en-gb	YMATEB
cy-gb	YMATEB

en-gb	LLYWODRAETH CYMRU I’R
cy-gb	LLYWODRAETH CYMRU I’R

en-gb	CORONAFEIRWS
cy-gb	CORONAFEIRWS

en-gb	WELSH GOVERNMENT CORONAVIRUS
cy-gb	WELSH GOVERNMENT CORONAVIRUS

en-gb	RESPONSE
cy-gb	RESPONSE

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws

en-gb	A framework for recovery
cy-gb	Fframwaith ar gyfer adferiad

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 2
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 2

en-gb	First Minister’s foreword
cy-gb	Rhagair gan y Prif Weinidog

en-gb	Tackling the coronavirus crisis has meant major changes to the lives of every single one of us across Wales. 
cy-gb	Mae mynd i’r afael â’r argyfwng coronafeirws wedi golygu newidiadau mawr i fywydau pob un ohonom ar draws Cymru. 

en-gb	We have had to take difficult decisions in order to save lives and protect our NHS. 
cy-gb	Rydym wedi gorfod gwneud penderfyniadau anodd er mwyn achub bywydau a diogelu ein Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG). 

en-gb	The actions of every one of us have contributed to falling levels of infection in Wales, but the virus remains a very serious threat to us all and we cannot be complacent in any way.
cy-gb	Mae’n amlwg bod gweithredoedd pob un ohonom wedi cyfrannu at y gostyngiad yn y lefelau haint yng Nghymru, ond mae’r feirws yn parhau i fod yn fygythiad difrifol iawn i bob un ohonom ac ni allwn laesu dwylo o gwbl.

en-gb	For that reason, as we consider lifting some of the restrictions, we must do so with great caution and on the basis of the best scientific data and analysis.
cy-gb	Oherwydd hyn, wrth inni ystyried codi rhai o’r cyfyngiadau, mae’n rhaid inni wneud hynny yn ofalus iawn, gan ystyried y data a’r dadansoddiadau gwyddonol gorau.

en-gb	We have all played our part in abiding by the restrictions. 
cy-gb	Mae pob un ohonom wedi chwarae ein rhan drwy gadw at y cyfyngiadau. 

en-gb	Looking ahead, I want to be open with the Welsh people as I consider, along with my Cabinet colleagues, how the restrictions might be eased.
cy-gb	Wrth edrych tua’r dyfodol, hoffwn fod yn agored gyda phobl Cymru wrth i mi a’m cydweithwyr yn y Cabinet ystyried sut y gellir llacio’r cyfyngiadau.

en-gb	I want to use the coming weeks to engage in a conversation with people in Wales, to explain how we will take decisions and weigh up the risks and benefits of moving out of lockdown.
cy-gb	Hoffwn gynnal sgwrs gyda phobl Cymru yn ystod yr wythnosau nesaf, i esbonio sut y byddwn yn gwneud penderfyniadau a phwyso a mesur y risgiau a’r manteision o godi’r cyfyngiadau ar symud.

en-gb	I am mindful of the impact on families, jobs, health and well-being for all of us, but we cannot put at risk the sacrifices we have made. 
cy-gb	Rwy’n ymwybodol o’r effaith ar deuluoedd, swyddi, iechyd a llesiant pob un ohonom, ond ni allwn chwaith beryglu effaith yr holl aberth rydym eisoes wedi’i wneud. 

en-gb	We will not do anything without being as sure as we possibly can be that we do not risk a second significant wave of infection, and therefore have to re-introduce some restrictions.
cy-gb	Ni fyddwn ni’n gwneud unrhyw beth heb fod mor siŵr ag y gallwn na fydd perygl y daw ail don sylweddol o’r haint, ac yna gorfod ailgyflwyno rhai cyfyngiadau.

en-gb	I recognise that many people will be fearful about stepping back into a form of normal life – so this framework also sets out the evidence, principles, and public health measures that will make sure that everyone can have confidence in the approach to easing the restrictions.
cy-gb	Rwy’n sylweddoli y bydd llawer o bobl yn bryderus am ddychwelyd i ryw fath o fywyd arferol – felly mae’r fframwaith hwn hefyd yn amlinellu’r dystiolaeth, yr egwyddorion a’r mesurau iechyd y cyhoedd a fydd yn gwneud yn siŵr y gall pawb fod yn hyderus yn y dull o lacio’r cyfyngiadau.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 3
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 3

en-gb	This framework, therefore, is based on three pillars.
cy-gb	Mae’r fframwaith hwn felly yn seiliedig ar dri philer.

en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	Firstly, it sets out the measures and evidence by which we will judge the current infection level and transmission rates for coronavirus in Wales.
cy-gb	Yn gyntaf, mae’n amlinellu’r mesurau a’r dystiolaeth y byddwn yn eu defnyddio i farnu’r lefelau haint presennol a chyfraddau trosglwyddo coronafeirws yng Nghymru.

en-gb	2
cy-gb	2

en-gb	Secondly, it sets out a series of principles by which we will examine proposed measures to ease the current restrictions, grounded in both scientific evidence and wider social and economic impacts.
cy-gb	Yn ail, mae’n amlinellu cyfres o egwyddorion y byddwn yn eu defnyddio i ymchwilio i’r dulliau arfaethedig o lacio’r cyfyngiadau presennol, sy’n seiliedig ar dystiolaeth wyddonol ac effeithiau cymdeithasol ac economaidd ehangach.

en-gb	3
cy-gb	3

en-gb	Thirdly, it sets out how we will enhance our public health surveillance and response system to enable us to closely track the virus as restrictions are eased, and how this system will protect people’s health. 
cy-gb	Yn drydydd, byddwn yn gwella ein system ar gyfer cadw golwg ar iechyd y cyhoedd ac ymateb i’r sefyllfa, i’n galluogi i fedru olrhain y feirws yn ofalus wrth i’r cyfyngiadau godi, ac yn edrych ar sut y bydd y system hon yn diogelu iechyd pobl. 

en-gb	Wales has maintained a National Public Health system, with a strong local presence in every part of Wales, and we will build on these strengths.
cy-gb	Mae Cymru wedi cynnal system Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol gyda phresenoldeb lleol cryf ym mhob rhan o Gymru, a byddwn yn adeiladu ar y cryfderau hyn.

en-gb	This public health response will draw on the international evidence, building on our strong existing networks.
cy-gb	Bydd y cynllun adferiad iechyd y cyhoedd hwn yn defnyddio tystiolaeth ryngwladol ac yn adeiladu ar ein rhwydweithiau cryf presennol.

en-gb	Taken together, these pillars are the basis on which we will lead Wales out of this crisis in a way that keeps everyone safe and revitalises our economy as quickly as possible.
cy-gb	Gyda’i gilydd, y pileri hyn yw’r sail ar gyfer arwain Cymru allan o’r argyfwng hwn mewn ffordd a fydd yn cadw pawb yn ddiogel ac yn adfywio ein heconomi cyn gynted â phosibl.

en-gb	The whole of the UK entered ‘lockdown’ in the same ways and at the same time, and our preference as a government would be that all four nations retain a common approach to lifting the restrictions. 
cy-gb	Cyflwynwyd y cyfyngiadau ar symud yn yr un ffordd ac ar yr un pryd ledled y Deyrnas Unedig, a’n dewis ni fel llywodraeth fyddai bod pob un o’r pedair gwlad yn mynd ati i godi’r cyfyngiadau yn yr un ffordd. 

en-gb	However, we have been consistent in making clear that we will take the right decisions in the interests of the people of Wales.
cy-gb	Serch hynny, rydym wedi dweud yn gyson y byddwn yn gwneud y penderfyniadau cywir er lles pobl Cymru.

en-gb	Our approach here is to be open about those decisions, use the time we have to consider and review the restrictions, and to involve and engage people. 
cy-gb	Ein nod yma yw bod yn agored ynglŷn â’r penderfyniadau hynny a defnyddio’r amser sydd gennym i ystyried ac adolygu’r cyfyngiadau, gan gynnwys pobl yn y gwaith hwnnw a gofyn eu barn. 

en-gb	This document sets out the basis on which we will do this, and contributes to the work underway across the UK to map out the way forward.
cy-gb	Mae’r ddogfen hon yn egluro sut y byddwn yn gwneud hynny, yn ogystal â chyfrannu at y gwaith sy’n mynd rhagddo ledled y DU i fapio’r ffordd ymlaen.

en-gb	Mark Drakeford AM First Minister of Wales
cy-gb	Mark Drakeford AC Y Prif Weinidog

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 4
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 4

en-gb	Pillar one
cy-gb	Piler un

en-gb	Measures and evidence
cy-gb	Mesurau a thystiolaeth

en-gb	The most important consideration from a public health point of view is that relaxing from the current lockdown should not cause further harm in terms of the direct effects of the virus. 
cy-gb	Yr ystyriaeth bwysicaf o safbwynt iechyd y cyhoedd yw na ddylai llacio’r cyfyngiadau presennol achosi rhagor o niwed o ran effeithiau uniongyrchol y feirws. 

en-gb	We need to be able to show that the current outbreaks of infection are under control, and ensure that we understand the way the disease travels through our communities in Wales.
cy-gb	Mae angen inni fedru dangos bod yr achosion presennol o’r haint o dan reolaeth, a sicrhau ein bod ni’n deall sut y mae’r clefyd yn teithio drwy ein cymunedau yng Nghymru.

en-gb	Over the coming weeks, we are focussed on further understanding and measuring the level of infection that is present in Wales. 
cy-gb	Dros y tair wythnos nesaf, byddwn yn canolbwyntio ar ddeall a mesur y lefelau haint yng Nghymru. 

en-gb	To achieve this we are stepping up our testing capacity and capability to meet our needs in every part of Wales. 
cy-gb	I gyflawni hyn rydym yn cynyddu ein capasiti a’n gallu i brofi i ddiwallu ein hanghenion ym mhob cwr o Gymru.

en-gb	We have substantially increased our health and care capacity and we will put this to good use, deciding how we can best look after people who might have COVID-19 without putting others in danger. 
cy-gb	Rydym wedi cynyddu ein capasiti iechyd a gofal yn sylweddol a byddwn yn gwneud defnydd da ohono, gan benderfynu sut y gallwn ofalu orau am unigolion a allai fod wedi’u heintio â COVID-19 heb roi eraill mewn perygl. 

en-gb	We know that people who suffer severely may need to be in hospital for several weeks, whether that is an isolation ward, or a separate hospital like the Dragon’s Heart or other field hospitals across Wales.
cy-gb	Rydym yn gwybod y gall fod angen i unigolion sy’n dioddef yn ddifrifol fod yn yr ysbyty am sawl wythnos, boed hynny mewn ward ynysu, neu ysbyty arwahân megis Calon y Ddraig neu ysbyty maes arall yng Nghymru.

en-gb	Each part of daily life needs to be considered, to see what the risk of infection might be if we go back to it without changes. 
cy-gb	Mae angen ystyried pob rhan o fywyd bob dydd, i weld beth allai’r perygl heintio fod pe baem yn mynd yn ôl i’r drefn arferol heb i unrhyw beth newid. 

en-gb	The recovery plan for Wales will need to address how we can return to work, to education, and meet our families and friends without endangering life or health.
cy-gb	Bydd angen i gynllun adferiad Cymru ymdrin â sut y gallwn ddychwelyd i’r gwaith ac i fyd addysg ac ailddechrau cwrdd â’n teuluoedd a’n ffrindiau heb beryglu bywydau nac iechyd.

en-gb	We need to be assured that we can track and treat future outbreaks, both now in the summer, and when the real pressure comes in the winter months. 
cy-gb	Mae angen inni fod yn sicr y gallwn olrhain a thrin achosion o’r haint yn y dyfodol, nawr yn yr haf yn ogystal â phan ddaw’r pwysau gwirioneddol ym misoedd y gaeaf. 

en-gb	We need to know that we can contain future outbreaks in a robust way, so that we do not have to reinstate restrictions which we decide to lift.
cy-gb	Mae angen inni wybod y gallwn reoli achosion yn y dyfodol, fel na fydd raid inni ailgyflwyno cyfyngiadau y byddwn yn penderfynu eu codi.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 5
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 5

en-gb	The evidence that we will need to relax the current measures is complex, but it is becoming clearer. 
cy-gb	Mae’r dystiolaeth y bydd angen inni lacio’r mesurau presennol yn gymhleth, ond mae’n dod yn gliriach. 

en-gb	With much more population testing we will know that the infection rate is coming down. 
cy-gb	Drwy brofi’r boblogaeth yn llawer ehangach, byddwn yn gwybod bod y gyfradd heintio yn gostwng. 

en-gb	Some of the factors to consider in lifting restrictions will include:
cy-gb	Dyma rai o’r ffactoraui’w hystyried wrth godi cyfyngiadau:

en-gb	• Evidence of a sustained decrease in key metrics such as COVID-19 hospital admissions for at least 14 days.
cy-gb	• Tystiolaeth o ostyngiad parhaus mewn metrigau allweddol megis derbyniadau i’r ysbyty oherwydd COVID-19 am o leiaf 14 diwrnod.

en-gb	• Evidence that we can cope with the expected increase in healthcare needs for at least 14 days if the infection rate goes above 1 and the virus is spreading widely once again. 
cy-gb	• Tystiolaeth y gallwn ymdopi â’r cynnydd disgwyliedig mewn anghenion gofal iechyd am o leiaf 14 diwrnod os yw’r gyfradd heintio yn mynd dros 1 a’r feirws yn lledaenu’n eang unwaith eto. 

en-gb	This is how long it will take from locking down to stopping the increase again.
cy-gb	Dyma faint o amser y bydd ei angen rhwng gosod cyfyngiadau ac atal y cynnydd eto.

en-gb	• Assurance that we have enough PPE to provide for all frontline workers who need it in order to deliver our recovery plan.
cy-gb	• Sicrwydd bod gennym ddigon o gyfarpar diogelu personol ar gyfer yr holl weithwyr ar y rheng flaen sydd ei angen er mwyn cyflawni ein cynllun adferiad.

en-gb	• Robust international evidence of the impact of lifting the restrictions on the spread of the virus, engaging with countries across the world to learn from their measures, and close engagement with other devolved administrations and the Mayor of London.
cy-gb	• Tystiolaeth ryngwladol gadarn ynglŷn ag effaith amrywiol gamau i godi cyfyngiadau ar ledaeniad y feirws, gan ymgysylltu â gwledydd ar draws y byd i ddysgu oddi wrth eu mesurau hwy, a chadw mewn cysylltiad agos â’r gweinyddiaethau datganoledig eraill a Maer Llundain.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 6
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 6

en-gb	Pillar two
cy-gb	Piler dau

en-gb	Principles to evaluate changes to the restrictions
cy-gb	Egwyddorion i werthuso newidiadau i’r cyfyngiadau

en-gb	Over the coming days and weeks, we will continue to review the current restrictions, and consider options for relaxing them safely. 
cy-gb	Dros y diwrnodau a’r wythnosau nesaf, byddwn yn parhau i adolygu’r cyfyngiadau presennol, ac yn ystyried opsiynau i’w llacio yn ddiogel. 

en-gb	We will evaluate these options against the following principles, in order to test risk and potential benefit.
cy-gb	Byddwn yngwerthuso’r opsiynau hyn yn erbyn yr egwyddorion canlynol, er mwyn profi faint o risg sydd iddynt a’r manteision posibl.

en-gb	To what extent would easing a restriction have a negative effect on containing the virus?
cy-gb	I ba raddau y byddai llacio cyfyngiad yn cael effaith negyddol ar reoli’r feirws?

en-gb	• Is the action consistent with assumptions informing the prevailing infection control measures?
cy-gb	• A yw’r cam yn gyson â thybiaethau sy’n llywio’r mesurau cyffredinol i reoli’r haint?

en-gb	• Does the action seek to secure an identifiable public health gain?
cy-gb	• A yw’r cam yn ceisio sicrhau mantais benodol i iechyd y cyhoedd?

en-gb	• Does the action reflect the evaluations made of similar actions elsewhere?
cy-gb	• A yw’r cam yn cyd-fynd â’r gwerthusiadau sydd wedi’u gwneud o gamau tebyg mewn ardaloedd eraill?

en-gb	Is the measure at the low end of risk of further infection?
cy-gb	A yw’r risg o heintio pellach sydd ynghlwm â’r mesur yn isel?

en-gb	• Can the scale of the measure be adequately quantified?
cy-gb	• A oes modd pennu graddfa’r mesur yn ddigonol?

en-gb	• Is the scale of the action proportionate to the scale of the risk of further infection?
cy-gb	• A yw graddfa’r cam yn gymesur â maint y risg o heintio pellach?

en-gb	• Is the scale of the action communicable in such a way as to avoid confusion about its extent and its limits?
cy-gb	• A oes modd rhannu gwybodaeth ynglŷn â graddfa’r cam yn glir er mwyn osgoi dryswch ynglŷn â’i union faint a’i derfynau?

en-gb	How can it be monitored and enforced?
cy-gb	Sut y gellir ei fonitro a’i orfodi?

en-gb	• How visible is the proposed action?
cy-gb	• Pa mor weladwy yw’r cam arfaethedig?

en-gb	• Is the action already subject to regulation, inspection or surveillance?
cy-gb	• A yw’r cam eisoes yn destun prosesau rheoleiddio, arolygu neu gadw golwg?

en-gb	• Can infractions be sufficiently well defined to be subject to enforcement?
cy-gb	• A oes modd diffinio achosion o dorri’r rheol yn ddigon clir ar gyfer gorfodi pobl i  gydymffurfio?

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 7
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 7

en-gb	Is it capable of being rapidly reversed if it has unintended consequences?
cy-gb	A oes modd ei wrthdroi’n gyflym os oes canlyniadau anfwriadol?

en-gb	• Are arrangements sufficient to monitor the impact of the action?
cy-gb	• A oes trefniadau digonol i fonitro effaith y cam?

en-gb	• Is the action sufficiently defined to allow rapid communication with those engaged in the action?
cy-gb	• A yw’r cam wedi’i ddiffinio’n ddigonol i allu rhannu gwybodaeth yn gyflym â’r rhai sy’n ymwneud â’r cam?

en-gb	• Have the potential consequences of reversing the action been subject to a risk analysis?
cy-gb	• A yw canlyniadau posibl gwrthdroi’r cam wedi bod yn destun proses dadansoddi risg?

en-gb	Is it a measure of relatively high positive economic benefit?
cy-gb	A oes mantais economaidd gadarnhaol gymharol fawr ynghlwm â’r cam?

en-gb	• Can the economic benefit be readily calculated?
cy-gb	• A oes modd cyfrifo’r fantais economaidd yn glir?

en-gb	• Is the measure of economic benefit consistent with WG’s commitments to a more prosperous, equal and greener Wales?
cy-gb	• A yw’r cam sydd ag iddo fantais economaidd yn gyson ag ymrwymiadau Llywodraeth Cymru i sicrhau Cymru fwy ffyniannus, cyfartal a gwyrdd?

en-gb	• Is the economic benefit sectional and/ or narrow in its scope?
cy-gb	• A yw’r fantais economaidd yn gyfyngedig a/neu’n gul ei chwmpas?

en-gb	Does it have a high impact on social and psychological well-being?
cy-gb	A yw’r cam yn cael effaith fawr ar lesiant cymdeithasol neu seicolegol?

en-gb	• Does the measure impact on an identifiable vulnerable or disadvantaged group?
cy-gb	• A yw’r cam yn effeithio ar grŵp penodol sy’n agored i niwed neu sydd dan anfantais?

en-gb	• Can the measure be understood and communicated as having an impact on well-being?
cy-gb	• A yw’r cam yn un y gellir ei amgyffred a chyflwyno gwybodaeth amdano fel rhywbeth sy’n effeithio ar lesiant?

en-gb	• Is the measure socially divisive/ cohesive?
cy-gb	• A allai’r cam rannu/uno cymdeithas?

en-gb	Does the measure have a high positive equality impact?
cy-gb	A yw’r cam yn cael effaith gadarnhaol iawn ar gydraddoldeb?

en-gb	• Is the measure consistent with the requirements of the Future Generations Act, and other legislation?
cy-gb	• A yw’r cam yn gyson â gofynion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, a deddfwriaeth arall?

en-gb	• Does the measure have any biases to the detriment of vulnerable or marginalised groups?
cy-gb	• A oes unrhyw ogwydd i’r cam a fyddai’n cael effaith niweidiol ar grwpiau agored i niwed neu grwpiau sydd ar y cyrion?

en-gb	• Does the measure provide any opportunities for widening participation and a more inclusive society?
cy-gb	• A yw’r cam yn darparu unrhyw gyfleoedd ar gyfer ehangu cyfranogiad a  meithrin cymdeithas sy’n fwy cynhwysol?

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 8
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 8

en-gb	These principles will form the basis for our approach to easing the current restrictions, and are grounded in distinctively Welsh values.
cy-gb	Yr egwyddorion hyn fydd sail ein dull o lacio’r cyfyngiadau presennol, ac maent wedi’u seilio ar egwyddorion sy’n nodweddiadol Gymreig.

en-gb	The broader recovery from the many different ways that the current emergency has impacted on Wales represents the biggest challenge we have faced as a devolved government.
cy-gb	Yr adferiad ehangach o’r llawer o wahanol ffyrdd y mae’r argyfwng presennol wedi effeithio ar Gymru yw’r her fwyaf inni ei hwynebu fel llywodraeth ddatganoledig.

en-gb	This vital work will impact all areas of Welsh peoples lives; 
cy-gb	Bydd y gwaith hanfodol hwn yn cael effaith ar bob agwedd ar fywyd pobl Cymru. 

en-gb	it will be profoundly important for public services, for the economy and society. 
cy-gb	Bydd yn hynod bwysig ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus, yr economi a chymdeithas. 

en-gb	The Counsel General and Minister for European Transition will oversee the coordination of the work inside the Welsh Government to respond to the crisis, and draw in expertise and experience from outside Government to ensure our preparations for future recovery are creative and comprehensive.
cy-gb	Y Cwnsler Cyffredinol a’r Gweinidog Pontio Ewropeaidd fydd yn goruchwylio’r gwaith yn Llywodraeth Cymru o ymateb i’r argyfwng, a bydd yn tynnu oddi ar brofiadau a gafwyd y tu allan i’r Llywodraeth ei hun er mwyn sicrhau bod ein paratoadau ar gyfer adferiad yn y dyfodol yn greadigol ac yn gynhwysfawr.

en-gb	This crisis has brought many changes to our daily lives and to the way our public services operate in a very short period. 
cy-gb	Mae ein bywydau bob dydd a’r ffordd y mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweithredu wedi newid llawer, a hynny mewn cyfnod byr iawn, yn sgil yr argyfwng hwn. 

en-gb	Changes which would have taken months or even years to come about have been delivered in just a few weeks. 
cy-gb	Gwnaed newidiadau a fyddai wedi cymryd misoedd neu hyd yn oed flynyddoedd i’w cyflawni mewn cyfnod o wythnosau yn unig. 

en-gb	It is vital that we seize on the changes which can have a positive impact long into the future, for example, greater use of technology for medical consultations, and a re-evaluate where that technology can enable fewer journeys to be made for work, contributing to our long-term climate targets.
cy-gb	Mae’n hanfodol ein bod yn manteisio ar y newidiadau a all cael effaith gadarnhaol am gyfnod hir eto, er enghraifft, gwneud mwy o ddefnydd o dechnoleg wrth gynnal ymgyngoriadau meddygol, ac ailystyried lle y gellid defnyddio technoleg er mwyn teithio llai ar gyfer y gwaith, gan gyfrannu at ein targedau hirdymor ar gyfer yr hinsawdd.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 9
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 9

en-gb	Pillar three
cy-gb	Piler tri

en-gb	Public health response
cy-gb	Ymateb iechyd y cyhoedd

en-gb	COVID-19 related-harm to the people of Wales can occur in four key ways :
cy-gb	Gall niwed i bobl Cymru yn gysylltiedig â COVID-19 ddigwydd mewn pedair ffordd allweddol:

en-gb	• firstly, through direct harm to individuals from SARS-CoV2 infection and complications including for those who develop severe disease and in some cases sadly die as a result;
cy-gb	• yn gyntaf, drwy niwed uniongyrchol i unigolion o haint SARS-CoV2 a chymhlethdodau gan gynnwys yn achos y rheini sy’n datblygu salwch difrifol, gyda rhai ohonynt yn marw yn anffodus o ganlyniad;

en-gb	• secondly, the harm caused if services including the NHS became overwhelmed due to any sudden large spike in demand from patients with COVID-19 on hospitals, critical care facilities and other key services;
cy-gb	• yn ail, y niwed a achosir os yw gwasanaethau gan gynnwys y GIG yn methu ag ymdopi â’r pwysau oherwydd cynnydd sydyn yn y galw gan gleifion sydd â COVID-19 ar ysbytai, cyfleusterau gofal critigol a gwasanaethau allweddol eraill;

en-gb	• thirdly, harms from non-COVID illness , for example if individuals do not seek medical attention for their illness early and their condition worsens, or more broadly from the necessary changes in NHS service delivery made during the pandemic in Wales to pause non-essential activity;
cy-gb	• yn drydydd, y niwed o salwch nad yw’n COVID-19 , er enghraifft os nad yw unigolion yn ceisio sylw meddygol am eu salwch yn ddigon cynnar a bod eu cyflwr yn gwaethygu o ganlyniad, neu yn fwy cyffredinol o’r newidiadau angenrheidiol i gyflenwi gwasanaethau’r GIG a wnaed yn ystod y pandemig yng Nghymru i roi terfyn dros dro ar weithgareddau nad ydynt yn hanfodol;

en-gb	• fourthly, socioeconomic and other societal harms such as the economic impact on certain socioeconomic groups of not being able to work, impacts on businesses of being closed or facing falling customer demand, psychological harms to the public of social distancing and many others.
cy-gb	• yn bedwerydd, y niwed economaidd-gymdeithasol a chymdeithasol,  er enghraifft yr effaith economaidd ar rai grwpiau economaidd-gymdeithasol os na allant weithio, yr effaith ar fusnesau sy’n gorfod cau neu sy’n wynebu cwymp yn y galw gan gwsmeriaid, effaith seicolegol y polisi o gadw pellter cymdeithasol ar y cyhoedd ynghyd â llawer o effeithiau eraill.

en-gb	Measures to ease the restrictions will need to be supported by a comprehensive public health response, to be developed at scale.
cy-gb	Bydd angen ymateb iechyd y cyhoedd cynhwysfawr, a ddatblygir ar raddfa eang, i gefnogi’r mesurau ar gyfer llacio’r cyfyngiadau.

en-gb	The response will require four strands; 
cy-gb	Bydd yr ymateb yn cael ei rannu’n bedwar maes: 

en-gb	improved surveillance, effective case identification and contact tracing, learning from international experience and engaging with the public.
cy-gb	camau gwell i gadw golwg ar y sefyllfa, nodi achosion yn effeithiol ac olrhain cysylltiadau, dysgu o brofiad rhyngwladol ac ymgysylltu â’r cyhoedd.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 10
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 10

en-gb	Strand one: 
cy-gb	Maes un: 

en-gb	Enhancing COVID-19 Surveillance
cy-gb	Gwella Mesurau Cadw Golwg COVID-19

en-gb	Surveillance will have the primary aim of continuing suppression of infection, with a secondary aim of gathering information on risk groups and outcomes in order to inform vaccination policy (when available). 
cy-gb	Prif nod y mesurau cadw golwg ar y clefyd fydd parhau i leihau nifer y lefelau haint, a’r ail nod fydd casglu gwybodaeth am grwpiau sydd mewn perygl a chanlyniadau er mwyn llywio’r polisi ar gyfer brechu (pan fydd brechlyni’w gael). 

en-gb	Our COVID-19 surveillance system will monitor transmission in communities, in vulnerable groups and in NHS care settings.
cy-gb	Bydd ein system ar gyfer cadw golwg ar COVID-19 yn monitro lefelau trosglwyddo yn y gymuned, ymhlith grwpiau agored i niwed ac ynlleoliadau’r GIG.

en-gb	Once a vaccine is available, surveillance will shift to monitoring vaccine impact, uptake, vaccine failures and adverse events, changes in epidemiology and strain variation in the virus, and control of outbreaks. 
cy-gb	Pan fydd brechlyn ar gael bydd y mesurau cadw golwg yn canolbwyntio ar fonitro effaith y brechlyn, nifer yr unigolion a fydd yn cael eu brechu, methiannau gyda’r brechlyn a digwyddiadau niweidiol, newidiadau o ran epidemioleg ac amrywiad o ran y math o’r feirws, a rheoli achosion o’r feirws. 

en-gb	In order to deliver this strand Public Health Wales will lead the design and implementation of a COVID-19 surveillance system.
cy-gb	I gyflawni’r maes hwn, bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn arwain ar y gwaith o ddylunio system ar gyfer cadw golwg ar COVID-19 ac yn ei rhoi ar waith.

en-gb	Strand two: 
cy-gb	Maes dau: 

en-gb	Case Identification and Contact Management
cy-gb	Nodi Achosion a Rheoli Cysylltiadau

en-gb	Surveillance will be supported by a significantly scaled, digitally supported, co-ordinated and locally implemented contact tracing operation across Wales. 
cy-gb	Bydd camau gweithredu i olrhain cysylltiadau ar raddfa fawr, a gynhelir yn ddigidol, a’u cydlynu a’u gweithredu’n lleol ledled Cymru yn cefnogi’r gwaith o gadw golwg ar y sefyllfa. 

en-gb	Coordination during the recovery phase will be undertaken by Public Health Wales, and locally implemented under the leadership of local Directors of Public Health.
cy-gb	Iechyd Cyhoeddus Cymru fydd yn ymgymryd â’r gwaith o gydlynu’r cyfnod adfer, a bydd yn cael ei weithredu’n lleol o dan arweiniad Cyfarwyddwyr Iechyd y Cyhoedd lleol.

en-gb	Wales has recently enhanced its all-Wales National Health Protection Service.
cy-gb	Mae Cymru wedi gwella ei Gwasanaeth Diogelu Iechyd Cenedlaethol yn ddiweddar.

en-gb	Achieving coordination on the scale needed for our recovery strategy will require a significant upscaling of a much wider public health workforce drawing on existing health protection and environmental health staff, community health staff, the voluntary sector and community groups. 
cy-gb	Er mwyn cydlynu ar y raddfa fydd yn angenrheidiol ar gyfer ein strategaeth ar gyfer adferiad bydd angen cynyddu nifer gweithwyr iechyd y cyhoedd yn sylweddol, a bydd yn ofynnol i’r gweithlu hwnnw fod yn un llawer ehangach. Bydd y gweithlu ehangach hwn yn tynnu oddi ar staff presennol sy’n gweithio yn y meysydd diogelu iechyd ac iechyd yr amgylchedd, iechyd cymunedol, yn ogystal â staff o’r sector gwirfoddol a grwpiau cymunedol. 

en-gb	To deliver this strand Public Health Wales will develop a standard operating framework for Community Control Teams.
cy-gb	I gyflawni’r maes hwn, bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn datblygu fframwaith gweithredu safonol ar gyfer Timau Rheoli Cymunedol.

en-gb	Leading Wales out of the coronavirus pandemic – a framework for recovery 11
cy-gb	Arwain Cymru allan o’r pandemig coronafeirws – fframwaith ar gyfer adferiad 11

en-gb	Strand three: 
cy-gb	Maes tri: 

en-gb	Learning from International Experience
cy-gb	Dysgu o Brofiad Rhyngwladol

en-gb	Excellent situational awareness and analysis of the effects of international strategies on the lifting of population restrictions is needed; this should include effects on case numbers, deaths, healthcare usage, and acceptability to the public. 
cy-gb	Mae angen ymwybyddiaeth ragorol o’r sefyllfa a dadansoddi effeithiau strategaethau rhyngwladol ar gyfer llacio cyfyngiadau ar y boblogaeth.Dylai’r dadansoddiad hwn gynnwys yr effaith ar nifer yr achosion, marwolaethau, y defnydd o ofal iechyd, a pha mor dderbyniol ydy’r mesuraui’r cyhoedd. 

en-gb	Various approaches are already being used across different countries, including a gradual stepping down of restrictions in Austria, a more regional approach to measures in the USA and Germany, and more widespread use of technology such as mobile phone contact tracing in Korea and Singapore.
cy-gb	Mae amrywiol ddulliau eisoes yn cael eu defnyddio mewn gwahanol wledydd, gan gynnwys torri’n raddol ar y cyfyngiadau yn Awstria, dull mwy rhanbarthol yn UDA a’r Almaen o fynd i’r afael â’r mesurau a defnydd ehangach o dechnoleg, fel olrhain cysylltiadau ar ffonau symudol, yn Korea a Singapôr.

en-gb	Wales will establish a system to monitor, engage with and report on international efforts for recovery. 
cy-gb	Bydd Cymru yn sefydlu system ar gyfer monitro’r ymdrechion yn rhyngwladol i adfer y sefyllfa, i ddysgu mwy amdanynt ac adrodd arnynt. 

en-gb	This will allow us to develop a systematic approach to the evaluation of our relaxation of restrictions and to take a public health risk based approach informed by broader social, societal and economic indicators.
cy-gb	Bydd hyn yncaniatáu inni ddatblygu dull trefnus o werthuso’r camau i’w cymryd ar gyfer llacio’r cyfyngiadau er mwyn mabwysiadu agwedd yn canolbwyntio ar y risg i iechyd y cyhoedd, a fydd yn seiliedig ar ddangosyddion cymdeithasol ac economaidd ehangach.

en-gb	Strand four: 
cy-gb	Maes pedwar: 

en-gb	Engaging with Communities
cy-gb	Cadw Mewn Cysylltiad â Chymunedau

en-gb	Throughout the recovery phase, recognising the range of complex interventions and actions that will be put in place, there is a need for strong communication and a conversation with the public at national and local level.
cy-gb	Drwy’r cyfnod adfer, gan gydnabod yr amrediad o ymyriadau a chamau cymhleth a fydd yn cael eu rhoi ar waith, bydd angen dulliau cyfathrebu cadarn a bydd yn ofynnol cynnal sgwrs gyda’r cyhoedd ar lefel genedlaethol a lleol.

en-gb	As with the behavioural and social controls the recovery plan will require a high level of engagement and buy-in from the public to help mitigate the impact of COVID-19 in the community. 
cy-gb	Fel gyda’r mesurau rheoli ymddygiadol a chymdeithasol, bydd yn ofynnoli’r cyhoedd gymryd y cynllun adfer o ddifrif a chydymffurfio er mwyn helpu i liniaru effaith COVID-19 yn y gymuned. 

en-gb	The Welsh Government and its partners will continue to give priority to working with the public as we plan together to move into the recovery phase.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid yn parhau i roi blaenoriaeth i weithio gyda’r cyhoedd wrth inni gynllunio gyda’n gilydd ar gyfer symud ymlaen i’r cyfnod adfer.