en-gb	A living language:
cy-gb	I aith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Welsh Language Strategy 2012-17
cy-gb	Strategaeth y Gym raeg 2012-17

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw

en-gb	Welsh Language Strategy 2012–17
cy-gb	Strategaeth y Gymraeg 2012–17

en-gb	Audience Welsh Government departments; 
cy-gb	Cynulleidfa Adrannau Llywodraeth Cymru; 

en-gb	public bodies in Wales; 
cy-gb	cyrff cyhoeddus yng Nghymru; 

en-gb	third sector bodies in Wales; 
cy-gb	cyrff y trydydd sector yng Nghymru; 

en-gb	private sector companies in Wales; 
cy-gb	cwmnïau y sector preifat yng Nghymru; 

en-gb	educational organisations in Wales; 
cy-gb	sefydliadau addysgol yng Nghymru; 

en-gb	organisations working to promote the use of Welsh; 
cy-gb	sefydliadau sy’n gweithio i hybu’r defnydd o’r Gymraeg; 

en-gb	organisations working with families, children and young people and communities; 
cy-gb	sefydliadau sy’n gweithio gyda theuluoedd, plant a phobl ifanc, a chymunedau; 

en-gb	and other interested parties. 
cy-gb	a phartïon eraill â diddordeb. 

en-gb	Overview The Government of Wales Act 2006: 
cy-gb	Trosolwg Deddf Llywodraeth Cymru 2006: 

en-gb	This is the Welsh Ministers’ strategy for the promotion and facilitation of the use of the Welsh language. 
cy-gb	Dyma strategaeth Gweinidogion Cymru ar gyfer hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	It has been prepared in accordance with Section 78 of the Government of Wales Act 2006. 
cy-gb	Fe’i paratowyd yn unol ag Adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. 

en-gb	This strategy supersedes Iaith Pawb: 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn disodli Iaith Pawb: 

en-gb	A National Action Plan for a Bilingual Wales (Welsh Assembly Government, 2003). 
cy-gb	Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Cymru Ddwyieithog (Llywodraeth Cynulliad Cymru, 2003). 

en-gb	Iaith Pawb is no longer being implemented. 
cy-gb	Nid yw Iaith Pawb bellach yn weithredol. 

en-gb	Lifespan of the strategy: 
cy-gb	Oes y strategaeth: 

en-gb	This is a strategy covering a period of five years, from 1 April 2012 to 31 March 2017. 
cy-gb	Mae hon yn strategaeth ar gyfer cyfnod o bum mlynedd, o 1 Ebrill 2012 hyd 31 Mawrth 2017. 

en-gb	The Welsh Ministers will publish an annual action plan in accordance with Section 78 of the Government of Wales Act 2006 which will explain how they will implement the proposals outlined in this strategy during each financial year.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn cyhoeddi cynllun gweithredu blynyddol yn unol ag Adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 a fydd yn esbonio sut y byddant yn gweithredu’r cynigion a amlinellir yn y strategaeth hon yn ystod pob blwyddyn ariannol.

en-gb	Further Enquiries about this document should be directed to: 
cy-gb	Rhagor o Dylid cyfeirio unrhyw ymholiadau am y ddogfen hon at: 

en-gb	information Welsh Language Unit 
cy-gb	wybodaeth Uned y Gymraeg 

en-gb	Department for Education and Skills
cy-gb	Yr Adran Addysg a Sgiliau

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru

en-gb	Cathays Park
cy-gb	Parc Cathays

en-gb	Cardiff
cy-gb	Caerdydd

en-gb	CF10 3NQ
cy-gb	CF10 3NQ

en-gb	Tel: 
cy-gb	Ffôn: 

en-gb	029 2080 1307
cy-gb	029 2080 1307

en-gb	e-mail:
cy-gb	e-bost:  

en-gb	 WelshLanguageStrategy@wales.gsi.gov.uk  
cy-gb	StrategaethIaith@cymru.gsi.gov.uk 

en-gb	Additional Can be obtained from: 
cy-gb	Copïau Ar gael drwy gysylltu: 

en-gb	copies Tel: 
cy-gb	ychwanegol Ffôn: 

en-gb	0870 242 3206 (Welsh medium) 
cy-gb	0870 242 3206 (cyfrwng Cymraeg) 

en-gb	0845 603 1108 (English medium) 
cy-gb	0845 603 1108 (cyfrwng Saesneg)

en-gb	Fax: 
cy-gb	Ffacs: 

en-gb	01767 375920
cy-gb	01767 375920

en-gb	e-mail:
cy-gb	e-bost:  

en-gb	 DfESWales1@prolog.co.uk  
cy-gb	DfESWales1@prolog.co.uk 

en-gb	Or by visiting the Welsh Government’s website www.wales.gov.uk/welshlanguage 
cy-gb	Neu drwy ymweld â gwefan Llywodraeth Cymru yn www.cymru.gov.uk/ygymraeg 

en-gb	Related Programme for Government 2011–16 (Welsh Government, 2011); 
cy-gb	Dogfennau Rhaglen Lywodraethu 2011–16 (Llywodraeth Cymru, 2011); 

en-gb	documents Welsh Language (Wales) Measure 2011; 
cy-gb	Mesur cysylltiedig y Gymraeg (Cymru) 2011; 

en-gb	Welsh-medium Education Strategy (Welsh Assembly Government, 2010); 
cy-gb	Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg (Llywodraeth Cynulliad Cymru, 2010); 

en-gb	Welsh Language Strategy Evidence Review (Welsh Government, 2012) 
cy-gb	Adolygiad o’r Dystiolaeth mewn perthynas â’r Strategaeth ar gyfer y Gymraeg (Llywodraeth Cymru, 2012) 

en-gb	ISBN: 
cy-gb	ISBN: 

en-gb	978 0 7504 7014 8 Ref: 
cy-gb	978 0 7504 7014 8 Cyf: 

en-gb	CAD/GM/0212
cy-gb	CAD/GM/0212

en-gb	© Crown copyright March 2012 
cy-gb	© Hawlfraint y Goron Mawrth 2012 

en-gb	WG14673
cy-gb	WG14673

en-gb	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-gb	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-gb	Ministerial foreword 2 
cy-gb	Rhagair y Gweinidog 2 

en-gb	Context 7 
cy-gb	Cyd-destun 7 

en-gb	Looking back: 
cy-gb	Edrych yn ôl: 

en-gb	the impact of past activities 11 
cy-gb	effaith gweithgareddau’r gorffennol 11 

en-gb	Looking towards the future: 
cy-gb	Edrych tua’r dyfodol: 

en-gb	a new strategy 14 
cy-gb	strategaeth newydd 14 

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family 25 
cy-gb	Y teulu 25 

en-gb	Strategic area 2: 
cy-gb	Maes strategol 2: 

en-gb	Children and young people 28 
cy-gb	Plant a phobl ifanc 28 

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community 33 
cy-gb	Y gymuned 33 

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace 37 
cy-gb	Y gweithle 37 

en-gb	Strategic area 5: 
cy-gb	Maes strategol 5: 

en-gb	Welsh-language services 40 
cy-gb	Gwasanaethau Cymraeg 40 

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure 45 
cy-gb	Y seilwaith 45 

en-gb	Ministerial foreword
cy-gb	Rhagair y Gweinidog

en-gb	I was delighted when the First Minister gave me responsibility for the Welsh language portfolio in May 2011. 
cy-gb	Ro’n i wrth fy modd pan gefais i’r cyfrifoldeb am bortffolio’r Gymraeg gan y Prif Weinidog ym mis Mai 2011. 

en-gb	As an active Welsh learner, my engagement with the language in a meaningful way goes back to my days as a student in Bangor in the 1970s. 
cy-gb	Fel dysgwr brwd, rwyf wedi ymddiddori’n fawr yn yr iaith ers fy nghyfnod fel myfyriwr ym Mangor yn y 1970au. 

en-gb	The language is important to all of us in Wales, and opinion surveys regularly show the majority of Welsh people are committed to and supportive of the language. 
cy-gb	Mae’r iaith yn bwysig i bob un ohonon ni yng Nghymru ac, yn ôl y polau piniwn, mae’r rhan fwyaf o bobl Cymru yn deyrngar i’r iaith ac yn ei chefnogi. 

en-gb	We must always strive to protect a political consensus around measures to develop and strengthen the language, and this strategy deliberately builds on the draft strategy published by the One Wales Government.
cy-gb	Rhaid i ni ymdrechu, bob amser, i gael consensws gwleidyddol ynghylch beth sydd angen ei wneud i ddatblygu’r iaith a’i chryfhau. Cafodd y strategaeth hon ei pharatoi felly drwy fynd ati’n fwriadol i ddefnyddio’r strategaeth ddrafft a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru’n Un fel sylfaen.

en-gb	I pay tribute to the contributions made, not least by members of the Advisory Group on the Welsh Language Strategy established by the former Heritage Minister Alun Ffred Jones. 
cy-gb	Hoffwn gydnabod y cyfraniadau a wnaed gan bawb, yn enwedig aelodau’r Gr ˆwp Cynghori ar Strategaeth y Gymraeg a sefydlwyd gan Alun Ffred Jones, y cyn Weinidog dros Dreftadaeth. 

en-gb	Their input has helped shape the final strategy and I have enjoyed chairing the three meetings we have held since May 2011.
cy-gb	Bu eu cyfraniad yn allweddol wrth lunio’r strategaeth derfynol, a chefais innau foddhad o gadeirio’r tri chyfarfod a gynhaliwyd gennym ers mis Mai 2011.

en-gb	Over the decades, the Welsh language has been sustained by dedicated individuals and communities working together locally and nationally, often under great pressure, in a wide variety of organisations and activities. 
cy-gb	Dros y degawdau, cafodd y Gymraeg ei chynnal diolch i ymroddiad unigolion a chymunedau sydd wedi gweithio gyda’i gilydd mewn sefydliadau amrywiol ac ar weithgareddau amrywiol, boed yn lleol ac yn genedlaethol – a hynny’n aml dan bwysau mawr. 

en-gb	Those individuals and communities deserve our thanks and acknowledgement. 
cy-gb	Mae ein diolch yn ddyledus i’r unigolion a’r cymunedau hynny, ac rydym yn cydnabod eu cyfraniad. 

en-gb	For nearly twenty years, the Welsh Language Board has played a leading role in this process. Past and present members of the Board likewise deserve our thanks and acknowledgement. 
cy-gb	Am bron i ugain mlynedd, Bwrdd yr Iaith Gymraeg fu’n arwain ar hyn, a dylem ddiolch hefyd i aelodau presennol a chyn-aelodau’r Bwrdd, a chydnabod eu cyfraniad hwythau. 

en-gb	The preservation of the Welsh language in the twentieth and early twenty-first century has also been a positive demonstration of how politics can deliver, and that should also be acknowledged.
cy-gb	At hynny, dylid cydnabod bod parhad y Gymraeg yn yr ugeinfed ganrif ac ar ddechrau’r unfed ganrif ar hugain yn brawf pendant bod gwleidyddiaeth yn gallu dwyn y maen i’r wal.

en-gb	However, the future development and survival of the language depends on the commitment of the people of Wales, and must be owned by all of us. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae datblygiad a pharhad y Gymraeg yn y dyfodol yn dibynnu ar ymroddiad pobl Cymru, a rhaid i bob un ohonon ni wneud ein rhan. 

en-gb	Its protection cannot depend on those who are professionally employed in its development or promotion. 
cy-gb	Ni ddylid dibynnu ar y bobl hynny sy’n cael eu cyflogi i ddatblygu neu hybu’r iaith yn unig i’w diogelu. 

en-gb	We must also ensure that we are encouraging people to use the language skills that they have – and not to contribute to a climate in which they feel that less than perfect Welsh language skills are a barrier to participation.
cy-gb	Rhaid i ni sicrhau hefyd ein bod yn annog pobl i ddefnyddio’r sgiliau iaith sydd ganddynt – ac osgoi cyfrannu at sefyllfa lle mae yna deimlad ymhlith rhai na allant wneud hynny am nad yw eu Cymraeg yn ddigon da.

en-gb	2 A living language: 
cy-gb	2 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	There is a danger in any sphere that the natural organisational or institutional interests of those engaged professionally in that sphere come to dominate policy development. 
cy-gb	Y perygl mewn unrhyw faes yw mai buddiannau cyfundrefnol neu sefydliadol naturiol y bobl hynny sy’n ymwneud yn broffesiynol â’r maes hwnnw fydd yn tra-arglwyddiaethu wrth ddatblygu polisi. 

en-gb	When it comes to the language, we must avoid bureaucratic professionalism and ensure that we are developing initiatives that engage people at a grass-roots level, not least in those communities where Welsh is a language in daily and active use. 
cy-gb	O ran yr iaith, rhaid i ni osgoi gormod o fiwrocratiaeth wrth ein gwaith a sicrhau ein bod yn datblygu mentrau sy’n ennyn diddordeb pobl ar lawr gwlad. Mae hyn yn arbennig o wir mewn cymunedau lle mae’r Gymraeg yn cael ei defnyddio’n naturiol yn rhan o fywyd bob dydd. 

en-gb	In developing language policy in the future, we have to invite in new voices. 
cy-gb	Rhaid i ni chwilio am leisiau newydd i ddatblygu polisi iaith yn y dyfodol. 

en-gb	I want a coalition of the unconventional involved in developing and monitoring the implementation of this new strategy. 
cy-gb	Hoffwn i weld cynghrair yr anghonfensiynol yn cymryd rhan yn y gwaith o ddatblygu a monitro’r strategaeth newydd hon.

en-gb	Devolution set the framework for a new democracy in Wales, and a new accountability, strengthened by the referendum result in 2011. 
cy-gb	Cafodd fframwaith ei osod yn sgil datganoli ar gyfer math newydd o ddemocratiaeth, ac atebolrwydd newydd, yng Nghymru. Cafodd hyn ei gadarnhau gan ganlyniad refferendwm 2011. 

en-gb	The voices that dominate in the future should be committed to that new openness, not the protection of the old establishment.
cy-gb	Dylai lleisiau mwyaf dylanwadol y dyfodol fod yn ymrwymedig i hybu’r drefn agored newydd yn hytrach na chynnal yr hen drefn.

en-gb	This year will see the thirtieth anniversary of S4C’s first broadcast. 
cy-gb	Eleni, byddwn yn dathlu deng mlynedd ar hugain ers darllediad cyntaf S4C. 

en-gb	That anniversary should remind us that the promotion and protection of the language has always depended on political support and grass-roots campaigning. 
cy-gb	Bydd yr achlysur hwn yn ein hatgoffa bod cefnogaeth wleidyddol ac ymgyrchu ar lawr gwlad wedi bod yn hanfodol o’r dechrau’n deg er mwyn hybu a diogelu’r iaith. 

en-gb	The most damaging thing to happen to the Welsh language in the last two years was the decision by the UK Government to abandon the funding formula for S4C, set down in statute, without any effective public debate. 
cy-gb	Penderfyniad Llywodraeth y Deyrnas Unedig i roi’r gorau i fformiwla cyllido S4C, a osodwyd mewn statud, heb gynnal trafodaeth gyhoeddus effeithiol, yw’r peth mwyaf niweidiol i ddigwydd i’r Gymraeg yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf. 

en-gb	The budgetary loss to the Welsh language in the five years to 2014–15 will be at least £60 million. 
cy-gb	O ganlyniad, bydd cyllideb yr iaith o leiaf £60 miliwn yn llai dros y pum mlynedd hyd at 2014–15. 

en-gb	The failure of the S4C Authority to maximise the cross-party public pressure that existed in Wales in defence of what was a statutory obligation on the UK Government demonstrated an institution whose pre-devolution mentality failed to understand the realities of post-devolution Wales. 
cy-gb	Yn sgil methiant Awdurdod S4C i fanteisio i’r eithaf ar y pwysau cyhoeddus a gafwyd ar draws y pleidiau yng Nghymru i amddiffyn yr hyn oedd yn rhwymedigaeth statudol ar Lywodraeth y DU, daeth yn amlwg mai sefydliad ydyw sy’n perthyn i’r oes cyn datganoli o ran ei feddylfryd ac sydd wedi methu deall realiti’r sefyllfa yng Nghymru ar ôl datganoli. 

en-gb	While broadcasting is not devolved, and it is not the policy of the present Welsh Government to seek the devolution of broadcasting, it is clear that in terms of language policy at least, the Welsh Government will need to take a closer view of the impact of broadcasting policy on the Welsh language. 
cy-gb	Nid yw darlledu wedi’i ddatganoli, ac nid yw’n bolisi gan Lywodraeth bresennol Cymru i geisio am ddatganoli darlledu. Ar y llaw arall, mae’n amlwg, o ran polisi iaith o leiaf, fod angen i Lywodraeth Cymru edrych yn fanylach ar effaith polisi darlledu ar y Gymraeg. 

en-gb	We believe that the new leadership of the S4C Authority and of the Channel itself will be responsive to these concerns.
cy-gb	Rydym o’r farn y bydd arweinwyr newydd Awdurdod S4C, a’r Sianel ei hun, yn ymateb i’r pryderon hyn.

en-gb	The new Welsh Government elected in May 2011 has moved swiftly to implement the Welsh Language (Wales) Measure 2011. 
cy-gb	Aeth Llywodraeth newydd Cymru, a gafodd ei hethol ym mis Mai 2011, ati’n ddi-oed i weithredu Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011. 

en-gb	Within the first six months, we moved to advertise, interview and appoint the first Welsh Language Commissioner, announcing on 5 October 2011 that Meri Huws would lead the Commissioner’s office from 1 April 2012. 
cy-gb	Lai na chwe mis wedi i’r Llywodraeth newydd gael ei sefydlu, roedd swydd Comisiynydd y Gymraeg wedi’i hysbysebu, y cyfweliadau wedi’u cynnal, a’r ymgeisydd llwyddiannus wedi’i benodi. Cyhoeddwyd ar 5 Hydref 2011 mai Meri Huws fydd yn arwain swyddfa’r Comisiynydd o 1 Ebrill 2012 ymlaen. 

en-gb	She will be a robust and active champion for the language – and will work with organisations to increase the number of services available in Welsh, providing more opportunities for people to use the language in their day-to-day lives.
cy-gb	Bydd yn hyrwyddwr cadarn a brwdfrydig dros yr iaith, gan weithio gyda sefydliadau i gynyddu nifer y gwasanaethau sydd ar gael drwy gyfrwng y Gymraeg, a chynnig mwy o gyfleoedd i bobl ddefnyddio’r iaith yn eu bywydau bob dydd.

en-gb	The Commissioner will develop new Welsh language standards, in order to impose duties on a wide range of organisations: 
cy-gb	Bydd y Comisiynydd yn datblygu safonau newydd ar gyfer y Gymraeg a fydd yn gosod dyletswyddau ar amrywiaeth eang o sefydliadau: 

en-gb	to provide services in Welsh, to mainstream the language into policy development, and to develop strategies with regard to increasing the use of Welsh at work.
cy-gb	i ddarparu gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg, i sicrhau bod y Gymraeg yn dod yn rhan annatod o waith datblygu polisïau, ac i ddatblygu strategaethau a fydd yn ceisio cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Welsh language promotion standards will impose duties on the Welsh Government and local authorities across Wales to promote the use of Welsh more widely and to support and encourage its use within the communities they serve. 
cy-gb	Bydd safonau hybu’r Gymraeg yn gosod dyletswyddau ar Lywodraeth Cymru, ac awdurdodau lleol ledled Cymru i annog pobl i wneud mwy o ddefnydd o’r Gymraeg a chefnogi ac annog y cymunedau y maent yn eu gwasanaethu i’w defnyddio. 

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 3 
cy-gb	iaith byw 3 

en-gb	Again, I am determined to make progress as quickly as possible in order to introduce the new standards – and the Welsh Government will work closely with the Commissioner to ensure that this can be done.
cy-gb	Unwaith eto, hoffwn bwysleisio fy mod yn benderfynol o gyflwyno’r safonau newydd cyn gynted â phosib. Bydd Llywodraeth Cymru yn cydweithio’n agos â’r Comisiynydd i sicrhau bod modd gwneud hynny.

en-gb	Through the system of standards, we have an opportunity to focus on the delivery of services that can make a real difference as far as the language is concerned. 
cy-gb	Bydd y system safonau yn rhoi cyfle i ni ganolbwyntio ar ddarparu gwasanaethau all wneud gwahaniaeth gwirioneddol i’r iaith. 

en-gb	We need to ensure that services and activities for children and young people are available in Welsh. 
cy-gb	Rhaid i ni sicrhau bod gwasanaethau a gweithgareddau i blant a phobl ifanc ar gael yn y Gymraeg. 

en-gb	We need more face-to-face services in Welsh. 
cy-gb	Mae angen mwy o wasanaethau wyneb yn wyneb drwy gyfrwng y Gymraeg arnon ni. 

en-gb	We need to ensure that more and more funding decisions are taken with the need to provide Welsh-language services in mind. 
cy-gb	Rhaid i ni sicrhau bod mwy o benderfyniadau cyllido yn cael eu gwneud gan gadw mewn cof yr angen am wasanaethau cyfrwng Cymraeg. 

en-gb	We need to move from thinking of Welsh as a translation issue to thinking of Welsh as a normal part of day-to-day life in Wales.
cy-gb	Rhaid i ni roi’r gorau i feddwl am y Gymraeg yn nhermau cyfieithu a’i hystyried yn rhan naturiol o fywyd bob dydd yng Nghymru.

en-gb	For its part, the Welsh Government will inherit from the Welsh Language Board a central and highly significant role with regard to promoting the use of Welsh. 
cy-gb	Yn sgil diddymu Bwrdd yr Iaith Gymraeg, bydd gan Lywodraeth Cymru rôl ganolog a phwysig iawn i hybu’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	I will want to work closely with key stakeholders who can contribute to this task, including the Urdd, the mentrau iaith, local authorities and others. 
cy-gb	Byddaf am weithio’n agos gyda rhanddeiliaid allweddol, gan gynnwys yr Urdd, y mentrau iaith, awdurdodau lleol ac eraill, a fydd yn gallu cyfrannu at y gwaith sydd o’n blaenau. 

en-gb	Together, we need to breathe new life into the language – while working hard to ensure that the work we support and deliver is as effective as possible.
cy-gb	Gyda’n gilydd, rhaid i ni roi anadl einioes newydd i’r iaith – gan weithio’n galed i sicrhau bod y gwaith sy’n cael ei wneud a’i gefnogi gennym mor effeithiol â phosib.

en-gb	As the One Wales Government published the Welsh-medium Education Strategy only in April 2010, this strategy does not go into significant detail on the education system. 
cy-gb	Gan fod Llywodraeth Cymru’n Un wedi cyhoeddi Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg ym mis Ebrill 2010, nid yw’r strategaeth hon yn edrych yn fanwl iawn ar y system addysg. 

en-gb	However, it should be read alongside that strategy. 
cy-gb	Fodd bynnag, dylid ei darllen ar y cyd â’r strategaeth honno. 

en-gb	Since the Welsh-medium Education Strategy was published, the Coleg Cymraeg Cenedlaethol has been formally established. 
cy-gb	Ers i’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg gael ei chyhoeddi, cafodd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol ei sefydlu’n ffurfiol. 

en-gb	In addition, the incoming Welsh Government has a manifesto commitment to set Welsh in Education Strategic Plans on a statutory basis. 
cy-gb	At hynny, mae Llywodraeth newydd Cymru wedi ymrwymo yn ei maniffesto i wneud Cynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg yn statudol. 

en-gb	In December 2011, local authorities reported back to the Welsh Government on how they are progressing against targets to improve the number of young people learning Welsh and studying through the medium of Welsh. 
cy-gb	Ym mis Rhagfyr 2011, derbyniodd Llywodraeth Cymru adroddiadau gan yr awdurdodau lleol yn dweud i ba raddau roedden nhw’n llwyddo i gyrraedd eu targedau o gynyddu nifer y bobl ifanc sy’n dysgu Cymraeg ac sy’n astudio drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	We are determined to ensure effective planning of future provision. 
cy-gb	Rydym yn benderfynol o sicrhau bod darpariaeth y dyfodol yn cael ei chynllunio’n effeithiol. 

en-gb	4 A living language: 
cy-gb	4 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	As we look to the future, we must ensure that parents/carers and families better understand how the language can benefit their children, to enable them to make informed decisions with regard to their upbringing and education. 
cy-gb	Wrth i ni edrych i’r dyfodol, rhaid i ni sicrhau bod rhieni/gofalwyr a theuluoedd yn deall yn well sut gall yr iaith fod o fudd i’w plant er mwyn eu galluogi i wneud penderfyniadau, ar sail gwybodaeth, ynghylch magwraeth ac addysg eu plant. 

en-gb	We need to ensure that Welsh-medium education is planned and provided in accordance with parents/carers’ wishes. 
cy-gb	Rhaid i ni sicrhau bod addysg cyfrwng Cymraeg yn cael ei chynllunio a’i darparu yn unol ag ewyllys y rhieni/gofalwyr. 

en-gb	We need to provide more and more opportunities for children and young people to enjoy using the language beyond the school gates – and we need to encourage Welsh-speaking parents/carers to use the language with their children. 
cy-gb	Mae angen i ni ddarparu rhagor o gyfleoedd i blant a phobl ifanc fwynhau defnyddio’r Gymraeg y tu allan i’r ysgol, ac annog rhieni/gofalwyr sy’n siarad Cymraeg i’w defnyddio gyda’u plant. 

en-gb	I am determined to make progress as quickly and effectively as possible to deal with the challenges that lie ahead.
cy-gb	Rwy’n benderfynol o fwrw ymlaen ar hyn cyn gynted â phosib er mwyn mynd i’r afael â’r heriau sy’n ein hwynebu.

en-gb	One of the significant changes from the draft strategy originally published in 2010 is the additional focus on new media. 
cy-gb	Un o’r newidiadau mwyaf ers y strategaeth ddrafft a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2010 yw’r sylw ychwanegol sy’n cael ei roi i’r cyfryngau newydd. 

en-gb	Throughout the twentieth century, the broadcast media played an important role in the development and preservation of the Welsh language through both radio and television. 
cy-gb	Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwelsom fod y cyfryngau darlledu wedi chwarae rôl bwysig, drwy gyfrwng y radio a’r teledu, yn datblygu ac yn diogelu’r Gymraeg. 

en-gb	In the twenty-first century, the existence of Welsh-language digital media content and applications not only allows the Welsh language to flourish, but it also enables Welsh speakers to participate fully as digital citizens and demonstrates to all that the Welsh language is a creative, powerful, adaptive and modern medium.
cy-gb	Yn yr unfed ganrif ar hugain, mae’r ffaith bod modd defnyddio’r cyfryngau digidol a’r apps Cymraeg nid yn unig yn caniatáu i’r iaith ffynnu ond hefyd yn galluogi siaradwyr Cymraeg i gymryd rhan gyflawn yn yr oes ddigidol sydd ohoni. Maent hefyd yn dangos i bawb fod y Gymraeg yn gyfrwng modern, creadigol, grymus, sy’n gallu addasu.

en-gb	Our ambition and our expectation should be that Welsh speakers should be able to conduct their lives electronically through the medium of Welsh, should they so desire, whether that be for cultural, informational, entertainment, leisure, retail, transactional, community, or social networking purposes.
cy-gb	Dylai sicrhau bod modd i siaradwyr Cymraeg ddefnyddio cyfryngau electronig drwy gyfrwng y Gymraeg, os ydynt yn dymuno gwneud hynny, fod yn uchelgais gennym; ni ddylem ddisgwyl llai na hynny. Dylai hynny fod yn bosib at ddibenion diwylliannol, dod o hyd i wybodaeth, adloniant, hamdden, siopa, cynnal trafodion, neu at ddibenion cymunedol neu rwydweithio cymdeithasol.

en-gb	The pace of change is significant and striking. 
cy-gb	Mae pethau’n newid yn syfrdanol o gyflym. 

en-gb	In December 2011 alone, the first Welsh-language e-books became available on the Kindle, the Welsh-language magazine Golwg became available via an iPad app, and the Welsh Language Board consulted on Welsh language terminology for use on Twitter. 
cy-gb	Fis Rhagfyr 2011, cafodd yr e-lyfrau Cymraeg cyntaf eu lansio ar gyfer Kindle; cafodd app ei lansio ar yr iPad ar gyfer cylchgrawn Golwg ; a bu Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn ymgynghori ar y derminoleg Gymraeg i’w defnyddio ar Twitter – hyn oll mewn mis. 

en-gb	It is likely that consumer demand and user initiatives will drive some of these developments. 
cy-gb	Mae’n si ˆwr y bydd rhywfaint o’r datblygiadau hyn yn cael eu hysgogi gan y galw ymhlith defnyddwyr a mentrau ar gyfer defnyddwyr. 

en-gb	However, development is likely to be uneven and there is an important leadership role for Welsh Government.
cy-gb	Serch hynny, mae’n debyg y bydd anghysondeb yn y datblygiadau hyn felly mae gan Lywodraeth Cymru rôl bwysig i’w chwarae drwy arwain ar hyn.

en-gb	In this sphere, as in so many others, quality is key. 
cy-gb	Ansawdd sy’n allweddol yn y maes hwn, fel mewn cynifer o feysydd eraill. 

en-gb	Why should Welsh speakers settle for services that are not of the highest quality? 
cy-gb	Pam ddylai siaradwyr Cymraeg fodloni ar wasanaethau nad ydynt yn cyrraedd y safon uchaf bosib? 

en-gb	And why should the Welsh Government subsidise services for Welsh speakers which are not able to replicate the quality of consumer experience that they could experience through the medium of English? 
cy-gb	Pam hefyd ddylai Llywodraeth Cymru roi cymhorthdal i wasanaethau ar gyfer siaradwyr Cymraeg os nad yw’r gwasanaethau hynny o’r un safon â’r gwasanaethau y gallent eu cael drwy gyfrwng y Saesneg? 

en-gb	If, for example, the Welsh Books Council website does not provide as satisfying a customer experience as that of Amazon, would we as a Government be better seeking to develop with Amazon a Welsh interface that provides the highest quality experience and investing in that instead? 
cy-gb	Er enghraifft, os nad yw cwsmeriaid sy’n defnyddio gwefan Cyngor Llyfrau Cymru yn cael gwasanaeth sydd yr un mor foddhaol â’r gwasanaeth sy’n cael ei gynnig gan Amazon, oni fyddai’n well i ni fel Llywodraeth geisio datblygu rhyngwyneb Cymraeg gydag Amazon a fydd yn cynnig profiad o’r safon uchaf, a buddsoddi yn hwnnw? 

en-gb	The experience of the consumer through the medium of Welsh should be first-rate not second-rate.
cy-gb	Ni ddylai profiad cwsmeriaid o ddefnyddio’r Gymraeg fod yn eilradd ei safon – dylai fod o’r safon uchaf bosib.

en-gb	Separately, some of the most exciting developments in the digital supply of Welsh materials online have come from user-generated content and applications created by Welsh speakers themselves. 
cy-gb	Ar y llaw arall, cynnwys a grëwyd gan ddefnyddwyr a rhaglenni a luniwyd gan siaradwyr Cymraeg eu hunain sydd y tu ôl i lawer o’r datblygiadau mwyaf cyffrous yn y deunydd digidol Cymraeg sydd ar gael ar-lein. 

en-gb	How do we harness that energy and commitment? 
cy-gb	Sut mae harneisio’r brwdfrydedd a’r ymrwymiad hwn? 

en-gb	Again, this is a matter of thinking beyond the conventional institutions which have served the Welsh language over recent years and giving space to new voices.
cy-gb	Unwaith yn rhagor, mae angen meddwl y tu hwnt i’r sefydliadau confensiynol sydd wedi bod yn weithgar dros y Gymraeg yn ystod y blynyddoedd diwethaf a gwrando ar y lleisiau newydd.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 5 
cy-gb	iaith byw 5 

en-gb	We need to think big, have ambition, and aim high. 
cy-gb	Rhaid i ni fod yn uchelgeisiol; i fyny bo’r nod. 

en-gb	We cannot leave the future of the Welsh language to the established institutions who have built an industry around their own small-scale needs over recent years. 
cy-gb	Ni allwn adael dyfodol yr iaith yn nwylo’r sefydliadau hynny sydd eisoes wedi ennill eu plwyf ac sydd wedi datblygu diwydiant ar sail eu hanghenion cyfyng eu hunain yn ystod y blynyddoedd diwethaf. 

en-gb	We should shout out for the Welsh language – and Welsh Government should lead the way, intervening with the largest players in the market to ensure a presence for Welsh on all platforms, in every aspect of our lives.
cy-gb	Dylem fod yn llafar dros y Gymraeg. Dylai Llywodraeth Cymru arwain y ffordd yn hyn o beth, gan gymryd camau i sicrhau bod pobl fwyaf dylanwadol y farchnad yn sicrhau bod y Gymraeg i’w gweld ar bob platfform, ac ym mhob agwedd ar fywyd.

en-gb	In working on this new strategy, one figure has been at the front of my mind. 
cy-gb	Wrth weithio ar y strategaeth newydd hon, mae un ystadegyn wedi bod yn flaenllaw yn fy meddwl i. 

en-gb	Our statisticians have assessed that between 1,200 and 2,200 fluent Welsh speakers are currently being lost from Wales each year. 
cy-gb	Mae ein hystadegwyr wedi asesu bod Cymru yn colli rhwng 1,200 a 2,200 o siaradwyr Cymraeg rhugl bob blwyddyn. 

en-gb	This new strategy, along with the Welsh-medium Education Strategy, has to begin the process of reversing that trend.
cy-gb	Dylai’r strategaeth newydd hon, ynghyd â’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg, fod yn fan cychwyn i wrth-droi’r tueddiad hwnnw.

en-gb	Additionally, it has become evident that, even looking at wider international experience, there is little empirical evidence in relation to the impact of individual programmes on increasing the use of Welsh and other minority languages. 
cy-gb	Daeth i’r amlwg hefyd, hyd yn oed wrth edrych ar brofiadau ehangach gwledydd eraill, nad oes llawer o dystiolaeth empirig ynglˆyn â’r effaith a gaiff rhaglenni unigol ar gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg ac ieithoedd lleiafrifol eraill. 

en-gb	This makes it difficult to form an objective assessment of how effectively these have worked, either alone or together, and to evaluate appropriately the likely success of activity of this nature in the future. 
cy-gb	O ganlyniad, mae’n anodd bod yn wrthrychol wrth asesu pa mor effeithiol y bu’r rhaglenni hyn, naill ai’n unigol neu ar y cyd. Mae’n anodd hefyd werthuso’n briodol pa mor debygol y byddai gweithgarwch fel hwn o lwyddo yn y dyfodol. 

en-gb	We need, therefore, to develop a sound evaluation framework to sit alongside this strategy.
cy-gb	Gan hynny, mae angen i ni ddatblygu fframwaith gwerthuso cadarn i gyd-fynd â’r strategaeth hon.

en-gb	There are aspects of this strategy which will be uncomfortable reading for some. 
cy-gb	Bydd rhai pobl yn ei chael hi’n anodd darllen rhai agweddau penodol ar y strategaeth hon. 

en-gb	But if you pay for what you have always had you will get what you always got.
cy-gb	Nid drwy aros yn ein hunfan y mae symud ymlaen fodd bynnag. Mae newid yn anorfod.

en-gb	The central tenet of our approach to Welsh-speaking communities has always been that we must help them develop, innovate, prosper and succeed. 
cy-gb	Yr egwyddor o helpu cymunedau Cymraeg eu hiaith i ddatblygu, arloesi, ffynnu a llwyddo sydd wedi bod yn ganolog bob amser i’n ffordd o ymwneud â’r cymunedau hynny. 

en-gb	It was there again in the manifesto of the incoming Welsh Government where we said that ‘we recognise that the future vitality of the language is inextricably linked to the economic and social future of those [Welsh-speaking] communities.’
cy-gb	Cafodd yr egwyddor honno ei hategu ym maniffesto Llywodraeth newydd Cymru lle dywedwn ein bod yn ‘cydnabod bod cyswllt anorfod rhwng bywyd yr iaith yn y dyfodol a dyfodol economaidd a chymdeithasol y cymunedau [Cymraeg eu hiaith] hynny.’

en-gb	This strategy sets out a clear responsibility for the whole of the Welsh Government to lead on the future of the Welsh language, and the strategy develops ideas which have implications for the whole Welsh Government. 
cy-gb	Drwy’r strategaeth hon rhoddir cyfrifoldeb clir ar holl adrannau Llywodraeth Cymru i arwain ar ddyfodol y Gymraeg. Mae hefyd yn datblygu syniadau sydd â goblygiadau i Lywodraeth Cymru gyfan. 

en-gb	The strategy was endorsed by the Cabinet of the Welsh Government, and we now seek popular support for its implementation.
cy-gb	Mae Cabinet Llywodraeth Cymru eisoes wedi cymeradwyo’r strategaeth; gofynnwn yn awr am gefnogaeth y cyhoedd i fynd ati i’w gweithredu.

en-gb	Leighton Andrews AM
cy-gb	Leighton Andrews AC

en-gb	A living language: 
cy-gb	6 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Minister for Education and Skills
cy-gb	Y Gweinidog Addysg a Sgiliau

en-gb	Context
cy-gb	Cyd-destun

en-gb	Context
cy-gb	Cyd-destun

en-gb	There is no doubt that Welsh is one of Europe’s most robust minority languages. 
cy-gb	Yn ddiamau, y Gymraeg yw un o ieithoedd lleiafrifol mwyaf cadarn Ewrop. 

en-gb	Its cultural influence and traditions remain relevant today and are embraced by new generations learning and using the language. 
cy-gb	Mae ei dylanwad diwylliannol a’i thraddodiadau yr un mor berthnasol heddiw ac mae cenedlaethau newydd yn ei dysgu a’i defnyddio. 

en-gb	It is testament to the commitment of Welsh speakers that it has survived alongside one of the world’s most influential languages. 
cy-gb	Mae’r ffaith bod yr iaith wedi goroesi ochr yn ochr ag un o’r ieithoedd mwyaf dylanwadol yn y byd yn dyst i ymroddiad siaradwyr Cymraeg. 

en-gb	Nevertheless, the situation of the Welsh language remains fragile.
cy-gb	Er hynny, mae sefyllfa’r Gymraeg yn parhau’n fregus.

en-gb	Welsh speakers: 
cy-gb	Siaradwyr Cymraeg: 

en-gb	numbers, fluency and use
cy-gb	niferoedd, rhuglder a defnydd

en-gb	The results of the 2001 Census showed that 20.8 per cent of the population of Wales was able to speak Welsh (582,400 people). 
cy-gb	Dangosodd canlyniadau Cyfrifiad 2001 fod 20.8 y cant o boblogaeth Cymru yn gallu siarad Cymraeg (582,400 o bobl). 

en-gb	This was an increase compared to the 1991 Census (18.7 per cent and 508,100 people). 
cy-gb	Roedd yn ganran uwch na’r un a nodwyd yng Nghyfrifiad 1991 (18.7 y cant a 508,100 o bobl). 

en-gb	It was also the first percentage increase in the numbers of Welsh speakers ever recorded by a Census, with the greatest increase seen among young people aged 5–16.
cy-gb	Dyma hefyd y cynnydd cyntaf o ran canran yn nifer y siaradwyr Cymraeg i’w gofnodi erioed gan Gyfrifiad, gyda’r cynnydd mwyaf ymysg pobl ifanc 5–16 oed.

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	2001 Census, table CAS146.
cy-gb	Cyfrifiad 2001, tabl CAS146.

en-gb	Crown copyright 2009
cy-gb	Hawlfraint y Goron 2009

en-gb	Licence number C02W0002635.
cy-gb	Trwydded rhif C02W0002635.

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	2001 Census, table CAS146.
cy-gb	Cyfrifiad 2001, tabl CAS146.

en-gb	Crown copyright 2009
cy-gb	Hawlfraint y Goron 2009

en-gb	Licence number C02W0002635.
cy-gb	Trwydded rhif C02W0002635.

en-gb	within electoral divisions Local Authority Boundary
cy-gb	o fewn adrannau etholiadol Ffin Awdurdod Lleol

en-gb	within electoral divisions Local Authority Boundary
cy-gb	o fewn adrannau etholiadol Ffin Awdurdod Lleol

en-gb	People able to speak Welsh (%) 2001
cy-gb	Pobl sy ’ n gallu siarad Cymraeg (%) 2001 

en-gb	70% – 89% 
cy-gb	70% – 89% 

en-gb	50% – 69%
cy-gb	50% – 69% 

en-gb	 30% – 49% 
cy-gb	30% – 49% 

en-gb	10% – 29%
cy-gb	10% – 29% 

en-gb	 6% – 9%
cy-gb	6% – 9% 

en-gb	People able to speak Welsh (%) 2001
cy-gb	Pobl sy ’ n gallu siarad Cymraeg (%) 2001 

en-gb	70% – 89% 
cy-gb	70% – 89% 

en-gb	50% – 69% 
cy-gb	50% – 69% 

en-gb	30% – 49%
cy-gb	30% – 49% 

en-gb	 10% – 29%
cy-gb	10% – 29% 

en-gb	 6% – 9%
cy-gb	6% – 9% 

en-gb	Originally published by the Welsh Language Board
cy-gb	Cyhoeddwyd yn wreiddiol gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 7 
cy-gb	iaith byw 7 

en-gb	But these figures need to be treated with caution. 
cy-gb	Eto i gyd, dylid trin y ffigurau hyn yn ofalus. 

en-gb	It seems that over half of these young people are learning Welsh as a second language. 
cy-gb	Ymddengys fod dros hanner o’r bobl ifanc hyn yn dysgu Cymraeg fel ail iaith. 

en-gb	As such their exposure to the language and their level of fluency is likely to be limited compared to children who receive Welsh-medium education.
cy-gb	O’r herwydd, mae’n debygol bod eu hymwneud â’r iaith, ynghyd â lefel eu rhuglder, yn gyfyngedig o’u cymharu â phlant sy’n derbyn addysg cyfrwng Cymraeg.

en-gb	Not unsurprisingly, fluency and use are intrinsically linked. 
cy-gb	Nid yn annisgwyl, mae rhuglder a defnydd yn mynd law yn llaw. 

en-gb	According to the Language Use Surveys 2004–06 commissioned by the Welsh Language Board, a little over half (58 per cent) of those who said they speak Welsh count themselves as fluent. 
cy-gb	Yn ôl Arolygon Defnydd Iaith 2004–06 a gomisiynwyd gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg, ychydig dros hanner (58 y cant) o’r rheini a ddywedodd eu bod yn siarad Cymraeg sy’n eu cyfrif eu hunain yn siaradwyr rhugl. 

en-gb	Of those who said they were fluent the vast majority (87 per cent) used the language on a daily basis. 
cy-gb	O blith y rheini sy’n dweud eu bod yn siaradwyr rhugl, mae’r rhan fwyaf (87 y cant) yn defnyddio’r iaith yn feunyddiol. 

en-gb	The challenge we face is to provide the opportunities for all Welsh speakers, whatever their fluency level, to use the language in every sphere of life and to encourage them to do so.
cy-gb	Yr her a wynebwn yw creu cyfleoedd i bawb sy’n siarad Cymraeg, pa mor rhugl bynnag ydynt, ddefnyddio’r iaith ym mhob agwedd ar eu bywyd a’u hannog i wneud hynny.

en-gb	We have undertaken broad estimates of the annual adjustment in the number of fluent Welsh speakers in Wales, and have concluded that between 1,200 and 2,200 fluent Welsh speakers are being lost each year. 
cy-gb	Rydym wedi gwneud amcangyfrifon bras o’r newid blynyddol yn nifer y siaradwyr Cymraeg rhugl yng Nghymru, gan gasglu bod rhwng 1,200 a 2,200 o siaradwyr Cymraeg rhugl yn cael eu colli bob blwyddyn ar hyn o bryd. 

en-gb	This results predominantly from the difference between the number of fluent Welsh speakers who migrate out of Wales and the number returning.
cy-gb	Mae hynny yn bennaf yn sgil y gwahaniaeth rhwng nifer y siaradwyr Cymraeg rhugl sy’n allfudo o Gymru a’r nifer sy’n dychwelyd.

en-gb	Welsh-speaking communities
cy-gb	Cymunedau Cymraeg eu hiaith

en-gb	There is further cause for concern for the sustainability of the language in its traditional Welsh-speaking heartlands. 
cy-gb	Mae cynaliadwyedd yr iaith yn ei broydd Cymraeg traddodiadol yn destun gofid. 

en-gb	Inward and outward migration has had a profound effect on these areas. 
cy-gb	Mae mewnfudo ac allfudo wedi cael cryn effaith ar yr ardaloedd hyn. 

en-gb	Many Welsh-speaking young people have moved from their communities to seek work in urban areas and this is coupled with the inward migration of people unable to speak Welsh. 
cy-gb	Mae llawer o bobl ifanc sy’n siarad Cymraeg wedi gadael eu cymunedau i geisio gwaith mewn ardaloedd trefol, ac mae pobl nad ydynt yn medru’r Gymraeg wedi mewnfudo i’r cymunedau hyn. 

en-gb	The geographical profile of Welsh in the 2001 Census confirmed this pattern, with a decrease in the percentage of those able to speak Welsh in traditional heartlands such as Anglesey, Carmarthenshire, Ceredigion, Conwy, Denbighshire and Gwynedd. 
cy-gb	Gwnaeth proffil daearyddol y Gymraeg yng Nghyfrifiad 2001 gadarnhau’r patrwm hwn, gan fod canran y siaradwyr Cymraeg wedi lleihau mewn broydd Cymraeg traddodiadol fel Ceredigion, Conwy, Gwynedd, Sir Ddinbych, Sir Gaerfyrddin ac Ynys Môn. 

en-gb	The number of communities where over 70 per cent of the population was able to speak Welsh dropped to 54 in the 2001 census, compared with 92 in 1991. 
cy-gb	Bu gostyngiad yn nifer y cymunedau lle’r oedd dros 70 y cant o’r boblogaeth yn medru’r Gymraeg i 54 yng Nghyfrifiad 2001 o’i gymharu â 92 ym 1991. 

en-gb	It has long been argued that such a density of speakers is required in order for Welsh to be an everyday language of the community.
cy-gb	Dadleuwyd ers tro bod angen dwysedd o siaradwyr ar y lefel honno er mwyn i’r Gymraeg fod yn iaith feunyddiol o fewn y cymunedau hynny.

en-gb	8 A living language: 
cy-gb	8 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	This strategy attempts to address these significant challenges facing the Welsh language.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn ceisio mynd i’r afael â’r heriau sylweddol hyn y mae’r Gymraeg yn eu hwynebu.

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	2001 Census, table CAS146.
cy-gb	Cyfrifiad 2001, tabl CAS146.

en-gb	Crown copyright 2009
cy-gb	Hawlfraint y Goron 2009

en-gb	Licence number C02W0002635.
cy-gb	Trwydded rhif C02W0002635.

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	2001 Census, table CAS146.
cy-gb	Cyfrifiad 2001, tabl CAS146.

en-gb	Crown copyright 2009
cy-gb	Hawlfraint y Goron 2009

en-gb	Licence number C02W0002635.
cy-gb	Trwydded rhif C02W0002635.

en-gb	Number able to speak Welsh by Community 2001
cy-gb	Nifer sy ’ n gallu siarad Cymraeg fesul Cymuned 2001 

en-gb	Number able to speak Welsh by Community 2001
cy-gb	Nifer sy ’ n gallu siarad Cymraeg fesul Cymuned 2001 

en-gb	Number of Welsh speakers
cy-gb	Nifer y siaradwyr Cymraeg

en-gb	Number of Welsh speakers
cy-gb	Nifer y siaradwyr Cymraeg

en-gb	3,000
cy-gb	3,000

en-gb	1,500
cy-gb	1,500

en-gb	300
cy-gb	300

en-gb	3,000
cy-gb	3,000

en-gb	1,500
cy-gb	1,500

en-gb	300
cy-gb	300

en-gb	Local Authority Boundary
cy-gb	Ffin Awdurdod Lleol

en-gb	Local Authority Boundary
cy-gb	Ffin Awdurdod Lleol

en-gb	Originally published by the Welsh Language Board
cy-gb	Cyhoeddwyd yn wreiddiol gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg

en-gb	The status of the Welsh language
cy-gb	Statws y Gymraeg

en-gb	The Welsh Language (Wales) Measure 2011 confirmed the official status of the Welsh language in Wales and created a new legislative framework for the Welsh language. 
cy-gb	Cadarnhaodd Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 statws swyddogol y Gymraeg yng Nghymru a chreodd fframwaith deddfwriaethol newydd ar gyfer y Gymraeg. 

en-gb	This followed over fifty years of language planning that has raised the status of the language. 
cy-gb	Dilynodd hyn dros hanner can mlynedd o gynllunio ieithyddol sydd wedi codi statws yr iaith. 

en-gb	This included the Welsh Language Act 1993, the work of the Welsh Language Board and its partners, the growth of Welsh-medium education, and the establishment of S4C, BBC Radio Cymru and the Welsh Books Council.
cy-gb	Mae’r datblygiadau hyn yn cynnwys Deddf yr Iaith Gymraeg 1993, gwaith Bwrdd yr Iaith Gymraeg a’i bartneriaid, twf mewn addysg cyfrwng Cymraeg, a sefydlu S4C, BBC Radio Cymru a Chyngor Llyfrau Cymru.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 9 
cy-gb	iaith byw 9 

en-gb	In recent years, a strong political consensus has developed in relation to the need to safeguard and promote the Welsh language for the future. 
cy-gb	Dros y blynyddoedd diwethaf mae consensws gwleidyddol cadarn wedi datblygu ynghylch yr angen i ddiogelu a hybu’r Gymraeg i’r dyfodol. 

en-gb	This has intensified since the creation of the National Assembly for Wales, and cross-party support was given to the Welsh Assembly Government’s first strategic framework for the promotion of the Welsh language, Iaith Pawb: 
cy-gb	Mae’r angen hwn wedi dwysáu ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Cafwyd cefnogaeth drawsbleidiol i fframwaith strategol cyntaf Llywodraeth Cynulliad Cymru ar gyfer hybu’r Gymraeg sef Iaith Pawb: 

en-gb	A National Action Plan for a Bilingual Wales , which was published in 2003. 
cy-gb	Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Cymru Ddwyieithog a gyhoeddwyd yn 2003. 

en-gb	In addition, opinion polls suggest that support for the Welsh language exists among the majority of the Welsh public, be they Welsh speakers, learners or non-Welsh speakers. 
cy-gb	Yn ogystal, mae arolygon barn yn awgrymu bod trwch poblogaeth Cymru yn gefnogol i’r Gymraeg, boed yn siaradwyr Cymraeg, yn ddysgwyr neu yn ddi-Gymraeg. 

en-gb	For example, in a survey commissioned by the Welsh Language Board in 2008, over 80 per cent of respondents saw the language as ‘something to be proud of’ and almost 75 per cent saw the language as ‘something belonging to everyone in Wales’. 
cy-gb	Er enghraifft, mewn arolwg a gomisiynwyd gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg yn 2008, dywedodd dros 80 y cant o’r rheini a ymatebodd eu bod yn ystyried yr iaith yn ‘rhywbeth i fod yn falch ohono’ a dywedodd bron i 75 y cant eu bod yn ystyried yr iaith yn ‘rhywbeth sy’n perthyn i bawb yng Nghymru’. 

en-gb	The growth in Welsh-medium education over the past twenty years is testament to the support that exists for the language. 
cy-gb	Mae’r twf mewn addysg cyfrwng Cymraeg dros yr ugain mlynedd diwethaf yn tystio i’r gefnogaeth sy’n bodoli tuag at yr iaith. 

en-gb	The response to the consultation on this strategy also shows there is wide-ranging support for the need to take concerted action to promote the use of Welsh and that various organisations and individuals remain very committed to continuing that work.
cy-gb	Roedd yr ymateb i’r ymgynghoriad ar y strategaeth hon hefyd yn dangos bod cefnogaeth eang i’r angen i weithredu mewn modd bwriadus er mwyn hybu’r defnydd o’r Gymraeg. Dangosodd hefyd fod sefydliadau ac unigolion amrywiol yn ymrwymedig iawn o hyd i barhau â’r gwaith hwnnw. 10 Iaith fyw: 

en-gb	Our aim as the Welsh Government is to build on the existing consensus by taking increased responsibility for the promotion and facilitation of the use of Welsh.
cy-gb	Ein nod fel Llywodraeth Cymru yw manteisio ar y consensws sy’n bodoli a’i ddatblygu, gan dderbyn mwy o gyfrifoldeb am hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	Looking back: 
cy-gb	Edrych yn ôl: 

en-gb	the impact of past activities
cy-gb	effaith gweithgareddau’r gorffennol

en-gb	Looking back: 
cy-gb	Edrych yn ôl: 

en-gb	the impact of past activities
cy-gb	effaith gweithgareddau’r gorffennol

en-gb	Since its establishment as a statutory body under the Welsh Language Act 1993, the Welsh Language Board has held two roles. 
cy-gb	Ers ei sefydlu fel corff statudol o dan Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993, bu gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg ddwy rôl. 

en-gb	The Board has simultaneously operated as a regulator, agreeing and monitoring public bodies’ Welsh language schemes, and as a language champion, promoting and facilitating the use of Welsh more broadly. 
cy-gb	Mae’r Bwrdd wedi gweithio fel corff rheoleiddio, gan gymeradwyo a monitro cynlluniau iaith Gymraeg cyrff cyhoeddus, ac fel hyrwyddwr iaith, gan hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg yn fwy eang. 

en-gb	The Board developed a good reputation in Wales and beyond through its innovative work in the area of language planning, and it has provided guidance on an international level in minority language development.
cy-gb	Datblygodd y Bwrdd enw da yng Nghymru a thu hwnt o safbwynt ei waith arloesol yn y maes cynllunio ieithyddol, ac mae wedi rhoi arweiniad ar lefel ryngwladol mewn perthynas â datblygu ieithoedd lleiafrifol.

en-gb	When Iaith Pawb was published in 2003 the Board received additional investment from the Welsh Assembly Government to increase its capacity to implement projects at a grass-roots level. 
cy-gb	Pan gyhoeddwyd Iaith Pawb yn 2003 derbyniodd y Bwrdd  fuddsoddiad ychwanegol gan Lywodraeth Cynulliad Cymru er mwyn gallu gweithredu rhagor o brosiectau ar lawr gwlad. 

en-gb	The Board developed partnerships with a number of bodies across Wales such as the mentrau iaith, Urdd Gobaith Cymru, the National Eisteddfod, Young Farmers’ Clubs, Merched y Wawr, Mudiad Meithrin and other bodies operating to promote the Welsh language. 
cy-gb	Datblygodd y Bwrdd bartneriaethau gyda nifer o gyrff ar draws Cymru fel y mentrau iaith, Urdd Gobaith Cymru, yr Eisteddfod Genedlaethol, y Clybiau Ffermwyr Ifanc, Merched y Wawr, y Mudiad Meithrin a chyrff eraill sy’n gweithredu er lles y Gymraeg. 

en-gb	In addition, the Board developed the innovative Twf project to encourage parents/carers to speak Welsh with their children.
cy-gb	Yn ogystal, datblygodd y Bwrdd brosiect arloesol Twf er mwyn annog rhieni/gofalwyr i siarad Cymraeg â’u plant.

en-gb	The investment, coupled with the work undertaken by the Board and its partners, has led to the provision of a broader range of Welsh-language activities at a community and national level. 
cy-gb	Yn ddi-os mae’r buddsoddiad a’r gwaith a wnaed gan y Bwrdd a’i bartneriaid wedi arwain at ddarparu llawer iawn mwy o weithgareddau Cymraeg amrywiol ar lefel gymunedol a chenedlaethol. 

en-gb	In addition, the Board has approved, under the Welsh Language Act, over 550 Welsh language schemes with bodies from different sectors, and has worked with the private and third sectors to increase their use of Welsh. 
cy-gb	Yn ogystal, mae’r Bwrdd wedi cymeradwyo, o dan Ddeddf yr Iaith Gymraeg, dros 550 o gynlluniau iaith Gymraeg gyda chyrff o wahanol sectorau, ac wedi gweithio gyda’r sector preifat a’r trydydd sector i gynyddu eu defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	That has led to ensuring that more Welsh-language services are available to the public.
cy-gb	Mae hyn oll wedi llwyddo i sicrhau y gall pobl Cymru fanteisio ar ragor o wasanaethau Cymraeg.

en-gb	In preparing this strategy, we have considered what evidence exists to measure the effectiveness of the activities undertaken by the Welsh Government, the Board and its partners over the years, in terms of increasing the use of Welsh. 
cy-gb	Wrth baratoi’r strategaeth hon, rydym wedi ystyried pa dystiolaeth sy’n bodoli i fesur effeithiolrwydd gweithgareddau Llywodraeth Cymru, y Bwrdd a’i bartneriaid dros y blynyddoedd o safbwynt cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	We have also looked at activities beyond Wales, in the context of other minority languages.
cy-gb	Rydym hefyd wedi edrych ar weithgareddau y tu hwnt i Gymru yng nghyd-destun ieithoedd lleiafrifol eraill.

en-gb	For the most part, the work undertaken for our evidence review, published alongside this strategy, suggested that there was a significant deficit in the empirical evidence in relation to the impact of individual programmes on increasing the use of Welsh. 
cy-gb	Yn gyffredinol, awgrymodd y gwaith a gyflawnwyd ar gyfer ein hadolygiad o’r dystiolaeth, a gyhoeddwyd ar y cyd â’r strategaeth hon, fod diffyg arwyddocaol yn y dystiolaeth empirig ynglˆyn ag effaith rhaglenni unigol ar gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	This makes it difficult to form an objective assessment of how effectively these have worked, either alone or together, and to evaluate appropriately the likely success of activity of this nature in the future. 
cy-gb	Mae hyn yn ei gwneud hi’n anodd i asesu’n wrthrychol pa mor effeithiol y mae’r rhaglenni hyn wedi gweithio, naill ai ar eu pennau eu hunain neu gyda’i gilydd, ac i werthuso’n briodol lwyddiant tebygol rhaglenni o’r fath yn y dyfodol. 

en-gb	We need, therefore, to develop a sound evaluation framework to sit alongside this strategy. 
cy-gb	Mae angen i ni felly ddatblygu fframwaith gwerthuso cadarn a fydd yn ategu’r strategaeth hon. 

en-gb	This is discussed in the next section (see pages 14–24).
cy-gb	Trafodir hyn ymhellach yn yr adran nesaf (gweler tudalennau 14–24).

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 11 
cy-gb	iaith byw 11 

en-gb	However, the evidence that exists suggests the following.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r dystiolaeth sydd yn bodoli yn awgrymu’r canlynol.

en-gb	Continual exposure through the lifespan to any language may be necessary for the individual to maintain that language.
cy-gb	Mae’n bosib bod angen cael cyswllt parhaus, gydol bywyd, ag unrhyw iaith fel y gall unigolyn gynnal yr iaith honno.

en-gb	The population most at risk of abandoning the Welsh language is families with only one Welsh-speaking parent/carer and that the perceived status of the language in the community affects parents’/carers’ attitudes towards using the language.
cy-gb	Y boblogaeth sydd fwyaf tebygol o gefnu ar y Gymraeg yw teuluoedd lle nad yw ond un rhiant/gofalwr yn siarad Cymraeg. Credir hefyd fod amgyffrediad y gymuned o statws yr iaith yn effeithio ar agweddau rhieni/gofalwyr tuag at ddefnyddio’r iaith.

en-gb	The language of a child’s ‘community’ of speakers which includes parents/carers, grandparents, siblings, teachers and school, influences the language spoken by the child. 
cy-gb	Mae iaith ‘cymuned’ siaradwyr plentyn, sy’n cynnwys rhieni/gofalwyr, neiniau a theidiau, brodyr a chwiorydd, athrawon a’r ysgol, yn dylanwadu ar yr iaith a siaredir gan y plentyn. 

en-gb	The language of interaction with friends correlates highly with the language the child speaks, and is influential in children’s attitudes towards either or both languages.
cy-gb	Mae iaith rhyngweithio â ffrindiau yn cydberthyn yn glos â’r iaith y mae’r plentyn yn ei siarad, ac mae’n dylanwadu ar agweddau plant tuag at y naill iaith neu’r llall neu at y ddwy.

en-gb	Initiatives such as Twf have been successful in bringing bilingualism into the mainstream work of midwives and health visitors. 
cy-gb	Mae cynlluniau megis Twf wedi llwyddo i ddod â dwyieithrwydd i waith prif ffrwd bydwragedd ac ymwelwyr iechyd. 

en-gb	It has also helped raise awareness of the advantages of bilingualism.
cy-gb	Mae hefyd wedi helpu i godi ymwybyddiaeth ynglˆyn â manteision dwyieithrwydd.

en-gb	The literature suggests that there could be an enhanced role for Early Years providers in providing parents/carers with more practical and intensive support to create a stimulating home learning environment which promotes and facilitates the use of Welsh.
cy-gb	Awgryma’r llenyddiaeth y gallai darparwyr y Blynyddoedd Cynnar chwarae rôl fwy drwy gynnig rhagor o gymorth ymarferol a chymorth dwys i rieni/gofalwyr, gan greu amgylchedd dysgu ysgogol yn y cartref sy’n hybu ac yn hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	Early and teenage years are seen as a crucial period in developing a positive behaviour towards a minority language and in determining whether the language is maintained and transferred. 
cy-gb	Ystyrir bod y blynyddoedd cynnar a blynyddoedd yr arddegau yn gyfnod hollbwysig o ran datblygu ymddygiad ffafriol tuag at iaith leiafrifol ac o ran pennu a yw’r iaith yn cael ei chynnal a’i throsglwyddo. 

en-gb	However, learning and speaking Welsh at school is not enough on its own; 
cy-gb	Serch hynny, nid yw dysgu a siarad Cymraeg yn yr ysgol yn ddigon; 

en-gb	the language needs to be used and supported in the home (if possible) and through wider social and cultural activities.
cy-gb	mae angen i’r iaith gael ei defnyddio a’i chefnogi yn y cartref (os oes modd) a thrwy weithgareddau cymdeithasol a diwylliannol ehangach.

en-gb	12 A living language: 
cy-gb	12 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Lack of confidence was found to be one of the main obstacles preventing staff from using their Welsh language skills at work. 
cy-gb	Canfuwyd bod diffyg hyder yn un o’r prif rwystrau a oedd yn atal staff rhag defnyddio eu sgiliau Cymraeg wrth eu gwaith. 

en-gb	Language-awareness training appears to be a successful means of increasing positive attitudes towards Welsh among staff.
cy-gb	Ymddengys i hyfforddiant ynglˆyn ag ymwybyddiaeth ieithyddol fod yn gyfrwng llwyddiannus i gynyddu agweddau positif tuag at y Gymraeg ymhlith staff.

en-gb	There is little explicit evidence that the provision of services in minority languages increases language status or use. 
cy-gb	Ychydig o dystiolaeth benodol sydd yna fod darparu gwasanaethau mewn ieithoedd lleiafrifol yn cynyddu defnydd o iaith neu ei statws. 

en-gb	However there is a body of evidence that shows that languages will thrive only if there are opportunities for use in all spheres of life.
cy-gb	Fodd bynnag, ceir corff o dystiolaeth sy’n dangos na fydd ieithoedd ond yn ffynnu os ceir cyfleoedd i’w defnyddio ym mhob agwedd ar fywyd.

en-gb	Support by the population in Wales for Welsh-language service provision is well evidenced. 
cy-gb	Ceir tystiolaeth helaeth fod pobl Cymru’n cefnogi gwasanaethau a ddarperir yn y Gymraeg. 

en-gb	Over nine out of ten Welsh speakers (with a range of fluency levels) take the view that Welsh-language service provision is important to keep the language alive.
cy-gb	Mae dros naw o bob deg siaradwr Cymraeg (gydag amrywiol lefelau o ruglder) o’r farn bod darparu gwasanaethau yn yr iaith Gymraeg yn bwysig er mwyn cadw’r iaith yn fyw.

en-gb	Since the Welsh Language Act, evidence shows that barriers to accessing services in Welsh remain. 
cy-gb	Ers Deddf yr Iaith Gymraeg, dengys tystiolaeth fod rhwystrau i’w cael o hyd o ran manteisio ar wasanaethau yn y Gymraeg. 

en-gb	Main barriers include a lack of supply of services in Welsh, a lack of demand for services due to lack of confidence among non-fluent Welsh speakers and a lack of awareness that services are provided in Welsh. 
cy-gb	Mae’r prif rwystrau’n cynnwys diffyg cyflenwad o wasanaethau yn y Gymraeg, diffyg galw am wasanaethau oherwydd diffyg hyder ymhlith siaradwyr nad ydynt yn rhugl yn y Gymraeg a diffyg ymwybyddiaeth fod gwasanaethau’n cael eu darparu yn y Gymraeg. 

en-gb	Evidence on the effectiveness of specific ways of addressing these barriers is lacking, although there is some evidence to suggest that marketing of the availability of Welsh-language services can lead to increased uptake.
cy-gb	Prin yw’r dystiolaeth ynglˆyn ag effeithiolrwydd gwahanol ffyrdd o fynd i’r afael â’r rhwystrau hyn, ond ceir peth tystiolaeth sy’n awgrymu y gall marchnata’r gwasanaethau Cymraeg sydd ar gael gynyddu’r nifer sy’n eu defnyddio.

en-gb	Research suggests focusing Welsh language marketing and promotional approaches on younger age groups; 
cy-gb	Mae ymchwil yn awgrymu y dylai ymgyrchoedd sy’n marchnata ac yn hybu’r Gymraeg geisio targedu grwpiau iau; 

en-gb	improving the accessibility to and relevance of available Welsh-language media and resources; 
cy-gb	dylid ei gwneud hi’n haws i fanteisio ar y cyfryngau a’r adnoddau Cymraeg sydd ar gael, a’u gwneud yn fwy perthnasol; 

en-gb	and maximising the potential of technology such as the internet and new social media.
cy-gb	a dylid manteisio i’r eithaf ar botensial technoleg fel y we a’r cyfryngau cymdeithasol newydd.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 13 
cy-gb	iaith byw 13 

en-gb	Looking towards the future: 
cy-gb	Edrych tua’r dyfodol: 

en-gb	a new strategy
cy-gb	strategaeth newydd

en-gb	Our vision
cy-gb	Ein gweledigaeth

en-gb	Our vision is to see the Welsh language thriving in Wales. 
cy-gb	Gweld y Gymraeg yn ffynnu yng Nghymru yw ein gweledigaeth. 

en-gb	The Welsh Government will take the lead on delivering that vision. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn arwain wrth geisio gwireddu’r weledigaeth honno. 

en-gb	We will work with a wide range of partners who will play a full part in ensuring that it is realised.
cy-gb	Byddwn yn cydweithio â phartneriaid amrywiol iawn a fydd yn cyfrannu’n helaeth at sicrhau y caiff ei gwireddu.

en-gb	We recognise that language planning is a long-term process. 
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod cynllunio ieithyddol yn broses hirdymor. 

en-gb	The purpose of this strategy is to move towards our long-term aim while achieving the objective in our Programme for Government for 2011–2016 to ‘strengthen the use of the Welsh language in everyday life’. 
cy-gb	Bwriad y strategaeth hon yw camu tuag at ein nod hirdymor, gan wireddu’r amcan yn ein Rhaglen Lywodraethu ar gyfer 2011–2016, sef ‘sicrhau mwy o ddefnydd o’r Gymraeg mewn sefyllfaoedd bob dydd’. 

en-gb	To this end, over the next five years we would want to see:
cy-gb	I’r perwyl hwn, dros y pum mlynedd nesaf rydym am weld:

en-gb	an increase in the number of people who both speak and use the language
cy-gb	cynnydd yn nifer y bobl sy’n siarad yr iaith ac sy’n ei defnyddio

en-gb	more opportunities for people to use Welsh
cy-gb	rhagor o gyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg 

en-gb	an increase in people’s confidence and fluency in the language
cy-gb	cynnydd yn hyder pobl a’u rhuglder yn yr iaith

en-gb	an increase in people’s awareness of the value of Welsh, both as part of our national heritage and as a useful skill in modern life
cy-gb	mwy o ymwybyddiaeth ymhlith pobl o werth y Gymraeg, fel rhan o’n treftadaeth genedlaethol a hefyd fel sgìl defnyddiol mewn bywyd modern

en-gb	the strengthening of the position of the Welsh language in our communities
cy-gb	sefydlogi sefyllfa’r Gymraeg o fewn ein cymunedau

en-gb	strong representation of the Welsh language throughout the digital media.
cy-gb	lle amlwg i’r Gymraeg ar draws y cyfryngau digidol.

en-gb	To achieve these aims, we want to see the responsibility for promoting and facilitating the use of Welsh being shared and embedded among an increasing number of organisations across Wales.
cy-gb	Er mwyn cyflawni’r nodau hyn, rydym am weld y cyfrifoldeb am hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg yn cael ei wreiddio a’i rannu ymysg nifer cynyddol o sefydliadau ar draws Cymru.

en-gb	This strategy builds on the vision set out in Iaith Pawb published in 2003. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn adeiladu ar weledigaeth Iaith Pawb a gyhoeddwyd yn 2003. 

en-gb	Achieving the vision
cy-gb	Gwireddu’r weledigaeth

en-gb	There are two core elements to the Welsh Government’s policy for achieving our vision. 
cy-gb	Mae dwy elfen graidd i bolisi Llywodraeth Cymru ar gyfer gwireddu ein gweledigaeth. 

en-gb	Firstly, via measures to enable and encourage children and other people to  acquire the language ,  such as encouraging language transmission at home and ensuring further growth in Welsh-medium education. 
cy-gb	Yn gyntaf, drwy fesurau i alluogi ac annog plant a phobl eraill i  gaffael yr iaith ,  fel annog trosglwyddo’r iaith yn  y cartref a sicrhau twf pellach mewn addysg cyfrwng Cymraeg.

en-gb	Secondly, via measures to enable and encourage people to  use the language  on a daily basis, such as providing opportunities for people to use Welsh socially, at work, when receiving services, and when enjoying entertainment and recreation. 
cy-gb	Yn ail, drwy fesurau i alluogi ac annog pobl i  ddefnyddio’r iaith yn feunyddiol, fel creu cyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg yn gymdeithasol, wrth eu gwaith, wrth dderbyn gwasanaethau, ac wrth fwynhau adloniant a hamdden.

en-gb	14 A living language: 
cy-gb	14 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Welsh-medium education
cy-gb	Addysg cyfrwng Cymraeg

en-gb	There is no question that the education system has a vitally important role in the future of the language. 
cy-gb	Yn ddiamau, mae gan y system addysg rôl allweddol bwysig i’w chwarae yn nyfodol yr iaith. 

en-gb	It is the provision of Welsh-medium education that has generated the greatest gains in the numbers of young people fluent and confident in their Welsh language skills. 
cy-gb	Darparu addysg cyfrwng Cymraeg sydd wedi ysgogi’r cynnydd mwyaf yn nifer y bobl ifanc sy’n rhugl ac yn hyderus wrth ddefnyddio eu sgiliau Cymraeg. 

en-gb	We are now in a situation where more young people than before the Second World War are able to speak the language; 
cy-gb	Rydym bellach mewn sefyllfa lle gall mwy o bobl ifanc siarad yr iaith nag ers cyn yr Ail Ryfel Byd; 

en-gb	a sound base on which to build for the future.
cy-gb	sylfaen gadarn ar gyfer y dyfodol.

en-gb	The future of the language is in the hands of our children and young people. 
cy-gb	Mae dyfodol yr iaith yn nwylo ein plant a’n pobl ifanc. 

en-gb	The importance of Welsh-medium education was outlined when the Welsh Assembly Government’s Welsh-medium Education Strategy was published in April 2010. 
cy-gb	Cafodd pwysigrwydd addysg cyfrwng Cymraeg ei bwysleisio adeg cyhoeddi Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg Llywodraeth Cynulliad Cymru ym mis Ebrill 2010. 

en-gb	That strategy sets out the critical role played by the education system and how we intend to strengthen Welsh-medium provision in order to increase the number of Welsh speakers. 
cy-gb	Mae’r strategaeth honno yn amlinellu rôl allweddol y system addysg a sut rydym yn bwriadu atgyfnerthu’r ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg er mwyn cynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg. 

en-gb	That includes provision for children and young people to learn Welsh as a first language or second language in schools and colleges – or for adults to learn the language through the Welsh for Adults programme. 
cy-gb	Mae hynny’n cynnwys darpariaeth i blant a phobl ifanc ddysgu Cymraeg fel iaith gyntaf neu ail iaith mewn ysgolion a cholegau – neu i oedolion ddysgu’r iaith drwy’r rhaglen Cymraeg i Oedolion. 

en-gb	The aims of the Welsh-medium Education Strategy are to:
cy-gb	Nodau’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg yw:

en-gb	improve the planning of Welsh-medium provision in the pre-statutory and statutory phases of education, on the basis of proactive response to informed parental demand
cy-gb	gwella’r broses o gynllunio darpariaeth cyfrwng Cymraeg yn y cyfnodau addysg cyn statudol a statudol, ar sail ymateb yn rhagweithiol i’r galw gwybodus ymhlith rhieni

en-gb	improve the planning of Welsh-medium provision in the Post-14 phases of education and training, to take account of linguistic progression and continued development of skills
cy-gb	gwella’r broses o gynllunio darpariaeth cyfrwng Cymraeg yng nghyfnodau Ôl-14 addysg a hyfforddiant, gan ystyried dilyniant ieithyddol a datblygiad parhaus sgiliau

en-gb	ensure that all learners develop their Welsh language skills to their full potential and encourage sound linguistic progression from one phase of education and training to the next
cy-gb	sicrhau bod pob dysgwr yn datblygu ei sgiliau iaith yn y Gymraeg i’w botensial llawn ac annog dilyniant ieithyddol cadarn o un cyfnod addysg a hyfforddiant i’r nesaf

en-gb	ensure a planned Welsh-medium education workforce that provides sufficient numbers of practitioners for all phases of education and training, with high-quality Welsh language skills and competence in teaching methodologies
cy-gb	sicrhau gweithlu addysg cyfrwng Cymraeg wedi’i gynllunio sy’n darparu nifer digonol o ymarferwyr ar gyfer pob cyfnod o addysg a hyfforddiant, sy’n meddu ar sgiliau iaith uchel yn y Gymraeg a chymhwysedd mewn methodolegau addysgu

en-gb	improve the central support mechanisms for Welsh-medium education and training
cy-gb	gwella’r dulliau cymorth canolog ar gyfer addysg a hyfforddiant cyfrwng Cymraeg

en-gb	contribute to the acquisition and reinforcement of Welsh language skills in families and in the community.
cy-gb	cyfrannu at feithrin ac atgyfnerthu sgiliau Cymraeg o fewn teuluoedd a’r gymuned.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 15 
cy-gb	iaith byw 15 

en-gb	As outlined in the diagram on page 17, delivering the implementation programme for the Welsh-medium Education Strategy is a core element of this strategy. 
cy-gb	Fel yr amlinellir yn y diagram ar dudalen 17, mae cyflawni rhaglen weithredu’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg yn agwedd allweddol ar y strategaeth hon. 

en-gb	Details are contained therein in relation to the measures the Welsh Government and its partners will take to realise the aim of increasing the number of fluent Welsh speakers.
cy-gb	Yn y strategaeth honno ceir manylion ynghylch y mesurau y bydd Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid yn eu cymryd i wireddu’r nod o gynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg rhugl.

en-gb	Without a sound Welsh-medium education system, there would be no long-term justification for the other measures contained in this strategy for promoting the use of Welsh in the home, in children and young people’s social activities, in the community and in the workplace.
cy-gb	Heb system addysg cyfrwng Cymraeg gref, ni fyddai sail hirdymor ar gyfer y mesurau eraill sydd yn y strategaeth hon ar gyfer hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn y cartref, yng ngweithgareddau cymdeithasol plant a phobl ifanc, yn y gymuned ac yn y gweithle.

en-gb	Equally, the education system alone is not enough to produce Welsh speakers who see value in using the language in their daily lives at home, socially or professionally. 
cy-gb	Yn yr un modd, nid yw’r system addysg, ar ei phen ei hun, yn ddigonol ar gyfer cynhyrchu siaradwyr Cymraeg sydd yn gweld gwerth mewn defnyddio’r iaith yn eu bywydau bob dydd yn y cartref, yn gymdeithasol neu yn broffesiynol. 

en-gb	The intention of the remainder of this strategy is to address the challenges facing the Welsh language in those contexts.
cy-gb	Diben gweddill y strategaeth hon yw mynd i’r afael â’r heriau y mae’r Gymraeg yn eu hwynebu yn y cyd-destunau hynny.

en-gb	Six strategic areas
cy-gb	Chwe maes strategol

en-gb	We have identified six strategic areas as the basis for this strategy. 
cy-gb	Rydym wedi pennu chwe maes strategol a fydd yn sail i’r strategaeth hon. 

en-gb	These are the aims for the six areas.
cy-gb	Dyma’r nodau ar gyfer y chwe maes.

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family
cy-gb	Y teulu

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to encourage and support the use of the Welsh language within families.
cy-gb	annog a chefnogi’r defnydd o’r Gymraeg o fewn teuluoedd.

en-gb	Strategic area 2: 
cy-gb	Maes strategol 2: 

en-gb	Children and young people
cy-gb	Plant a phobl ifanc

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to increase the provision of Welsh-medium activities for children and young people and to increase their awareness of the value of the language.
cy-gb	cynyddu’r ddarpariaeth o weithgareddau Cymraeg ar gyfer plant a phobl ifanc a chynyddu eu hymwybyddiaeth o werth yr iaith.

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community
cy-gb	Y gymuned

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to strengthen the position of the Welsh language in the community.
cy-gb	cryfhau safle’r Gymraeg o fewn y gymuned.

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace
cy-gb	Y gweithle

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to increase opportunities for people to use Welsh in the workplace.
cy-gb	cynyddu cyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Strategic area 5: 
cy-gb	Maes strategol 5: 

en-gb	Welsh-language services
cy-gb	Gwasanaethau Cymraeg

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to increase and improve Welsh-language services to citizens.
cy-gb	cynyddu a gwella gwasanaethau Cymraeg ar gyfer dinasyddion.

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure
cy-gb	Y seilwaith

en-gb	16 A living language: 
cy-gb	16 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Aim: 
cy-gb	Nod: 

en-gb	to strengthen the infrastructure for the language.
cy-gb	cryfhau’r seilwaith ar gyfer yr iaith.

en-gb	The consultation process on the draft strategy, and discussions with the Welsh Government’s Advisory Group on the strategy, showed there was wide-ranging support for action in these areas.
cy-gb	Dangosodd y broses ymgynghori ar y strategaeth ddrafft, a’r trafodaethau â Gr ˆwp Cynghori Llywodraeth Cymru ar y strategaeth, fod yna gefnogaeth eang i’r bwriad i weithredu yn y meysydd hyn.

en-gb	Welsh-medium 
cy-gb	Strategaeth Addysg 

en-gb	Education Strategy
cy-gb	Cyfrwng Cymraeg

en-gb	(2010)
cy-gb	(2010)

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family
cy-gb	Y teulu

en-gb	Welsh-medium 
cy-gb	Strategaeth Addysg 

en-gb	Education Strategy
cy-gb	Cyfrwng Cymraeg

en-gb	(2010)
cy-gb	(2010)

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family
cy-gb	Y teulu

en-gb	Language acquisition
cy-gb	Caffael yr iaith

en-gb	Language acquisition
cy-gb	Caffael yr iaith

en-gb	Welsh Government long-term aim To see the Welsh language thriving in Wales
cy-gb	Nod hirdymor Llywodraeth Cymru Gweld y Gymraeg yn ffynnu yng Nghymru 

en-gb	Welsh Government long-term aim To see the Welsh language thriving in Wales
cy-gb	Nod hirdymor Llywodraeth Cymru Gweld y Gymraeg yn ffynnu yng Nghymru 

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure 
cy-gb	Y seilwaith 

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure 
cy-gb	Y seilwaith 

en-gb	Strategic area 2: 
cy-gb	Maes strategol 2: 

en-gb	Children and young people
cy-gb	Plant a phobl ifanc

en-gb	Strategic area 2: 
cy-gb	Maes strategol 2: 

en-gb	Children and young people
cy-gb	Plant a phobl ifanc

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace 
cy-gb	Y gweithle 

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace 
cy-gb	Y gweithle 

en-gb	Language use
cy-gb	Defnyddio’r iaith

en-gb	Language use
cy-gb	Defnyddio’r iaith

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community 
cy-gb	Y gymuned 

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community 
cy-gb	Y gymuned 

en-gb	Strategic area 5: 
cy-gb	Maes strategol 5: 

en-gb	Welsh-language services
cy-gb	Gwasanaethau Cymraeg

en-gb	Strategic area 5: 
cy-gb	Maes strategol 5: 

en-gb	Welsh-language services
cy-gb	Gwasanaethau Cymraeg

en-gb	How we will implement the strategy
cy-gb	Sut byddwn yn gweithredu’r strategaeth

en-gb	In order to achieve our vision, we need to employ different means of taking action, depending on the circumstances in question. 
cy-gb	Er mwyn cyflawni ein gweledigaeth, mae gofyn ein bod yn defnyddio gwahanol ddulliau gweithredu, yn ddibynnol ar yr amgylchiadau dan sylw. 

en-gb	It is vital that we continue working to encourage people and organisations to use Welsh, while at the same time making full use of the opportunities afforded by the Welsh Language Measure by enabling the Welsh Language Commissioner to impose duties upon various bodies via standards.
cy-gb	Mae’n hollbwysig ein bod yn parhau â’r gwaith o annog pobl a sefydliadau i ddefnyddio’r Gymraeg gan hefyd wneud defnydd llawn o’r cyfleoedd a fydd yn deillio o Fesur y Gymraeg. Bydd y Mesur hwn yn galluogi Comisiynydd y Gymraeg i osod dyletswyddau ar wahanol gyrff drwy safonau.

en-gb	In implementing the strategy we will adhere to certain core principles. 
cy-gb	Wrth weithredu’r strategaeth byddwn yn dilyn rhai egwyddorion craidd. 

en-gb	Those principles are outlined over the following pages, along with the various means by which action will be taken.
cy-gb	Amlinellir yr egwyddorion hynny dros y tudalennau nesaf, ynghyd â’r gwahanol ddulliau gweithredu.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 17 
cy-gb	iaith byw 17 

en-gb	Principles
cy-gb	Egwyddorion

en-gb	These are the principles to which we will adhere when implementing this strategy.
cy-gb	Dyma’r egwyddorion y byddwn yn eu dilyn wrth weithredu’r strategaeth hon.

en-gb	Continuity and change
cy-gb	Parhad a newid

en-gb	The need for action in the strategic areas noted previously is not new. 
cy-gb	Nid yw’r angen i weithredu yn y meysydd strategol uchod yn newydd. 

en-gb	As already mentioned, the Welsh Language Board and its partners have taken action in each of the areas to varying degrees. 
cy-gb	Fel y crybwyllwyd eisoes, mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg a’i bartneriaid wedi gweithredu o dan bob un o’r meysydd i wahanol raddau. 

en-gb	The Welsh Government is eager to continue the creative work undertaken by the Board over the years. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn awyddus i barhau â’r gwaith creadigol y mae’r Bwrdd wedi’i wneud dros y blynyddoedd. 

en-gb	Positioning the Board’s Community Development Team within the Welsh Government’s new Welsh Language Division from April 2012 will be a core part of that continuity, providing a conduit between the Welsh Government and a number of the partners which will be vital for the success of this strategy.
cy-gb	Bydd lleoli Tîm Datblygu Cymunedol y Bwrdd o fewn Is-adran y Gymraeg newydd Llywodraeth Cymru o fis Ebrill 2012 ymlaen yn elfen greiddiol o’r parhad hwnnw, gan ddarparu dolen gyswllt rhwng Llywodraeth Cymru a nifer o’r partneriaid a fydd yn allweddol i lwyddiant y strategaeth hon.

en-gb	At the same time, the Welsh Government’s Advisory Group on the strategy agreed that the change in structures for promoting and facilitating the Welsh language in light of the Welsh Language Measure, and the publication of this strategy, offered an opportunity for the Welsh Government to review and evaluate the organisations and projects we fund, in order to seek to ensure that we are achieving the best outcomes for the language.
cy-gb	Ar yr un pryd, roedd Gr ˆwp Cynghori Llywodraeth Cymru ar y strategaeth yn gytûn fod y newid yn y strwythurau ar gyfer hybu a hwyluso’r Gymraeg yn sgil Mesur y Gymraeg, a chyhoeddi’r strategaeth hon, yn cynnig cyfle i Lywodraeth Cymru adolygu a gwerthuso’r sefydliadau a’r prosiectau yr ydym yn eu hariannu er mwyn ceisio sicrhau ein bod yn cyflawni’r canlyniadau gorau ar gyfer yr iaith.

en-gb	The original draft strategy was published by the One Wales Government. 
cy-gb	Cyhoeddwyd y strategaeth ddrafft wreiddiol gan Lywodraeth Cymru’n Un. 

en-gb	This final strategy draws heavily on that document.
cy-gb	Mae llawer o gynnwys y ddogfen honno i’w weld yn y strategaeth derfynol hon.

en-gb	Making the most of the available money
cy-gb	Gwneud y gorau o’r arian sydd ar gael

en-gb	In developing this work, we will face a range of challenges posed by straitened public finances and we will rigorously scrutinise our financial support for the language. 
cy-gb	Wrth fwrw ymlaen â’r gwaith hwn, byddwn yn wynebu gwahanol heriau amrywiol sy’n deillio o’r ffaith bod llai o arian cyhoeddus ar gael a byddwn yn craffu mewn modd trylwyr ar y cymorth ariannol yr ydym yn ei roi i’r iaith. 

en-gb	We will also place a premium on creative use of funding and on innovation, and will continue the Welsh Language Board’s method of funding on the basis of outcomes.
cy-gb	Byddwn hefyd yn rhoi pwys mawr ar ddefnydd creadigol o gyllid ac ar arloesi, a byddwn yn parhau â dull Bwrdd yr Iaith Gymraeg o ariannu sy’n seiliedig ar ganlyniadau.

en-gb	Further collaboration
cy-gb	Mwy o gydweithio

en-gb	18 A living language: 
cy-gb	18 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	There will be an even stronger emphasis on collaboration and new forms of partnership working, involving all the organisations that have a part to play in planning a better future for the language. 
cy-gb	Bydd pwyslais hyd yn oed cryfach ar gydweithredu ac ar fathau newydd o waith partneriaeth a fydd yn cynnwys yr holl sefydliadau sydd â rhan i’w chwarae wrth gynllunio gwell dyfodol ar gyfer yr iaith. 

en-gb	We will continue to convene the Partners’ Forum established by the Welsh Language Board. 
cy-gb	Byddwn yn parhau i gynnull y Fforwm Partneriaid a sefydlwyd gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg. 

en-gb	We will also establish a Welsh Language Partnership Council whose work to advise the Welsh Ministers on the implementation of this strategy will commence in April 2012.
cy-gb	Byddwn hefyd yn sefydlu Cyngor Partneriaeth y Gymraeg a fydd yn cynghori Gweinidogion Cymru ynghylch gweithredu’r strategaeth hon ac a fydd yn cychwyn ar ei waith ym mis Ebrill 2012.

en-gb	The new structures, which will include a strong Welsh Language Division within the Welsh Government, will offer an opportunity for further collaboration to occur with other departments within the Welsh Government in order to ensure that issues relating to the Welsh language, and the aims of this strategy, are mainstreamed into the work of the departments.
cy-gb	Bydd y strwythurau newydd, a fydd yn cynnwys Is-adran y Gymraeg gref o fewn Llywodraeth Cymru, yn creu cyfleoedd i gydweithio rhagor ag adrannau eraill o fewn Llywodraeth Cymru er mwyn sicrhau bod materion yn ymwneud â’r Gymraeg, a nodau’r strategaeth hon, yn dod yn rhan o waith yr adrannau.

en-gb	Sharing and embedding responsibility for the Welsh language
cy-gb	Rhannu a gwreiddio’r cyfrifoldeb am y Gymraeg

en-gb	The Welsh Government is eager to ensure that responsibility for promoting the Welsh language is shared between an increasing number of organisations. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn awyddus i sicrhau bod y cyfrifoldeb am hybu’r Gymraeg yn cael ei rannu rhwng nifer cynyddol o sefydliadau. 

en-gb	The standards system under the Welsh Language Measure (see page 20) will enable the Welsh Government to make standards which will enable the Welsh Language Commissioner to impose duties upon the Welsh Government, local authorities and national park authorities to promote the use of Welsh more widely.
cy-gb	Bydd y system safonau o dan Fesur y Gymraeg (gweler tudalen 20) yn galluogi Llywodraeth Cymru i lunio safonau a fydd yn caniatáu i Gomisiynydd y Gymraeg osod dyletswyddau ar Lywodraeth Cymru, awdurdodau lleol ac awdurdodau’r parciau cenedlaethol i hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn fwy eang.

en-gb	We also realise that many of the successes in relation to the viability of the Welsh language depend on the activities of individuals and communities – and that capability needs to be fostered at the local level to enable those types of activities to continue in the future.
cy-gb	Rydym hefyd yn sylweddoli bod llawer o’r llwyddiannau o safbwynt hyfywedd y Gymraeg yn ddibynnol ar weithgareddau unigolion a chymunedau, a bod angen meithrin gallu ar y lefel leol er mwyn sicrhau y gall y mathau hynny o weithgareddau barhau yn y dyfodol.

en-gb	Equality of opportunity
cy-gb	Cyfle cyfartal

en-gb	Equality of opportunity is a cross-cutting theme integral to this document and all policies of the Welsh Government. 
cy-gb	Mae cyfle cyfartal yn thema drawsbynciol sy’n allweddol i’r ddogfen hon ac i holl bolisïau Llywodraeth Cymru. 

en-gb	No one, in any part of Wales, should be denied opportunities to use the Welsh language, nor denied the opportunity to learn Welsh because of their race, ethnicity, disability, gender, sexual orientation, age or religion. 
cy-gb	Ni ddylai unrhyw un, mewn unrhyw ran o Gymru, fethu â manteisio ar gyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg, nac ychwaith fethu â manteisio ar gyfleoedd i ddysgu’r Gymraeg oherwydd eu hil, ethnigrwydd, anabledd, rhyw, cyfeiriadedd rhywiol, oedran neu grefydd. 

en-gb	Welsh-language services should be available to, and accessed by, all communities, including those characterised by disadvantage and ethnic diversity. 
cy-gb	Dylai gwasanaethau Cymraeg fod ar gael i bob cymuned, a dylai cymunedau allu manteisio arnynt, gan gynnwys cymunedau difreintiedig a’r rheini sy’n cynnwys cryn amrywiaeth ethnig. 

en-gb	We will expect our partners, providers and stakeholders to recognise this principle and take steps to make it a reality.
cy-gb	Byddwn yn disgwyl i’n partneriaid, ein darparwyr a’n rhanddeiliaid gydnabod hyn mewn egwyddor a chymryd camau i’w wireddu.

en-gb	Sustainability
cy-gb	Cynaliadwyedd

en-gb	This strategy aims to bring about an increase in the numbers able to speak Welsh, and in those who use Welsh on a daily basis. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn ceisio sicrhau cynnydd yn nifer y bobl sy’n gallu siarad Cymraeg, ac yn nifer y bobl sy’n defnyddio’r Gymraeg yn feunyddiol. 

en-gb	It also builds on the efforts already seen in communities across Wales to take responsibility for the language at a local level, and encourages communities and the organisations that serve them to promote the use of Welsh, thereby encouraging the sustainability of Welsh as a living language within those communities. 
cy-gb	Mae hefyd yn manteisio ar yr ymdrechion sydd eisoes wedi’u gwneud mewn cymunedau ar draws Cymru er mwyn cymryd cyfrifoldeb am yr iaith yn lleol, ac yn annog y cymunedau a’r sefydliadau sy’n eu gwasanaethu i hybu’r defnydd o’r Gymraeg. Golyga hyn hybu cynaliadwyedd y Gymraeg fel iaith fyw o fewn y cymunedau hynny. 

en-gb	In addition, it complements the Welsh Government’s Welsh-medium Education Strategy in planning for sustainability, by ensuring increased opportunities to use Welsh in the workplace. 
cy-gb	Mae hefyd yn ategu Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg Llywodraeth Cymru wrth gynllunio ar gyfer cynaliadwyedd, drwy sicrhau rhagor o gyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle. 

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 19 
cy-gb	iaith byw 19 

en-gb	The Welsh-medium Education Strategy has put measures in place to ensure that the workforce of the future will be equipped with Welsh language skills. 
cy-gb	Mae’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg wedi sefydlu mesurau er mwyn sicrhau bod gan weithlu’r dyfodol sgiliau yn y Gymraeg. 

en-gb	This strategy aims to ensure that a wide range of organisations respond by ensuring opportunities for Welsh speakers to use those skills at work.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn ceisio sicrhau bod sefydliadau amrywiol iawn yn ymateb drwy greu cyfleoedd i siaradwyr Cymraeg ddefnyddio’r sgiliau hynny yn y gwaith.

en-gb	Implementation mechanisms
cy-gb	Dulliau gweithredu

en-gb	These are the implementation methods we will employ when seeking to make our vision a reality.
cy-gb	Dyma’r dulliau gweithredu y byddwn yn eu defnyddio wrth geisio gwireddu ein gweledigaeth.

en-gb	Grants for promoting the use of Welsh
cy-gb	Grantiau ar gyfer hybu’r defnydd o’r Gymraeg

en-gb	The Welsh Government will distribute grants to bodies for the purpose of promoting Welsh. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn dosbarthu grantiau i gyrff at ddibenion hybu’r Gymraeg. 

en-gb	Over time, we will review and evaluate the use made of those grants, ensuring they are congruous with the priorities of this strategy.
cy-gb	Dros amser, byddwn yn adolygu ac yn gwerthuso’r defnydd a wneir o’r grantiau hynny, gan sicrhau eu bod yn gydnaws â blaenoriaethau’r strategaeth hon.

en-gb	Specific projects for promoting the use of Welsh
cy-gb	Prosiectau penodol ar gyfer hybu’r defnydd o’r Gymraeg

en-gb	We will also continue to implement and develop specific projects for promoting the use of Welsh in different contexts. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn parhau i weithredu a datblygu prosiectau penodol ar gyfer hybu’r defnydd o’r Gymraeg mewn gwahanol gyd-destunau. 

en-gb	A number of these projects will be a continuation of projects operated previously by the Welsh Language Board. 
cy-gb	Bydd nifer o’r prosiectau hyn yn barhad o brosiectau yr arferai Bwrdd yr Iaith Gymraeg eu gweithredu. 

en-gb	Over time, we will review and evaluate these projects ensuring they are congruous with the priorities of this strategy.
cy-gb	Dros amser, byddwn yn adolygu ac yn gwerthuso’r prosiectau hyn gan sicrhau eu bod yn gydnaws â blaenoriaethau’r strategaeth hon.

en-gb	Legal framework
cy-gb	Y fframwaith cyfreithiol

en-gb	The Welsh Language Measure established the office of the Welsh Language Commissioner with a general power to promote and facilitate the use of Welsh and to work towards ensuring that Welsh is treated no less favourably than English. 
cy-gb	Creodd Mesur y Gymraeg swyddfa Comisiynydd y Gymraeg a fydd â’r p ˆwer cyffredinol i hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg ac i weithio tuag at sicrhau nad yw’r Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg. 

en-gb	The Commissioner will have a key role to play in safeguarding the rights of Welsh speakers and contributing to the public debate surrounding the future of the Welsh language.
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd rôl allweddol wrth warchod hawliau siaradwyr Cymraeg a chyfrannu at y drafodaeth gyhoeddus ynghylch dyfodol y Gymraeg.

en-gb	The range of services available to the public in Welsh will be improved as a result of the Measure. 
cy-gb	Bydd y gwahanol wasanaethau Cymraeg sydd ar gael i’r cyhoedd yn gwella o ganlyniad i’r Mesur. 

en-gb	This will be achieved by creating standards which will impose duties on organisations who fall within the scope of the Measure to:
cy-gb	Caiff hyn ei gyflawni drwy greu safonau a fydd yn gosod dyletswyddau ar sefydliadau sy’n dod o dan gwmpas y Mesur o ran:

en-gb	provide services in Welsh
cy-gb	darparu gwasanaethau yn y Gymraeg

en-gb	consider the effect of policy decisions on the Welsh language 
cy-gb	ystyried effaith penderfyniadau polisi ar y Gymraeg 

en-gb	20 A living language: 
cy-gb	20 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	promote the use of Welsh in the workplace
cy-gb	hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle

en-gb	promote and facilitate the use of Welsh more widely
cy-gb	hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg yn fwy eang

en-gb	keep records of compliance with standards and of complaints.
cy-gb	cadw cofnodion ynghylch cydymffurfiaeth â safonau ac ynghylch cwynion.

en-gb	Both the Commissioner and the Welsh Government will have important roles to play in the creation of standards. 
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd a Llywodraeth Cymru ill dau rolau pwysig wrth greu safonau. 

en-gb	The Commissioner will also have significant powers to enforce compliance with standards and powers to undertake investigations into allegations of interference with individuals’ freedom to use Welsh with one another. 
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd hefyd bwerau sylweddol i orfodi cydymffurfiaeth â safonau ynghyd â phwerau i ymchwilio i honiadau o ymyrraeth yn rhyddid unigolion i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’i gilydd. 

en-gb	The Commissioner will also have the power to advise and make recommendations to the Welsh Government in relation to the Welsh language. 
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd hefyd y p ˆwer i gynghori ac i gyflwyno argymhellion i Lywodraeth Cymru ynghylch y Gymraeg. 

en-gb	The Commissioner will also be duty-bound to formulate a report every five years on the position of the Welsh language.
cy-gb	Bydd hefyd ddyletswydd ar y Comisiynydd i lunio adroddiad bob pum mlynedd ar sefyllfa’r Gymraeg.

en-gb	It is evident, therefore, that the Measure and the work of the Commissioner are key elements of the work required to make the Welsh Government’s vision of a thriving Welsh language a reality. 
cy-gb	Mae’n amlwg, felly, y bydd y Mesur a gwaith y Comisiynydd yn agweddau allweddol ar y gwaith y mae angen ei wneud er mwyn gwireddu gweledigaeth Llywodraeth Cymru o weld y Gymraeg yn ffynnu. 

en-gb	While the Commissioner will operate independently of the Welsh Government and determine her own priorities, the work of the Commissioner will complement the activities undertaken by the Welsh Government across all areas in implementing this strategy and will ensure we can share the responsibility for promoting the use of Welsh with others, including local authorities. 
cy-gb	Er y bydd y Comisiynydd yn gweithredu yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru ac yn pennu ei flaenoriaethau ei hun, bydd gwaith y Comisiynydd yn ategu’r gweithgareddau y bydd Llywodraeth Cymru yn ymgymryd â nhw ar draws pob maes wrth weithredu’r strategaeth hon. Bydd hefyd yn sicrhau y gallwn rannu’r cyfrifoldeb am hybu’r defnydd o’r Gymraeg gydag eraill, gan gynnwys awdurdodau lleol. 

en-gb	This necessitates a good working relationship between the Welsh Government and the Commissioner and we will seek opportunities to collaborate effectively with the Commissioner for the benefit of the Welsh language. 
cy-gb	Gofynna hyn am sefydlu perthynas weithio dda rhwng Llywodraeth Cymru a’r Comisiynydd a byddwn yn mynd ati i chwilio am gyfleoedd i gydweithio’n effeithiol â’r Comisiynydd er lles y Gymraeg. 

en-gb	Research is an example of one area where there may be an opportunity to collaborate.
cy-gb	Efallai y bydd gwaith ymchwil yn un enghraifft o faes lle y byddai’n bosib cydweithio.

en-gb	Mainstreaming across Welsh Government
cy-gb	Prif ffrydio ar draws Llywodraeth Cymru

en-gb	In addition, the Welsh Government will further mainstream the language into service and policy development, while ensuring that Ministers and officials consider the links between their portfolios and the language. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn prif ffrydio’r iaith ymhellach i waith datblygu gwasanaethau a datblygu polisi, gan sicrhau ar yr un pryd fod Gweinidogion a swyddogion yn ystyried y cysylltiadau rhwng eu portffolios nhw a’r iaith. 

en-gb	To this end, the Welsh Government’s policy process requires the impact of new policies and services on the Welsh language to be assessed, including strategic policy activities.
cy-gb	I’r perwyl hwn, o dan broses polisi Llywodraeth Cymru, mae gofyn asesu effaith polisïau a gwasanaethau newydd ar y Gymraeg, gan gynnwys gweithgareddau polisi strategol.

en-gb	We also expect policies created, and services delivered, by other public bodies to be consistent with the language needs of the population they serve. 
cy-gb	Rydym hefyd yn disgwyl i’r polisïau a lunnir, ac i’r gwasanaethau a ddarperir, gan gyrff cyhoeddus eraill gyd-fynd ag anghenion ieithyddol y boblogaeth y maent yn ei gwasanaethu. 

en-gb	The Commissioner will have a key role to play in developing the mainstreaming agenda.
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd rôl allweddol wrth ddatblygu’r agenda prif ffrydio.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 21 
cy-gb	iaith byw 21 

en-gb	Procurement and grant condition compliance
cy-gb	Caffael a chydymffurfio ag amodau grant

en-gb	Sometimes Welsh Government intervention is most effectively exercised through clear procurement or grant conditions which emphasise social conditions on organisations and inward investors. 
cy-gb	O bryd i’w gilydd y ffordd fwyaf effeithiol i Lywodraeth Cymru ymyrryd yw drwy gaffael neu gyflwyno amodau grant clir sy’n tynnu sylw sefydliadau a buddsoddwyr o’r tu allan at amodau cymdeithasol. 

en-gb	Through using our powers in respect of procurement or grant funding, we will require organisations tendering for public sector contracts or bidding for public sector support, to demonstrate, where relevant, that the Welsh language is incorporated into the services they offer to the public. 
cy-gb	Trwy ddefnyddio ein pwerau mewn perthynas â chaffael neu gyllid grant, byddwn yn ei gwneud yn ofynnol i sefydliadau sy’n cyflwyno tendr ar gyfer contractau’r sector cyhoeddus neu sy’n cyflwyno cais am gymorth gan y sector cyhoeddus ddangos, lle y bo’n berthnasol, fod y Gymraeg ymysg y manteision a gyflawnir ar gyfer y gymuned leol. 

en-gb	In procurement terms this means using tools and guidance available such as the sustainable risk-assessment template, the guide to contracting out public services and the Welsh language, and the document Community Benefits: 
cy-gb	O safbwynt caffael mae hyn yn golygu defnyddio dulliau a chanllawiau sydd ar gael, gan gynnwys y templed asesu risg cynaliadwy, yr arweiniad i roi gwasanaethau cyhoeddus allan ar gontract a’r Gymraeg, a’r ddogfen Budd i’r Gymuned: 

en-gb	Delivering Maximum Value for the Welsh Pound (Welsh Assembly Government, 2010). 
cy-gb	Sicrhau’r Gwerth Gorau am Arian Cymru (Llywodraeth Cynulliad Cymru, 2010). 

en-gb	Monitoring
cy-gb	Monitro

en-gb	The implementation of this strategy and its annual action plans, to be prepared in accordance with Section 78 of the Government of Wales Act 2006, will be monitored by the Welsh Government’s Welsh Language Division, which will report to the Welsh Ministers. 
cy-gb	Caiff y gwaith o weithredu’r strategaeth hon a’i chynlluniau gweithredu blynyddol, a wneir yn unol ag Adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, ei fonitro gan Is-adran y Gymraeg Llywodraeth Cymru, a fydd yn adrodd i Weinidogion Cymru. 

en-gb	An annual report on the implementation of the strategy and annual action plans will be published and laid before the National Assembly for Wales by the Welsh Ministers.
cy-gb	Caiff adroddiad blynyddol ar y gwaith o weithredu’r strategaeth a’r cynlluniau gweithredu blynyddol ei gyhoeddi a’i osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru gan Weinidogion Cymru.

en-gb	Evaluation framework
cy-gb	Fframwaith gwerthuso

en-gb	It is essential that this strategy is evaluated in order to help assess its effectiveness against its strategic objectives and to ensure learning improvements are based on the available evidence. 
cy-gb	Mae’n hanfodol fod y strategaeth hon yn cael ei gwerthuso fel bod modd asesu ei heffeithiolrwydd yn unol â’i hamcanion strategol ac fel bod modd sicrhau bod gwelliannau dysgu yn seiliedig ar y dystiolaeth sydd ar gael. 

en-gb	To do this, we will develop an evaluation framework alongside the strategy, incorporating a range of methods and sources of data including bespoke research and analysis.
cy-gb	Er mwyn gwneud hyn, byddwn yn datblygu fframwaith gwerthuso i gyd-fynd â’r strategaeth. Bydd hwn yn dynodi sut bydd y strategaeth yn cael ei gwerthuso drwy wahanol ddulliau a ffynonellau data, a fydd yn cynnwys ymchwil a dadansoddiad pwrpasol.

en-gb	22 A living language: 
cy-gb	22 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	In light of the wide range of policy interventions covered, it will be important to ensure a consistent and comparable approach to evaluation across the strategy. 
cy-gb	Yn wyneb yr ymyriadau polisi amrywiol sydd dan sylw, bydd hi’n bwysig sicrhau dull gweithredu cyson a chymharol tuag at werthuso ar draws y strategaeth. 

en-gb	The approach should be both formative – to ensure lessons are learned throughout implementation – and summative – to ensure outcomes are captured in a robust and timely manner.
cy-gb	Bydd y dull gweithredu ar y naill law yn ffurfiannol – er mwyn sicrhau bod gwersi’n cael eu dysgu gydol y gweithredu – ac ar y llaw arall yn adolygol – er mwyn sicrhau bod canlyniadau’n cael eu cofnodi mewn dull cadarn ac amserol.

en-gb	The evaluation framework will:
cy-gb	Bydd y fframwaith gwerthuso yn:

en-gb	 set out how the effects of this strategy are to be captured at different levels (individual participant, project/programme and locally/nationally) 
cy-gb	dynodi sut bydd effeithiau’r strategaeth hon yn cael eu cofnodi ar wahanol lefelau (cyfranogwr unigol, prosiect/rhaglen ac yn lleol/genedlaethol)

en-gb	further define the measurable indicators contained in this strategy by way of its expected and possible effects, drawing where possible upon nationally and locally collected data (this should fit as much as possible with partners’ own performance-monitoring systems)
cy-gb	diffinio ymhellach y dangosyddion mesuradwy sydd yn y strategaeth hon ynghylch effeithiau disgwyliedig ac effeithiau posib y strategaeth, gan ddefnyddio data a gasglwyd yn genedlaethol ac yn lleol pryd bynnag y bo hynny’n bosib (bydd hyn yn cydweddu cymaint â phosib â systemau monitro perfformiad y partneriaid eu hunain)

en-gb	identify gaps in the information/data already gathered and consider how appropriate data might be sourced, taking into account the practicality and cost of deriving additional information and the utility that such information is likely to offer
cy-gb	dynodi bylchau yn yr wybodaeth/data sydd eisoes wedi’u casglu ac ystyried sut gellid canfod data priodol, gan ystyried ymarferoldeb a chost canfod gwybodaeth ychwanegol a’r budd y mae gwybodaeth o’r fath yn debygol o’i olygu

en-gb	identify a programme of data collection, research and analysis which will be published throughout the life of the strategy to inform its development and review – including for the annual report on the implementation of this strategy, which is required under Section 78 of the Government of Wales Act 2006.
cy-gb	clustnodi rhaglen ar gyfer casglu, ymchwilio a dadansoddi data a fydd yn cael ei chyhoeddi gydol oes y strategaeth fel sail i’w datblygiad a’i hadolygiad parhaus – gan gynnwys ar gyfer yr adroddiad blynyddol ar weithrediad y strategaeth hon sy’n ofynnol o dan Adran 78 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	We will use the two indicators below to measure the overall success of this strategy. 
cy-gb	Byddwn yn defnyddio’r ddau ddangosydd isod er mwyn mesur llwyddiant cyffredinol y strategaeth hon. 

en-gb	These are the indicators contained in the Programme for Government for 2011–2016.
cy-gb	Y rhain yw’r dangosyddion sydd wedi’u cynnwys yn y Rhaglen Lywodraethu ar gyfer 2011–2016.

en-gb	The percentage of five-year-olds (at the start of the academic year) who speak Welsh at home.
cy-gb	Canran y plant pum mlwydd oed (ar ddechrau’r flwyddyn academaidd) sy’n siarad Cymraeg gartref.

en-gb	The percentage of people able to speak and write Welsh.
cy-gb	Canran y bobl sy’n gallu siarad ac ysgrifennu Cymraeg.

en-gb	We also want to measure the percentage of people who are able to speak but not write Welsh, as well as measure success under each of the six strategic areas. 
cy-gb	Hoffem hefyd fesur canran y bobl sy’n gallu siarad Cymraeg, ond nid ei hysgrifennu, a hefyd fesur y llwyddiant o dan bob un o’r chwe maes strategol. 

en-gb	These indicators can be found at the beginning of each of the next six sections. 
cy-gb	Caiff y dangosyddion hyn eu nodi ar ddechrau’r chwe phennod nesaf. 

en-gb	We recognise that further work is required to develop and define these indicators and will do so as we develop our evaluation framework.
cy-gb	Rydym yn cydnabod y bydd angen gwneud rhagor o waith er mwyn datblygu a diffinio’r dangosyddion hyn a byddwn yn gwneud hyn wrth ddatblygu ein fframwaith gwerthuso.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 23 
cy-gb	iaith byw 23 

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	1.
cy-gb	1.

en-gb	Continue to implement our Welsh-medium Education Strategy, as published in April 2010.
cy-gb	Parhau i weithredu ein Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2010.

en-gb	2.
cy-gb	2.

en-gb	Distribute grants and commission projects for promoting the use of Welsh, evaluating the grants scheme, the projects and grant recipients’ work from time to time.
cy-gb	Dyrannu grantiau a chomisiynu prosiectau ar gyfer hybu’r defnydd o’r Gymraeg, gan werthuso’r cynllun grantiau, y prosiectau, a gwaith derbynwyr y grantiau o dro i dro.

en-gb	3.
cy-gb	3.

en-gb	Complete the process of establishing the new legislative framework under the Welsh Language Measure.
cy-gb	Cwblhau’r broses o sefydlu’r fframwaith deddfwriaethol newydd o dan Fesur y Gymraeg.

en-gb	4.
cy-gb	4.

en-gb	Establish the Welsh Language Partnership Council which will advise the Welsh Ministers on the implementation of this strategy.
cy-gb	Sefydlu Cyngor Partneriaeth y Gymraeg a fydd yn cynghori Gweinidogion Cymru ynghylch gweithredu’r strategaeth hon.

en-gb	5.
cy-gb	5.

en-gb	Make standards via subordinate legislation, following the receipt of recommendations by the Commissioner, which will enable the Commissioner to impose duties on bodies in relation to the Welsh language.
cy-gb	Gwneud safonau drwy is-ddeddfwriaeth, ar ôl i argymhellion y Comisiynydd ddod i law, a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar gyrff ynghylch y Gymraeg.

en-gb	6.
cy-gb	6.

en-gb	Mainstream the Welsh language across all of the Welsh Government’s activities. 
cy-gb	Prif ffrydio’r Gymraeg ar draws holl weithgareddau Llywodraeth Cymru. 

en-gb	We will improve our performance with regard to the work undertaken under our Welsh Language Scheme.
cy-gb	Byddwn yn gwella ein perfformiad mewn perthynas â’r gwaith yr ydym yn ei wneud o dan ein Cynllun Iaith Gymraeg.

en-gb	7.
cy-gb	7.

en-gb	Develop a framework within the Welsh Government’s procurement and grant compliance conditions for the establishment of community benefits in respect of the Welsh language, for use where appropriate.
cy-gb	Datblygu fframwaith o fewn amodau Llywodraeth Cymru ynghylch caffael a cydymffurfiaeth â grant er mwyn sefydlu manteision cymunedol mewn perthynas â’r Gymraeg i’w ddefnyddio lle y bo’n briodol.

en-gb	8.
cy-gb	8.

en-gb	24 A living language: 
cy-gb	24 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Prepare an evaluation framework to develop our ability to measure the impact of interventions under the strategy, and commission research to grow the available evidence base.
cy-gb	Paratoi fframwaith gwerthuso er mwyn gwella ein gallu i fesur effaith ymyriadau o dan y strategaeth, a chomisiynu ymchwil i gynyddu’r dystiolaeth sydd ar gael.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To encourage and support the use of the Welsh language within families.
cy-gb	Annog a chefnogi’r defnydd o’r Gymraeg o fewn teuluoedd.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More families where Welsh is the main language used with the children by at least one adult family member in regular contact with them.
cy-gb	Cynnydd yn nifer y teuluoedd lle defnyddir y Gymraeg fel y brif iaith gyda’r plant gan o leiaf un oedolyn o’r teulu sydd mewn cyswllt agos â nhw.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	The percentage of five-year-olds (at the start of the academic year) who speak Welsh at home.
cy-gb	Canran y plant pum mlwydd oed (ar ddechrau’r flwyddyn academaidd) sy’n siarad Cymraeg gartref.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To encourage and support the use of the Welsh language within families.
cy-gb	Annog a chefnogi’r defnydd o’r Gymraeg o fewn teuluoedd.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More families where Welsh is the main language used with the children by at least one adult family member in regular contact with them.
cy-gb	Cynnydd yn nifer y teuluoedd lle defnyddir y Gymraeg fel y brif iaith gyda’r plant gan o leiaf un oedolyn o’r teulu sydd mewn cyswllt agos â nhw.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	The percentage of five-year-olds (at the start of the academic
cy-gb	Canran y plant pum mlwydd oed (ar ddechrau’r flwyddyn

en-gb	year) who speak Welsh at home.
cy-gb	academaidd) sy’n siarad Cymraeg gartref.

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family
cy-gb	Y teulu

en-gb	Strategic area 1: 
cy-gb	Maes strategol 1: 

en-gb	The family
cy-gb	Y teulu

en-gb	Passing the language from one generation to the next is one of the two most important areas of language planning – the other being education. 
cy-gb	Ynghyd ag addysg, mae trosglwyddo’r iaith o’r naill genhedlaeth i’r llall yn un o’r ddau faes pwysicaf ym maes cynllunio ieithyddol. 

en-gb	It is unlikely that Welsh will thrive as a community and social language if it is dependent on the education system alone as a means for new speakers to learn the language. 
cy-gb	Nid yw’r Gymraeg yn debygol o ffynnu fel iaith gymunedol a chymdeithasol os yw’n dibynnu ar y system addysg yn unig fel ffordd o alluogi siaradwyr newydd i ddysgu’r iaith. 

en-gb	It needs to be the language of the home for as many children as possible – and there is no doubt that learning the language in this way is a natural and effective way to become a fluent Welsh speaker.
cy-gb	Mae angen iddi fod yn iaith y cartref i gynifer o blant â phosibl, ac yn ddiamau, mae caffael yr iaith yn y modd hwn yn ffordd naturiol ac effeithiol o ddatblygu’n siaradwr Cymraeg rhugl.

en-gb	There is a body of evidence which suggests that the Welsh language is less likely to be used in families in which only one parent/carer speaks Welsh. 
cy-gb	Ceir corff o dystiolaeth sy’n awgrymu bod y Gymraeg yn llai tebygol o gael ei defnyddio o fewn teuluoedd lle nad yw ond un rhiant/gofalwr yn siarad Cymraeg. 

en-gb	According to the 2001 Census, in families where both parents/carers spoke Welsh, 82 per cent of three to four-year-olds could also speak the language, but this accounts for only 5 per cent of this age group. 
cy-gb	Yn ôl Cyfrifiad 2001, mewn teuluoedd lle’r oedd y ddau riant/gofalwr yn siarad Cymraeg, roedd 82 y cant o blant tair i bedair oed yn gallu siarad yr iaith, ond nid yw hyn ond yn cyfrif am 5 y cant o’r gr ˆwp oedran hwn. 

en-gb	In families where only one parent/carer spoke Welsh, the percentage fell to 40 per cent. 
cy-gb	Mewn teuluoedd lle’r oedd un rhiant/gofalwr yn siarad Cymraeg, 40 y cant o’r plant hyn oedd yn gallu siarad yr iaith. 

en-gb	This presents a formidable challenge, and the decline of Welsh in families must be reversed if the language is to survive and prosper. 
cy-gb	Mae hyn yn creu her enfawr, ac mae’n rhaid gwrth-droi’r dirywiad o ran y Gymraeg mewn teuluoedd er mwyn sicrhau bod yr iaith yn goroesi ac yn ffynnu. 

en-gb	Hence, increasing the use of Welsh within families is one of the Welsh Government’s key priorities for safeguarding the future of the Welsh language.
cy-gb	O’r herwydd, cynyddu’r defnydd o’r Gymraeg o fewn teuluoedd yw un o flaenoriaethau allweddol Llywodraeth Cymru ar gyfer diogelu dyfodol y Gymraeg.

en-gb	A wide range of factors can influence parental decisions regarding language transmission and these need to be considered in the round. 
cy-gb	Gall ffactorau amrywiol iawn ddylanwadu ar benderfyniadau rhieni/gofalwyr ynghylch trosglwyddo iaith ac mae angen ystyried y rhain i gyd. 

en-gb	The evidence suggests that choice is largely intuitive with parents/carers using the language they know best, or the language that is ‘inclusive’ of their partner. 
cy-gb	Mae’r dystiolaeth yn awgrymu bod dewis yn fater greddfol i raddau helaeth a bod rhieni/gofalwyr yn dueddol o ddefnyddio’r iaith y maent fwyaf cyfarwydd â hi, neu’r iaith y maent yn ei siarad â’u partner. 

en-gb	In terms of influences on the language choice of the child, this includes their ‘community‘ of speakers – including parents/carers, siblings, grandparents, teachers and friends – in addition to other social influences such as the media and community activities.
cy-gb	O ran y ffactorau sy’n dylanwadu ar yr iaith a gaiff ei dewis gan y plentyn, maent yn cynnwys eu ‘cymuned‘ o siaradwyr – sy’n cynnwys rhieni/gofalwyr, brodyr a chwiorydd, neiniau a theidiau, athrawon a ffrindiau – yn ogystal â dylanwadau cymdeithasol eraill fel y cyfryngau a gweithgareddau cymunedol.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 25 
cy-gb	iaith byw 25 

en-gb	Over the past decade, the Welsh Language Board has directed considerable energy and expertise to language transmission. 
cy-gb	Dros y degawd diwethaf, mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg wedi buddsoddi cryn egni ac arbenigedd ym maes trosglwyddo iaith. 

en-gb	Its main initiative was Twf, an innovative and extensive project aimed at encouraging Welsh-speaking parents/carers to speak Welsh with their children. 
cy-gb	Ei brif fenter oedd Twf, sef prosiect arloesol ac eang ei gwmpas sy’n ceisio annog rhieni/gofalwyr Cymraeg eu hiaith i siarad Cymraeg â’u plant. 

en-gb	It has a network of field officers located throughout Wales, conveying to parents/carers, prospective parents/carers and the general public the advantages of speaking Welsh at home and the cultural and economic advantages of raising children bilingually.
cy-gb	Mae ganddi rwydwaith o swyddogion maes ledled Cymru, sy’n cyfleu i rieni/gofalwyr, darpar rieni/gofalwyr a’r cyhoedd fanteision siarad Cymraeg gartref, ynghyd â manteision diwylliannol ac economaidd magu plant yn ddwyieithog.

en-gb	In addition to Twf, other initiatives directed at parents/carers have been developed by the Welsh Language Board, in partnership with other key organisations. 
cy-gb	Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg hefyd wedi datblygu mentrau eraill wedi’u hanelu at rieni/gofalwyr, yn ogystal â Twf, mewn partneriaeth â sefydliadau allweddol eraill. 

en-gb	These projects range from language-awareness sessions to schemes aimed at raising the confidence of parents/carers and the extended family to use Welsh with their children and within the community.
cy-gb	Amrywia’r prosiectau hyn o sesiynau ymwybyddiaeth iaith i gynlluniau sy’n ceisio cynyddu hyder rhieni/gofalwyr a’r teulu estynedig i ddefnyddio’r Gymraeg â’u plant ac o fewn y gymuned.

en-gb	Evidence suggests that schemes such as Twf have succeeded in bringing the importance of language transmission into the work agendas of midwives and health visitors. 
cy-gb	Mae tystiolaeth yn awgrymu bod cynlluniau fel Twf wedi llwyddo i gynnwys pwysigrwydd trosglwyddo iaith o fewn agendâu gwaith bydwragedd ac ymwelwyr iechyd. 

en-gb	They have also contributed to raising awareness in relation to the advantages of being bilingual.
cy-gb	Mae hefyd wedi cyfrannu at godi ymwybyddiaeth ynglˆyn â manteision dwyieithrwydd.

en-gb	However, we recognise that it is difficult, on the basis of available evidence, to assess the impact of schemes such as these on language patterns in families and that further work remains to be done to better understand the impact of these interventions. 
cy-gb	Rydym yn cydnabod, fodd bynnag, ei bod yn anodd, ar sail y dystiolaeth sydd ar gael, i asesu effaith cynlluniau fel hyn ar batrymau iaith mewn teuluoedd a bod rhagor o waith i’w wneud i ddeall yn well effaith yr ymyriadau hyn. 

en-gb	The Welsh Government is committed to better understanding the decisions made by Welsh-speaking parents/carers and, to this end, will look for ways to improve and develop initiatives which persuade parents/carers and the extended family to transmit Welsh to their children.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn awyddus iawn i ddeall yn well y penderfyniadau a wneir gan rieni/gofalwyr sy’n siarad Cymraeg a byddwn, i’r perwyl hwn, yn chwilio am ffyrdd i wella a datblygu gweithgareddau sy’n darbwyllo rhieni/gofalwyr a’r teulu estynedig i drosglwyddo’r Gymraeg i’w plant.

en-gb	We also recognise that there is a need to support non-Welsh speaking parents/carers to provide opportunities for their children to have exposure to the language, through activities in the community as well as through multimedia activities in the home such as S4C’s Cyw service on television and online.
cy-gb	Rydym hefyd yn cydnabod bod angen cynorthwyo rhieni/gofalwyr di-Gymraeg, gan greu cyfleoedd i’w plant glywed yr iaith, drwy weithgareddau o fewn y gymuned a thrwy weithgareddau amlgyfrwng yn y cartref fel gwasanaeth Cyw ar S4C sy’n cynnwys rhaglenni teledu a gwasanaeth ar-lein.

en-gb	26 A living language: 
cy-gb	26 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	New technologies also present opportunities for families to maintain face-to-face relationships over long distances, for example between grandparents and their grandchildren. 
cy-gb	Mae technolegau newydd yn ei gwneud yn bosibl i deuluoedd gadw mewn cysylltiad wyneb yn wyneb ble bynnag y maent, er enghraifft gall neiniau a theidiau gadw mewn cysylltiad â’u hwyrion. 

en-gb	This could provide increased exposure to Welsh outside the immediate family in cases where they live a long distance away from each other.
cy-gb	Gallai hyn olygu ei bod hi’n bosibl sicrhau bod rhagor o Gymraeg yn cael ei chlywed y tu allan i’r teulu agos os yw aelodau o deuluoedd yn byw yn bell i ffwrdd oddi wrth ei gilydd.

en-gb	This is an area where further evidence is required and we will want to ensure, therefore, that further research into language transmission is undertaken after the 2011 Census Welsh language results have been published, in an attempt to better understand the relationship between policy interventions and the choices made by parents/carers.
cy-gb	Mae hwn yn faes lle mae angen mwy o dystiolaeth a byddwn am sicrhau, felly, bod rhagor o waith ymchwil yn cael ei wneud ym maes trosglwyddo iaith ar ôl i ganlyniadau Cyfrifiad 2011 gael eu cyhoeddi. Y nod yw ceisio deall yn well y berthynas rhwng yr ymyriadau polisi a dewisiadau rhieni/gofalwyr.

en-gb	Finally, the incoming Welsh Government’s manifesto in May 2011 committed it to putting Welsh in Education Strategic Plans on a statutory basis, and to require local authorities to plan Welsh-medium education on the basis of parental demand. 
cy-gb	Yn olaf, roedd ymrwymiad ym maniffesto Llywodraeth newydd Cymru ym mis Mai 2011 i sicrhau sail statudol i Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg, ac i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol gynllunio addysg cyfrwng Cymraeg ar sail y galw gan rieni. 

en-gb	This commitment, which takes the Welsh-medium Education Strategy a stage further, will be implemented as part of the Welsh Government’s Legislative Programme.
cy-gb	Caiff yr ymrwymiad hwn, sy’n mynd â’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg gam ymhellach, ei weithredu fel rhan o raglen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru.

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	9.
cy-gb	9.

en-gb	Further develop an effective and coordinated evidence-based approach to encouraging and supporting the use of Welsh within families with babies and young children, including by building on the work of Twf and its associated projects, and by promoting Welsh for Families courses and events.
cy-gb	Datblygu ymhellach ffordd effeithiol a chydgysylltiedig, wedi’i seilio ar dystiolaeth, o annog a chefnogi’r defnydd o’r Gymraeg o fewn teuluoedd gyda babanod a phlant ifanc. Bydd hyn yn cynnwys adeiladu ar waith Twf a phrosiectau cysylltiedig, a hybu cyrsiau a digwyddiadau Cymraeg i’r Teulu.

en-gb	10.
cy-gb	10.

en-gb	Promote the benefits of Welsh-language transmission in the family and the benefits of Welsh-medium education.
cy-gb	Hybu manteision trosglwyddo’r Gymraeg yn y teulu a manteision addysg cyfrwng Cymraeg.

en-gb	11.
cy-gb	11.

en-gb	Explore ways of improving key services such as Welsh-medium childcare.
cy-gb	Chwilio am ffyrdd o wella gwasanaethau allweddol fel gofal plant cyfrwng Cymraeg.

en-gb	12.
cy-gb	12.

en-gb	Put Welsh in Education Strategic Plans on a statutory basis and require local authorities to plan Welsh-medium education on the basis of parental demand.
cy-gb	Rhoi sail statudol i Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg a’i gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol gynllunio addysg cyfrwng Cymraeg ar sail y galw gan rieni.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 27 
cy-gb	iaith byw 27 

en-gb	Strategic area 2: 
cy-gb	Maes strategol 2: 

en-gb	Children and young people
cy-gb	Plant a phobl ifanc

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase the provision of Welsh-medium activities for children and young people and to increase their awareness of the value of the language.
cy-gb	Cynyddu’r ddarpariaeth o weithgareddau Cymraeg ar gyfer plant a phobl ifanc a chynyddu eu hymwybyddiaeth o werth yr iaith.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	Children and young people using more Welsh.
cy-gb	Plant a phobl ifanc yn defnyddio mwy o’r Gymraeg.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	Attendance at Welsh-language events organised for children and young people, including those organised by Welsh Government grant recipients.
cy-gb	Y nifer sy’n mynychu digwyddiadau Cymraeg a drefnir ar gyfer plant a phobl ifanc, gan gynnwys y rhai a drefnir gan y sawl sy’n derbyn grantiau gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase the provision of Welsh-medium activities for children and young people and to increase their awareness of the value of the language.
cy-gb	Cynyddu’r ddarpariaeth o weithgareddau Cymraeg ar gyfer plant a phobl ifanc a chynyddu eu hymwybyddiaeth o werth yr iaith.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	Children and young people using more Welsh.
cy-gb	Plant a phobl ifanc yn defnyddio mwy o’r Gymraeg.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	Attendance at Welsh-language events organised for children and young people, including those organised by Welsh Government grant recipients.
cy-gb	Y nifer sy’n mynychu digwyddiadau Cymraeg a drefnir ar gyfer plant a phobl ifanc, gan gynnwys y rhai a drefnir gan y sawl sy’n derbyn grantiau gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Each generation of young people brings an enthusiasm and new creativity to the use of a minority language. 
cy-gb	Mae pob cenhedlaeth o bobl ifanc yn llawn brwdfrydedd a chreadigrwydd newydd ynghylch y defnydd o iaith leiafrifol. 

en-gb	We can be proud of the fact that young people in Wales are happy to embrace the Welsh language and its traditions, while also using it within contemporary contexts such as with new technologies.
cy-gb	Gallwn ymfalchïo yn y ffaith bod pobl ifanc yng Nghymru yn hapus i ddathlu’r Gymraeg a’i thraddodiadau, gan hefyd ei defnyddio mewn cyd-destunau cyfoes gan gynnwys y rhai sydd ynghlwm wrth dechnolegau newydd.

en-gb	Over the last thirty years we have seen a considerable increase in the number of young people able to speak Welsh (from 14.9 per cent of 3 to 14-year-olds in 1971 to 37.2 per cent in 2001). 
cy-gb	Yn ystod y deng mlynedd ar hugain ddiwethaf, rydym wedi gweld cynnydd sylweddol yn nifer y bobl ifanc sy’n gallu siarad Cymraeg (o 14.9 y cant o blant rhwng 3 a 14 oed yn 1971 i 37.2 y cant yn 2001). 

en-gb	But these figures need to be treated with caution, since it is likely that over half of these are learning Welsh as a second language. 
cy-gb	Eto i gyd, mae angen bod yn ofalus wrth ystyried y ffigurau hyn, a hynny oherwydd ei bod yn debygol bod dros hanner y rhain yn dysgu Cymraeg fel ail iaith. 

en-gb	As such, for many Welsh-speaking children from homes without Welsh-speaking parents/carers, school provides one of the few opportunities for them to use the language.
cy-gb	Yn achos nifer o blant sy’n siarad Cymraeg ac sy’n dod o gartrefi heb rieni/gofalwyr sy’n medru’r Gymraeg, yr ysgol yw un o’r ychydig leoedd lle maent yn cael cyfle i ddefnyddio’r iaith.

en-gb	A living language: 
cy-gb	28 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw 

en-gb	The available evidence suggests that the teenage years are vital in developing a favourable attitude towards a minority language and in determining the extent to which an individual will use the language. 
cy-gb	Mae’r dystiolaeth sydd ar gael yn awgrymu bod cyfnod yr arddegau yn hollbwysig o ran datblygu agwedd ffafriol tuag at iaith leiafrifol ac o ran pennu i ba raddau y bydd unigolyn yn defnyddio’r iaith. 

en-gb	In this regard, it appears that the school setting alone is not enough; 
cy-gb	Yn hyn o beth, ymddengys nad yw ysgol, ar ei phen ei hun, yn ddigon; 

en-gb	the child or young person needs to be supported at home (if possible) and encouraged to participate in wider social and cultural activities through the medium of Welsh. 
cy-gb	mae’n rhaid i blentyn neu berson ifanc dderbyn cefnogaeth yn y cartref (os oes modd) ac anogaeth i gymryd rhan mewn gweithgareddau cymdeithasol a diwylliannol ehangach drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	There is also evidence that suggests that the language of interaction with friends is closely correlated to the language the child speaks, and that this also influences children’s attitudes towards either or both languages.
cy-gb	Mae yna hefyd dystiolaeth sy’n awgrymu bod iaith rhyngweithio â ffrindiau yn cydberthyn yn glos â’r iaith y mae’r plentyn yn ei siarad, ac mae’n dylanwadu ar agweddau plant tuag at y naill iaith neu’r llall neu at y ddwy.

en-gb	We need, therefore, to provide children and young people with a wide range of social opportunities to use their Welsh outside school, so that they associate the language not only with education, but also with leisure and cultural activities and, above all, with pleasure and entertainment.
cy-gb	Mae angen i ni felly ddarparu cyfleoedd cymdeithasol amrywiol iawn i’r gr ˆwp hwn ddefnyddio’r Gymraeg y tu allan i’r ysgol, er mwyn datblygu cyswllt rhwng nid yn unig yr iaith ac addysg, ond hefyd rhwng yr iaith a gweithgarwch hamdden a diwylliannol ac, yn anad dim, â phleser a difyrrwch.

en-gb	Providing further opportunities of this nature should lead to increased use of the language by the individual, in addition to instilling enthusiasm and a positive attitude towards the language.
cy-gb	Dylai creu rhagor o gyfleoedd o’r fath olygu bod yr unigolyn yn gwneud mwy o ddefnydd o’r iaith, a dylai ennyn brwdfrydedd ac agwedd bositif tuag at yr iaith.

en-gb	In responding to the consultation on this strategy, a number of respondents stated that providing practical opportunities for children and young people to use Welsh was the best way of developing a feeling of value towards using the language. 
cy-gb	Wrth ymateb i’r ymgynghoriad ar y strategaeth hon, nododd nifer o’r ymatebwyr mai creu cyfleoedd ymarferol i blant a phobl ifanc ddefnyddio’r Gymraeg oedd y ffordd orau o feithrin teimlad o werth tuag at y defnydd o’r iaith. 

en-gb	We share that view.
cy-gb	Cytunwn â’r farn honno.

en-gb	Influencing a young person’s use of a minority language is a complex matter and supporting them to make positive choices in favour of using the language needs a variety of evidence-based approaches. 
cy-gb	Mae dylanwadu ar ddefnydd person ifanc o iaith leiafrifol yn fater cymhleth, ac mae angen mynd ati mewn amryfal ffyrdd, ar sail tystiolaeth, i’w gynorthwyo i wneud dewisiadau cadarnhaol. 

en-gb	We believe that a number of factors influence a young person’s use of Welsh, including fluency and confidence levels. 
cy-gb	Credwn fod nifer o ffactorau yn dylanwadu ar ddefnydd person ifanc o’r Gymraeg, gan gynnwys pa mor rhugl a hyderus ydyw yn yr iaith. 

en-gb	Among other factors, we believe that youth culture, peer pressure, community attitudes towards the language, the global media including electronic social networking, and the perceived value of the language as a skill for work are all important elements. 
cy-gb	Ymhlith y ffactorau eraill, tybiwn fod diwylliant pobl ifanc, pwysau gan gyfoedion, agweddau yn y gymuned at yr iaith, y cyfryngau byd-eang gan gynnwys rhwydweithio cymdeithasol electronig, a’r gwerth a roddir ar yr iaith fel sgìl ar gyfer byd gwaith oll yn elfennau pwysig. 

en-gb	We also believe that the significance of these factors varies considerably, depending on whether the young person has acquired the language at home or through the education system. 
cy-gb	Credwn hefyd fod arwyddocâd y ffactorau hyn yn amrywio’n sylweddol, gan ddibynnu a yw’r person ifanc wedi caffael yr iaith gartref neu drwy’r system addysg. 

en-gb	However, we need to undertake further research to better understand these factors.
cy-gb	Mae angen i ni wneud mwy o waith ymchwil, fodd bynnag, i ddeall y ffactorau hyn yn well.

en-gb	We also face challenges within the education system to ensure that children and young people continue to choose Welsh-medium education when making choices at key stages of their education – between the primary and secondary sectors, and between the secondary sector and further or higher education. 
cy-gb	Rydym hefyd yn wynebu heriau o fewn y system addysg i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn parhau i ddewis addysg cyfrwng Cymraeg wrth wneud dewisiadau ar gyfnodau allweddol o’u haddysg – rhwng y cynradd a’r uwchradd, a rhwng yr uwchradd ac addysg bellach neu addysg uwch. 

en-gb	While the Welsh-medium Education Strategy addresses these challenges, we believe that the success of those measures depends, to a great extent, on convincing children and young people of the value of Welsh, economically and culturally. 
cy-gb	I ra bo’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg yn mynd i’r afael â’r heriau hyn, credwn fod llwyddiant y mesurau hynny’n rhannol ddibynnol ar y gallu i ddarbwyllo plant a phobl ifanc ynghylch gwerth y Gymraeg yn economaidd ac yn ddiwylliannol. 

en-gb	This strategy has an important role in achieving this by supporting activities which seek to raise awareness among children and young people – in addition to those with whom they have regular contact such as their parents/carers, teachers and youth workers – of the value of Welsh. 
cy-gb	Mae gan y strategaeth hon rôl bwysig i wireddu hynny drwy gefnogi gweithgareddau sy’n ceisio codi ymwybyddiaeth ymhlith plant a phobl ifanc – ynghyd â’r rheini y dônt i gyswllt rheolaidd â nhw fel eu rhieni/gofalwyr, athrawon a gweithwyr ieuenctid – o werth defnyddio’r Gymraeg. 

en-gb	We will seek to track the Welsh language skills of school leavers through data capture within the education system.
cy-gb	Byddwn yn ceisio dilyn hynt sgiliau Cymraeg dysgwyr sy’n gadael yr ysgol drwy gasglu data o fewn y system addysg. 

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 29 
cy-gb	iaith byw 29 

en-gb	Much work has been done to provide children and young people with opportunities to enjoy activities through the medium of Welsh. 
cy-gb	Mae llawer o waith wedi’i wneud i gynnig cyfleoedd i blant a phobl ifanc fwynhau gweithgareddau drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	This has been achieved by a number of organisations, some of which, like the Urdd and the mentrau iaith, are entirely focused on increasing the use of Welsh; 
cy-gb	Mae nifer o sefydliadau wedi bod ynghlwm wrth y gwaith hwn – mae rhai ohonynt, fel yr Urdd a’r mentrau iaith, yn canolbwyntio’n llwyr ar gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg; 

en-gb	others, such as Young Farmers’ Clubs, sports clubs, drama groups, and so forth, have a broader remit. 
cy-gb	ac mae gan eraill, megis Clybiau Ffermwyr Ifanc, clybiau chwaraeon, grwpiau drama, ac yn y blaen, gylch gwaith ehangach. 

en-gb	These organisations need to remain innovative and creative, while working with the Welsh Government and other partners to develop methods of gathering evidence of the impact their activities have on the use of Welsh.
cy-gb	Mae angen i’r sefydliadau hyn barhau i fod yn arloesol ac yn greadigol, a gweithio gyda Llywodraeth Cymru a phartneriaid eraill i ddatblygu dulliau o gasglu tystiolaeth ynghylch yr effaith y mae eu gweithgareddau’n ei chael ar y defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	Our implementation mechanisms in this area include providing grants to bodies delivering activities for children and young people through the medium of Welsh, and by better mainstreaming of the Welsh language in activities promoted by the public sector. 
cy-gb	Bydd ein dulliau gweithredu yn y maes yma yn cynnwys rhoi grantiau i gyrff sy’n darparu gweithgareddau i blant a phobl ifanc drwy gyfrwng y Gymraeg, a phrif ffrydio’r Gymraeg yn well mewn gweithgareddau sy’n cael eu hybu gan y sector cyhoeddus. 

en-gb	Experience from other countries suggests that activities in the minority language need to offer a comparable, if not better, experience than the provision available in the majority language.
cy-gb	Mae’r dystiolaeth sydd ar gael o wledydd eraill yn awgrymu bod angen i weithgareddau yn yr iaith leiafrifol gynnig profiad cystal, os nad gwell, na’r hyn sydd ar gael yn yr iaith fwyafrifol.

en-gb	However, despite all this activity, it is important that we explore with young people themselves exactly what appeals to them, and what types of activities young people feel they would wish to undertake through the medium of Welsh. 
cy-gb	Fodd bynnag, er gwaethaf yr holl weithgarwch hwn, mae’n bwysig sicrhau ein bod yn trafod â’r bobl ifanc eu hunain beth yn union sy’n apelio atynt, a pha fathau o weithgareddau yr hoffent eu mwynhau drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	We need this to be an ongoing discussion. 
cy-gb	Mae angen i ni gynnal y drafodaeth hon yn barhaus. 

en-gb	We have already begun this by commissioning work by the Urdd during the summer of 2011 in terms of young people’s needs and aspirations. 
cy-gb	Rydym eisoes wedi cychwyn ar y gwaith hwn drwy gomisiynu gwaith gan yr Urdd yn ystod haf 2011 ynghylch anghenion a dyheadau pobl ifanc. 

en-gb	The conclusion of that consultation was that children and young people were eager to take part in Welsh-medium activities, and that sporting activities were most popular, with dance, drama, art and outdoor activities among other activities listed.
cy-gb	Casgliad yr ymgynghoriad hwnnw oedd fod plant a phobl ifanc yn awyddus i gymryd rhan mewn gweithgareddau cyfrwng Cymraeg, a taw gweithgareddau chwaraeon oedd yn fwyaf poblogaidd. Roedd dawns, drama, celf a gweithgareddau awyr agored hefyd ymysg y gweithgareddau eraill a nodwyd.

en-gb	30 A living language: 
cy-gb	30 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Experience from other countries also suggests that children and young people enjoy creative activities, and get a thrill from seeing their work published – particularly on the internet. 
cy-gb	Mae profiad o wledydd eraill hefyd yn awgrymu bod plant a phobl ifanc yn mwynhau gweithgareddau creadigol, ac yn cael gwefr o weld cynnyrch eu gwaith wedi ei gyhoeddi – yn enwedig ar y we. 

en-gb	In Wales, the Supporting Young People’s Language Practices Project, developed by the Welsh Language Board, seeks to empower young Welsh speakers to use the language in informal situations within the school setting. 
cy-gb	Yng Nghymru, mae’r prosiect Cefnogi Arferion Iaith Pobl Ifanc, a ddatblygwyd gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg, yn ceisio ymbweru siaradwyr Cymraeg ifanc i ddefnyddio’r iaith mewn sefyllfaoedd newydd, ond anffurfiol, o fewn amgylchedd yr ysgol. 

en-gb	An essential element is getting older learners to encourage younger ones to reflect on the language and to become engaged in innovative projects such as running a school radio station or rock school through the medium of Welsh. 
cy-gb	Un o’r elfennau hanfodol yw bod dysgwyr hˆyn yn annog rhai iau i feddwl am yr iaith ac i fod yn rhan o brosiectau arloesol fel rhedeg gorsaf radio yn yr ysgol neu ysgol roc drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	We are eager to extend this method of working with children and young people, and to evaluate the work from the point of view of its impact on the use of Welsh. 
cy-gb	Rydym yn awyddus i ehangu’r dull hwn o weithio gyda phlant a phobl ifanc, a gwerthuso’r gwaith o safbwynt ei effaith ar y defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	We also want to see more opportunities for children and young people to use Welsh online, and to encourage them to choose to use Welsh when using social media, software products and electronic devices such as smartphones. 
cy-gb	Hoffem hefyd weld rhagor o gyfleoedd i blant a phobl ifanc ddefnyddio’r Gymraeg ar-lein, a’u hannog i ddewis y Gymraeg wrth ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol, cynnyrch meddalwedd a dyfeisiau electronig fel ffonau deallus. 

en-gb	The use of Welsh in information and communication technology (ICT), including the making of standards in relation to ICT, is discussed further under strategic area 6.
cy-gb	Caiff y defnydd o’r Gymraeg mewn technoleg gwybodaeth a chyfathrebu (TGCh), sy’n cynnwys llunio safonau mewn perthynas â TGCh, ei drafod ymhellach o dan faes strategol 6.

en-gb	It is also encouraging to see the development of a three-tiered approach to Welsh-medium provision for young people emerging within youth services, where organisations aim for a more coordinated approach to planning the provision, based on the principle that all young people in Wales have some knowledge of Welsh. 
cy-gb	Mae hefyd yn galonogol gweld dull tair haen o weithredu yn dod i’r amlwg yn y gwasanaeth ieuenctid mewn perthynas â darpariaeth cyfrwng Cymraeg ar gyfer pobl ifanc. Golyga hyn fod sefydliadau’n ceisio cynllunio’r ddarpariaeth mewn modd mwy cydgysylltiedig, ar sail yr egwyddor bod gan holl bobl ifanc Cymru ryw fath o afael ar y Gymraeg. 

en-gb	This approach is suggested in the Welsh Government’s National Youth Service Standards and encourages the provision of more appropriate services, tailored to the linguistic needs of the growing population of young Welsh speakers. 
cy-gb	Dyma’r dull a awgrymir yn Safonau Cenedlaethol Gwasanaeth Ieuenctid ar gyfer Cymru Llywodraeth Cymru, ac mae’n annog darparwyr i gynnig gwasanaethau mwy priodol, sydd wedi’u teilwra i ddiwallu anghenion ieithyddol nifer cynyddol y bobl ifanc sy’n siarad Cymraeg. 

en-gb	This includes different provision for young people with basic Welsh language skills, for those who are learning the Welsh language and for fluent Welsh speakers. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys darpariaeth wahanol ar gyfer pobl ifanc sydd â sgiliau sylfaenol yn y Gymraeg, ar gyfer y rheini sy’n dysgu’r iaith a’r rheini sy’n rhugl yn y Gymraeg. 

en-gb	We will consider adopting this way of working in other fields.
cy-gb	Byddwn yn ystyried mabwysiadu’r ffordd hon o weithio mewn meysydd eraill.

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	13.
cy-gb	13.

en-gb	Consult periodically with children and young people in order to raise awareness and better understand which activities they wish to undertake through the medium of Welsh and which services they wish to receive through the medium of Welsh.
cy-gb	Ymgynghori o bryd i’w gilydd â phlant a phobl ifanc er mwyn codi ymwybyddiaeth a datblygu gwell dealltwriaeth o’r gweithgareddau y byddent yn dymuno ymgymryd â nhw drwy gyfrwng y Gymraeg a’r gwasanaethau yr hoffent eu derbyn drwy gyfrwng y Gymraeg.

en-gb	14.
cy-gb	14.

en-gb	Continue to support the provision of Welsh-medium activities for children and young people in the community and review those activities, from time to time, to ensure that they are effective and aligned with this strategy.
cy-gb	Parhau i gefnogi gweithgareddau cyfrwng Cymraeg ar gyfer plant a phobl ifanc yn y gymuned ac adolygu’r gweithgareddau hynny, o bryd i’w gilydd, er mwyn sicrhau eu bod yn effeithiol a’u bod yn cyd-fynd â’r strategaeth hon.

en-gb	15.
cy-gb	15.

en-gb	Improve awareness among children and young people, and their parents/carers, of the opportunities and activities that exist to use the language socially and in the workplace.
cy-gb	Gwella ymwybyddiaeth ymysg plant a phobl ifanc, a’u rhieni/gofalwyr, ynghylch y cyfleoedd a’r gweithgareddau sy’n bodoli ar gyfer defnyddio’r iaith yn gymdeithasol ac yn y gweithle.

en-gb	16.
cy-gb	16.

en-gb	Improve the opportunities for children and young people to use Welsh informally within educational organisations.
cy-gb	Gwella cyfleoedd i blant a phobl ifanc ddefnyddio’r Gymraeg yn anffurfiol o fewn sefydliadau addysgol.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 31 
cy-gb	iaith byw 31 

en-gb	17.
cy-gb	17.

en-gb	Improve language awareness among youth workers to enable them to develop positive attitudes among young people towards the language.
cy-gb	Gwella ymwybyddiaeth iaith gweithwyr ieuenctid i’w galluogi i feithrin agweddau positif ymysg pobl ifanc tuag at yr iaith.

en-gb	18.
cy-gb	18.

en-gb	32 A living language: 
cy-gb	32 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Ensure, including through the making of appropriate Welsh language standards, that public bodies providing or funding services for children and young people – whether directly or through the work of Young People’s Partnerships – provide more of those services in Welsh, including sport and leisure services.
cy-gb	Sicrhau, gan gynnwys drwy wneud safonau priodol ynghylch y Gymraeg, bod y cyrff cyhoeddus sy’n darparu neu’n ariannu gwasanaethau ar gyfer plant a phobl ifanc – boed yn uniongyrchol neu drwy waith Partneriaethau Pobl Ifanc – yn darparu rhagor o’r gwasanaethau hynny drwy gyfrwng y Gymraeg, gan gynnwys gwasanaethau chwaraeon a hamdden.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To strengthen the position of the Welsh language in the community.
cy-gb	Cryfhau safle’r Gymraeg o fewn y gymuned.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More use of Welsh within communities across Wales.
cy-gb	Mwy o ddefnydd o’r Gymraeg o fewn cymunedau ar draws Cymru.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	Attendance at Welsh-language events, including those organised by Welsh Government grant recipients.
cy-gb	Y nifer sy’n mynychu digwyddiadau Cymraeg, gan gynnwys rhai a drefnir gan y sawl sy’n derbyn grantiau gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To strengthen the position of the Welsh language in the community.
cy-gb	Cryfhau safle’r Gymraeg o fewn y gymuned.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More use of Welsh within communities across Wales.
cy-gb	Mwy o ddefnydd o’r Gymraeg o fewn cymunedau ar draws Cymru.

en-gb	Indicator
cy-gb	Dangosydd

en-gb	Attendance at Welsh-language events, including those organised by Welsh Government grant recipients.
cy-gb	Y nifer sy’n mynychu digwyddiadau Cymraeg, gan gynnwys rhai a drefnir gan y sawl sy’n derbyn grantiau gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community
cy-gb	Y gymuned

en-gb	Strategic area 3: 
cy-gb	Maes strategol 3: 

en-gb	The community
cy-gb	Y gymuned

en-gb	Evidence from countries around the world, over a number of decades, shows that there is a strong correlation between the viability and survival of a language and the existence of geographical areas where that language is considered to be the predominant language. 
cy-gb	Mae tystiolaeth o wledydd ar draws y byd, dros nifer o ddegawdau, yn dangos bod cyswllt cryf rhwng hyfywedd a goroesiad iaith a bodolaeth ardaloedd daearyddol lle ystyrir yr iaith honno fel y brif iaith. 

en-gb	The evidence also suggests that a high density of speakers is required for Welsh to be an everyday language of a community.
cy-gb	Awgryma’r dystiolaeth hefyd fod angen dwysedd uchel o siaradwyr i’r Gymraeg gael ei defnyddio fel iaith arferol cymuned.

en-gb	Communities in Wales which have a high percentage of Welsh speakers are changing. 
cy-gb	Mae’r cymunedau yng Nghymru lle ceir canran uchel o siaradwyr Cymraeg yn newid. 

en-gb	This strategy has already made reference to the fact that the number of communities in Wales where over 70 per cent of the population speaks Welsh has reduced significantly during the past decades. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon eisoes wedi cyfeirio at y ffaith bod nifer y cymunedau yng Nghymru lle mae dros 70 y cant o’r boblogaeth yn siarad Cymraeg wedi lleihau yn sylweddol dros y degawdau diwethaf. 

en-gb	Inward and outward migration processes, limited employment opportunities and limited availability of affordable housing have had profound effects on the demographic and linguistic profile of many communities.
cy-gb	Mae prosesau mewnfudo ac allfudo, cyfleoedd gwaith cyfyngedig a chyflenwad cyfyngedig o dai fforddiadwy wedi cael effaith sylweddol ar broffil demograffig a phroffil ieithyddol sawl cymuned.

en-gb	The Welsh Government is eager to build on the work undertaken by the Welsh Language Board, the mentrau iaith and a number of other bodies at a grass-roots level to take action in areas where the Welsh language is, or was until comparatively recently, the main language of daily life, and which are seeing a rapid decline in the percentage of Welsh speakers.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn awyddus i ddatblygu’r gwaith a wnaed gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg, y mentrau iaith a nifer o gyrff eraill ar lawr gwlad gan weithredu mewn modd bwriadus mewn ardaloedd lle y caiff y Gymraeg ei siarad fel prif iaith bywyd beunyddiol, neu lle’r oedd yn brif iaith tan yn gymharol ddiweddar, a lle mae canran y siaradwyr Cymraeg yn lleihau’n gyflym.

en-gb	We propose to develop special initiatives in those areas to encourage strategic action to reverse language shift. 
cy-gb	Ein bwriad yw datblygu mentrau arbennig yn yr ardaloedd hyn a fydd yn ysgogi camau gweithredu strategol, gan wrth-droi’r newid ieithyddol. 

en-gb	This needs to be done in partnership with local authorities, third sector organisations and local agencies involved in community and economic regeneration – in addition to the bodies already operating for the benefit of the Welsh language. 
cy-gb	Mae angen gwneud hyn mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol, sefydliadau’r trydydd sector ac asiantaethau lleol sy’n ymwneud ag adfywio cymunedol ac adfywio economaidd – yn ogystal â’r cyrff sydd eisoes yn gweithredu er lles y Gymraeg. 

en-gb	We will consider the evidence gleaned as a result of establishing a pilot Language Promotion Scheme in the Aman Tawe area – a scheme which seeks to address the decline seen in the use
cy-gb	Byddwn yn ystyried y dystiolaeth a ddaw yn sgil sefydlu Cynllun Hybu’r Gymraeg fel cynllun peilot yn ardal Aman Tawe – cynllun sy’n ceisio mynd i’r afael â’r dirywiad sydd wedi bod yn nefnydd yr

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 33 
cy-gb	iaith byw 33 

en-gb	of the language in that area in a holistic manner – in order to assess whether such a model is one which should be extended to other areas. 
cy-gb	iaith yn yr ardal honno mewn dull holistaidd – er mwyn asesu a yw’r model hwn o weithredu yn un y dylid ei ymestyn i ardaloedd eraill. 

en-gb	We will also consider whether the work undertaken within the Môn a Menai Strategic Regeneration Area, including the Brocer Iaith initiative in Peblig, can be replicated in other areas.
cy-gb	Byddwn hefyd yn ystyried a oes modd efelychu’r gwaith sydd wedi’i wneud o fewn Ardal Adfywio Strategol Môn a Menai, sy’n cynnwys y fenter Brocer Iaith ym Mheblig, mewn ardaloedd eraill.

en-gb	The particular challenges in each area will differ but are likely to include issues such as the availability of affordable housing, lack of employment opportunities, low numbers of parents/carers transmitting Welsh to their children, low status of the language within the community, lack of opportunities to use the language, and inward and outward migration. 
cy-gb	Bydd yr heriau penodol yn amrywio o ardal i ardal ond maent yn debygol o gynnwys materion fel y tai fforddiadwy sydd ar gael, diffyg cyfleoedd gwaith, nifer isel o rieni/gofalwyr yn trosglwyddo’r Gymraeg i’w plant, statws isel yr iaith o fewn y gymuned, diffyg cyfleoedd i ddefnyddio’r iaith, a mewnfudo ac allfudo. 

en-gb	The language renewal task must go hand in hand with the work of improving the social and economic infrastructure of these areas to help ensure that better employment opportunities and more affordable housing become available, so that people can remain in their communities. 
cy-gb	Mae’n rhaid i’r gwaith adnewyddu ieithyddol fynd law yn llaw â’r gwaith o wella seilwaith cymdeithasol ac economaidd yr ardaloedd hyn er mwyn helpu i sicrhau bod gwell cyfleoedd gwaith a rhagor o dai fforddiadwy ar gael fel y gall pobl aros yn eu cymunedau. 

en-gb	An important part of this work will be to improve the capacity of the communities themselves to increase the availability of Welsh-language services and activities. 
cy-gb	Bydd gwella gallu’r cymunedau eu hunain i gynnig rhagor o wasanaethau a gweithgareddau Cymraeg yn agwedd bwysig ar y gwaith hwn. 

en-gb	We are eager, also, to build on the work undertaken by the Welsh Language-Economy Group, by developing a clear strategy in relation to how benefit could be gained from the Welsh language as an economic asset. 
cy-gb	Rydym yn awyddus, hefyd, i ddatblygu’r gwaith a wnaed gan y Gr ˆwp Iaith-Economi Cymru, gan ddatblygu strategaeth glir ynghylch sut gellid manteisio ar y Gymraeg fel ased economaidd. 

en-gb	These challenges are shared, therefore, across all Welsh Ministerial portfolios and Welsh Government departments, and we will mainstream the Welsh language into our economic development and community development policies accordingly.
cy-gb	Rhennir yr heriau hyn, felly, ar draws holl bortffolios y Gweinidogion ac adrannau Llywodraeth Cymru, a byddwn yn prif ffrydio’r Gymraeg yn ein polisïau datblygu economaidd a’n polisïau datblygu cymunedol fel y bo’n briodol.

en-gb	a language for living 
cy-gb	34 Iaith fyw: 

en-gb	34 A living language: 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	All communities evolve and develop over time. 
cy-gb	Mae pob cymuned yn esblygu ac yn datblygu dros amser. 

en-gb	Where development is proposed, the planning system is an important tool to manage change in a positive way. 
cy-gb	Lle cynigir datblygiadau mae’r system gynllunio yn ddull pwysig ar gyfer rheoli newid mewn modd positif. 

en-gb	Local and national park authorities have either recently adopted, or are in the process of preparing, Local Development Plans (LDPs), which are underpinned by community engagement and evidence. 
cy-gb	Mae awdurdodau lleol ac awdurdodau’r parciau cenedlaethol un ai wrthi’n paratoi Cynlluniau Datblygu Lleol neu wedi’u mabwysiadu’n ddiweddar. Mae tystiolaeth a chynnwys y gymuned yn agweddau pwysig ar y broses hon. 

en-gb	They set out the authority’s vision and policies for the sustainable development and use of land. 
cy-gb	Maent yn pennu gweledigaeth a pholisïau’r awdurdod ynghylch datblygu cynaliadwy a’r defnydd o dir. 

en-gb	We have recently consulted on changes to Technical Advice Note 20: 
cy-gb	Rydym wedi ymgynghori’n ddiweddar ynghylch newidiadau i Nodyn Cyngor Technegol 20: 

en-gb	Planning and the Welsh Language (TAN 20) , in order to provide strengthened guidance on how the Welsh language should be taken into account when LDPs are prepared. 
cy-gb	Cynllunio a’r Iaith Gymraeg (TAN 20) , er mwyn llunio canllawiau mwy pendant ynghylch sut dylid ystyried y Gymraeg wrth baratoi Cynlluniau Datblygu Lleol. 

en-gb	The overall aim of LDPs is to support the sustainable development of communities and places across Wales, which includes supporting the linguistic and economic prosperity of Welsh-speaking communities by providing an appropriate mix of housing and employment opportunities. 
cy-gb	Nod cyffredinol Cynlluniau Datblygu Lleol yw hybu datblygiad cynaliadwy cymunedau a lleoedd ar draws Cymru, sy’n cynnwys hybu ffyniant ieithyddol ac economaidd cymunedau Cymraeg drwy gynnig cymysgedd priodol o gyfleoedd tai a chyflogaeth. 

en-gb	Our planning policies in these areas are set out in Planning Policy Wales , TAN 2: 
cy-gb	Caiff ein polisïau cynllunio yn y meysydd hyn eu hamlinellu yn Polisi Cynllunio Cymru, TAN 2: 

en-gb	Planning and Affordable Housing and TAN 6: 
cy-gb	Cynllunio a Thai Fforddiadwy a TAN 6: 

en-gb	Planning for Sustainable Communities . 
cy-gb	Cynllunio ar gyfer Cymunedau Gwledig Cynaliadwy . 

en-gb	We propose to review with stakeholders how Welsh-speaking communities have engaged in the LDP process and whether that engagement could be better facilitated in future, identify how Welsh language issues have been addressed, and consider the need to provide additional guidance with regard to taking Welsh language issues into account as LDPs are prepared. 
cy-gb	Rydym yn cynnig adolygu â rhanddeiliaid sut mae cymunedau Cymraeg eu hiaith wedi cyfrannu at y broses sydd ynghlwm wrth Gynlluniau Datblygu Lleol ac a fyddai modd gwella’r broses honno yn y dyfodol, pennu pa ystyriaethau yn ymwneud â’r Gymraeg y tynnwyd sylw atynt, ac ystyried yr angen i ddarparu canllawiau ychwanegol ynghylch ystyried materion yn ymwneud â’r Gymraeg wrth i Gynlluniau Datblygu Lleol gael eu paratoi.

en-gb	As rural and post-industrial Welsh-speaking communities are changing, Welsh cities and towns have also seen a demographic shift. 
cy-gb	Wrth i gymunedau gwledig ac ôl-ddiwydiannol Cymraeg eu hiaith newid, mae newid demograffig hefyd yn mynd rhagddo o fewn dinasoedd a threfi Cymru. 

en-gb	The number of Welsh speakers in cities, especially Cardiff, has increased dramatically in recent years. 
cy-gb	Mae nifer y siaradwyr Cymraeg mewn dinasoedd, yn enwedig Caerdydd, wedi cynyddu’n aruthrol dros y blynyddoedd diwethaf. 

en-gb	This is mainly due to young Welsh speakers attending higher education institutions and seeking employment. 
cy-gb	Deillia hyn yn bennaf o’r ffaith bod siaradwyr Cymraeg ifanc yn mynychu sefydliadau addysg uwch ac yn chwilio am waith. 

en-gb	We need to respond to this shift – and a different community development model is required in cities and large towns such as Cardiff, Swansea and Wrexham, where the percentage of Welsh speakers may be comparatively small, but where the numbers of speakers are significant. 
cy-gb	Mae angen i ni ymateb i’r newid hwn – ac mae angen model datblygu cymunedol o fath gwahanol mewn dinasoedd a threfi mawr fel Caerdydd, Abertawe a Wrecsam, lle gallai canran y siaradwyr Cymraeg fod yn gymharol isel, ond lle mae nifer y siaradwyr yn sylweddol. 

en-gb	The opportunities to use Welsh are more varied and numerous than in many rural communities. 
cy-gb	Mae’r cyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg yn fwy amrywiol a niferus yn y dinasoedd a’r trefi hyn nag ydynt mewn llawer o gymunedau gwledig. 

en-gb	The challenge, therefore, is to support and enhance existing networks for using Welsh, and create new networks, raising the profile of Welsh and bilingualism in these cities and towns.
cy-gb	Yr her, felly, yw cefnogi a gwella’r rhwydweithiau presennol ar gyfer defnyddio’r Gymraeg, a chreu rhwydweithiau newydd, gan godi proffil y Gymraeg a dwyieithrwydd yn y dinasoedd a’r trefi hyn.

en-gb	An important element of this work will be to take full advantage of the opportunities which arise from new media and social networking, particularly for young people. 
cy-gb	Un elfen bwysig o’r gwaith hwn fydd manteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd sy’n deillio o gyfryngau newydd a rhwydweithio cymdeithasol, yn enwedig ar gyfer pobl ifanc. 

en-gb	This is true within towns and cities as well as in the rest of Wales and beyond. 
cy-gb	Mae hyn yn wir o fewn trefi a dinasoedd a hefyd ar draws gweddill Cymru a thu hwnt. 

en-gb	While language use in a geographical community is still extremely important, the nature of social interaction is changing for many people, particularly the young. 
cy-gb	I ra bo’r defnydd o’r Gymraeg o fewn cymuned ddaearyddol yn parhau i fod yn hynod o bwysig, yn enwedig ymhlith y boblogaeth sefydlog, mae natur rhyngweithio cymdeithasol yn newid i nifer fawr o bobl, yn enwedig pobl ifanc. 

en-gb	More and more communication occurs electronically and remotely, reducing the extent to which the concept of ‘place’ is key, and increasing the role of communities of interest. 
cy-gb	Mae mwy a mwy o gyfathrebu yn digwydd yn electronig a thros bellter, gan leihau’r graddau y mae’r cysyniad o ‘le’ yn allweddol, a chynyddu rôl cymunedau o ddiddordeb. 

en-gb	It will be important, therefore, to harness the opportunities presented by new technologies for the benefit of Welsh-language communities in Wales and across the world. 
cy-gb	Golyga hyn oll y bydd hi’n bwysig manteisio ar y cyfleoedd sydd ynghlwm wrth y technolegau newydd er lles cymunedau Cymraeg eu hiaith yng Nghymru ac ar draws y byd. 

en-gb	This is discussed further under strategic area 6.
cy-gb	Caiff hyn ei drafod ymhellach o dan faes strategol 6. 

en-gb	A key objective will be to increase social and cultural activity through the medium of Welsh throughout these communities (be they geographical or virtual communities). 
cy-gb	Un amcan allweddol fydd cynyddu gweithgareddau cymdeithasol a gweithgareddau diwylliannol cyfrwng Cymraeg ar draws y cymunedau hyn (boed yn gymunedau daearyddol go iawn neu’n rhith-gymunedau). 

en-gb	This has been a key part of the work achieved over recent years in the area of language planning. 
cy-gb	Mae hyn wedi bod yn agwedd allweddol ar y gwaith sydd wedi ei gyflawni dros y blynyddoedd diwethaf yn y maes cynllunio ieithyddol. 

en-gb	Yet, evidence attributing the impact of these activities to the use of Welsh in the long term is limited.
cy-gb	Eto i gyd, prin yw’r dystiolaeth sy’n priodoli effaith y gweithgareddau hyn ar y defnydd o’r Gymraeg yn yr hirdymor.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 35 
cy-gb	iaith byw 35 

en-gb	The Welsh Language Measure will enable the Welsh Language Commissioner to impose duties on local authorities to promote the use of Welsh more widely, which could complement our work in this area.
cy-gb	Bydd Mesur y Gymraeg yn galluogi Comisiynydd y Gymraeg i osod dyletswyddau ar awdurdodau lleol i hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn fwy eang. Gallai’r rhain ategu ein gwaith yn y maes hwn.

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	19.
cy-gb	19.

en-gb	Make promotion standards under the Welsh Language Measure, which will enable the Commissioner to impose duties on local and national park authorities to promote and facilitate the use of Welsh within the communities they serve – and to impose similar duties on the Welsh Government.
cy-gb	Gwneud safonau hybu o dan Fesur y Gymraeg, a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar awdurdodau lleol ac awdurdodau’r parciau cenedlaethol i hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg o fewn y cymunedau y maent yn eu gwasanaethu – a gosod dyletswyddau tebyg ar Lywodraeth Cymru.

en-gb	20.
cy-gb	20.

en-gb	Identify parts of Wales where there are high percentages of Welsh speakers, but where the language is now under threat – and towns and cities with a healthy number of Welsh speakers – to encourage the development of focused programmes of activities to promote the use of Welsh in those areas.
cy-gb	Adnabod ardaloedd yng Nghymru lle ceir canran uchel o siaradwyr Cymraeg ond lle mae’r iaith bellach o dan fygythiad – a threfi a dinasoedd lle ceir nifer da o siaradwyr Cymraeg – ac annog datblygiad rhaglenni o weithgareddau penodol i hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn yr ardaloedd hynny.

en-gb	21.
cy-gb	21.

en-gb	Review the current funding arrangements for organisations and initiatives which promote and support the use of Welsh within communities in order to ensure that the activities are effective and aligned with this strategy and follow good practice with regard to language planning.
cy-gb	Adolygu’r trefniadau cyllido cyfredol ar gyfer y cyrff a’r mentrau sy’n hybu a chefnogi’r defnydd o’r Gymraeg o fewn cymunedau er mwyn sicrhau bod y gweithgareddau yn effeithiol, eu bod yn ategu’r strategaeth hon a’u bod yn dilyn arferion da o ran cynllunio ieithyddol.

en-gb	22.
cy-gb	22.

en-gb	Continue to explore the links between the economy and the language and respond to those links.
cy-gb	Parhau i ymchwilio i’r cysylltiadau rhwng yr economi a’r iaith ac ymateb i’r cysylltiadau hynny.

en-gb	23.
cy-gb	23.

en-gb	Explore the possibility of improving access to translation services for community groups and third sector organisations.
cy-gb	Ymchwilio i’r posibilrwydd o sicrhau ei bod hi’n haws i grwpiau cymunedol a chyrff y trydydd sector fanteisio ar wasanaethau cyfieithu.

en-gb	24.
cy-gb	24.

en-gb	Mainstream the language into all of our work related to supporting and developing communities across Wales.
cy-gb	Prif ffrydio’r iaith o fewn ein holl waith sy’n ymwneud â chefnogi a datblygu cymunedau ledled Cymru.

en-gb	25.
cy-gb	25.

en-gb	36 A living language: 
cy-gb	36 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Finalise the review of planning policy and associated technical advice on the Welsh language.
cy-gb	Cwblhau’r adolygiad o bolisi cynllunio a’r cyngor technegol cysylltiedig ar y Gymraeg.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase opportunities for people to use Welsh in the workplace.
cy-gb	Cynyddu cyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More Welsh speakers use Welsh at work.
cy-gb	Mwy o siaradwyr Cymraeg yn defnyddio’r Gymraeg yn eu gwaith.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Number of organisations subject to Welsh-language operational standards intended to promote and facilitate the use of Welsh in the workplace.
cy-gb	Nifer y cyrff y mae’n rhaid iddynt gydymffurfio â safonau gweithredu yn ymwneud â’r Gymraeg sy’n ceisio hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Percentage of Welsh Government staff using Welsh at work.
cy-gb	Canran staff Llywodraeth Cymru sy’n defnyddio’r Gymraeg yn eu gwaith.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase opportunities for people to use Welsh in the workplace.
cy-gb	Cynyddu cyfleoedd i bobl ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More Welsh speakers use Welsh at work.
cy-gb	Mwy o siaradwyr Cymraeg yn defnyddio’r Gymraeg yn eu gwaith.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Number of organisations subject to Welsh-language operational standards intended to promote and facilitate the use of Welsh in the workplace.
cy-gb	Nifer y cyrff y mae’n rhaid iddynt gydymffurfio â safonau gweithredu yn ymwneud â’r Gymraeg sy’n ceisio hybu a hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	Percentage of Welsh Government staff using Welsh at work.
cy-gb	Canran staff Llywodraeth Cymru sy’n defnyddio’r Gymraeg yn eu gwaith.

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace
cy-gb	Y gweithle

en-gb	Strategic area 4: 
cy-gb	Maes strategol 4: 

en-gb	The workplace
cy-gb	Y gweithle

en-gb	The workplace is one of the key areas which determines language use. 
cy-gb	Y gweithle yw un o’r meysydd allweddol sy’n pennu pa iaith y mae pobl yn ei defnyddio. 

en-gb	As individuals, we spend a considerable proportion of our time at work. 
cy-gb	Fel unigolion, rydym yn treulio cyfran sylweddol o’n hamser yn y gwaith. 

en-gb	A significant number of respondents to the consultation on this strategy agreed that the workplace also has a role in building the confidence of Welsh speakers to use the language in other areas of their lives, and that developing the status of the language in the workplace was important in terms of underlining the value of Welsh-medium education.
cy-gb	Roedd nifer sylweddol o’r rheini a ymatebodd i’r ymgynghoriad ar y strategaeth hon yn cytuno bod gan y gweithle rôl allweddol o ran ennyn hyder ymhlith siaradwyr Cymraeg i ddefnyddio’r iaith mewn agweddau eraill ar eu bywydau. Nodwyd hefyd fod datblygu statws yr iaith yn y gweithle yn bwysig o safbwynt pwysleisio gwerth addysg cyfrwng Cymraeg.

en-gb	Despite the increase in Welsh-medium education, the opportunities for people to work through the medium of Welsh remain comparatively limited. 
cy-gb	Er gwaetha’r cynnydd mewn addysg cyfrwng Cymraeg, mae’r cyfleoedd i bobl weithio drwy gyfrwng y Gymraeg yn parhau’n gymharol gyfyngedig. 

en-gb	This, therefore, excludes Welsh from one of the key domains for a number of Welsh speakers and deprives Welsh speakers of the opportunity to normalise their use of the language.
cy-gb	Mae hyn, felly, yn eithrio’r Gymraeg o un o’r meysydd allweddol i nifer o siaradwyr Cymraeg, ac yn golygu na all siaradwyr Cymraeg fanteisio ar y cyfle i normaleiddio eu defnydd o’r iaith.

en-gb	Our aim is to provide more opportunities for those who can speak Welsh to use the language at work – in their dealings with each other, with their customers and with their employers. 
cy-gb	Ein nod yw cynnig rhagor o gyfleoedd i’r rheini sy’n medru’r Gymraeg ei defnyddio yn y gwaith – yn eu hymwneud â’i gilydd, gyda’u cwsmeriaid a chyda’u cyflogwyr. 

en-gb	In doing this, we will build on existing good practice. 
cy-gb	Wrth wneud hyn, byddwn yn datblygu’r arferion da sydd eisoes yn bodoli. 

en-gb	For example, there is some evidence that language-awareness training is a successful means by which to increase positive attitudes towards the Welsh language among employees and employers.
cy-gb	Er enghraifft, mae yna ychydig o dystiolaeth sy’n dangos bod hyfforddiant ynglˆyn ag ymwybyddiaeth ieithyddol yn ffordd lwyddiannus o gynyddu agweddau positif ymhlith gweithwyr a chyflogwyr tuag at y Gymraeg.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 37 
cy-gb	iaith byw 37 

en-gb	This area of work is comparatively new and poses a considerable challenge. 
cy-gb	Mae’r maes gwaith hwn yn un eithaf newydd ac yn gryn her. 

en-gb	As a result, there is little quantitative evidence available with which to assess the impact of activities undertaken to date. 
cy-gb	O’r herwydd, does dim llawer o dystiolaeth feintiol ynghylch y maes hwn ar gael ar gyfer asesu effaith gweithgareddau sydd wedi’u cynnal hyd yma. 

en-gb	However, the qualitative evidence base is more developed, and recent research showed that a number of different factors influenced the use of Welsh in the workplace, including long-established practices which favour the use of English; 
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r sylfaen dystiolaeth ansoddol yn fwy datblygedig, a dangosodd gwaith ymchwil diweddar fod nifer o wahanol ffactorau yn dylanwadu ar y defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle gan gynnwys arferion sydd wedi hen ennill eu plwyf lle ffefrir defnydd o’r Saesneg; 

en-gb	matters relating to proficiency in Welsh language skills, and organisational reasons such as insufficient institutional support for the use of the language; 
cy-gb	materion yn gysylltiedig â gallu yn y Gymraeg, a rhesymau sefydliadol megis y ffaith nad oes digon o gymorth gan sefydliadau i gefnogi defnydd o’r iaith; 

en-gb	and the extent to which an organisation’s culture facilitates or promotes the use of Welsh. 
cy-gb	a’r graddau y mae diwylliant y sefydliad yn hwyluso neu’n hybu’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	We also know that workplaces vary, as does the linguistic background of staff working in locations throughout Wales.
cy-gb	Gwyddom hefyd fod gweithleoedd yn amrywio, ac felly hefyd gefndir ieithyddol y staff sy’n gweithio mewn lleoliadau ledled Cymru.

en-gb	Mainstreaming the Welsh language into our work on labour market intelligence will be an important aspect of this work. 
cy-gb	Bydd prif ffrydio’r Gymraeg i’n gwaith mewn perthynas â gwybodaeth am y farchnad lafur yn agwedd bwysig ar y gwaith hwn. 

en-gb	We also see there being an important role for the Welsh for Adults Programme in helping employees to develop and refine their language skills within the context of the workplace – and across all sectors.
cy-gb	Rydym hefyd yn gweld rôl bwysig i’r rhaglen Cymraeg i Oedolion o ran helpu gweithwyr i ddatblygu a mireinio eu sgiliau iaith ar gyfer y gweithle – ac ar draws pob sector.

en-gb	The Welsh Language Commissioner will also have an important contribution to make in this area through the development and imposition of operational standards under the Welsh Language Measure. 
cy-gb	Bydd modd i Gomisiynydd y Gymraeg hefyd wneud cyfraniad pwysig i’r maes hwn drwy ddatblygu a gosod safonau gweithredu o dan Fesur y Gymraeg. 

en-gb	Operational standards will provide a means of ensuring more opportunities for the language to be used in the workplace. 
cy-gb	Bydd safonau gweithredu yn fodd o sicrhau rhagor o gyfleoedd i ddefnyddio’r iaith yn y gweithle. 

en-gb	The Commissioner will also be responsible for providing advice to organisations in all sectors regarding good practice – as well as preparing relevant codes of practice.
cy-gb	Bydd y Comisiynydd hefyd yn gyfrifol am gynnig cyngor i sefydliadau ymhob sector ynghylch arferion da – yn ogystal â pharatoi codau ymarfer perthnasol.

en-gb	38 A living language: 
cy-gb	38 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	The Welsh Government recognises that it has a particular responsibility to guide the way in this area as one of Wales’ main employers. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod ganddi gyfrifoldeb arbennig i ddangos arweiniad yn y maes hwn fel un o brif gyflogwyr Cymru. 

en-gb	We are committed to increasing the use of Welsh in all of our offices and to identify appropriate opportunities to extend or replicate the examples of good practice developed recently in our offices in Llandudno Junction and Aberystwyth.
cy-gb	Rydym yn ymrwymedig i gynyddu’r defnydd a wneir o’r Gymraeg ymhob un o’n swyddfeydd ac i dynnu sylw at gyfleoedd priodol i estyn neu efelychu enghreifftiau o arferion da a ddatblygwyd yn ddiweddar yn ein swyddfeydd yng Nghyffordd Llandudno ac Aberystwyth.

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	26.
cy-gb	26.

en-gb	Invite the Commissioner to develop good practice guidance with regard to the use of Welsh in the workplace across all sectors.
cy-gb	Gwahodd y Comisiynydd i ddatblygu canllawiau ynghylch arferion da mewn perthynas â’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle ar draws pob sector.

en-gb	27.
cy-gb	27.

en-gb	Make operational standards, which will enable the Commissioner to impose duties on organisations to promote the use of Welsh in the workplace.
cy-gb	Llunio safonau gweithredu, a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar sefydliadau i hybu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	28.
cy-gb	28.

en-gb	Promote the recognition of Welsh as a skill in the workplace and develop opportunities for people to learn Welsh in the workplace through the Welsh for Adults Centres.
cy-gb	Sicrhau rhagor o gydnabyddiaeth i’r Gymraeg fel sgìl yn y gweithle a chreu cyfleoedd i bobl ddysgu Cymraeg yn y gweithle drwy’r Canolfannau Cymraeg i Oedolion.

en-gb	29.
cy-gb	29.

en-gb	Improve labour market intelligence with regard to the demand for staff who have Welsh language skills, on a regional and sectoral level, and to disseminate the information through appropriate channels.
cy-gb	Gwella’r wybodaeth sydd ar gael am y farchnad lafur o ran y galw am staff sydd â sgiliau Cymraeg, ar lefel ranbarthol ac fesul sector, a chyhoeddi’r wybodaeth drwy’r sianeli priodol.

en-gb	30.
cy-gb	30.

en-gb	Demonstrate good practice with regard to the use of Welsh in the workplace.
cy-gb	Dangos arferion da o ran y defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 39 
cy-gb	iaith byw 39 

en-gb	Strategic area 5: 
cy-gb	Maes strategol 5: 

en-gb	Welsh-language services
cy-gb	Gwasanaethau Cymraeg

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase and improve Welsh-language services to citizens.
cy-gb	Cynyddu a gwella gwasanaethau Cymraeg ar gyfer dinasyddion.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More high quality Welsh-language services available to the public and more use made of those services.
cy-gb	Mwy o wasanaethau Cymraeg o safon uchel ar gael i’r cyhoedd a mwy o ddefnydd yn cael ei wneud o’r gwasanaethau hynny.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Use of a range of services provided in Welsh.
cy-gb	Y defnydd o wahanol wasanaethau a ddarperir yn Gymraeg.

en-gb	Number of Welsh language schemes or policies.
cy-gb	Nifer y cynlluniau neu bolisïau iaith Gymraeg.

en-gb	Number of organisations subject to Welsh language standards.
cy-gb	Nifer y cyrff y mae’n rhaid iddynt gydymffurfio â safonau yn ymwneud â’r Gymraeg.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To increase and improve Welsh-language services to citizens.
cy-gb	Cynyddu a gwella gwasanaethau Cymraeg ar gyfer dinasyddion.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More high quality Welsh-language services available to the public and more use made of those services.
cy-gb	Mwy o wasanaethau Cymraeg o safon uchel ar gael i’r cyhoedd a mwy o ddefnydd yn cael ei wneud o’r gwasanaethau hynny.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Use of a range of services provided in Welsh.
cy-gb	Y defnydd o wahanol wasanaethau a ddarperir yn Gymraeg.

en-gb	Number of Welsh language schemes or policies.
cy-gb	Nifer y cynlluniau neu bolisïau iaith Gymraeg.

en-gb	Number of organisations subject to Welsh language standards.
cy-gb	Nifer y cyrff y mae’n rhaid iddynt gydymffurfio â safonau yn ymwneud â’r Gymraeg.

en-gb	Since the introduction of the Welsh Language Act 1993 the way Welsh-speaking citizens receive services in the language of their choice has been transformed. 
cy-gb	Ers cyflwyno Deddf yr Iaith Gymraeg 1993, mae’r modd y mae dinasyddion Cymraeg eu hiaith yn cael gwasanaethau yn eu dewis iaith wedi’i newid yn llwyr. 

en-gb	The 1993 Act provided the Welsh Language Board with the power to require public bodies to prepare Welsh language schemes. 
cy-gb	Rhoddodd Deddf 1993 y p ˆwer i Fwrdd yr Iaith Gymraeg ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus lunio cynlluniau iaith Gymraeg. 

en-gb	These schemes outline the measures that a public body will take as to their use of the Welsh language in connection with the provision of services to the public in Wales, for the purpose of giving effect to the principle that, in the conduct of public business and the administration of justice in Wales, the Welsh and English languages should be treated on a basis of equality. 
cy-gb	Mae’r cynlluniau hyn yn amlinellu’r mesurau y bydd cyrff cyhoeddus yn eu dilyn o ran eu defnydd o’r Gymraeg wrth ddarparu gwasanaethau i bobl Cymru. Gwneir hyn er mwyn gweithredu’r egwyddor y dylai’r Gymraeg a’r Saesneg gael eu trin ar y sail eu bod yn gyfartal wrth gynnal busnes cyhoeddus a gweinyddu cyfiawnder yng Nghymru. 

en-gb	Since 1993 the Welsh Language Board has approved over 550 statutory Welsh language schemes. 
cy-gb	Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg wedi cymeradwyo dros 550 o gynlluniau iaith Gymraeg statudol ers 1993. 

en-gb	There can be no doubt that this development has benefited the language and Welsh speakers alike, due to the fact that the opportunity to use Welsh while receiving services has increased in recent years.
cy-gb	Yn ddiamau mae’r Gymraeg ynghyd â siaradwyr Cymraeg wedi elwa ar hyn, gan fod y cyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg wrth dderbyn gwasanaethau wedi cynyddu dros y blynyddoedd diwethaf.

en-gb	Support by the population of Wales for Welsh-language service provision is well evidenced. 
cy-gb	Ceir tystiolaeth helaeth fod poblogaeth Cymru’n cefnogi gwasanaethau a ddarperir yn y Gymraeg. 

en-gb	Over nine out of ten Welsh speakers (with a range of fluency levels) take the view that Welsh-language service provision is important to keep the language alive. 
cy-gb	Mae dros naw o bob deg o siaradwyr Cymraeg (gydag amrywiol lefelau o ruglder) o’r farn bod darparu gwasanaethau yn y Gymraeg yn bwysig er mwyn cadw’r iaith yn fyw. 

en-gb	In particular, service users want to see an increase in the provision of face-to-face services available through the medium of Welsh.
cy-gb	Yn arbennig, hoffai defnyddwyr gwasanaethau weld cynnydd yn nifer y gwasanaethau wyneb yn wyneb cyfrwng Cymraeg sydd ar gael.

en-gb	A living language: 
cy-gb	40 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw 

en-gb	However, evidence shows that barriers to accessing services in Welsh remain. 
cy-gb	Fodd bynnag, dengys tystiolaeth fod pobl yn parhau i wynebu rhwystrau wrth geisio manteisio ar wasanaethau yn y Gymraeg. 

en-gb	The main barriers include a lack of supply of services in Welsh by those bodies who are not operating Welsh language schemes, a low uptake of services due to lack of confidence among non-fluent Welsh speakers and a lack of awareness that services are provided in Welsh.
cy-gb	Mae’r prif rwystrau’n cynnwys diffyg cyflenwad o wasanaethau yn y Gymraeg gan y cyrff hynny nad ydynt yn gweithredu cynllun iaith Gymraeg,diffyg defnydd o wasanaethau oherwydd diffyg hyder ymhlith siaradwyr nad ydynt yn rhugl yn y Gymraeg a diffyg ymwybyddiaeth bod gwasanaethau’n cael eu darparu yn y Gymraeg.

en-gb	The Welsh Language Measure will build on the success of Welsh language schemes in order to provide greater clarity and consistency for citizens in terms of the services they can expect to receive in Welsh. 
cy-gb	Bydd Mesur y Gymraeg yn manteisio ar lwyddiant cynlluniau iaith Gymraeg er mwyn sicrhau rhagor o eglurder a chysondeb ar gyfer dinasyddion o ran y gwasanaethau y gallant ddisgwyl eu cael yn Gymraeg. 

en-gb	By creating a set of enforceable standards the aim is to move the focus towards more effective and thorough delivery of Welsh-language services which meet the needs of Welsh speakers and Welsh-speaking communities, while addressing the barriers described above.
cy-gb	Drwy greu cyfres o safonau y gellir eu gorfodi y nod yw newid y pwyslais, gan hoelio sylw ar fynd ati yn fwy effeithiol a thrwyadl i ddarparu a hybu gwasanaethau yn Gymraeg. Mae’r gwasanaethau hyn yn diwallu anghenion siaradwyr Cymraeg a chymunedau Cymraeg eu hiaith ac yn mynd i’r afael â’r rhwystrau a ddisgrifir uchod.

en-gb	The Welsh Government has an important role to play in planning and providing services to the public. 
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru rôl bwysig wrth gynllunio a darparu gwasanaethau i’r cyhoedd. 

en-gb	It is the Welsh Government which sets the policy context for the delivery of public services across a number of sectors, and we also deliver some services directly to the public. 
cy-gb	Llywodraeth Cymru sy’n gosod y cyd-destun polisi ar gyfer cyflenwi gwasanaethau cyhoeddus ar draws sawl sector, ac rydym yn cyflenwi rhai gwasanaethau yn uniongyrchol i’r cyhoedd. 

en-gb	It is crucial, therefore, that we use our influence for the benefit of the Welsh language and that we mainstream considerations about the needs of Welsh speakers into our policy development and service delivery work.
cy-gb	Mae’n allweddol, felly, ein bod yn defnyddio ein dylanwad er lles y Gymraeg ac yn prif ffrydio ystyriaethau yn ymwneud ag anghenion siaradwyr Cymraeg i’n gwaith o ddatblygu polisi a chyflenwi gwasanaethau.

en-gb	With that in mind, we recognise that a significant shift is taking place in the funding relationship between those commissioning services and those providing services – be they in the public, private or third sector. 
cy-gb	Gyda hynny mewn golwg, rydym yn cydnabod bod newid sylweddol yn mynd rhagddo yn y berthynas ariannu rhwng y rheini sy’n comisiynu gwasanaethau a’r rheini sy’n eu darparu – pa un a ydynt yn y sector cyhoeddus, y sector preifat neu’r trydydd sector. 

en-gb	This move, away from a grant-based model to a commissioning and procurement model, is accelerating and this has implications for the way in which we can ensure the delivery of Welsh-language services. 
cy-gb	Mae’r newid hwn, o fodel sy’n seiliedig ar grantiau i fodel comisiynu a chaffael, yn un a fydd i’w weld yn fwy aml ac mae goblygiadau ynghlwm wrth hyn o ran y ffordd y gallwn sicrhau bod gwasanaethau Cymraeg ar gael. 

en-gb	To this end, when we award grants or contracts we will include conditions, where relevant, with regard to the use of Welsh. 
cy-gb	At y diben hwn, wrth ddyfarnu grantiau neu gontractau byddwn yn cynnwys amodau, fel y bo’n briodol, mewn perthynas â defnyddio’r Gymraeg. 

en-gb	The Commissioner will also be able to influence the procurement and grant-giving procedures of a wide range of organisations, by developing relevant standards.
cy-gb	Bydd modd i’r Comisiynydd hefyd ddylanwadu ar weithdrefnau caffael a gweithdrefnau dyfarnu grantiau sefydliadau amrywiol iawn, drwy ddatblygu safonau perthnasol.

en-gb	We will also continue with our attempts to influence UK Government departments by encouraging them to provide Welsh-language services to citizens in Wales. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn parhau i geisio dylanwadu ar adrannau Llywodraeth y DU drwy eu hannog i ddarparu gwasanaethau Cymraeg eu hiaith i ddinasyddion Cymru. 

en-gb	The Welsh Language Commissioner will also be able to impose standards upon UK Government Departments under the Welsh Language Measure.
cy-gb	Bydd Mesur y Gymraeg hefyd yn galluogi Comisiynydd y Gymraeg i osod safonau ar adrannau Llywodraeth y DU.

en-gb	For this strategy to succeed, it is essential that we work collaboratively with a number of sectors.
cy-gb	Mae’n hanfodol ein bod yn gweithio mewn partneriaeth â nifer o sectorau er mwyn sicrhau bod y strategaeth hon yn llwyddo.

en-gb	As well as providing services for citizens,  local authorities  have the potential to be key players in the process of language planning in Wales. 
cy-gb	Yn ogystal â darparu gwasanaethau ar gyfer dinasyddion mae gan awdurdodau lleol  ran allweddol i’w chwarae yn y broses cynllunio ieithyddol yng Nghymru. 

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 41 
cy-gb	iaith byw 41 

en-gb	Strengthening Welsh-language services in  health and social care is regarded as a priority since, for many, language in this context is more than just a matter of choice – it is a matter of need. 
cy-gb	Mae cryfhau gwasanaethau Cymraeg ym maes  iechyd a gofal cymdeithasol  yn flaenoriaeth, gan fod yr iaith yn y cyd-destun hwn, i lawer o bobl, yn fwy na dim ond mater o ddewis – mae’n fater o angen. 

en-gb	Although valuable leadership has been provided in recent years, it is evident that the provision of Welsh-language services remains piecemeal and too often it is a matter of chance whether people receive Welsh-language health and social care services. 
cy-gb	Er bod arweiniad gwerthfawr wedi’i roi yn hyn o beth yn y blynyddoedd diwethaf, mae’n amlwg fod y ddarpariaeth o ran gwasanaethau Cymraeg yn parhau’n dameidiog ac yn rhy aml dim ond drwy hap a damwain y mae pobl yn cael gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn Gymraeg. 

en-gb	We will, therefore, publish a Strategic Framework for Health and Social Care aimed at ensuring a more strategic approach to strengthening bilingual services. 
cy-gb	Byddwn felly yn cyhoeddi Fframwaith Strategol ar gyfer Iechyd a Gofal Cymdeithasol a fydd yn ceisio sicrhau ein bod yn mynd ati mewn ffordd fwy strategol i ddatblygu gwasanaethau dwyieithog. 

en-gb	Alongside the imposition of standards on the sector, the strategic framework will improve the experience of patients and service users who either choose, or have a need for, services through the medium of Welsh. 
cy-gb	Bydd y fframwaith strategol yn gosod safonau ar gyfer y sector a hefyd yn gwella profiad cleifion a defnyddwyr gwasanaethau sydd naill ai’n dewis gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg, neu y mae angen gwasanaethau o’r fath arnynt.

en-gb	Although responsibility for the  justice sector  in Wales is not a devolved matter, it is important to remember that the sector has been instrumental in increasing the status of Welsh. 
cy-gb	Er nad yw cyfrifoldeb dros y  sector cyfiawnder  yng Nghymru wedi’i ddatganoli, mae’n bwysig cofio bod y sector hwn wedi bod yn gyfrwng i godi statws y Gymraeg. 

en-gb	In addition, a great deal has been achieved in recent years to ensure that Welsh speakers have access to the services they need through the medium of Welsh. 
cy-gb	Mae llawer wedi’i gyflawni hefyd yn ystod y blynyddoedd diwethaf o ran sicrhau bod siaradwyr Cymraeg yn gallu defnyddio’r gwasanaethau y mae eu hangen arnynt drwy gyfrwng y Gymraeg. 

en-gb	Even so, there remains a need to further improve Welsh-medium provision within the sector, including in court proceedings – and we will support the work required to do so. 
cy-gb	Er hynny, mae angen parhau i wella’r ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg yn y sector, gan gynnwys  o fewn llysoedd – a byddwn yn cefnogi’r gwaith y mae angen ei wneud i sicrhau bod hynny’n digwydd.

en-gb	42 A living language: 
cy-gb	42 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Representative bodies in the  private sector  have expressed support for the need to increase the use of Welsh, with a clear preference that this should happen on voluntary basis. 
cy-gb	Mae cyrff sy’n cynrychioli’r  sector preifat  wedi dweud eu bod yn cefnogi’r angen i gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg, a hefyd wedi nodi’n gwbl glir y byddai’n well ganddynt weld hyn yn digwydd yn wirfoddol. 

en-gb	However, the Commissioner will be able to impose Welsh language standards on those companies who are within the scope of the Measure, such as telecommunications companies, bus and train operators, and utility companies. 
cy-gb	Serch hynny, bydd modd i’r Comisiynydd osod safonau mewn perthynas â’r Gymraeg ar gyfer y cwmnïau hynny sydd o fewn cwmpas y Mesur megis cwmnïau telathrebu, gweithredwyr bysiau a threnau, a chwmnïau cyfleustodau. 

en-gb	We will also welcome any moves by companies to opt-in to the standards system, as is possible under the Measure. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn croesawu unrhyw gamau gan gwmnïau i ymuno â’r system safonau, sy’n bosibl o dan y Mesur. 

en-gb	For the remainder of the sector, the Commissioner will be responsible for encouraging and advising the private sector on their use of Welsh on a voluntary basis, and we want to see more voluntary Welsh language policies adopted by private sector companies. 
cy-gb	Ar gyfer gweddill y sector, y Comisiynydd fydd yn gyfrifol am annog a chynghori’r sector preifat o ran eu defnydd gwirfoddol o’r Gymraeg, ac rydym yn awyddus i weld rhagor o bolisïau iaith Gymraeg gwirfoddol yn cael eu mabwysiadu gan gwmnïau’r sector preifat. 

en-gb	As the Welsh Government, we will also ensure that we convey positive messages about the importance of using Welsh to the companies that we deal with. 
cy-gb	Byddwn ni, fel Llywodraeth Cymru, hefyd yn sicrhau ein bod yn cyfleu negeseuon positif ynghylch pwysigrwydd defnyddio’r Gymraeg i’r cwmnïau yr ydym yn ymdrin â nhw. 

en-gb	The Language-Economy work described under strategic area 3 will provide an opportunity to do so.
cy-gb	Bydd y gwaith Iaith-Economi a ddisgrifir o dan faes strategol 3 yn creu cyfle i ni wneud hynny. 

en-gb	The  third sector  is another crucial element in our strategy. 
cy-gb	Mae’r  trydydd sector  yn un o elfennau eraill hanfodol ein strategaeth. 

en-gb	The organisations forming the sector touch the lives of a great many people in Wales by, for instance, providing care and support, working with communities, and getting people involved in a wide range of events and activities. 
cy-gb	Mae’r sefydliadau sydd yn y sector hwn yn cyffwrdd â bywydau llawer iawn o bobl yng Nghymru, er enghraifft, drwy gynnig gofal a chefnogaeth, drwy weithio gyda chymunedau, a thrwy ddenu pobl i gymryd rhan mewn digwyddiadau a gweithgareddau amrywiol iawn. 

en-gb	It is important, therefore, to ensure that the use of Welsh by third sector organisations is promoted and facilitated as much as possible. 
cy-gb	O’r herwydd mae’n bwysig sicrhau bod sefydliadau’r trydydd sector yn cael eu hannog a’u cynorthwyo cymaint â phosibl i ddefnyddio’r Gymraeg. 

en-gb	Again, the Commissioner will be responsible for encouraging and advising the third sector about using Welsh on a voluntary basis building on the work of Estyn Llaw (a scheme that provides practical support to voluntary and community groups to increase their use of Welsh). 
cy-gb	Eto i gyd, bydd y Comisiynydd yn gyfrifol am annog a chynghori’r trydydd sector i ddefnyddio’r Gymraeg ar lefel wirfoddol, gan ddatblygu gwaith Estyn Llaw (cynllun sy’n cynnig cymorth ymarferol i grwpiau cymunedol a grwpiau gwirfoddol er mwyn cynyddu eu defnydd o’r Gymraeg). 

en-gb	In addition, the Commissioner will be able to impose Welsh language standards on those organisations that fall within the scope of the Measure, for example organisations in receipt of £400,000 or more of public money per year. 
cy-gb	Bydd y Comisiynydd hefyd yn gallu gosod safonau yn ymwneud â’r Gymraeg ar y sefydliadau hynny sy’n rhan o gwmpas y Mesur, er enghraifft sefydliadau sy’n derbyn £400,000 neu fwy o arian cyhoeddus bob blwyddyn. 

en-gb	As the Welsh Government, we will ensure that we convey positive messages about the importance of using Welsh to the third sector organisations that we deal with, including the Wales Council for Voluntary Action (WCVA), in line with the Compact between the Welsh Government and the third sector, which was launched in 2010. 
cy-gb	Yn unol â’r Compact rhwng Llywodraeth Cymru a’r trydydd sector, a lansiwyd yn 2010, byddwn ni, fel Llywodraeth Cymru, yn sicrhau ein bod yn cyfleu negeseuon positif i sefydliadau’r trydydd sector yr ydym yn ymdrin â nhw ynghylch pwysigrwydd defnyddio’r Gymraeg. Ymysg y sefydliadau hyn mae Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (CGGC). 

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	Public sector
cy-gb	Y sector cyhoeddus

en-gb	31.
cy-gb	31.

en-gb	Ensure, including through the making of appropriate Welsh language standards which will enable the Commissioner to impose duties, that public bodies providing, or funding, services for the public ensure that more of those services are provided in Welsh – and that they raise awareness of services available in Welsh and encourage Welsh speakers to use them.
cy-gb	Sicrhau, gan gynnwys trwy wneud safonau priodol ar gyfer y Gymraeg a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau, bod y cyrff cyhoeddus sy’n darparu neu’n ariannu gwasanaethau ar gyfer y cyhoedd yn cymryd camau i ddarparu rhagor o’r gwasanaethau hynny drwy gyfrwng y Gymraeg – a’u bod yn codi ymwybyddiaeth o’r gwasanaethau sydd ar gael yn Gymraeg ac yn annog siaradwyr Cymraeg i’w defnyddio.

en-gb	32.
cy-gb	32.

en-gb	Publish and implement a strategic framework to strengthen the provision of Welsh-language services in the health and social care sectors.
cy-gb	Cyhoeddi a gweithredu fframwaith strategol er mwyn cryfhau’r ddarpariaeth o wasanaethau cyfrwng Cymraeg o fewn y sector iechyd a’r sector gofal cymdeithasol.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 43 
cy-gb	iaith byw 43 

en-gb	Private sector
cy-gb	Y sector preifat

en-gb	33.
cy-gb	33.

en-gb	Ask the Commissioner to promote the voluntary use of Welsh by the private sector – and encourage the uptake of those services by Welsh speakers.
cy-gb	Gofyn i’r Comisiynydd hybu defnydd gwirfoddol y sector preifat o’r Gymraeg – ac annog siaradwyr Cymraeg i fanteisio ar y gwasanaethau hynny.

en-gb	34.
cy-gb	34.

en-gb	Make standards, which will enable the Commissioner to impose duties on private sector companies which fall within the scope of the Welsh Language Measure, including telecommunications companies, bus and train operators, and utility companies – and to ensure that appropriate conditions with regard to the use of Welsh are included as grants and contracts are awarded to private sector companies by public bodies.
cy-gb	Gwneud safonau a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar gwmnïau’r sector preifat sy’n rhan o gwmpas Mesur y Gymraeg, gan gynnwys cwmnïau telathrebu, gweithredwyr bysiau a threnau, a chwmnïau cyfleustodau – a sicrhau bod amodau priodol o ran y defnydd o’r Gymraeg yn cael eu cynnwys wrth i grantiau a chontractau gael eu dyfarnu i gwmnïau’r sector preifat gan gyrff cyhoeddus.

en-gb	Third sector
cy-gb	Y trydydd sector

en-gb	35.
cy-gb	35.

en-gb	Ask the Commissioner to promote the voluntary use of Welsh by the third sector – and encourage the uptake of those services by Welsh speakers.
cy-gb	Gofyn i’r Comisiynydd hybu defnydd gwirfoddol y trydydd sector o’r Gymraeg – ac annog siaradwyr Cymraeg i fanteisio ar y gwasanaethau hynny.

en-gb	36.
cy-gb	36.

en-gb	44 A living language: 
cy-gb	44 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Make standards, which will enable the Commissioner to impose duties on third sector organisations which fall within the scope of the Welsh Language Measure, including the WCVA – and to ensure that appropriate conditions with regard to the use of Welsh are included as grants, and contracts are awarded to third sector organisations by public bodies.
cy-gb	Gwneud safonau a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar gyrff y trydydd sector sy’n rhan o gwmpas Mesur y Gymraeg, gan gynnwys Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru – ac i sicrhau bod amodau priodol o ran y defnydd o’r Gymraeg yn cael eu cynnwys wrth i grantiau a chontractau gael eu dyfarnu i gyrff y trydydd sector gan gyrff cyhoeddus.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To strengthen the infrastructure for the language.
cy-gb	Cryfhau’r seilwaith ar gyfer yr iaith.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More tools and resources in place to facilitate the use of Welsh, including in the digital environment.
cy-gb	Bod mwy o adnoddau ac arfau ar gael i hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg, gan gynnwys o fewn yr amgylchedd digidol.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Number of Welsh-language books, e-books and magazines sold (non-education).
cy-gb	Nifer y llyfrau Cymraeg, e-lyfrau a chylchgronau (heb gynnwys addysg) a werthir.

en-gb	Readership for Golwg 360 .
cy-gb	Y nifer sy’n darllen Golwg 360 .

en-gb	Distribution figures for papurau bro.
cy-gb	Ffigyrau dosbarthu ar gyfer y papurau bro.

en-gb	Viewing and listening figures for S4C and Radio Cymru.
cy-gb	Ffigyrau gwylio a gwrando ar gyfer S4C a Radio Cymru.

en-gb	Prevalence of popularly used websites that have developed Welsh-language interfaces.
cy-gb	Pa mor gyffredin yw gwefannau poblogaidd sydd wedi datblygu rhyngwynebau Cymraeg.

en-gb	Prevalence of banks, mobile phone companies and others providing Welsh-language interfaces.
cy-gb	Pa mor gyffredin yw banciau, cwmnïau ffonau symudol ac eraill sy’n darparu rhyngwynebau Cymraeg.

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	To strengthen the infrastructure for the language.
cy-gb	Cryfhau’r seilwaith ar gyfer yr iaith.

en-gb	Desired outcome
cy-gb	Y canlyniad a ddymunir

en-gb	More tools and resources in place to facilitate the use of Welsh, including in the digital environment.
cy-gb	Bod mwy o adnoddau ac arfau ar gael i hwyluso’r defnydd o’r Gymraeg, gan gynnwys o fewn yr amgylchedd digidol.

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Number of Welsh-language books, e-books and magazines sold (non-education).
cy-gb	Nifer y llyfrau Cymraeg, e-lyfrau a chylchgronau (heb gynnwys addysg) a werthir.

en-gb	Readership for Golwg 360 .
cy-gb	Y nifer sy’n darllen Golwg 360 .

en-gb	Distribution figures for papurau bro.
cy-gb	Ffigyrau dosbarthu ar gyfer y papurau bro.

en-gb	Viewing and listening figures for S4C and Radio Cymru.
cy-gb	Ffigyrau gwylio a gwrando ar gyfer S4C a Radio Cymru.

en-gb	Prevalence of popularly used websites that have developed Welsh-language interfaces.
cy-gb	Pa mor gyffredin yw gwefannau poblogaidd sydd wedi datblygu rhyngwynebau Cymraeg.

en-gb	Prevalence of banks, mobile phone companies and others providing Welsh-language interfaces.
cy-gb	Pa mor gyffredin yw banciau, cwmnïau ffonau symudol ac eraill sy’n darparu rhyngwynebau Cymraeg.

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure
cy-gb	Y seilwaith

en-gb	Strategic area 6: 
cy-gb	Maes strategol 6: 

en-gb	Infrastructure
cy-gb	Y seilwaith

en-gb	The Welsh Government believes that the language needs a strong infrastructure, reflecting its official status in Wales, while helping those who wish to use the language to do so.
cy-gb	Cred Llywodraeth Cymru fod angen seilwaith cryf ar yr iaith a fydd yn adlewyrchu ei statws swyddogol yng Nghymru ac a fydd hefyd yn helpu’r rheini sydd am ddefnyddio’r iaith.

en-gb	To strengthen the Welsh language infrastructure, research suggests focussing Welsh language marketing and promotional approaches on younger age groups, maximising the potential of technology such as the internet and new social media, and improving the accessibility to, and relevance of, available Welsh-language media and resources.
cy-gb	Er mwyn cryfhau seilwaith y Gymraeg, mae ymchwil yn awgrymu bod angen i ymgyrchoedd marchnata a hybu mewn perthynas â’r Gymraeg dargedu grwpiau iau, bod angen manteisio i’r eithaf ar botensial technoleg fel y we a’r cyfryngau cymdeithasol newydd, a bod angen ei gwneud hi’n haws i fanteisio ar y cyfryngau a’r adnoddau Cymraeg sydd ar gael, a’u gwneud yn fwy perthnasol.

en-gb	The media, in all forms, plays an important part in supporting the infrastructure of the language. 
cy-gb	Mae gan yr holl wahanol ffurfiau ar y cyfryngau ran bwysig i’w chwarae wrth gefnogi’r defnydd o’r Gymraeg. 

en-gb	Access to high-quality Welsh-language books, radio, television and online content is vital in ensuring that the language thrives. 
cy-gb	Mae’r gallu i fanteisio ar lyfrau, radio a theledu Cymraeg o safon uchel yn ogystal â deunydd ar-lein yn hanfodol er mwyn sicrhau bod yr iaith yn ffynnu. 

en-gb	Throughout the twentieth century, the broadcast media played an important role in the development and preservation of the Welsh language through both radio and television. 
cy-gb	Drwy gydol yr ugeinfed ganrif, gwelsom fod y cyfryngau darlledu wedi chwarae rôl bwysig, drwy gyfrwng y radio a’r teledu, yn datblygu ac yn diogelu’r Gymraeg. 

en-gb	In the twenty-first century, the existence of Welsh-language digital media content and applications not only allows the Welsh language to flourish, but it also enables Welsh speakers to participate fully as digital citizens and demonstrates to all that the Welsh language is a creative, powerful, adaptive and modern medium.
cy-gb	Yn yr unfed ganrif ar hugain, mae’r ffaith bod modd defnyddio’r cyfryngau digidol a’r apps Cymraeg nid yn unig yn caniatáu i’r iaith ffynnu ond hefyd yn galluogi siaradwyr Cymraeg i gymryd rhan yn llawn yn yr oes ddigidol hon. Maent hefyd yn dangos i bawb fod y Gymraeg yn gyfrwng modern, creadigol, grymus, sy’n gallu addasu.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 45 
cy-gb	iaith byw 45 

en-gb	Digital content and applications
cy-gb	Cynnwys a meddalwedd ddigidol

en-gb	Our ambition and our expectation should be that Welsh speakers should be able to conduct their lives electronically through the medium of Welsh, should they so desire, including for cultural, informational, entertainment, leisure, retail, transactional, community, family history or social networking purposes.
cy-gb	Dylai sicrhau bod modd i siaradwyr Cymraeg ddefnyddio cyfryngau electronig drwy gyfrwng y Gymraeg, os ydynt yn dymuno gwneud hynny, fod yn uchelgais gennym; ni ddylem ddisgwyl llai na hynny. Dylai hynny fod yn bosibl at ddibenion diwylliannol, dod o hyd i wybodaeth, adloniant, hamdden, siopa, cynnal trafodion, neu at ddibenion cymunedol, hanes teulu neu rwydweithio cymdeithasol.

en-gb	A wider range of Welsh-language digital services is being developed, building on past achievements such as the productive partnership between the Welsh Language Board, Microsoft and other organisations; 
cy-gb	Mae dewis ehangach o wasanaethau digidol Cymraeg eu hiaith wrthi’n cael ei ddatblygu, gan fanteisio ar lwyddiannau blaenorol fel y bartneriaeth gynhyrchiol rhwng Bwrdd yr Iaith Gymraeg, Microsoft a sefydliadau eraill; 

en-gb	the work of Canolfan Bedwyr to develop a number of services and software packages; 
cy-gb	gwaith Canolfan Bedwyr i ddatblygu sawl gwasanaeth a phecyn meddalwedd; 

en-gb	and the work undertaken by an enthusiastic community of volunteers to develop a number of software packages and online services such as the translation of Facebook into Welsh. 
cy-gb	a’r gwaith a wneir gan gymuned o wirfoddolwyr brwd i ddatblygu nifer o becynnau meddalwedd a gwasanaethau ar-lein fel cyfieithu Facebook i’r Gymraeg. 

en-gb	In addition, a wide variety of open source software ‘localisation’ initiatives have been developed, including initiatives sponsored through Welsh Government-supported projects such as Communities@One and its successor programme, Communities 2.0, and private sector-led initiatives such as Welsh-medium cash machines and call centres.
cy-gb	Yn ogystal â hyn, mae amryfal fentrau ‘lleoli’ sy’n defnyddio meddalwedd ffynhonnell agored wedi’u datblygu, sy’n cynnwys mentrau a noddir gan brosiectau a ariennir gan Lywodraeth Cymru fel Cymunedau@Ei Gilydd a’i olynydd, Cymunedau 2.0, a mentrau a arweinir gan y sector preifat fel peiriannau arian parod cyfrwng Cymraeg a chanolfannau galwadau.

en-gb	The pace of change is significant and striking. 
cy-gb	Mae pethau’n newid yn syfrdanol o gyflym. 

en-gb	In December 2011 alone, the first Welsh-language e-books became available on the Kindle, the Welsh-language magazine Golwg became available via an iPad app, and the Welsh Language Board consulted on Welsh language terminology for use on Twitter. 
cy-gb	Fis Rhagfyr 2011, cafodd yr e-lyfrau Cymraeg cyntaf eu lansio ar gyfer Kindle; cafodd app ei lansio ar yr iPad ar gyfer cylchgrawn Golwg ; a bu Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn ymgynghori ar y derminoleg Gymraeg i’w defnyddio ar Twitter – hyn oll mewn mis. 

en-gb	It is likely that consumer demand and user initiatives will drive some of these developments. 
cy-gb	Mae’n si ˆwr y bydd rhywfaint o’r datblygiadau hyn yn cael eu hysgogi gan y galw ymhlith defnyddwyr a mentrau ar gyfer defnyddwyr. 

en-gb	However, development is likely to be uneven and there is an important leadership role for Welsh Government. 
cy-gb	Serch hynny, mae’n debyg y bydd anghysondeb yn y datblygiadau hyn felly mae gan Lywodraeth Cymru rôl bwysig i’w chwarae drwy arwain ar hyn. 

en-gb	This role is likely to take the following forms:
cy-gb	Bydd sawl agwedd ar y rôl hon:

en-gb	encouraging major private sector service providers, including banks, retailers, mobile phone companies, software and hardware developers, and others to develop online services, applications and interfaces through the medium of Welsh
cy-gb	annog darparwyr gwasanaeth amlwg o fewn y sector preifat, gan gynnwys banciau, siopau, cwmnïau ffonau symudol, datblygwyr meddalwedd a chaledwedd, ac eraill i ddatblygu meddalwedd, rhyngwynebau a gwasanaethau ar-lein cyfrwng Cymraeg

en-gb	facilitating the development of Welsh interfaces for commonly used social networking media, including open source software
cy-gb	ei gwneud hi’n haws i ddatblygu rhyngwynebau Cymraeg ar gyfer cyfryngau rhwydweithio cymdeithasol cyffredin, gan gynnwys meddalwedd ffynhonnell agored

en-gb	46 A living language: 
cy-gb	46 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	providing, possibly on a matched basis, seedcorn funding for initiatives such as these on an incremental basis over time
cy-gb	darparu, ar sail gyfatebol o bosibl, gyllid sbarduno ar gyfer mentrau fel y rhain ar sail gynyddol dros amser

en-gb	developing a consensus around priority areas where technological investment is required
cy-gb	datblygu consensws ynghylch meysydd blaenoriaeth lle y mae angen buddsoddiad technolegol

en-gb	ensuring that the public sector is developing best practice in this field
cy-gb	sicrhau bod y sector cyhoeddus yn datblygu arferion gorau yn y maes hwn

en-gb	promoting best practice examples from the private, public and third sectors.
cy-gb	hybu enghreifftiau o arferion gorau o’r sector preifat, y sector cyhoeddus a’r trydydd sector.

en-gb	We will explore whether any future Welsh Government investment in Welsh-medium technology could be licensed on a Creative Commons basis.
cy-gb	Byddwn yn ystyried a fyddai modd trwyddedu unrhyw fuddsoddiad yn y dyfodol gan Lywodraeth Cymru mewn technoleg cyfrwng Cymraeg drwy drwydded ‘Creative Commons’.

en-gb	The Welsh Government supports the principle of top-level internet domain names for Wales in both English and Welsh.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi’r egwyddor o enwau parth lefel uchel yn y Gymraeg a’r Saesneg ar gyfer Cymru.

en-gb	Technology in education
cy-gb	Technoleg mewn addysg

en-gb	The development of infrastructure is central to the Welsh-medium Education Strategy published in 2010. 
cy-gb	Mae datblygu seilwaith yn agwedd ganolog ar y Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg a gyhoeddwyd yn 2010. 

en-gb	This new strategy for the Welsh language should be read alongside the existing Welsh-medium Education Strategy. 
cy-gb	Dylai’r strategaeth newydd hon ar gyfer yr iaith gael ei darllen ar y cyd â’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg sydd eisoes mewn grym. 

en-gb	Within the Welsh Government, we are moving swiftly to integrate the Welsh Language Unit and the Welsh in Education Unit to form a new Welsh Language Division. 
cy-gb	Mae’r broses o uno Uned y Gymraeg ac Uned y Gymraeg mewn Addysg ar gyfer ffurfio Is-adran y Gymraeg newydd yn mynd rhagddi ar hyn o bryd. 

en-gb	Alongside this, we need to explore whether Welsh-medium software and interface packs could be installed on all workstations in schools, colleges and universities across Wales, with a proactive language choice. 
cy-gb	Yn ogystal â hyn, mae angen ystyried a fyddai modd gosod meddalwedd cyfrwng Cymraeg a rhyngwynebau Cymraeg ar bob gorsaf waith mewn ysgolion, colegau a phrifysgolion ledled Cymru, a fyddai’n cynnig dewis iaith. 

en-gb	Similarly, we will consider the use of Welsh with regard to the Virtual Learning Environments (VLEs) used in schools, colleges and universities, building on the work of the National Grid for Learning (NGfL) Cymru under contract for the Welsh Government. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn ystyried y defnydd o’r Gymraeg mewn perthynas â’r Rhith-Amgylcheddau Dysgu a ddefnyddir mewn ysgolion, colegau a phrifysgolion. Bydd hyn yn datblygu’r gwaith sydd eisoes wedi’i wneud gan y Grid Cenedlaethol ar gyfer Dysgu (GCaD) Cymru o dan gontract ar gyfer Llywodraeth Cymru. 

en-gb	We will also continue our discussions with Apple about the development of an iTunes U site for Wales, including the need for a Welsh version of the platform.
cy-gb	Byddwn hefyd yn parhau â’n trafodaethau ag Apple ynghylch datblygu safle iTunes U ar gyfer Cymru. Rydym hefyd yn trafod yr angen am fersiwn Gymraeg o’r platfform.

en-gb	Public service broadcasting
cy-gb	Darlledu gwasanaeth cyhoeddus

en-gb	Public service broadcasters in Wales, including BBC Cymru Wales, S4C and ITV Wales, latterly as a programme producer, have played an important role in ensuring that the Welsh language continues to thrive. 
cy-gb	Mae darlledwyr gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru, gan gynnwys BBC Cymru Wales, S4C ac ITV Wales, yn ddiweddar fel cynhyrchydd rhaglenni, wedi chwarae rhan bwysig yn y gwaith o sicrhau bod y Gymraeg yn parhau i ffynnu. 

en-gb	Although broadcasting is not a devolved matter, the Welsh Government is committed to doing all it can to ensure that Welsh-language broadcasting continues to develop and improve, especially in the light of recent discussions about the future and editorial independence of S4C. 
cy-gb	Er nad yw darlledu yn fater sydd wedi’i ddatganoli, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i wneud ei gorau i sicrhau bod darlledu yn y Gymraeg yn parhau i ddatblygu a gwella, yn enwedig yn sgil trafodaethau diweddar ynghylch dyfodol ac annibyniaeth olygyddol S4C. 

en-gb	Additionally, in 2009 the Welsh Government became a significant funder, via the Welsh Books Council, of an online news service through the medium of Welsh, Golwg 360 . 
cy-gb	Yn ogystal, yn 2009 daeth Llywodraeth Cymru yn un o brif noddwyr gwasanaeth newyddion ar-lein cyfrwng Cymraeg, sef Golwg 360 , drwy Gyngor Llyfrau Cymru. 

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 47 
cy-gb	iaith byw 47 

en-gb	The Welsh Government has also provided funding to enable the National Library of Wales to acquire and develop public access to the ITV Wales television archive through the National Screen and Sound Archive of Wales. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi darparu cyllid er mwyn galluogi Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gaffael a datblygu mynediad i’r cyhoedd i archif teledu ITV Wales drwy Archif Genedlaethol Sgrîn a Sain Cymru. 

en-gb	The ITV Wales archive spans over 50 years of programme making in the Welsh language.
cy-gb	Mae archif ITV Wales yn cwmpasu gwerth dros 50 o flynyddoedd o raglenni cyfrwng Cymraeg. 

en-gb	The range and standard of Welsh-language programming on S4C and BBC Radio Cymru helps to maintain Welsh as a modern language and as part of everyday life in Wales. 
cy-gb	Mae amrywiaeth a safon rhaglenni Cymraeg ar S4C a BBC Radio Cymru yn helpu i sicrhau bod y Gymraeg yn parhau’n iaith fodern ac yn rhan o fywyd bob dydd yng Nghymru. 

en-gb	The broadcasters also help to increase awareness of the language among those who can, and cannot, speak Welsh. 
cy-gb	Mae’r darlledwyr hefyd yn helpu i greu mwy o ymwybyddiaeth ynghylch yr iaith ymhlith y bobl hynny sy’n gallu siarad Cymraeg a’r bobl hynny na allant ei siarad. 

en-gb	S4C’s services for children, including Cyw and Stwnsh, are recognised as making an important contribution to the task of normalising the language for children of all ages. 
cy-gb	Mae gwasanaethau S4C ar gyfer plant, gan gynnwys Cyw a Stwnsh, yn cael eu cydnabod fel gwasanaethau sy’n gwneud cyfraniad pwysig o ran normaleiddio’r iaith i blant o bob oedran. 

en-gb	Both the BBC and S4C have performed an important role in helping people from all backgrounds learn the Welsh language, with a range of broadcast and online resources.
cy-gb	Mae’r BBC ac S4C wedi cyflawni rôl bwysig wrth helpu pobl o bob cefndir ddysgu’r Gymraeg, drwy wahanol adnoddau darlledu ac adnoddau ar-lein.

en-gb	Both S4C and BBC Cymru Wales already work in partnership with many organisations such as the Urdd, the National Eisteddfod and others working at community level to promote the Welsh language. 
cy-gb	Mae S4C a BBC Cymru Wales ill dau eisoes yn gweithio mewn partneriaeth â llawer o sefydliadau fel yr Urdd, yr Eisteddfod Genedlaethol ac eraill sy’n gweithio yn y gymuned i hybu’r Gymraeg. 

en-gb	For instance BBC Radio Cymru and the mentrau iaith hold a Battle of the Bands competition every year which has proved to be very popular among young people and has been an important vehicle for nurturing musical talent in Welsh. 
cy-gb	Er enghraifft, mae BBC Radio Cymru a’r mentrau iaith yn cynnal cystadleuaeth Brwydr y Bandiau bob blwyddyn sy’n boblogaidd iawn ymysg pobl ifanc ac sy’n gyfrwng pwysig i feithrin doniau cerddorol yn y Gymraeg. 

en-gb	We hope that they will continue to play this role in the future.
cy-gb	Rydym yn gobeithio y byddant yn parhau i gyflawni’r rôl hon yn y dyfodol.

en-gb	However, online service provision through the medium of Welsh has not been given the same priority as it has through the medium of English. 
cy-gb	Eto i gyd, nid yw gwasanaethau ar-lein cyfrwng Cymraeg wedi derbyn yr un flaenoriaeth â gwasanaethau cyfrwng Saesneg. 

en-gb	We hope that the new arrangements announced for the relationship between S4C and the BBC will lead to a strengthening of online provision through the medium of Welsh, to the same level as that provided through the medium of English.
cy-gb	Gobeithiwn y bydd y trefniadau newydd a gyhoeddwyd ar gyfer y berthynas rhwng S4C a’r BBC yn arwain at ddarpariaeth gynyddol o ddeunyddiau cyfrwng Cymraeg ar-lein, a fydd ar yr un lefel â’r hyn a ddarperir yn y Saesneg.

en-gb	48 A living language: 
cy-gb	48 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	We will also seek to ensure that Welsh-language service provision is effectively safeguarded and developed by regulatory bodies such as Ofcom.
cy-gb	Byddwn hefyd yn ceisio sicrhau bod y ddarpariaeth o wasanaethau Cymraeg yn cael ei diogelu a’i datblygu’n effeithiol gan gyrff rheoleiddio fel Ofcom.

en-gb	Reading
cy-gb	Darllen

en-gb	Research has shown a link between the extent to which children read Welsh and their grasp of the language. 
cy-gb	Mae ymchwil wedi dangos bod cysylltiad rhwng y graddau y mae plant yn darllen Cymraeg a’u gafael ar yr iaith. 

en-gb	Therefore, if we want to encourage more Welsh speakers to use the language and ensure that they are confident to do so, it will be important to help them become increasingly literate and familiar with written Welsh. 
cy-gb	Felly, os ydym am annog mwy o siaradwyr Cymraeg i ddefnyddio’r iaith a sicrhau eu bod yn hyderus i wneud hynny, bydd eu helpu i ddod yn fwy llythrennog a chyfarwydd â Chymraeg ysgrifenedig yn bwysig. 

en-gb	To meet this aim, it will be important to encourage Welsh speakers, including children and young people, to read a wide range of Welsh materials, including books, magazines, the papurau bro, websites and blogs.
cy-gb	Er mwyn gwireddu’r nod hwn, bydd annog siaradwyr Cymraeg, gan gynnwys plant a phobl ifanc yn arbennig, i ddarllen amrywiaeth eang o ddeunyddiau Cymraeg – boed yn llyfrau, yn gylchgronau, yn bapurau bro, yn wefannau ac yn flogiau – yn bwysig. 

en-gb	In doing so, it is essential that the Welsh language keeps up with current developments, such as by ensuring that a wide range of e-books are available across all contemporary devices.
cy-gb	Wrth wneud hynny mae’n hanfodol sicrhau nad yw’r Gymraeg ar ei hôl hi o ran y datblygiadau diweddaraf, er enghraifft, drwy sicrhau bod darpariaeth eang o e-lyfrau ar gael ar draws yr holl ddyfeisiau cyfredol.

en-gb	Through the Welsh Books Council, we want to maintain editorial support for publishing houses, continue to support authors and support the development of good quality graphics, photography and design, which is especially important with regard to non-fiction books for adults and young people.
cy-gb	Trwy Gyngor Llyfrau Cymru, rydym yn bwriadu cynnal y cymorth golygyddol sy’n cael ei roi i gwmnïau cyhoeddi a pharhau i roi cymorth i awduron i ddatblygu gwaith graffeg, ffotograffiaeth a dylunio o safon sy’n arbennig o bwysig mewn llyfrau ffeithiol i oedolion a phobl ifanc.

en-gb	We will expect the key commissioners of Welsh-language materials, including the Welsh Books Council and other organisations, to increase significantly the proportion of material that is published electronically.
cy-gb	Byddwn yn disgwyl i gomisiynwyr allweddol deunyddiau Cymraeg, sy’n cynnwys Cyngor Llyfrau Cymru a sefydliadau eraill, gynyddu’n sylweddol nifer y deunyddiau sy’n cael eu cyhoeddi’n electronig.

en-gb	Terminology
cy-gb	Terminoleg

en-gb	It is important to ensure that a standard source of terminology exists to facilitate the use of Welsh in all aspects of public life, such as in the field of technology, in law, in education and in a wide range of specialist fields. 
cy-gb	Mae’n bwysig sicrhau bod ffynhonnell safonol o derminoleg yn bodoli sy’n ei gwneud hi’n haws i ddefnyddio’r Gymraeg ymhob agwedd ar fywyd cyhoeddus, gan gynnwys maes technoleg, byd y gyfraith, y byd addysg ac amryw feysydd arbenigol. 

en-gb	Over several years, a great deal of standardisation work has been undertaken by a number of organisations, including Canolfan Bedwyr (which has established Wales’ National Portal for Terms), the Language and Literature Committee of the Board of Celtic Studies of the University of Wales, the Welsh Government Translation Service (which shares Welsh Government terminology online through TermCymru) and the Welsh Language Board (which publishes its terms online, in its National Database of Terms).
cy-gb	Dros gyfnod o flynyddoedd, cafodd llawer o waith safoni ei wneud gan nifer o sefydliadau gan gynnwys Canolfan Bedwyr (sydd wedi sefydlu Porth Termau Cenedlaethol Cymru), Pwyllgor Iaith a Llên Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru, Gwasanaeth Cyfieithu Llywodraeth Cymru (sy’n rhannu termau Llywodraeth Cymru ar-lein drwy TermCymru) a Bwrdd yr Iaith Gymraeg (sy’n cyhoeddi ei dermau ar-lein drwy ei Gronfa Genedlaethol o Dermau).

en-gb	The Commissioner will be responsible from April 2012 for coordinating developments with regard to Welsh language terminology and place names.
cy-gb	O fis Ebrill 2012 y Comisiynydd fydd yn gyfrifol am gydgysylltu datblygiadau ym maes terminoleg ac enwau lleoedd Cymraeg.

en-gb	The Welsh Government will ensure that the language can benefit from a standardised online Welsh language dictionary, based on the significant investment it has already committed to this project over time.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau y gall yr iaith elwa ar eiriadur Cymraeg safonol ar-lein, a fydd yn seiliedig ar y buddsoddiad sylweddol y mae eisoes wedi’i ymrwymo i’r prosiect hwn dros amser.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 49 
cy-gb	iaith byw 49 

en-gb	Translation and interpretation
cy-gb	Cyfieithu a chyfieithu ar y pryd

en-gb	The demand for professional translators and interpreters that work in Welsh and English must be met if we are to satisfy the need for bilingual documents and simultaneous translation at events and meetings. 
cy-gb	Rhaid bodloni’r galw am gyfieithwyr proffesiynol a chyfieithwyr ar y pryd proffesiynol sy’n gweithio yn y Gymraeg a’r Saesneg er mwyn diwallu’r angen am ddogfennau dwyieithog a chyfieithu ar y pryd mewn digwyddiadau a chyfarfodydd. 

en-gb	The industry has developed significantly in recent years and we recognise the need to continue this work, and to ensure that robust accreditation and regulation structures are in place to provide assurances with regard to quality.
cy-gb	Mae’r diwydiant wedi datblygu’n sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf ac rydym yn cydnabod bod angen parhau â’r gwaith hwn, gan wneud yn si ˆwr fod yna strwythurau achredu a rheoleiddio cadarn yn eu lle i sicrhau ansawdd.

en-gb	In addition, the training available for translators needs to be developed further including training in translating different styles, editing, proofreading, interpreting and bilingual drafting. 
cy-gb	Yn ogystal â hynny, mae angen datblygu ymhellach yr hyfforddiant sydd ar gael i gyfieithwyr, gan gynnwys hyfforddiant mewn arddulliau cyfieithu gwahanol, golygu, prawfddarllen, cyfieithu ar y pryd a drafftio’n ddwyieithog. 

en-gb	We must also ensure that the translation profession makes the most of the ICT tools that are available to it in order to ensure efficiency, consistency and value for money.
cy-gb	Rhaid i ni sicrhau hefyd fod y proffesiwn cyfieithu yn gwneud y defnydd gorau posibl o’r offer TGCh sydd ar gael er mwyn sicrhau effeithlonrwydd, cysondeb a gwerth am arian.

en-gb	There is potential for public organisations to cooperate in exploiting opportunities for improved efficiencies, and for making more effective use of scarce resources, in the provision of Welsh-/English-language translation and interpretation services. 
cy-gb	Mae potensial i gyrff cyhoeddus gydweithio er mwyn manteisio ar gyfleoedd i sicrhau gwell arbedion effeithlonrwydd, a gwneud defnydd mwy effeithiol o adnoddau prin, wrth ddarparu gwasanaethau cyfieithu a chyfieithu ar y pryd Cymraeg/Saesneg. 

en-gb	Work will soon be underway to consider proposals for greater collaborative action between local authorities and other public bodies in the delivery and procurement of these services.
cy-gb	Bydd gwaith yn mynd rhagddo maes o law i ystyried cynigion ar gyfer rhagor o gydweithredu rhwng awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill wrth ddarparu a chaffael y gwasanaethau hyn.

en-gb	This strategy has already mentioned the importance of translation with regard to community events under strategic area 3. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon eisoes wedi cyfeirio at bwysigrwydd cyfieithu i weithgareddau cymunedol o dan faes strategol 3. 

en-gb	Encouraging and supporting more Welsh speakers to use the language in these circumstances will be important.
cy-gb	Bydd annog a chefnogi mwy o siaradwyr Cymraeg i ddefnyddio’r iaith o dan yr amgylchiadau hyn yn bwysig.

en-gb	It is important that people feel confident to draft documents in Welsh or bilingually. 
cy-gb	Mae’n bwysig fod pobl yn teimlo’n ddigon hyderus i ddrafftio dogfennau yn y Gymraeg neu’n ddwyieithog. 

en-gb	As more and more organisations and individuals use the language, it will become increasingly important for public bodies to ensure that they have staff in place able to deal with documents submitted in Welsh, rather than having to translate them into English, for internal use only. 
cy-gb	Wrth i nifer cynyddol o sefydliadau ac unigolion ddefnyddio’r iaith bydd yn dod yn gynyddol bwysig i gyrff cyhoeddus sicrhau bod ganddynt staff a all ymdrin â dogfennau a gyflwynir yn y Gymraeg, yn hytrach na bod yn rhaid eu cyfieithu i’r Saesneg, i’w defnyddio’n fewnol yn unig. 

en-gb	The work under strategic area 4, to increase the use of Welsh in the workplace, will help develop this ability.
cy-gb	Bydd y gwaith o dan faes strategol 4, i gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gweithle, yn helpu i ddatblygu’r gallu hwn.

en-gb	Research and data
cy-gb	Ymchwil a data

en-gb	50 A living language: 
cy-gb	50 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 

en-gb	All of the policies and projects discussed in this document have been included with a specific desired outcome: 
cy-gb	Mae’r holl bolisïau a’r prosiectau a drafodir yn y strategaeth hon wedi’u cynnwys gyda’r nod o sicrhau canlyniad dymunol penodol: 

en-gb	to increase the use of Welsh. 
cy-gb	cynyddu’r defnydd a wneir o’r Gymraeg. 

en-gb	Therefore, in order to test the effectiveness of this work, we need baseline data on language use, and regular data collection to allow us to monitor progress against the desired outcome. 
cy-gb	Gan hynny, er mwyn profi pa mor effeithiol yw’r gwaith hwn, mae angen data sylfaenol ynghylch defnydd iaith a phroses o gasglu data yn rheolaidd er mwyn ein galluogi ni i fonitro cynnydd yn unol â’r canlyniad a ddymunir. 

en-gb	This strategy has already discussed the importance of this, along with the intention to develop an evaluation framework for the strategy. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon eisoes wedi trafod pwysigrwydd hyn a’n bwriad i ddatblygu fframwaith gwerthuso ar gyfer y strategaeth. 

en-gb	We will also determine the need to consider the Welsh language as we develop our own research and data projects across all of our policy areas – and as we work with other bodies, such as the Office for National Statistics.
cy-gb	Byddwn hefyd yn pennu yr angen i ystyried y Gymraeg wrth i ni ddatblygu ein prosiectau ymchwil a’n prosiectau data ein hunain ar draws ein holl feysydd polisi – ac wrth i ni gydweithio â chyrff eraill, fel y Swyddfa Ystadegau Gwladol.

en-gb	The Commissioner will also have an important role in the field of research and data. 
cy-gb	Bydd gan y Comisiynydd hefyd rôl allweddol ym maes ymchwil a data. 

en-gb	The Welsh Language Measure places a duty on the Commissioner to produce a five-yearly report on the position of the language. 
cy-gb	Mae Mesur y Gymraeg yn gosod dyletswydd ar y Comisiynydd i lunio adroddiad bob pum mlynedd ar sefyllfa’r iaith. 

en-gb	With this in mind the Commissioner will have the necessary powers to undertake research and collect and analyse data.
cy-gb	At y diben hwn, bydd gan y Comisiynydd y pwerau angenrheidiol i wneud gwaith ymchwil ac i gasglu a dadansoddi data.

en-gb	Language planning
cy-gb	Cynllunio ieithyddol

en-gb	Many people across various sectors have important roles to play to deliver the aims of this strategy – including civil servants in the Welsh Government, the Commissioner’s staff, officials in other public sector organisations, and staff working in third sector organisations working to promote the language in communities across Wales. 
cy-gb	Mae gan lawer o bobl ar draws sectorau amrywiol rolau pwysig er mwyn cyflawni nodau’r strategaeth hon – gan gynnwys gweision sifil yn Llywodraeth Cymru, staff y Comisiynydd, swyddogion o fewn sefydliadau eraill y sector cyhoeddus, a staff sy’n gweithio i gyrff yn y trydydd sector sy’n ceisio hybu’r Gymraeg mewn cymunedau ar draws Cymru. 

en-gb	We need to ensure that those working in the field of language planning become increasingly skilled in that discipline.
cy-gb	Mae angen sicrhau bod y rheini sydd yn ymwneud â chynllunio ieithyddol yn parhau i ddatblygu eu sgiliau yn y maes hwn.

en-gb	In doing so, we need to maintain the links between Wales and other countries and regions working to promote minority languages so that we can learn from their experiences. 
cy-gb	Wrth wneud hyn mae angen i ni gynnal y cysylltiadau rhwng Cymru a gwledydd a rhanbarthau eraill sy’n ceisio hybu ieithoedd lleiafrifol fel y gallwn elwa ar eu profiadau. 

en-gb	These networks include the European Network for the Promotion of Linguistic Diversity and the British–Irish Council. 
cy-gb	Mae’r rhwydweithiau hyn yn cynnwys y Rhwydwaith Ewropeaidd i Hyrwyddo Amrywiaeth Ieithyddol a’r Cyngor Prydeinig–Gwyddelig. 

en-gb	We will also continue our unique relationship with Patagonia.
cy-gb	Byddwn hefyd yn cynnal ein perthynas unigryw â Phatagonia.

en-gb	Promoting the value of Welsh
cy-gb	Hybu gwerth y Gymraeg

en-gb	A critical element in the delivery of our strategy will be to raise awareness of the value of the Welsh language. 
cy-gb	Elfen a fydd yn hanfodol wrth roi’n strategaeth ar waith fydd codi ymwybyddiaeth o werth y Gymraeg. 

en-gb	For many of the organisations delivering the projects and initiatives described in this document this is an intrinsic part of their work. 
cy-gb	I lawer o’r sefydliadau a fydd yn rhan o’r prosiectau a’r mentrau a ddisgrifir yn y strategaeth hon, mae hyn yn rhan annatod o’u gwaith. 

en-gb	But marketing and advertising activities also play an important part in promoting the value of Welsh and encouraging its use.
cy-gb	Serch hynny, mae gan weithgareddau marchnata a hysbysebu rôl bwysig hefyd wrth hybu gwerth y Gymraeg ac annog y defnydd ohoni.

en-gb	Young people are a key target group in relation to promoting the value of the Welsh language. 
cy-gb	Mae pobl ifanc yn gr ˆwp targed allweddol mewn perthynas â hybu gwerth y Gymraeg. 

en-gb	Elsewhere in this document we refer to the need to better understand young people’s choices with regard to language use. 
cy-gb	Mewn mannau eraill yn y ddogfen hon cyfeiriwn at yr angen i ddeall yn well y dewisiadau y mae pobl ifanc yn eu gwneud wrth benderfynu pa iaith i’w defnyddio. 

en-gb	This needs to be coupled with better promotion of the benefits of the Welsh language as a skill in future employment.
cy-gb	Mae angen i hyn ddigwydd ochr yn ochr â gwella’r gwaith o hybu manteision y Gymraeg fel sgìl wrth ddod o hyd i waith yn y dyfodol.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 51 
cy-gb	iaith byw 51 

en-gb	Any work to market the value of Welsh will need to be based on evidence.
cy-gb	Bydd rhaid i unrhyw waith o farchnata gwerth y Gymraeg fod yn seiliedig ar dystiolaeth.

en-gb	Action points
cy-gb	Pwyntiau gweithredu

en-gb	We will:
cy-gb	Byddwn yn:

en-gb	Digital content and applications
cy-gb	Cynnwys a meddalwedd ddigidol

en-gb	37.
cy-gb	37.

en-gb	Keep up to date a Strategy and Action Plan for ICT and the Welsh language, to include a focus on the increasingly important role of social media.
cy-gb	Parhau i ddiweddaru Strategaeth a Chynllun Gweithredu ar gyfer TGCh a’r Gymraeg, a fydd yn cynnwys pwyslais ar rôl gynyddol bwysig y cyfryngau cymdeithasol.

en-gb	38.
cy-gb	38.

en-gb	Make standards, which will enable the Commissioner to impose duties on organisations with regard to the Welsh language and ICT.
cy-gb	Llunio safonau a fydd yn galluogi’r Comisiynydd i osod dyletswyddau ar sefydliadau mewn perthynas â’r Gymraeg a TGCh.

en-gb	39.
cy-gb	39.

en-gb	Promote the use of Welsh-language versions of software products in schools, colleges and universities.
cy-gb	Hybu’r defnydd o fersiynau Cymraeg o gynnyrch meddalwedd mewn ysgolion, colegau a phrifysgolion.

en-gb	40.
cy-gb	40.

en-gb	Establish a committee on the Welsh language, ICT and new media, and establish a funding mechanism for Welsh-language, ICT and new media developments, on an incremental basis against agreed priorities.
cy-gb	Sefydlu pwyllgor ar y Gymraeg, TGCh a’r cyfryngau newydd, a sefydlu trefniant ariannu ar gyfer datblygiadau cyfrwng Cymraeg ym maes TGCh a’r cyfryngau newydd, ar sail gynyddol yn unol â blaenoriaethau cymeradwy.

en-gb	41.
cy-gb	41.

en-gb	Require a growing proportion of online-only commissioning by the Welsh Books Council and the WJEC.
cy-gb	Ei gwneud yn ofynnol i Gyngor Llyfrau Cymru a CBAC gomisiynu nifer cynyddol o ddarnau fel cyhoeddiadau ar-lein yn unig.

en-gb	Public service broadcasting
cy-gb	Darlledu gwasanaeth cyhoeddus

en-gb	42.
cy-gb	42.

en-gb	Support S4C and BBC Radio Cymru and continue to make the case with the UK Government and the BBC with regard to the need to protect and develop the range of services offered by each, including online services.
cy-gb	Cefnogi S4C a BBC Radio Cymru a pharhau i bwysleisio i Lywodraeth y DU a’r BBC bwysigrwydd diogelu a datblygu’r holl wasanaethau amrywiol sy’n cael eu cynnig ganddynt, gan gynnwys eu gwasanaethau ar-lein.

en-gb	43.
cy-gb	43.

en-gb	Investigate with others the possibility of increasing the provision of Welsh-language programming on commercial radio stations operating in Wales.
cy-gb	Ymchwilio ar y cyd ag eraill bosibilrwydd cynyddu’r ddarpariaeth o raglenni Cymraeg ar orsafoedd radio masnachol sy’n gweithredu yng Nghymru.

en-gb	Reading
cy-gb	Darllen

en-gb	44.
cy-gb	44.

en-gb	Continue to support the work of the Welsh Books Council and the papurau bro – and to support work to explore and exploit e-publishing and new ways of accessing written material.
cy-gb	Parhau i gefnogi gwaith Cyngor Llyfrau Cymru a’r papurau bro a chefnogi’r gwaith o ymchwilio i e-gyhoeddi a dulliau newydd o dderbyn deunyddiau ysgrifenedig a manteisio arnynt.

en-gb	45.
cy-gb	45.

en-gb	Continue, through the Welsh Books Council, to provide financial support to Golwg 360 until March 2014, and to review the effectiveness of the service during that period.
cy-gb	Parhau i ddarparu cymorth ariannol i Golwg 360 hyd fis Mawrth 2014, drwy Gyngor Llyfrau Cymru, ac adolygu effeithiolrwydd y gwasanaeth yn ystod y cyfnod hwnnw.

en-gb	52A living language: 
cy-gb	52 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living
cy-gb	iaith byw 

en-gb	Translation
cy-gb	Cyfieithu

en-gb	46.
cy-gb	46.

en-gb	Ask the Commissioner to support and develop the translation industry.
cy-gb	Gofyn i’r Comisiynydd gefnogi a datblygu’r diwydiant cyfieithu.

en-gb	Terminology
cy-gb	Terminoleg

en-gb	47.
cy-gb	47.

en-gb	Ask the Commissioner to coordinate the standardisation of Welsh language terminology and place names.
cy-gb	Gofyn i’r Comisiynydd gydgysylltu’r gwaith o safoni terminoleg ac enwau lleoedd Cymraeg.

en-gb	Research and data
cy-gb	Ymchwil a data

en-gb	48.
cy-gb	48.

en-gb	Ask the Commissioner to conduct research and prepare a five-yearly report on the position of the language, in accordance with the Welsh Language Measure.
cy-gb	Gofyn i’r Comisiynydd gynnal gwaith ymchwil a pharatoi adroddiad bob pum mlynedd ar sefyllfa’r iaith, yn unol â Mesur y Gymraeg.

en-gb	49.
cy-gb	49.

en-gb	Look for opportunities to collaborate with the Commissioner, as necessary, on research and data projects.
cy-gb	Chwilio am gyfleoedd i gydweithio â’r Comisiynydd, yn ôl yr angen, ar brosiectau ymchwil a data.

en-gb	50.
cy-gb	50.

en-gb	Mainstream the Welsh language into our research and collection of data across all Welsh Government policy areas, including Careers Wales.
cy-gb	Prif ffrydio’r Gymraeg yn ein hymchwil a’n gwaith o gasglu data ar draws holl feysydd polisi Llywodraeth Cymru, gan gynnwys Gyrfa Cymru.

en-gb	Language planning
cy-gb	Cynllunio ieithyddol

en-gb	51.
cy-gb	51.

en-gb	Support the work of nurturing and developing the language-planning profession.
cy-gb	Cefnogi’r gwaith o feithrin a datblygu’r proffesiwn cynllunio ieithyddol.

en-gb	Promoting the value of Welsh
cy-gb	Hybu gwerth y Gymraeg

en-gb	52.
cy-gb	52.

en-gb	Develop a coordinated marketing strategy for the language, including for marketing linked to projects and activities in support of the language – and to do this in partnership with others, including organisations established to promote the use of Welsh.
cy-gb	Datblygu strategaeth farchnata gydgysylltiedig ar gyfer yr iaith, gan gynnwys marchnata sydd ynghlwm wrth brosiectau a gweithgareddau sy’n cefnogi’r iaith – a gwneud hyn mewn partneriaeth ag eraill, gan gynnwys sefydliadau a grëwyd i hybu’r defnydd o’r Gymraeg.

en-gb	A living language: 
cy-gb	Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 53 
cy-gb	iaith byw 53 

en-gb	54 A living language: 
cy-gb	54 Iaith fyw: 

en-gb	a language for living 
cy-gb	iaith byw 