cy-gb	Memorandwm cyd-ddealltwriaeth rhwng Comisiynydd y Gymraeg a Llywodraeth Cymru
en-gb	Memorandum of understanding between the Welsh Government and the Welsh Language Commissioner

cy-gb	Cefndir
en-gb	Background

cy-gb	Mae’r Memorandwm hwn yn amlinellu’r berthynas waith rhwng Comisiynydd y Gymraeg (“y Comisiynydd”) (“y corff”) a Llywodraeth Cymru (“y Llywodraeth”).
en-gb	This Memorandum outlines the relationship between the Welsh Language Commissioner ("the Commissioner") and the Welsh Government ("the Government").

cy-gb	Ei bwrpas yw galluogi’r Comisiynydd a’r Llywodraeth i gydweithio’n effeithiol ac yn adeiladol i weithredu Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 (“y Mesur”).
en-gb	Its purpose is to ensure that the Commissioner and the Government collaborate effectively and constructively to implement the Welsh Language (Wales) Measure 2011 ("the Measure").

cy-gb	Mae’r ddau gorff hefyd yn ymrwymo i gyd-gyfrannu at wireddu amcanion Rhaglen Lywodraethu’r Llywodraeth, a Cymraeg 2050 – Strategaeth y Llywodraeth ar gyfer y Gymraeg.
en-gb	Both bodies also commit to contribute jointly to the objectives of the Programme for Government, and Cymraeg 2050 - the Government's Welsh Language Strategy.

cy-gb	Wrth ymgymryd â’u gwaith bydd y ddau gorff yn gweithio tuag at saith nod llesiant Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, yn enwedig y nod o greu ‘Cymru a diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu'.
en-gb	In undertaking their work, they will work towards the seven well-being goals in the Wellbeing of Future Generations Act (Wales) 2015, especially the goal to create "a Wales of vibrant culture and thriving Welsh language".

cy-gb	I gyflawni hyn bydd y ddau gorff yn gweithredu yn unol â’r egwyddorion sydd wedi’u gosod allan trwy’r pum dull o weithio (Meddwl yn yr Hirdymor, Integreiddio, Cynnwys, Cydweithio, Atal).
en-gb	To achieve this both bodies will act in accordance with the principles laid out through the five approaches (Long Term Thinking, Integration, Involvement, Collaboration, Prevention).

cy-gb	Mae’r Memorandwm hwn a’r trefniadau sydd ynddo wedi eu cytuno gan Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Gyllid a'r Gymraeg ar ran Gweinidogion Cymru, a chan Gomisiynydd y Gymraeg.
en-gb	This Memorandum and the arrangements set out in it have been agreed by the Cabinet Secretary for Economy, Energy and Welsh Language on behalf of the Welsh Ministers, and by the Commissioner.

cy-gb	Nid yw’r Memorandwm wedi’i rwymo mewn cyfraith, ond mae’r Comisiynydd a’r Llywodraeth yn cytuno i weithredu yn unol ag ef.
en-gb	This Memorandum is not legally binding, but the Commissioner and the Government agree to act in accordance with it.

cy-gb	Nid yw’r Memorandwm ychwaith yn disodli nac yn cymryd blaenoriaeth dros ddarpariaethau’r Mesur.
en-gb	The Memorandum does not replace or take precedence over the provisions in the Measure.

cy-gb	Mae’r Memorandwm hwn yn sefydlu trefniadau gwaith sy’n dangos aliniad clir rhwng gwaith y Comisiynydd a rhaglen lywodraethu’r Llywodraeth a strategaeth Cymraeg 2050.
en-gb	This Memorandum establishes working arrangements that demonstrate a clear alignment between the Commissioner's work, the Programme for Government and the Cymraeg 2050 strategy.

cy-gb	Dylai’r Comisiynydd ystyried Rhaglen Lywodraethu’r Llywodraeth a Cymraeg 2050 wrth baratoi ei Gynllun Strategol a Chynllun Gweithredol blynyddol.
en-gb	The Commissioner should consider the Programme for Government and the Cymraeg 2050 strategy in preparing an annual work plan.

cy-gb	Deddfwriaeth
en-gb	Legislation

cy-gb	Sefydlwyd y Comisiynydd o dan  Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011.
en-gb	The Welsh Language Commissioner was established under the Welsh Language (Wales) Measure 2011.

cy-gb	Mae Rhan 2, Paragraff 3, y Mesur yn nodi mai prif nod y Comisiynydd wrth arfer ei swyddogaethau yw hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg.
en-gb	Paragraph 3, Part 2 of the Measure states that the Commissioner's principal aim in exercising her functions is to promote and facilitate the use of the Welsh language.

cy-gb	Mae’r camau y mae’n rhaid i’r Comisiynydd eu cymryd wrth arfer swyddogaethau yn unol ag isadran (1) yn cynnwys gweithio tuag at gynyddu’r canlynol (ond nid ydynt wedi eu cyfyngu iddynt)—
en-gb	The actions the Commissioner must undertake in exercising functions in accordance with subsection (1) include (but are not limited to) working towards increasing -

cy-gb	defnyddio’r Gymraeg yng nghyswllt darparu gwasanaethau, a
en-gb	the use of the Welsh language in relation to the provision of services, and

cy-gb	cyfleoedd eraill i bersonau ddefnyddio’r Gymraeg.
en-gb	other opportunities for persons to use the Welsh language.

cy-gb	Wrth arfer swyddogaethau’n unol ag isadran (1), rhaid i’r Comisiynydd roi sylw—
en-gb	In exercising functions in accordance with subsection (1), the Commissioner must have regard to -

cy-gb	i statws swyddogol y Gymraeg yng Nghymru,
en-gb	the official status which the Welsh language has in Wales

cy-gb	i’r dyletswyddau i ddefnyddio’r Gymraeg sydd wedi eu gosod (neu a all gael eu gosod) drwy gyfraith, a’r hawliau sy’n deillio o allu gorfodi’r dyletswyddau hynny,
en-gb	the duties to use Welsh which are (or may be) imposed by law, and the rights which arise from the enforceability of those duties,

cy-gb	i’r egwyddor na ddylai’r Gymraeg gael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg yng Nghymru, ac
en-gb	the principle that, in Wales, the Welsh language should be treated no less favourably than the English language, and

cy-gb	i’r egwyddor y dylai personau yng Nghymru allu byw eu bywydau drwy gyfrwng y Gymraeg os ydynt yn dymuno gwneud hynny.
en-gb	the principle that persons in Wales should be able to live their lives through the medium of Welsh if they choose to do so.

cy-gb	Egwyddorion
en-gb	Principles

cy-gb	Mae’r Llywodraeth yn parchu’r angen i Gomisiynydd y Gymraeg weithredu’n annibynnol ar Weinidogion Cymru er mwyn gweithredu ei swyddogaethau statudol yn effeithiol.
en-gb	The Government respects the need for the Commissioner to act independently of Welsh Ministers in order to fulfil her statutory functions effectively.

cy-gb	Mae darpariaethau ym Mharagraff 1(4) Atodlen 1 i’r Mesur yn diogelu annibyniaeth y Comisiynydd i weithredu yn annibynnol ar Weinidogion Cymru drwy sicrhau bod rhaid i Weinidogion Cymru roi ystyriaeth i’r ffaith ei bod yn ddymunol sicrhau bod y Comisiynydd o dan gyn lleied o gyfyngiadau ag y bo’n rhesymol.
en-gb	The provisions in Schedule 1, paragraph 1(4) of the Measure safeguard the ability of the Commissioner to act independently of Welsh Ministers by ensuring that Welsh Ministers have regard to the fact that it is desirable to ensure that the Commissioner is under as few constraints as reasonably possible.

cy-gb	Yn gysylltiedig, mae Adran 16 y Mesur yn nodi pryd mae gan Weinidogion bwerau i gyfarwyddo’r Comisiynydd.
en-gb	Linked to this, Section 16 of the Measure states when the Welsh Ministers may give directions to the Commissioner.

cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn cydnabod bod angen i’r Comisiynydd weithredu’n annibynnol er mwyn bod yn llais annibynnol a chryf dros y Gymraeg, ac i fedru craffu ar waith y Llywodraeth.
en-gb	The Welsh Ministers respect that the Commissioner needs to work independently in order to be an independent and strong voice for the Welsh language and be able to scrutinise the Government's work.

cy-gb	Mae’r Mesur yn rhoi pwerau i’r Comisiynydd gyflwyno argymhellion a chyngor i Weinidogion Cymru ac mae’n bwysig bod ganddi’r hyder i wneud hynny heb i Weinidogion ddylanwadu arno.
en-gb	The Measure confers powers on the Commissioner to make recommendations and give advice to the Welsh Ministers, and it is important that she has the confidence to do so without being influenced by the Welsh Ministers.

cy-gb	Mae gan Weinidogion Cymru bwerau i gyfarwyddo’r Comisiynydd.
en-gb	The Welsh Ministers have the power to give directions to the Commissioner.

cy-gb	Mae Adran 16 y Mesur yn nodi’r eithriadau i’r pwerau hynny:
en-gb	Section 16 of the Measure states the exceptions to these powers:

cy-gb	Pŵer Gweinidogion Cymru i roi cyfarwyddyd
en-gb	Welsh Ministers' power of direction

cy-gb	(1) Caiff Gweinidogion Cymru roi cyfarwyddiadau i’r Comisiynydd.
en-gb	(1) The Welsh Ministers may give directions to the Commissioner.

cy-gb	(2) Ond ni chaiff Gweinidogion Cymru gyfarwyddo’r Comisiynydd mewn perthynas â’r materion canlynol—
en-gb	(2) But the Welsh Ministers may not direct the Commissioner in relation to the following matters -

cy-gb	(a) rhoi hysbysiad cydymffurfio i berson o dan Bennod 6 o Ran 4 (gan gynnwys cynnwys hysbysiad cydymffurfio sydd i’w roi i berson);
en-gb	(a) giving a compliance notice to a person under Chapter 6 of Part 4 (including the content of a compliance notice to be given to a person);

cy-gb	(b) Rhan 5 [gorfodi safonau];
en-gb	(b) Part 5 (enforcement of standards);

cy-gb	(c) Rhan 6 [rhyddid i ddefnyddio’r Gymraeg].
en-gb	(c) Part 6 (the freedom to use Welsh);

cy-gb	(3) Rhaid i’r Comisiynydd gydymffurfio â chyfarwyddiadau a roddir gan Weinidogion Cymru.
en-gb	(3) The Commissioner must comply with directions given by the Welsh Ministers.

cy-gb	Mae Atodlen 1 Mesur y Gymraeg yn disgrifio statws y Comisiynydd a’r gydberthynas rhwng y statws hwnnw a’r angen i Weinidogion Cymru ymatal rhag gosod cyfyngiadau ar waith y Comisiynydd:
en-gb	Schedule 1 of the Welsh Language Measure describes the status of the Commissioner and the correlation between that status and the need for Welsh Ministers to refrain from placing restrictions on the work of the Commissioner:

cy-gb	Statws 1 (1) Mae’r Comisiynydd yn gorfforaeth undyn.
en-gb	Status 1 (1) The Commissioner is a corporation sole.

cy-gb	(2) Nid yw’r Comisiynydd i’w ystyried yn was neu’n asiant i’r Goron neu’n un sy’n mwynhau unrhyw statws, imiwnedd na braint sydd gan y Goron.
en-gb	(2) The Commissioner is not to be regarded as a servant or agent of the Crown or as enjoying any status, immunity or privilege of the Crown.

cy-gb	(3) Nid yw eiddo’r Comisiynydd i’w ystyried yn eiddo’r Goron neu’n eiddo sy’n cael ei ddal gan neu ar ran y Goron.
en-gb	(3) The Commissioner's property is not to be regarded as property of, or property held on behalf of, the Crown.

cy-gb	(4) Wrth arfer swyddogaethau mewn perthynas â’r Comisiynydd, rhaid i Weinidogion Cymru roi ystyriaeth i’r ffaith ei bod yn ddymunol sicrhau bod y Comisiynydd o dan gyn lleied o gyfyngiadau ag y bo’n rhesymol bosibl wrth iddo benderfynu— (a) ar ei weithgareddau,  (b) ar ei amserlenni, ac  (c) ar ei flaenoriaethau
en-gb	(4) In exercising functions in relation to the Commissioner, the Welsh Ministers must have regard to the fact that it is desirable to ensure that the Commissioner is under as few constraints as reasonably possible in determining his or her — (a) activities,  (b) timetables, and  (c) priorities

cy-gb	Mewn perthynas â phrosesau cyflwyno safonau (Rhan 4 Mesur y Gymraeg), bydd y Comisiynydd ac Is-adran Cymraeg 2050 y Llywodraeth (“Is-adran Cymraeg 2050”) yn rhannu gwybodaeth ffeithiol â’i gilydd yn brydlon a dilyffethair gan fod yn rhagweithiol wrth wneud hynny i’r graddau y bo’n briodol rhyddhau gwybodaeth.
en-gb	In relation to the introduction of standards (Part 4 of the Welsh Language Measure), the Commissioner and the Government's Cymraeg 2050 Division will share factual information with each other promptly and proactively, to the extent that it is appropriate to release information.

cy-gb	Mewn perthynas â’r ddyletswydd a roddwyd ar Weinidogion Cymru i gydymffurfio â safonau’r Gymraeg, bydd y Comisiynydd yn trin y Llywodraeth fel unrhyw sefydliad arall y mae’n ei reoleiddio.
en-gb	In relation to the duty placed on the Welsh Ministers to comply with the Welsh language standards, the Commissioner will treat the Government in the same way as any other institution it regulates.

cy-gb	Mae’r Llywodraeth yn ystyried y Comisiynydd yn bartner allweddol o ran gweithredu strategaeth y Llywodraeth ar gyfer y Gymraeg – Cymraeg 2050.
en-gb	The Government considers the Commissioner to be a key partner in delivering the Government's Welsh Language Strategy – Cymraeg 2050.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd a’r Llywodraeth yn ymrwymo i weithio mewn partneriaeth er mwyn cwrdd ag amcanion a thargedau Cymraeg 2050.
en-gb	The Government and the Commissioner commit to work in partnership in order to meet the objectives and targets of the Cymraeg 2050 strategy.

cy-gb	Mae cydweithio tuag at wireddu amcanion Cymraeg 2050 yn ganolog i’r berthynas rhwng y Llywodraeth a’r Comisiynydd, felly hefyd sicrhau bod y ddau gorff yn deall yn union beth yw cyfraniad y naill a’r llall tuag at hynny.
en-gb	Working together to realise these targets is central to the relationship between the Government and the Commissioner, as is ensuring that both understand how the other contributes to this.

cy-gb	Dau brif darged Cymraeg 2050 yw:
en-gb	The two main targets in Cymraeg 2050 are as follows:

cy-gb	Nifer siaradwyr Cymraeg i gyrraedd 1 miliwn erbyn 2050
en-gb	the number of Welsh speakers to reach 1 million by 2050

cy-gb	Canran y boblogaeth sy’n siarad Cymraeg bob dydd, ac sy’n gallu siarad mwy nag ychydig eiriau o Gymraeg, i gynyddu o 10% (yn 2013–15) i 20% erbyn 2050.
en-gb	the percentage of the population that speak Welsh daily, and can speak more than just a few words of Welsh, to increase from 10% (in 2013-15) to 20% by 2050.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn ystyried y Llywodraeth yn bartner allweddol.
en-gb	The Commissioner considers the Government to be a key partner.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn cytuno i ddarparu gwybodaeth reolaidd ar ei rhaglen waith, ac ar unrhyw fater arall o bwys, fel bod Gweinidogion Cymru yn gallu cael eu diweddaru mewn modd amserol a phriodol.
en-gb	The Commissioner agrees to provide regular updates on her work programme and any other important matters, so that the Welsh Ministers are briefed in a timely and appropriate manner.

cy-gb	Yn yr un modd, mae’r Llywodraeth yn ymrwymo i ddarparu unrhyw wybodaeth sy’n berthnasol i waith y Comisiynydd yn amserol, ac unrhyw fater arall o bwys i’r Gymraeg, gan gynnwys gwybodaeth ynglŷn â phrosiectau a pholisïau’r Llywodraeth a materion ariannol a chyllidol sy’n effeithio ar y Comisiynydd.
en-gb	Similarly, the Government will provide any information relevant to the Commissioner's work, including information regarding Government projects and policies and any financial and funding issues that affect the Commissioner.

cy-gb	Mae Adran 5 yn rhoi mwy o fanylion ynglŷn â rhannu dogfennau a datganiadau.
en-gb	Section 5 provides more detail on sharing documents and statements.

cy-gb	Llywodraethiant
en-gb	Governance

cy-gb	Mae’r adran hon yn amlinellu trefniadau llywodraethiant y Comisiynydd:
en-gb	This section sets out the Commissioner's governance arrangements.

cy-gb	Swyddogaeth Swyddog Cyfrifyddu
en-gb	Accounting officer function

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn cael ei benodi gan y Prif Weinidog o dan ddarpariaethau’r Mesur.
en-gb	The Commissioner is appointed by the First Minister under the provisions of the Measure.

cy-gb	Mae paragraff 16 (1) o Atodlen 1 i’r Mesur yn datgan mai’r Comisiynydd yw’r swyddog cyfrifyddu ar gyfer swyddfa’r Comisiynydd.
en-gb	Paragraph 16(1), Schedule 1 of the Measure states that the Commissioner is the Accounting Officer for the office of the Commissioner.

cy-gb	Fel Swyddog Cyfrifyddu, mae’r Comisiynydd yn gyfrifol am gynnal system gadarn o reolaeth fewnol sy’n cefnogi’r gwaith o gyflawni polisïau, nodau ac amcanion ei swydd.
en-gb	As the Accounting Officer, the Commissioner is responsible for maintaining a robust system of internal control that supports the achievement of the policies, goals and objectives of the position.

cy-gb	Y Swyddog Cyfrifyddu sy’n gyfrifol, ymysg pethau eraill, am lofnodi’r cyfrifon, ac yn bersonol gyfrifol am briodoldeb a rheoleidd-dra gwario’r cyllid cyhoeddus y mae’n gyfrifol amdano.
en-gb	The Accounting Officer's responsibilities include, amongst other things, the signing of accounts and accepting personal responsibility for the propriety and regularity of the public finances for which she is responsible.

cy-gb	Mae’r swyddog cyfrifyddu hefyd yn gyfrifol am sicrhau bod adnoddau yn cael eu defnyddio yn ddarbodus, effeithiol ac effeithlon. Gwneir hyn gan ddiogelu’r arian cyhoeddus a’r asedau y mae’n bersonol gyfrifol amdanynt, yn unol â’r cyfrifoldebau a neilltuwyd yn Rheoli Arian Cyhoeddus Cymru.
en-gb	The Accounting Officer is also responsible for ensuring the economy, efficiency and effectiveness with which resources are used whilst protecting the public funds and assets for which she is personally responsible, in accordance with the responsibilities assigned in Managing Welsh Public Money.

cy-gb	Rhaid i’r defnydd o adnoddau fod yn rheolaidd, gan ystyried yr angen am briodoldeb a cheisio sicrhau gwerth am arian.
en-gb	The use of resources must be regular, proper and represent value for money.

cy-gb	Mae deddfwriaeth a thelerau penodi’r Comisiynydd fel Swyddog Cyfrifyddu yn darparu i’r Dirprwy Gomisiynydd weithredu fel Swyddog Cyfrifyddu mewn amgylchiadau penodol (os yw’r swydd yn wag neu os nad yw’r Comisiynydd yn gallu gweithredu).
en-gb	Legislation and the Commissioner's terms of appointment as Accounting Officer provide for the Deputy Commissioner to act as an Accounting Officer in certain circumstances (if the post is vacant or the Commissioner is unable to exercise her functions).

cy-gb	Dylai’r Comisiynydd neu’r Dirprwy Gomisiynydd gynghori Isadran Cymraeg 2050 cyn gynted â phosibl, os bydd amgylchiadau o’r fath yn codi.
en-gb	The Commissioner or Deputy Commissioner should advise the Cymraeg 2050 Division as soon as possible if such circumstances arise.

cy-gb	Mae cyfrifoldebau llawn y Swyddog Cyfrifyddu wedi’u pennu gan Trysorlys y DU.
en-gb	The full responsibilities of the Accounting Officer are set by the UK Treasury.

cy-gb	Llywodraethiant Swyddfa’r Comisiynydd
en-gb	Governance of the Commissioner's office

cy-gb	Panel Cynghori’r Comisiynydd
en-gb	Advisory panel

cy-gb	Mae Adran 23 y Mesur yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru benodi aelodau panel o gynghorwyr i’r Comisiynydd.
en-gb	Section 23 of the Measure provides that the Welsh Ministers must appoint persons to be members of a panel of advisers to the Commissioner.

cy-gb	Rhaid i Weinidogion Cymru sicrhau bod o leiaf 3 ond nid mwy na 5 o aelodau ar y Panel Cynghori ar unrhyw adeg.
en-gb	The Measure also specifies that the Welsh Ministers must secure that there are at least 3, but not more than 5 members of the Advisory Panel at any time.

cy-gb	Wrth benodi aelodau bydd Gweinidogion Cymru yn gweithredu yn unol â rheoliadau – y rhai cyfredol (pan arwyddwyd y memorandwm hwn) yw Rheoliadau Panel Cynghori Comisiynydd y Gymraeg (Penodi) 2012.
en-gb	When appointing members, the Welsh Ministers will act in accordance with regulations - the current regulations (on signing this Memorandum) are the Advisory Panel to the Welsh Language Commissioner (Appointment) Regulations 2012.

cy-gb	Caiff y Comisiynydd ymgynghori â’r Panel Cynghori ynghylch unrhyw fater.
en-gb	The Commissioner may consult the Advisory Panel on any matter.

cy-gb	Rôl y Panel Cynghori yw cynghori’r Comisiynydd mewn perthynas â swyddogaethau’r Comisiynydd yn unol â’r Mesur.
en-gb	The role of the Advisory Panel is to advise the Commissioner in relation to her functions in accordance with the Measure.

cy-gb	Os bydd y Comisiynydd, mewn cysylltiad ag arfer swyddogaethau, yn ymgynghori â’r Panel Cynghori rhaid i’r Comisiynydd roi sylw i’r cyngor wrth arfer y swyddogaethau.
en-gb	If the Commissioner consults with the Advisory Panel in connection with the exercise of a function, the Commissioner must have regard to the advice given in exercising the function.

cy-gb	Nid yw’r Panel Cynghori yn ymwneud â gwaith o ddydd i ddydd y Comisiynydd.
en-gb	The Advisory Panel is not concerned with the day-to-day work of the Commissioner.

cy-gb	Rhan 3, Cymal 24(1) o’r Mesur.
en-gb	Part 3, Clause 24(1) of the Measure.

cy-gb	Rhan 2, Adran 17 o’r Mesur.
en-gb	Part 2, Section 17 of the Measure.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn ymgynghori â’r Panel Cynghori yn unol â darpariaethau’r Mesur.
en-gb	The Commissioner will consult with the Advisory Panel in accordance with the provisions of the Measure.

cy-gb	Pan fydd tymor aelodau’r Panel Cynghori yn dod i ben, bydd Gweinidogion Cymru yn trafod â’r Comisiynydd er mwyn adnabod anghenion am arbenigedd y Panel Cynghori cyn mynd ati i ddechrau proses penodiadau cyhoeddus (gall hynny gynnwys ail-benodi aelodau pe bai hynny’n briodol).
en-gb	When a Panel member’s term of office ends, the Welsh Ministers will discuss with the Commissioner what the Panel's needs are in terms of expertise before starting a public appointments process (this could include reappointing members if appropriate).

cy-gb	Pwyllgor Archwilio a Risg y Comisiynydd
en-gb	Audit and Risk Committee

cy-gb	Fel Swyddog Cyfrifyddu, mae’r Comisiynydd yn gyfrifol am sicrhau bod swyddfa’r Comisiynydd yn cael ei rhedeg mewn ffordd ddarbodus, effeithiol ac effeithlon er mwyn sicrhau gwerth am arian cyhoeddus.
en-gb	As accounting officer, the Commissioner is responsible for ensuring that the office of the Commissioner is managed economically, efficiently and effectively to ensure value for public money.

cy-gb	Mae gan y Comisiynydd bwyllgor archwilio a risg er mwyn rhoi sicrwydd o hynny i Weinidogion Cymru, y Senedd a’r cyhoedd.
en-gb	The Commissioner has an Audit and Risk Committee to provide assurance of this to the Welsh Ministers, the Senedd and the public.

cy-gb	Bydd y Pwyllgor Archwilio a Risg yn cynghori’r Comisiynydd ar brosesau strategol ar gyfer risg, rheolaeth a llywodraethiant.
en-gb	The Audit and Risk Committee advises the Commissioner on the strategic processes for risk, control and governance.

cy-gb	Mater i’r Comisiynydd yw pennu nifer yr aelodau, penodi aelodau, a threfnu cyfarfodydd.
en-gb	It is for the Commissioner to determine the number of members, to appoint members and to arrange meetings.

cy-gb	Tîm Arwain y Comisiynydd
en-gb	Leadership team

cy-gb	Mater i’r Comisiynydd fydd penderfynu ar aelodaeth y Tîm Arwain ac ar amlder a ffurf y cyfarfodydd.
en-gb	The Commissioner determines the membership of the Leadership team and the frequency and form of meetings.

cy-gb	Prif bwrpas y Tîm Arwain yw cynnig cefnogaeth a chyngor i’r Comisiynydd ar gyfeiriad strategol a rhaglen waith y corff.
en-gb	The main purpose of this team is to provide support and advice to the Commissioner on the body's strategic direction and programme of work.

cy-gb	Y Tîm Arwain sy’n gyfrifol am arweinyddiaeth strategol y corff, a rheoli’r corff o ddydd i ddydd.
en-gb	The Leadership team is responsible for the strategic leadership of the body and for the day to day management of its activities.

cy-gb	Rhannu Gwybodaeth
en-gb	Information sharing

cy-gb	Dogfennau
en-gb	Documents

cy-gb	Pan fydd y Comisiynydd yn cyhoeddi adroddiad neu ddogfen ynglŷn â’r Llywodraeth, neu adroddiad neu ddogfen yn ymwneud â maes polisi mae’r Llywodraeth yn gyfrifol amdano, bydd y Comisiynydd yn rhannu copi drafft o flaen llaw ac yn rhoi cyfle i’r Llywodraeth roi sylwadau ac yn eu hystyried cyn cyhoeddi copi terfynol.
en-gb	When publishing a report or document on the Government or an area of government policy, the Commissioner will provide a draft version in advance and provide the Government with an opportunity to consider and comment on the report before publishing a final version.

cy-gb	Pan mae gan Weinidogion Cymru rôl i gymeradwyo neu gydsynio i ddogfen sy’n cael ei llunio gan y Comisiynydd, bydd y Comisiynydd yn rhannu drafft cynnar â Gweinidogion Cymru ac yn ystyried sylwadau cyn ymgynghori ymhellach ar y ddogfen.
en-gb	Where the Welsh Ministers must approve or give consent for a document drawn up by the Commissioner, the Commissioner will provide an early draft and consider any comments prior to consultation.

cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn ymateb i unrhyw gais am gymeradwyaeth neu gydsyniad cyn gynted ag sy’n ymarferol bosib, a thrwy drafodaeth â'r Comisiynydd.
en-gb	The Welsh Ministers will respond to any request for approval or consent as soon as is practicable, and through discussion with the Commissioner.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn rhoi gwybod i’r Llywodraeth o leiaf ddau ddiwrnod gwaith o flaen llaw, gan amgáu copi, os bydd yn bwriadu cyhoeddi unrhyw adroddiad arwyddocaol neu ddogfen (gan gynnwys adroddiadau neu ddogfennau y mae’r Llywodraeth wedi rhoi sylwadau arnynt eisoes).
en-gb	The Commissioner will inform the Government at least 2 working days in advance of any intention to publish a report or document (including reports and documents on which the Government has already commented) and provide a copy.

cy-gb	Ni fydd y Llywodraeth yn trafod nac yn rhannu’r rhain yn allanol cyn i’r Comisiynydd wneud cyhoeddiad.
en-gb	The Government will not discuss or share these externally before the Commissioner has made an announcement.

cy-gb	Yn yr un modd, bydd y Llywodraeth yn rhoi gwybod i’r Comisiynydd o leiaf ddau ddiwrnod gwaith o flaen llaw, gan rannu copi, os yw’n bwriadu cyhoeddi unrhyw adroddiad neu ddogfen sy’n effeithio’n uniongyrchol ar waith y Comisiynydd.
en-gb	Similarly, the Government will inform the Commissioner at least 2 working days in advance if it intends to publish any report or document that directly affects the Commissioner's work and provide a copy.

cy-gb	Ni fydd y Comisiynydd yn trafod nac yn rhannu’r rhain yn allanol cyn i’r Llywodraeth wneud cyhoeddiad.
en-gb	The Commissioner will not discuss or share these externally before the Government has made an announcement.

cy-gb	Mae adroddiadau sydd wedi eu llunio o dan Rhan 5 o’r Mesur (gorfodi safonau), ac adroddiadau sy’n ymwneud â materion yn Adran 16(2) y Mesur (gweler pwynt 3.4 o’r Memorandwm), wedi’u heithrio o’r trefniant uchod.
en-gb	Reports drawn up under Part 5 of the Measure (enforcement of standards) and on matters in Section 16(2) of the Measure (see point 3.4 of the Memorandum) are excluded from this arrangement.

cy-gb	Pan fydd y Comisiynydd yn ymateb i ymgynghoriad sy’n cael ei gynnal gan Lywodraeth Cymru, bydd copi o’r ymateb yn cael ei anfon at Isadran Cymraeg 2050.
en-gb	When the Commissioner responds to a consultation by the Government, a copy of the response will be sent to the Cymraeg 2050 Division.

cy-gb	Ystadegau ac ymchwil
en-gb	Statistics and research

cy-gb	Bydd y Comisiynydd a’r Llywodraeth yn rhannu gwybodaeth ac yn adnabod cyfleoedd i weithio ar y cyd ym maes ystadegau ac ymchwil gymdeithasol â’r nod o hyrwyddo’r egwyddorion canlynol:
en-gb	The Commissioner and the Government will share information and identify opportunities for joint working in statistics and social research, with the aim of promoting the following principles:

cy-gb	datblygu sail tystiolaeth gadarn a chynhwysfawr ynghylch anghenion y Gymraeg a’i siaradwyr
en-gb	develop a robust and comprehensive evidence base regarding the needs of the Welsh language and its speakers

cy-gb	blaengynllunio’n strategol ac osgoi dyblygu gwaith
en-gb	strategic forward planning and avoiding duplication of work

cy-gb	osgoi gosod baich diangen ar randdeiliaid, ymatebwyr a phartneriaid  ymchwil
en-gb	avoiding an unnecessary burden on stakeholders, respondents and research partners

cy-gb	gwneud y defnydd gorau o adnoddau.
en-gb	making best use of resources.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd a’r Llywodraeth yn rhannu gwybodaeth am ystadegau ac ymchwil gymdeithasol.
en-gb	The Commissioner and the Government will share information regarding statistics and social research.

cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys:
en-gb	This will include:

cy-gb	rhoi gwybod am waith ymchwil sydd eisoes ar y gweill gan y ddau sefydliad
en-gb	providing information on research that is ongoing within both organisations

cy-gb	rhoi gwybod am waith ymchwil sy’n cael ei gynllunio gan y ddau sefydliad
en-gb	providing information on research that is being planned by both organisations

cy-gb	rhannu neu roi gwybod am gynlluniau o ran cyhoeddi ystadegau neu gynnyrch gwaith ymchwil (er enghraifft, adroddiadau, seminarau)
en-gb	providing information regarding the publication of statistics or research products (for example, reports, seminars)

cy-gb	rhannu gwybodaeth am ddatblygiadau ymchwil ehangach a allai fod o ddiddordeb i’r sefydliad arall.
en-gb	sharing information about wider research developments that may be of interest to the other organisation.

cy-gb	Mae paragraff 5.1 i 5.4 yr un mor berthnasol yng nghyswllt dogfennau ac adroddiadau sy’n ymwneud â maes ystadegau ac ymchwil gymdeithasol.
en-gb	Paragraphs 5.1 to 5.4 apply equally in relation to documents and reports on statistics and social research.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth a’r Chomisiynydd yn rhannu gwybodaeth am waith ymchwil sydd ar y gweill neu sydd wedi ei gwblhau trwy’r dulliau isod, ond heb fod yn gyfyngedig iddynt chwaith:
en-gb	The Government and the Commissioner will share information on research work that is ongoing or has been completed through, but not limited to, the following methods:

cy-gb	Cyfarfodydd rhwng swyddogion y Llywodraeth sydd â chyfrifoldeb am ystadegau ac ymchwil gymdeithasol a’r Comisiynydd o leiaf bob chwe mis.
en-gb	Meetings between Government officials with responsibility for statistics and social research and the Commissioner at least every six months.

cy-gb	Cyfarfodydd Pwyllgor Cyswllt Ystadegol Cymru.
en-gb	Meetings of the Welsh Statistical Liaison Committee.

cy-gb	Seminarau, cynadleddau a fforymau eraill a drefnir i hybu cydweithio â phartneriaid ym maes ymchwil a gwerthuso.
en-gb	Seminars, conferences and other forums organised to promote joint working with partners in research and evaluation.

cy-gb	Cynlluniau gwaith ymchwil ac ystadegau am y Gymraeg y Llywodraeth.
en-gb	The Government's Welsh language research and statistics plans.

cy-gb	Bydd yr egwyddor o rannu gwybodaeth a data yn ddibynnol ar hawl gyfreithiol a bod cytundebau priodol yn eu lle, ac yn ddarostyngedig i unrhyw amodau sy’n gysylltiedig â gofynion cyrff proffesiynol perthnasol.
en-gb	The principle of sharing information and data will be subject to legal rights, with appropriate agreements in place, and any conditions related to the requirements of relevant professional bodies.

cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys gofynion cydymffurfio Gwasanaeth Ystadegol y Llywodraeth (GSS) a Chod Ymchwil Gymdeithasol y Llywodraeth (GSR).
en-gb	These include the compliance requirements of the Government Statistical Service (GSS) and the Government's Social Research Code (GSR).

cy-gb	Bydd achosion yn codi hefyd pan na fydd yn briodol i’r Comisiynydd a’r Llywodraeth rannu gwybodaeth.
en-gb	In some instances, it will not be appropriate for the Commissioner and the Government to share information.

cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau, a’r Gorchymyn Gweld Ystadegau Swyddogol cyn eu Rhyddhau (Cymru) 2009.
en-gb	This includes the Code of Practice for Statistics, and the Official Pre-Release Statistics View Order (Wales) 2009.

cy-gb	Pan fo’n briodol, bydd y Llywodraeth a’r Comisiynydd yn gweithio ar ystadegau ac ymchwil ar y cyd.
en-gb	Where appropriate, the Government and the Commissioner will engage in joint working on statistics and research.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth a’r Chomisiynydd yn cytuno trefniadau cydweithio o flaen llaw.
en-gb	The Government and the Commissioner will agree collaboration arrangements in advance.

cy-gb	Bydd achosion yn codi hefyd pan na fydd yn briodol i’r Comisiynydd a’r Llywodraeth i weithio ar y cyd.
en-gb	In some instances, it will not be appropriate for the Commissioner and the Government to engage in joint working.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn Gynhyrchydd Ystadegau Swyddogol, a bydd y Llywodraeth yn cynnig cyngor a chefnogaeth i’r Comisiynydd ar faterion penodol.
en-gb	The Commissioner is a Producer of Official Statistics, and the Government will offer advice and support to the Commissioner on specific matters.

cy-gb	Ar gais y Comisiynydd, bydd y Llywodraeth yn rhannu data â’r Comisiynydd, i’w dadansoddi a’u cynnwys gan y Gomisiynydd yn yr adroddiad 5-mlynedd.
en-gb	The Government will share data with the Commissioner at the request of the Commissioner, to be analysed and included in the 5-year report.

cy-gb	Bydd hyn yn ddibynnol ar hawl gyfreithiol, â chytundebau priodol yn eu lle.
en-gb	This will be subject to legal rights, with appropriate agreements in place.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth yn cynnig cyngor a gwybodaeth i’r Comisiynydd ar faterion yn ymwneud â’r adroddiad, i sicrhau cywirdeb ffeithiol yr adroddiad neu i gadarnhau bod ffynonellau perthnasol wedi eu harchwilio.
en-gb	The Government will provide information and advice to the Commissioner on issues relating to the report, to ensure the factual accuracy of the report or to confirm that appropriate sources have been explored.

cy-gb	Datganiadau
en-gb	Statements

cy-gb	Bydd y Comisiynydd a’r Llywodraeth yn rhoi blaenrybudd i’w gilydd pan fydd bwriad gan y naill neu’r llall i gyhoeddi datganiad i’r wasg sy’n ymwneud â gwaith y llall.
en-gb	The Commissioner and the Government will notify the other in advance of any intention to publish a press release regarding the other's work.

cy-gb	Bydd copi o’r datganiad yn cael ei rhannu mor fuan ag sy’n ymarferol bosibl.
en-gb	A copy of the release will then be shared as soon as practically possible.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth yn rhoi blaenrybudd i’r Comisiynydd pan fydd Gweinidogion Cymru yn gwneud datganiad llafar neu ysgrifenedig sy’n ymwneud â gwaith y Comisiynydd i Aelodau’r Senedd ac yn rhannu copi wedi i’r datganiad gael ei wneud i Aelodau.
en-gb	The Government will notify the Commissioner in advance if a Minister intends to make an oral or written statement to Assembly Members regarding the Commissioner's work and will provide a copy after the statement has been made.

cy-gb	Ceisiadau gwybodaeth
en-gb	Information requests

cy-gb	Rhaid i bob sefydliad ddilyn y Ddeddfwriaeth Rhyddid Gwybodaeth (FoI) a Diogelu Data (DPA) angenrheidiol.
en-gb	All organisations must follow the necessary Freedom of Information (FOI) and Data Protection (DPA) legislation.

cy-gb	Bydd y ddau sefydliad yn hysbysu’r llall o dderbyn cais Rhyddid Gwybodaeth neu Diogelu Data sy’n ymwneud â’r sefydliad arall.
en-gb	Both organisations will notify each other if they have received a Freedom Information request or Data Protection request relating to the other’s work.

cy-gb	Cyfarfodydd
en-gb	Meetings

cy-gb	Cyfarfodydd rhwng yr Ysgrifennydd Cabinet sy’n gyfrifol am y Gymraeg a’r Comisiynydd:
en-gb	Meetings between the Cabinet Secretary with responsibility for the Welsh language and the Commissioner

cy-gb	Bydd yr Ysgrifennydd Cabinet yn cyfarfod â’r Comisiynydd yn chwarterol er mwyn rhannu gwybodaeth am weithgareddau’r cyrff a’r hyn a gyflawnwyd yn erbyn eu hamcanion, gan gynnwys yng nghyd-destun gweithio tuag at gyflawni amcanion Cymraeg 2050.
en-gb	The Cabinet Secretary will meet with the Commissioner at least 4 times a year in order to share information on their respective activities and progress against objectives, including in the context of working towards the targets in Cymraeg 2050.

cy-gb	Bydd agenda yn cael ei chytuno wythnos cyn dyddiad y cyfarfod.
en-gb	The agenda for the meetings will be agreed one week prior to the date of the meeting.

cy-gb	Cyfarfodydd rhwng y Comisiynydd ag Ysgrifenyddion Cabinet a Gweinidogion eraill:
en-gb	Meetings between the Commissioner and other Cabinet Secretaries and Ministers:

cy-gb	O bryd i’w gilydd mae’n bosibl y bydd y Comisiynydd eisiau cwrdd ag Ysgrifenyddion Cabinet a Gweinidogion sy’n gyfrifol am feysydd polisi eraill.
en-gb	Occasionally, the Commissioner may wish to meet with Cabinet Secretaries and Ministers who are responsible for other policy areas.

cy-gb	Bydd yr Ysgrifennydd Cabinet sy’n gyfrifol am y Gymraeg yn cael ei hysbysu ymlaen llaw o gyfarfodydd o’r fath drwy swyddfa’r Comisiynydd yn rhannu gwybodaeth ag Isadran Cymraeg 2050, ond mater i’r Comisiynydd drefnu yn uniongyrchol â swyddfeydd Ysgrifenyddion Cabinet/Gweinidogion eraill yw’r cyfarfodydd hynny.
en-gb	The Cabinet Secretary responsible for the Welsh language will be informed of such meetings in advance via the Commissioner's office sharing information with the Cymraeg 2050 Division, but it will be for the Commissioner to liaise directly with the offices of other Cabinet Secretaries/Ministers to arrange these meetings.

cy-gb	Cyfathrebu rhwng y Comisiynydd a Swyddogion:
en-gb	Communication between the Commissioner and officials:

cy-gb	Y pwynt cyswllt o ddydd i ddydd i’r Comisiynydd a’i swyddfa wrth ddelio â’r Llywodraeth yw’r gangen partneriaethau o fewn Isadran Cymraeg 2050 (“y tîm partneriaeth”).
en-gb	The day-to-day point of contact for the Commissioner and her office in dealing with the Government is the partnerships branch within the Cymraeg 2050 Division ("the partnership team").

cy-gb	Bydd y tîm partneriaeth yn cefnogi Swyddfa’r Comisiynydd i ateb ymholiadau ac ar gael i drafod a darparu cyngor i’r Comisiynydd.
en-gb	The partnership team will support the Commissioner's office in answering queries and will be available to discuss issues and provide advice to the Commissioner.

cy-gb	Bydd cyfarfodydd rheolaidd yn cael eu cynnal yn ystod y flwyddyn i hwyluso hyn.
en-gb	Regular meetings will be held during the year to facilitate this.

cy-gb	Egwyddorion ar gyfer cydweithio
en-gb	Principles for joint working

cy-gb	Wrth arfer eu swyddogaethau, mae’r Comisiynydd a’r Llywodraeth yn gytûn y dylid gweithredu yn y modd canlynol.
en-gb	When exercising their functions, the Commissioner and the Government are in agreement that they should act as follows:

cy-gb	Bydd aelodau o Dîm Rheoli Isadran Cymraeg 2050 y Llywodraeth a Thîm Arwain y Comisiynydd yn cael cyfarfodydd ffurfiol ar y cyd o leiaf ddwywaith y flwyddyn.
en-gb	Members of the Cymraeg 2050 Division’s Management team and the Commissioner's Leadership team will meet formally at least twice a year.

cy-gb	Pwrpas y cyfarfodydd fydd cynllunio rhaglenni gwaith a sicrhau cyd-ddealltwriaeth am sut mae gweithgareddau’r cyrff yn cyfrannu at gyflawni amcanion Cymraeg 2050.
en-gb	The purpose of these meetings will be to plan programmes of work and ensure a shared understanding of how their respective activities contribute to the delivery of the Cymraeg 2050 objectives.

cy-gb	Bydd pwyllgorau o swyddogion rhwng y ddau gorff yn cael eu sefydlu er mwyn trafod gwaith penodol yn ôl y galw.
en-gb	Committees will be established as necessary with officials from both bodies in order to discuss specific areas of work.

cy-gb	Bydd rhai ohonynt yn cael eu sefydlu yn barhaol ac eraill dros dro i ddelio â mater neu brosiect penodol.
en-gb	Some committees will be permanent and others will be temporary in order to address a specific issue or project.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd a’r Llywodraeth ill dau yn cofleidio cydweithio, cyd-gynhyrchu, rhannu gwybodaeth a rhannu arbenigedd.
en-gb	The Commissioner and the Government will both embrace collaboration, coproduction and the sharing of information and expertise.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn gorff sy’n creu partneriaethau ar draws gwahanol sectorau, ac yn ysbrydoli eraill i weithredu er lles y Gymraeg.
en-gb	The Commissioner will create partnerships across different sectors and inspire others to act for the benefit of the Welsh language.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn cynnig cefnogaeth ymarferol ac arweiniad i gynorthwyo cyrff sy’n dod o dan y drefn Cynlluniau Iaith neu Safonau’r Gymraeg i gynyddu’r defnydd a wneir o’u gwasanaethau Cymraeg.
en-gb	The Commissioner will also offer practical support and guidance to help bodies that are subject to Welsh language schemes or standards to increase the use of their Welsh language services.

cy-gb	Bydd Swyddfa’r Comisiynydd a Dirprwy Gyfarwyddwr Is-adran Cymraeg 2050 yn rhannu manylion cysylltiadau allweddol a strwythurau staff, gan gyflenwi fersiynau wedi’u diweddaru yn dilyn unrhyw newidiadau i staff.
en-gb	The Office of the Commissioner and the Deputy Director of the Cymraeg 2050 Division will share details of key contacts and staff structures, providing updated versions following any staff changes.

cy-gb	Adroddiad Blynyddol Comisiynydd y Gymraeg
en-gb	The Commissioner’s annual report

cy-gb	Mae Adran 18(2) y Mesur yn gosod gofynion o ran Adroddiad Blynyddol, ac mae Adran 19(3) yn nodi bod rhaid cyhoeddi’r Adroddiad erbyn 31 Awst yn y flwyddyn ariannol sy’n dilyn y flwyddyn ariannol mae’r adroddiad yn ymwneud â hi.
en-gb	Section 18(2) of the Measure requires an annual report to be produced and Section 19(3) states that each report must be published no later than 31 August in the financial year following the financial year to which the report relates.

cy-gb	Mae Adran 18(2) yn gwneud y ddarpariaeth ganlynol:
en-gb	Section 18(2) makes the following provision:

cy-gb	(2)Rhaid i adroddiad blynyddol gynnwys y materion a ganlyn— (a)crynodeb o’r camau a gymerwyd wrth arfer swyddogaethau’r Comisiynydd; (b)adolygiad o faterion sy’n berthnasol i’r Gymraeg; (c)crynodeb o raglen waith y Comisiynydd; (d)cynigion y Comisiynydd ar gyfer rhaglen waith ar gyfer y flwyddyn ariannol ddilynol; (e)crynodeb o’r cwynion a wnaed yn unol â’r weithdrefn a sefydlwyd o dan adran 14.
en-gb	(2) An annual report must include the following matters— (a) a summary of actions taken in the exercise of the Commissioner's functions; (b) a review of issues relevant to the Welsh language; (c) a summary of the Commissioner's work programme; (d) the Commissioner's proposals for a work programme for the following financial year; (e) a summary of the complaints made in accordance with the procedure established under section 14.

cy-gb	Ariannu Comisiynydd y Gymraeg
en-gb	Funding for the Commissioner

cy-gb	Mae paragraff 17 o Atodlen 1 i’r Mesur yn gwneud darpariaethau ar gyfer y Comisiynydd yn paratoi amcangyfrifon blynyddol.
en-gb	Paragraph 17, Schedule 1 of the Measure provides that the Commissioner must prepare annual estimates.

cy-gb	Yn unol â pharagraff 17(2) rhaid i’r Comisiynydd gyflwyno’r amcangyfrif i Weinidogion Cymru o leiaf 5 mis cyn dechrau’r flwyddyn ariannol mae’r amcangyfrif yn ymwneud â hi.
en-gb	In accordance with paragraph 17(2), the Commissioner must submit the estimate to the Welsh Ministers at least five months before the beginning of the financial year to which it relates.

cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn archwilio’r amcangyfrif ac yn ei osod gerbron y Senedd.
en-gb	The Welsh Ministers will examine the estimate and must then lay it before Parliament.

cy-gb	Yn dilyn cymeradwyaeth cyllideb y Llywodraeth gan y Senedd, bydd y Comisiynydd yn cael ei hysbysu o’r gyllideb fydd ar gael i’r Comisiynydd ar gyfer y flwyddyn ariannol ddilynol mor fuan ag sy’n bosibl.
en-gb	Following the approval of the Government budget by the Senedd, the Commissioner will be informed as soon as possible of the budget available for the following financial year.

cy-gb	Mae’n bosibl bydd y Llywodraeth o bryd i’w gilydd yn trosglwyddo cyllid i’r Comisiynydd at ddibenion penodol.
en-gb	The Government may transfer funds to the Commissioner for specific purposes.

cy-gb	Pan fydd hynny’n digwydd bydd yr amodau yn cael eu hamlinellu’n glir mewn llythyr.
en-gb	In such circumstances, the terms will be set out clearly in a letter.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn hysbysu’r Llywodraeth pan fydd angen derbyn cyllid o’r dyraniad blynyddol gan ddefnyddio’r ffurflen briodol.
en-gb	The Commissioner will notify the Government when funding needs to be received from the annual allocation by using the appropriate form.

cy-gb	Dylid caniatáu 10 diwrnod gwaith rhwng cyflwyno ffurflen yn hawlio cyllid, a dyddiad derbyn cyllid yng nghyfrif banc y Comisiynydd.
en-gb	The funds will appear in the Commissioner's bank account within 10 working days of submitting the form.

cy-gb	Wrth hawlio cyllid bydd angen i’r Comisiynydd nodi a ydynt yn tynnu cyllid i lawr o’r dyraniad refeniw neu o’r dyraniad cyfalaf.
en-gb	When making a claim, the Commissioner will need to indicate whether funding is being drawn down from the revenue allocation or the capital allocation.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn cydnabod bod gan yr Ysgrifennydd Parhaol, fel Prif Swyddog Cyfrifyddu y Llywodraeth, ddyletswydd i roi trefniadau digonol yn eu lle er mwyn sicrhau bod y dyraniad blynyddol yn cael ei ddefnyddio o ran yr angen am reoleidd-dra, priodoldeb, a gwerth am arian.
en-gb	The Commissioner recognises that the Permanent Secretary, as theGovernment's Principal Accounting Officer, has a duty to put in place suitable arrangements to ensure that the annual allocation is used with regularity, propriety and value for money.

cy-gb	Yn hynny o beth, bydd y Comisiynydd yn darparu unrhyw wybodaeth berthnasol i Lywodraeth Cymru y gall fod arni ei hangen ymlaen llaw drafodaeth mewn cyfarfodydd perthnasol.
en-gb	In this respect, the Commissioner will provide any information that the Government may require in advance for discussions at relevant meetings.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth yn hysbysu’r Comisiynydd mor fuan â phosibl o unrhyw archwiliad neu adolygiad y bydd yn ei gynnal a allai effeithio ar y Comisiynydd.
en-gb	The Government will notify the Commissioner and the Audit and Risk Committee as soon as possible of any audit or review it intends to carry out which could affect the Commissioner's office.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth yn darparu gwybodaeth am yr archwiliad neu’r adolygiad, a’r adroddiad terfynol i’r Comisiynydd mor fuan ag sy’n  bosibl.
en-gb	The Government will provide information about the audit or review and will send the final report to the Commissioner as soon as possible.

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn ymrwymo i ddarparu pob cymorth phosibl wrth baratoi at, a chynnal adolygiadau ac archwiliadau.
en-gb	The Commissioner commits to provide any assistance necessary to prepare for and carry out reviews and audits.

cy-gb	Cynllunio Cyllidebol
en-gb	Budget planning

cy-gb	Mae trefniadau cynllunio cyllidebol y Llywodraeth yn cael eu llywodraethu gan ofynion Deddf Llywodraeth Cymru 2006 a Rheolau Sefydlog y Senedd.
en-gb	The Government's budget planning is governed by the requirements of the Government of Wales Act 2006 and the Standing Orders of the Senedd.

cy-gb	Rhaid i'r corff gydweithio â'r tîm partneriaeth drwy ddarparu'r holl gymorth a gwybodaeth angenrheidiol i Lywodraeth Cymru er mwyn iddi fwrw ymlaen â'i phenderfyniadau cynllunio cyllidebol.
en-gb	The Commissioner must work with the Partnership team by providing all the support and information that is necessary for the Government to proceed with its budget planning decisions.

cy-gb	Bydd yr Ysgrifennydd Cabinet yn cadarnhau'r gyllideb refeniw net a'r gyllideb adnoddau cyfalaf a faint o gyllid cymorth grant (arian parod) a roddir i'r corff ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf.
en-gb	The Cabinet Secretary will confirm the net revenue budget and capital resources budget and also the amount of grant-in-aid funding (cash) provided for the next financial year.

cy-gb	Fel rhan o ddyraniad y gyllideb adnoddau net, bydd yr Ysgrifennydd Cabinet hefyd yn cadarnhau lefel yr incwm y caiff y corff ei gadw er mwyn ariannu gweithgarwch yn y flwyddyn ariannol.
en-gb	As part of the net resources budget allocation, the Cabinet Secretary will also confirm the level of income the body may keep in order to fund activity during the financial year.

cy-gb	Fel arfer, bydd hyn yn digwydd o fewn mis i'r dyddiad y cytunodd y Senedd ar y gyllideb derfynol.
en-gb	This usually happens within a month after the Senedd has agreed the final budget.

cy-gb	Rhaid i unrhyw gyllid ar gyfer y flwyddyn dan sylw gael ei awdurdodi gan y Senedd yn y Cynnig Cyllidebol Blynyddol.
en-gb	Any funding for the year in question must be authorised by the Senedd in the Annual Budget Proposal.

cy-gb	Pan yn bosibl, bydd yr Ysgrifennydd Cabinet hefyd yn darparu cyllidebau adnoddau refeniw a chyfalaf dangosol ar gyfer blynyddoedd dilynol er mwyn llywio gwaith cynllunio cyllidebol.
en-gb	When possible, the Cabinet Secretary will also provide indicative revenue and capital resource budgets for subsequent years to inform budget planning.

cy-gb	Fodd bynnag, gall manylion cyllidebau ar gyfer blynyddoedd dangosol ostwng neu gynyddu yn ôl blaenoriaethau'r Llywodraeth, newidiadau i bortffolios Ysgrifenyddion Cabinet a Gweinidogion, amrywiadau mewn cyllidebau a/neu bryderon ynghylch effeithlonrwydd a/neu effeithiolrwydd y corff.
en-gb	However, budget details for indicative years may decrease or increase according to Government priorities, changes to the portfolios of Cabinet Secretaries and Ministers, variations in budgets and/or concerns about the efficiency and/or effectiveness of the body.

cy-gb	Efallai y bydd angen i'r corff fodelu gwahanol opsiynau ar gyfer gweithgarwch yn dibynnu ar y cyllid sydd ar gael.
en-gb	The body may need to model different options for activity depending on the funding available.

cy-gb	Wrth bennu cyllidebau adnoddau refeniw a chyfalaf a gofynion o ran cymorth grant (arian parod), ystyried lefelau'r cronfeydd wrth gefn (os oes rhai) a ddelir gan y corff a'r incwm a ddisgwylir o ffynonellau eraill.
en-gb	When determining revenue and capital resource budgets and grant-in-aid (cash) requirements, consideration will need to be given to the levels of reserves (if any) held by the body and the income expected from other sources.

cy-gb	Staffio
en-gb	Staffing

cy-gb	Y Comisiynydd sy'n gyfrifol am benderfyniadau staffio y corff.
en-gb	The Commissioner is responsible for staffing decisions.

cy-gb	Mae hyn yn cynnwys polisïau yn ymdrin â thelerau ac amodau staff; cynnig cynllun pensiwn; a sicrhau bod arferion gwerthuso swyddi a recriwtio cadarn, priodol a theg yn cael eu dilyn.
en-gb	This includes policies covering the terms and conditions of staff; offering a pension scheme; and ensuring that robust, appropriate and fair job evaluation and recruitment practices are followed.

cy-gb	Fodd bynnag, dylai’r Llywodraeth gael ei hysbysu am gynigion penodol ar gyfer newidiadau i'r gweithlu, gan gynnwys trefniadau ar gyfer dileu swyddi.
en-gb	However, the Government should be made aware of any specific proposals for changes to the workforce, including redundancy arrangements.

cy-gb	Talu trydydd parti am wasanaethau
en-gb	Payments to third parties for services

cy-gb	Mae gan Gomisiynydd y Gymraeg bŵer i wneud unrhyw beth sy’n briodol mewn cysylltiad â thalu ffi i drydydd parti am wasanaethau.
en-gb	The Commissioner has the power to do anything that is considered appropriate in connection with the payment of a fee to a third party for services.

cy-gb	Wrth i Lywodraeth Cymru ysgwyddo swyddogaeth darparu gofod gweithio hybrid i sefydliadau cyhoeddus, ystyrir ei bod yn briodol i Gomisiynydd y Gymraeg rentu gofod sector cyhoeddus mewn adeiladau y mae’r Llywodraeth yn berchennog arnynt.
en-gb	As the Government assumes the role of providing hybrid working space to public organisations, it is considered appropriate for the Commissioner to rent public sector space in buildings owned by the Government.

cy-gb	Nid yw gwneud hynny’n cyfaddawdu ar farn y Comisiynydd, ei gyfrifoldebau, dyletswyddau nac ar weithrediad ei swyddogaethau.
en-gb	Doing so does not compromise the Commissioner's judgment, her responsibilities and duties or the exercise of her functions.

cy-gb	Ni fydd trefniant o’r fath yn effeithio ar y berthynas waith sy’n bodoli rhwng swyddogion y Comisiynydd a’r Llywodraeth neu, sefydliadau eraill y mae’n eu rheoleiddio.
en-gb	Such an arrangement shall not affect the working relationships that exist between the Commissioner's officials and the Government or other institutions it regulates.

cy-gb	Diogelwch Technoleg Gwybodaeth
en-gb	The security of information technology

cy-gb	Mae’r Comisiynydd yn gyfrifol am gynnal systemau TG swyddfa’r Comisiynydd, meddu ar bolisi diogelwch, a sicrhau amgylchedd TG diogel ar gyfer gweithredu ei swyddfa a thrin data, gan gynnwys data personol.
en-gb	The Commissioner is responsible for maintaining IT systems and ensuring that there is a security policy in place and a secure IT environment for the operation of her office and for handling data, including personal data.

cy-gb	Os bydd swyddfa’r Comisiynydd yn canfod digwyddiad mawr yn ymwneud â diogelwch, er enghraifft ymosodiad drwy faleiswedd neu dor diogelwch data, sylweddol bydd angen i’r Comisiynydd roi gwybod am y digwyddiad i’r canlynol:
en-gb	If the Commissioner's office detects a major security-related incident, for example an attack by malware or data security breach, the Commissioner will need to report the incident to the following:

cy-gb	y Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol i gyflwyno adroddiad ar-lein am y digwyddiad (neu linell gymorth digwyddiadau’r NCSC – 0300 200 973 os nad oes mynediad at TGCh);
en-gb	the National Cyber Security Centre to report the incident online (or the NCSC incident helpline – 0300 200 973 if there is no access to ICT);

cy-gb	yr Heddlu (Twyll Gweithredu);
en-gb	the Police (Action Fraud);

cy-gb	Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth;
en-gb	Information Commissioner’s Office:

cy-gb	cwmnïau yswiriant perthnasol; a
en-gb	relevant insurance companies; and

cy-gb	chyfeirio at ganllaw’r Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol.
en-gb	refer to the National Cyber Security Centre guidelines.

cy-gb	Dylai’r Comisiynydd hefyd gysylltu cyn gynted â phosibl â’r Llywodraeth a’r tîm partneriaeth ar ôl canfod problem, gan ddefnyddio dull diogel, er enghraifft, defnyddio dyfais heblaw dyfais waith neu ffonio’r tîm partneriaeth yn Is-adran 2050.
en-gb	The Commissioner should also contact the Government and the partnership team as soon as possible after a problem has been identified, by using a safe method such as a device other than a work device or calling the Partnership team in the Cymraeg 2050 Division.

cy-gb	Llywodraeth Cymru a Strategaeth Cymraeg 2050
en-gb	The Welsh Government and the Cymraeg 2050 strategy

cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru o dan ddyletswydd trwy Adran 78 Deddf Llywodraeth Cymru 2006 i baratoi strategaeth yn nodi sut mae’n bwriadu hybu a hwyluso defnyddio’r Gymraeg.
en-gb	The Welsh Ministers have a duty under Section 78 of the Government of Wales Act 2006 to prepare a strategy on how they intend to promote and facilitate the use of Welsh.

cy-gb	Ar hyn o bryd, Cymraeg 2050 yw’r strategaeth honno.
en-gb	The current strategy is Cymraeg 2050.

cy-gb	Y Llywodraeth felly sy’n gyfrifol am bennu polisïau cenedlaethol ar gyfer y Gymraeg, ac am sefydlu cynllun blynyddol, strwythurau a systemau ar gyfer gweithredu’r strategaeth honno.
en-gb	Therefore, the Government is responsible for setting national policies in relation to the Welsh language and for establishing annual plans, structures and systems to implement the strategy.

cy-gb	Bydd y Llywodraeth yn defnyddio’r holl offer polisi sydd ar gael iddi i fwrw amcanion strategaeth Cymraeg 2050 yn eu blaen.
en-gb	The Government will use all policy tools available to it to take forward the objectives of the Cymraeg 2050 strategy.

cy-gb	I’r perwyl hwn, bydd Isadran Cymraeg 2050, yn gweithredu ar draws y Llywodraeth er mwyn prif-ffrydio’r Gymraeg drwy bob agwedd ar weithgarwch y Llywodraeth.
en-gb	To this end, the Cymraeg 2050 Division will work to mainstream the Welsh language across all aspects of the Government's activities.

cy-gb	Mae cyfrifoldebau’r Llywodraeth a’r Comisiynydd wedi cael eu hamlinellu yn Atodiad 1.
en-gb	The responsibilities of the Government and the Commissioner are outlined in Annex 1.

cy-gb	Bydd y rhaniad hwn yn cael ei adolygu yn ôl y gofyn  i sicrhau bod amcanion Cymraeg 2050 yn cael eu gweithredu’n effeithiol.
en-gb	They will be reviewed as necessary to ensure that the objectives of Cymraeg 2050 are being realised effectively.

cy-gb	Llofnodwyd gan:
en-gb	Signed by:

cy-gb	Y Gwir Anrh Mark Drakeford AS, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Gymraeg
en-gb	The Rt Hon Mark Drakeford MP, Cabinet Secretary for Finance and the Welsh Language

cy-gb	Efa Gruffudd Jones, Comisiynydd y Gymraeg
en-gb	Efa Gruffudd Jones – Welsh Language Commissioner

cy-gb	ATODIAD 1
en-gb	ANNEX 1

cy-gb	Fel y nodir yn 14.3, uchod, bydd y rhaniad hwn o gyfrifoldebau yn cael ei adolygu’n flynyddol i sicrhau bod amcanion Cymraeg 2050 yn cael eu gweithredu.
en-gb	As noted in 13.3 above, this division of responsibilities will be reviewed annually to ensure that the objectives of Cymraeg 2050 are realised.

cy-gb	Bydd Comisiynydd y Gymraeg yn gweithredu swyddogaethau statudol Mesur y Gymraeg gan gynnwys gosod, monitro a gorfodi safonau’r Gymraeg, yn ogystal â gweithredu trefn Cynlluniau Iaith Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993.
en-gb	The Welsh Language Commissioner will exercise the statutory functions of the Welsh Language Measure including the setting, monitoring and enforcement of the Welsh language standards, as well as implementing the Welsh language scheme system adopted under the Welsh Language Act 1993.

cy-gb	Bydd y Comisiynydd hefyd yn gyfrifol am weithredu yn y meysydd canlynol:
en-gb	The Commissioner shall also be responsible for the following areas:

cy-gb	cefnogi’r trydydd sector: gweithio gydag elusennau a mudiadau gwirfoddol i gynyddu darpariaeth Cymraeg ac i gynyddu’r defnydd o wasanaethau Cymraeg
en-gb	Third sector: working with charities and voluntary organisations to increase the provision and use of Welsh language services

cy-gb	gweithio â banciau, archfarchnadoedd, a busnesau mawr a  chanolig i gynyddu darpariaeth Cymraeg ac i gynyddu’r defnydd o wasanaethau Cymraeg
en-gb	Work with banks, supermarkets and large businesses to increase the provision and use of Welsh language services

cy-gb	darparu cyngor i Awdurdodau Lleol ac eraill ar enwau lleoedd
en-gb	Provide advice to local authorities and others on place names

cy-gb	darparu cyngor i Awdurdodau Lleol ar ddatblygu strategaethau hybu 5 mlynedd yn unol â gofynion Safonau’r Gymraeg
en-gb	Provide advice to local authorities on the development of 5 year language strategies in line with the Welsh language standards

cy-gb	datblygu adnoddau a darparu cyngor i gynyddu defnydd o’r Gymraeg o fewn gweithleoedd, ac i gynorthwyo cyrff i gynllunio’u gweithluoedd
en-gb	Developing policy to increase the use of Welsh in workplaces and to help bodies plan their workforces

cy-gb	craffu’n annibynnol ar bolisïau a deddfwriaeth y Llywodraeth o ran y Gymraeg.
en-gb	Policy: independently scrutinise the Government's policies for the Welsh language.

cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod egwyddorion cynllunio ieithyddol yn cael eu dilyn wrth arwain ar bolisi yn unol â rhaglen waith Cymraeg 2050.
en-gb	The Welsh Government will ensure that the principles of language planning are followed when implementing policies in line with the Cymraeg 2050 work programme.

cy-gb	Mae hyn yn cynnwys:
en-gb	This includes:

cy-gb	trosglwyddo’r Gymraeg
en-gb	Welsh language transmission

cy-gb	cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg ymhlith plant a phobl ifanc
en-gb	Increasing the use of Welsh amongst children and young people

cy-gb	technoleg a'r Gymraeg
en-gb	Technology and the Welsh language

cy-gb	corpws a therminoleg
en-gb	Corpus and terminology

cy-gb	y Gymraeg mewn busnes
en-gb	Welsh in Business

cy-gb	cynnal ‘Helo Blod’,  er mwyn cyfeirio unigolion a busnesau at ffynonellau priodol o gymorth er mwyn cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg
en-gb	Hosting 'Helo Blod', to refer individuals and businesses to appropriate sources of support in order to increase the use of Welsh

cy-gb	ymyraethau cynllunio ieithyddol ar lefel rhanbarthol/ardal: er enghraifft Cynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg; cynllunio gwlad a thref; datblygu economaidd; mentrau iaith ayb
en-gb	Language planning interventions on a regional/area level: for example, Welsh in Education Strategic Plans; town and country planning; economic development; mentrau iaith.

cy-gb	arwain ar ymchwil, data a gwerthuso
en-gb	Lead on research, data and evaluation

cy-gb	gwaith Ymwybyddiaeth Iaith (fel rhan o raglen Deall dwyieithrwydd ac Arwain mewn Gwlad Ddwyieithog) a naratif/ negeseuon priodol i’w defnyddio i gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg
en-gb	Language awareness initiatives (as part of the Understanding Bilingualism and Leading in a Bilingual Country programmes) and appropriate messages to increase the use of Welsh

cy-gb	defnydd o’r Gymraeg mewn cymunedau.
en-gb	The use of Welsh in communities.