddifrifol.

en-gb	Part 1: 
cy-gb	Rhan 1: 

en-gb	the complex division of government responsibility and funding
cy-gb	y rhaniad cymhleth rhwng cyfrifoldeb a chyllid y llywodraeth

en-gb	1. the overall complexity of criminal justice policy and organisation
cy-gb	1. Cymhlethdod cyffredinol polisi cyfiawnder troseddol  a'i drefniadaeth

en-gb	4.4  Any criminal justice system is complex because of various different interests that have to be accommodated within the system. 
cy-gb	4.4  Mae unrhyw system cyfiawnder troseddol yn gymhleth oherwydd y buddiannau gwahanol amrywiol y mae'n rhaid ymdrin â hwy o fewn y system. 

en-gb	The complexity in Wales is significantly increased because of the joint responsibilities of the UK Government, the Welsh Government and local authorities for criminal justice. 
cy-gb	Mae'r cymhlethdod yng Nghymru yn fwy o lawer oherwydd cydgyfrifoldebau Llywodraeth y DU, Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol am gyfiawnder troseddol. 

en-gb	Figure 14 illustrates the complexity by showing the number of committees, boards and other groups that exist in Wales on a wide range of matters relating to justice policy, operations and delivery. 
cy-gb	Dengys Ffigur 14 y cymhlethdod drwy ddangos nifer y pwyllgorau, y byrddau a'r grwpiau eraill sy'n bodoli yng Nghymru ar ystod eang o faterion yn ymwneud â pholisi, gweithredu a chyflawni cyfiawnder. 

en-gb	Primarily, these committees and bodies are concerned with criminal and social justice and social policy matters. 
cy-gb	Yn bennaf, mae'r pwyllgorau a'r cyrff hyn yn ymwneud â chyfiawnder troseddol a chymdeithasol a materion polisi cymdeithasol. 

en-gb	Figure 14 differentiates between those that are led by UK Government officials (left hand side) and Welsh Government officials (right hand side). 
cy-gb	Mae Ffigur 14 yn dangos y gwahaniaeth rhwng y rhai a arweinir gan swyddogion Llywodraeth y DU (ochr chwith) a swyddogion Llywodraeth Cymru (ochr dde). 

en-gb	It illustrates how complicated the current devolution scheme makes  the arrangements. 
cy-gb	Mae'n dangos pa mor gymhleth y mae'r drefn ddatganoli bresennol yn gwneud y trefniadau. 

en-gb	Figure 14
cy-gb	ffigur 14

en-gb	Key: 
cy-gb	Allwedd: 

en-gb	the complexity of the justice system in Wales
cy-gb	Cymhlethdod y system gyfiawnder yng nghymru

en-gb	2. uK Government’s role 358  
cy-gb	Rôl Llywodraeth y Du 358  

en-gb	4.5 
cy-gb	4.5 

en-gb	The Home Office has policy responsibility across both England and Wales for reducing crime and action on all forms of crime (serious and organised crime, cybercrime, hate crime, economic crime, knife and gun crime and modern slavery). 
cy-gb	Mae gan y Swyddfa Gartref gyfrifoldeb polisi ledled Cymru a Lloegr am ostwng troseddu a gweithredu ar bob math o drosedd (troseddau difrifol a chyfundrefnol, seiberdroseddu, troseddau casineb, troseddau economaidd, troseddau yn ymwneud â chyllyll a drylliau a chaethwasiaeth fodern). 

en-gb	It leads on civil emergencies and counter terrorism. 
cy-gb	Mae'n arwain ar argyfyngau sifil a gwrthderfysgaeth. 

en-gb	The Home Office leads on overall policy for the 43 police forces in England and Wales, as we explain in more detail in paragraph 4.81 , and for the Fire and Rescue Service in England. 
cy-gb	Mae'r Swyddfa Gartref yn arwain ar bolisi cyffredinol ar gyfer y 43 o heddluoedd yng Nghymru a Lloegr, fel yr eglurwn yn fanylach ym mharagraff 4.81 , ac ar gyfer y Gwasanaeth Tân ac Achub yn Lloegr. 

en-gb	Policy on the legality of drugs and alcohol is a Home Office responsibility but issues as to enforcement and treatment are dealt with differently in Wales 359 . 
cy-gb	Un o gyfrifoldebau'r Swyddfa Gartref yw'r polisi ar gyfreithlondeb cyffuriau ac alcohol ond ymdrinnir â materion fel gorfodi a thriniaeth yn wahanol yng Nghymru 359 . 

en-gb	4.6 
cy-gb	4.6 