en-us	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-us	Foreword by the Minister for Rural Affairs and North Wales, and Trefnydd
cy-gb	Rhagair gan y Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a’r Trefnydd

en-us	Introduction
cy-gb	Cyflwyniad

en-us	Disease picture
cy-gb	Darlun o’r clefyd

en-us	Our TB Policy
cy-gb	Ein Polisi TB

en-us	A refreshed approach to TB eradication
cy-gb	Dull o’r newydd ar gyfer dileu TB

en-us	Programme Governance
cy-gb	Y Rhaglen Lywodraethu

en-us	TB Eradication Programme Board
cy-gb	Bwrdd y Rhaglen Dileu TB

en-us	Technical Advisory Group
cy-gb	Grŵp Cynghori Technegol

en-us	Stakeholder involvement and partnership working
cy-gb	Cyfraniad rhanddeiliaid a gweithio mewn partneriaeth

en-us	Delivery
cy-gb	Cyflawni

en-us	Regionalisation and targets
cy-gb	Dull rhanbarthol a thargedau

en-us	TB Hotspot Clusters
cy-gb	Clystyrau â Phroblem TB

en-us	Intermediate TB Area North
cy-gb	Ardal TB Ganolradd y Gogledd

en-us	Low TB Area, including Anglesey
cy-gb	Ardal TB Isel, yn cynnwys Ynys Môn

en-us	Pembrokeshire
cy-gb	Sir Benfro

en-us	Approved Finishing Units
cy-gb	Unedau Pesgi Cymeradwy

en-us	Payment for TB affected cattle
cy-gb	Taliad am wartheg sy’n dioddef o TB

en-us	Informed Purchasing
cy-gb	Prynu Gwybodus

en-us	TB Testing
cy-gb	Profion TB

en-us	Cattle vaccination
cy-gb	Brechu gwartheg

en-us	Badger vaccination
cy-gb	Brechu moch ddaear

en-us	Legislative changes
cy-gb	Newidiadau deddfwriaethol

en-us	Monitoring and Reviewing our Programme
cy-gb	Monitro ac adolygu ein Rhaglen

en-us	Summary
cy-gb	Crynodeb

en-us	Annex 1 – Wales Regionalisation map
cy-gb	Atodiad 1 – Map o Ranbarthau Cymru

en-us	Wales TB Eradication Programme Delivery Plan
cy-gb	Cynllun Cyflawni Rhaglen Dileu TB Cymru

en-us	March 2023
cy-gb	Mawrth 2023

en-us	The Welsh Government last fully refreshed its approach to TB Eradication in 2017 with the publication of a long-term overarching Programme document and Delivery Plan highlighting specific measures to be taken forward.
cy-gb	Y tro diwethaf i Lywodraeth Cymru ddiweddaru ei dull o Ddileu TB yn llwyr oedd 2017 pan gyhoeddwyd Rhaglen gyffredinol hirdymor a Chynllun Cyflawni lle tynnwyd sylw at fesurau penodol y dylid mynd i’r afael â nhw.

en-us	The Delivery Plan introduced, amongst other things, a new regionalised approach to TB eradication in Wales and a number of measures to tackle bovine TB proactively and intensively in persistent breakdowns.
cy-gb	Ymhlith pethau eraill, cyflwynodd y Cynllun Cyflawni ddull rhanbarthol o ddileu TB yng Nghymru ynghyd â nifer o fesurau i ymdrin â TB buchol mewn modd rhagweithiol a dwys yn ystod achosion parhaus o TB.

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2017-11/wales-bovine-tb-eradication-programme.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/publications/2017-11/rhaglen-dileu-tb-gwartheg-cymru.pdf

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2017-11/wales-bovine-tb-eradication-programme-delivery-plan.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/publications/2017-11/rhaglen-dileu-tb-gwartheg-cymru-cynllun-cyflenwi.pdf

en-us	In 2017 it was my hope Government, vets, farmers and farming organisations would work together to drive forward our Programme and there are many examples of how this co-production approach has led to successful outcomes.
cy-gb	Yn 2017, fy ngobaith oedd y byddai’r Llywodraeth, milfeddygon, ffermwyr a sefydliadau ffermio yn gweithio gyda’i gilydd i fwrw ymlaen â’n Rhaglen, a cheir nifer o enghreifftiau o’r modd mae’r dull cyd-gynhyrchu hwn wedi esgor ar ganlyniadau llwyddiannus.

en-us	Much progress has been made against each element of the Delivery Plan and can be seen in detail on the Welsh Government’s website.
cy-gb	Gwnaed llawer o gynnydd yn erbyn pob elfen o’r Cynllun Cyflawni a gellir gweld hyn yn fanwl ar wefan Llywodraeth Cymru.

en-us	Looking at long term progress since the start of the TB Eradication Programme in 2008, we have seen considerable decreases in key disease indicators, with marked reductions in incidence across many of the TB Areas.
cy-gb	Gan edrych ar y cynnydd hirdymor ers i’r Rhaglen Dileu TB ddechrau yn 2008, gwelir lleihad sylweddol yn nangosyddion allweddol y clefyd, gyda gostyngiad amlwg mewn mynychder ar draws nifer o Ardaloedd TB.

en-us	We have also taken decisive action alongside keepers to drive down disease in certain areas when it was required.
cy-gb	Hefyd, rydym wedi cymryd camau pendant ochr yn ochr â cheidwaid i leihau’r clefyd mewn rhai ardaloedd pan fo angen.

en-us	https://gov.wales/sites/default/files/publications/2022-07/progress-against-2017-tb-eradication-delivery-plan-report.pdf
cy-gb	https://gov.wales/sites/default/files/publications/2022-07/progress-against-2017-tb-eradication-delivery-plan-report.pdf

en-us	I believe partnership working remains at the heart of TB eradication in Wales.
cy-gb	Credaf fod gweithio mewn partneriaeth yn dal i fod wrth galon a chraidd y dasg o ddileu TB yng Nghymru.

en-us	This has been borne out by the responses to our 2021 consultation, the outcomes of the Task and Finish Group on Farmer Engagement, the Economy, Trade and Rural Affairs Committee and the NFU TB Focus Group.
cy-gb	Cadarnhawyd hyn gan yr ymatebion i ymgynghoriad 2021,  gan ganlyniadau’r Grŵp Gorchwyl a Gorffen ar Ymgysylltu â Ffermwyr, gan Bwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig a chan Grŵp Ffocws TB yr NFU (Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr).

en-us	It is clear we need to build on what has been achieved collectively to date, to pursue our common goals and objectives and for each individual affected by bovine TB to feel they are a key player and integral to our Programme.
cy-gb	Mae’n amlwg bod angen inni adeiladu ar yr hyn a gyflawnwyd ar y cyd hyd yma er mwyn inni allu anelu at ein nodau a’n hamcanion cyffredin ac er mwyn i bob unigolyn y mae TB buchol yn effeithio arno allu teimlo ei fod yn allweddol ac yn hollbwysig i’n Rhaglen.

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2022-07/farmer-engagement-and-bovine-tb-task-and-finish-group-recommendations.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/publications/2022-07/grwp-gorchwyl-a-gorffen-ar-ymgysylltu-a-ffermwyr-a-tb-mewn-gwartheg-argymhellion.pdf

en-us	https://senedd.wales/media/xeveaezm/cr-ld15119-e.pdf
cy-gb	https://senedd.cymru/media/4qcnoku3/cr-ld15119-w.pdf

en-us	We, Government, the farming industry, and veterinary profession all must form part of the solution to the bovine TB problem if we are to achieve our goal of a TB Free Wales.
cy-gb	Os ydym am gyflawni ein nod o gael Cymru sy’n rhydd o TB, rhaid i ni, y Llywodraeth, y diwydiant ffermio a’r proffesiwn milfeddygol, fod yn rhan o’r ateb i’r broblem TB buchol.

en-us	Good biosecurity is necessary to protect herds from all animal diseases, not just TB.
cy-gb	Mae bioddiogelwch da yn angenrheidiol er mwyn diogelu buchesi rhag clefydau o bob math, nid TB yn unig.

en-us	We hope, need and expect every cattle keeper in Wales to play their part in our joint effort to eradicate TB by applying high standards of biosecurity on their farms and to source cattle responsibly.
cy-gb	Rydym yn gobeithio, rydym angen ac rydym yn disgwyl i holl geidwaid gwartheg Cymru chwarae eu rhan yn ein cydymdrech i ddileu TB trwy roi safonau bioddiogelwch uchel ar waith ar eu ffermydd a thrwy gyrchu gwartheg yn gyfrifol.

en-us	Government can support these actions by providing the tools to support keepers to protect their herds.
cy-gb	Gall y Llywodraeth ategu’r camau hyn trwy ddarparu’r offer i gynorthwyo ceidwaid i ddiogelu eu buchesi.

en-us	This Delivery Plan, which covers the period 2023-2028, has been developed through extensive consultation and by listening to individuals whose lives and livelihoods are directly and indirectly impacted by TB.
cy-gb	Datblygwyd y Cynllun Cyflawni hwn, sy’n ymdrin â’r cyfnod rhwng 2023-2028, trwy ymgynghori’n helaeth a thrwy wrando ar unigolion y mae TB yn effeithio’n uniongyrchol ac yn anuniongyrchol ar eu bywydau a’u bywoliaeth.

en-us	It is now down to all parties to come together, unite and effectively work as one to implement and make further strides towards our ultimate goal of an Officially TB Free Wales.
cy-gb	Yn awr, rhaid i’r holl bartïon ddod ynghyd, uno a gweithio’n effeithiol fel un i roi’r cynllun ar waith ac i gymryd camau breision eraill tuag at ein nod yn y pen draw, sef Cymru â Statws Heb TB Swyddogol.

en-us	Lesley Griffiths MS, Minister for Rural Affairs and North Wales and Trefnydd
cy-gb	Lesley Griffiths AS, Y Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a’r Trefnydd

en-us	The purpose of this document is to set out key enhancements to the Wales TB Eradication Programme to be implemented from April 2023.
cy-gb	Diben y ddogfen hon yw nodi gwelliannau allweddol i Raglen Dileu TB Cymru a roddir ar waith o fis Ebrill 2023.

en-us	The Delivery Plan sits under the Wales TB Eradication Programme, which sets out our long-term vision for the eradication of bovine TB in Wales, guiding principles and core values.
cy-gb	Daw’r Cynllun Cyflawni o dan Raglen Dileu TB Cymru, lle nodir ein gweledigaeth hirdymor ar gyfer dileu TB buchol yng Nghymru ynghyd â’n hegwyddorion canllaw a’n gwerthoedd craidd.

en-us	This Plan describes key initiatives to be taken forward over the course of a 5 year period.
cy-gb	Mae’r Cynllun hwn yn nodi mentrau allweddol y bwriedir bwrw ymlaen â nhw dros gyfnod o 5 mlynedd.

en-us	The consultation on a refreshed TB Eradication Programme that took place between 16 November 2021 and 8 February 2022 sought views on a wide range of proposed actions, including changes to TB testing protocols, TB Payment arrangements and Informed Purchasing.
cy-gb	Yn yr ymgynghoriad ar y Rhaglen o’r Newydd ar gyfer Dileu TB a gynhaliwyd rhwng 16 Tachwedd 2021 ac 8 Chwefror 2022, ceisiwyd barn ynglŷn ag amrywiaeth eang o gamau gweithredu arfaethedig, yn cynnwys newidiadau i brotocolau profi TB, trefniadau ar gyfer Taliadau TB a Phrynu Gwybodus.

en-us	The summary of responses to the consultation can be found here.
cy-gb	Gellir gweld crynodeb o’r ymatebion a gafwyd i’r ymgynghoriad yma.

en-us	https://gov.wales/sites/default/files/consultations/2021-11/refreshed-tb-consultation-document.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/consultations/2021-11/dogfen-ymgynghori-diwygiedig-tb.pdf

en-us	https://gov.wales/sites/default/files/consultations/2022-05/summary-of-responses-tb.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/consultations/2022-05/crynodeb-o-ymatebion.pdf

en-us	Following consideration of the responses to the consultation and the reports of various Groups and Committees, the Minister for Rural Affairs and North Wales, and Trefnydd has decided to implement measures in a phased approach.
cy-gb	Ar ôl ystyried yr ymatebion i’r ymgynghoriad a’r adroddiadau a gyflwynwyd gan amryfal Grwpiau a Phwyllgorau, penderfynodd y Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a’r Trefnydd roi mesurau ar waith yn raddol.

en-us	Some measures will be introduced in the short-medium term, whilst others lend themselves to longer-term delivery, in collaboration with industry and other experts.
cy-gb	Bydd rhai mesurau’n cael eu cyflwyno yn y tymor byr-canolig tra bydd eraill yn addas i’w cyflawni yn y tymor hwy, ar y cyd ag arbenigwyr y diwydiant ac arbenigwyr eraill.

en-us	Wales introduced a new regionalised eradication strategy in 2017, based on spatial units which reside within the five TB Areas.
cy-gb	Yn 2017, cyflwynodd Cymru strategaeth newydd ar gyfer dull rhanbarthol o ddileu TB.  Seilir y dull hwn ar unedau gofodol oddi mewn i bum Ardal TB.

en-us	An interactive map of Wales by TB Area and spatial unit is available on DataMapWales and is illustrated by figure 1.
cy-gb	Gellir dod o hyd i fap rhyngweithiol o Gymru yn ôl Ardal TB ac unedau gofodol ar MapDataCymru – gweler ffigur 1.

en-us	https://datamap.gov.wales/maps/wales-tb-regionalisation/view
cy-gb	https://mapdata.llyw.cymru/maps/wales-tb-regionalisation/view

en-us	/
cy-gb	/

en-us	The aim of this strategy is for Wales to be Officially TB-Free by 2041.
cy-gb	Nod y strategaeth hon yw sicrhau y bydd Cymru â Statws Heb TB Swyddogol erbyn 2041.

en-us	To determine the level of progress towards eradication, the Welsh Government with the Animal and Plant Health Agency (APHA) collect and publish key metrics.
cy-gb	Er mwyn inni allu pennu’r cynnydd tuag at ddileu TB, mae Llywodraeth Cymru a’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) yn casglu ac yn cyhoeddi metrigau allweddol.

en-us	The latest picture of disease is set out in the Wales TB dashboard.
cy-gb	Nodir y darlun diweddaraf mewn perthynas â'r clefyd yn Nangosfwrdd TB Cymru.

en-us	This is updated on a quarterly basis and contains relevant TB statistics presented by TB Area.
cy-gb	Caiff yr wybodaeth hon ei diweddaru bob chwarter ac mae’n cynnwys ystadegau perthnasol i TB a gyflwynir yn ôl Ardal TB.

en-us	The latest update from January 2023 contains data up to 30 September 2022.
cy-gb	Mae’r diweddariad diwethaf ym mis Ionawr 2023 yn cynnwys data hyd at 30 Medi 2022.

en-us	It is important to view the data in the context of long-term trends, given short term fluctuations.
cy-gb	Mae’n bwysig ystyried y data yng nghyd-destun tueddiadau hirdymor, o gofio bod amrywiadau byrdymor i’w cael.

en-us	https://gov.wales/bovine-tb-dashboards-january-march-2022
cy-gb	https://www.llyw.cymru/dangosfyrddau-tb-mewn-gwartheg-gorffennaf-i-medi-2022

en-us	Further detail on Bovine TB figures is published in the APHA Annual surveillance reports.
cy-gb	Cyhoeddir rhagor o fanylion am ffigurau TB Buchol yn adroddiadau blynyddol gwyliadwriaeth APHA.

en-us	The 2021 annual surveillance report will be published in 2023.
cy-gb	Bydd adroddiad blynyddol gwyliadwriaeth 2021 yn cael ei gyhoeddi yn 2023.

en-us	https://www.gov.wales/bovine-tb-annual-surveillance-reports
cy-gb	https://www.llyw.cymru/tb-gwartheg-adroddiadau-blynyddol-gwyliadwriaeth

en-us	Defra publish national statistics on TB in cattle in Wales by TB Area as part of their latest national statistics on tuberculosis (TB) in cattle in Great Britain – quarterly series.
cy-gb	Mae Defra yn cyhoeddi ystadegau cenedlaethol yn ymwneud â TB mewn gwartheg yng Nghymru yn ôl Ardal TB fel rhan o’i ystadegau cenedlaethol diweddaraf ar dwbercwlosis (TB) mewn gwartheg ym Mhrydain – cyfres chwarterol.

en-us	Due to differences in definitions, some of the numbers between the Wales TB dashboard and the national statistics published by Defra will not match but will show the same general trends.
cy-gb	Oherwydd gwahaniaethau mewn diffiniadau, ni fydd yr holl niferoedd a nodir yn nangosfwrdd TB Cymru a’r ystadegau cenedlaethol a gyhoeddir gan Defra yn cyd-fynd â’i gilydd, ond dangosir yr un tueddiadau cyffredinol.

en-us	https://www.gov.uk/government/statistics/incidence-of-tuberculosis-tb-in-cattle-in-great-britain
cy-gb	https://www.gov.uk/government/statistics/incidence-of-tuberculosis-tb-in-cattle-in-great-britain

en-us	Figure 1:
cy-gb	Ffigur 1:

en-us	TB regionalisation before and after 1 November 2021
cy-gb	Rhanbarthau TB cyn ac ar ôl 1 Tachwedd 2021

en-us	Low, Intermediate and High TB Areas were established on 1 October 2017 based on disease incidence.
cy-gb	Ar 1 Hydref 2017, sefydlwyd Ardaloedd TB Isel, Canolradd ac Uchel ar sail mynychder y clefyd.

en-us	Enhanced measures are applied in each TB Area.
cy-gb	Rhoddir mesurau uwch ar waith ym mhob Ardal TB.

en-us	Measures are tailored to protect the Low TB Area from disease and reduce the level of disease in the Intermediate and High TB Areas.
cy-gb	Caiff y mesurau eu teilwra er mwyn diogelu’r Ardal TB Isel rhag y clefyd ac er mwyn lleihau lefel y clefyd mewn Ardaloedd TB Canolradd ac Uchel.

en-us	As a result of epidemiological evidence of local disease spread occurring in certain parts of the Low TB Area (Denbighshire/Conwy Valley), on 1 November 2021 three spatial units (CL1, CL2 and GW1) of the Low TB Area were temporarily moved into the Intermediate TB Area North.
cy-gb	O ganlyniad i dystiolaeth epidemiolegol yn ymwneud â lledaeniad y clefyd yn lleol mewn rhai rhannau o’r Ardal TB Isel (Sir Ddinbych/Dyffryn Conwy), ar 1 Tachwedd 2021 cafodd tair o unedau gofodol (sef CL1, CL2 a GW1) yn yr Ardal TB Isel eu symud dros dro i Ardal TB Ganolradd y Gogledd.

en-us	Figure 2:
cy-gb	Ffigur 2:

en-us	Map showing annual incidence at Spatial Unit level (top row) from left to right:
cy-gb	Map yn dangos mynychder TB ar lefel Unedau Gofodol (y rhes uchaf) o’r chwith i’r dde:

en-us	2009, 2012, 2015; (bottom row) from left to right:
cy-gb	2009, 2012, 2015; (y rhes isaf) o’r chwith i’r dde:

en-us	2018, 2021
cy-gb	2018, 2021

en-us	As shown in Figure 2, certain Spatial Units in the Low TB Area have increased in incidence in recent years.
cy-gb	Fel y dangosir yn Ffigur 2, mae mynychder TB mewn rhai Unedau Gofodol yn yr Ardal TB Isel wedi cynyddu mewn blynyddoedd diweddar.

en-us	To introduce increased controls (pre-movement testing) these Spatial Units were moved into the Intermediate TB Area North from November 2021.
cy-gb	Er mwyn cyflwyno mesurau rheoli uwch (cynnal profion cyn symud), ym mis Tachwedd 2021 symudwyd yr Unedau Gofodol hyn i Ardal TB Ganolradd y Gogledd.

en-us	The Intermediate TB Area North has consistently had incidence levels above the consideration threshold for an Intermediate TB Area since 2018, except CL3 which up to 2020, had been on track to move to the Low TB Area.
cy-gb	Ers 2018, mae Ardal TB Ganolradd y Gogledd wedi gweld lefelau mynychder sydd yn gyson uwchlaw’r trothwy ar gyfer Ardal TB Ganolradd, ac eithrio CL3 sydd, hyd at 2020, ar y trywydd iawn i symud i Ardal TB Isel.

en-us	Line graph showing incidence and prevalence from 2009 to 2022.
cy-gb	Graff llinell yn dangos mynychder a chyffredinrwydd TB rhwng 2009 a 2022.

en-us	Incidence is the number of new incidents per 100 whole herd OTF surveillance tests.
cy-gb	Ystyr mynychder yw’r nifer o achosion newydd fesul 100 o brofion gwyliadwriaeth OTF ar y fuches gyfan.

en-us	Prevalence is the number of herds under restrictions per 100 live herds in each year.
cy-gb	Ystyr cyffredinrwydd yw’r nifer o fuchesi o dan gyfyngiadau fesul 100 o fuchesi byw ym mhob blwyddyn.

en-us	Quarterly incidence (New incidents per 100 OTF Herd Tests) across Wales has steadily decreased from 9.9 in 2009 to 6.4 in Q3 2022.
cy-gb	Mae mynychder chwarterol (achosion newydd fesul 100 o Brofion ar Fuchesi OTF) wedi lleihau’n raddol o 9.9 yn 2009 i 6.4 yn Ch3 2022.

en-us	This trend is seen in the High TB Area West, High TB Area East, and Intermediate Mid regions with particularly marked reductions in the high TB Areas.
cy-gb	Gwelir y tuedd hwn yn Ardal TB Uchel y Gorllewin, yn Ardal TB Uchel y Dwyrain ac yn rhanbarthau Canolradd y Canolbarth, a gwelir lleihad amlwg yn yr Ardaloedd TB Uchel.

en-us	Notably, incidence has reduced from 12.3 to 6.6 in the High TB Area West.
cy-gb	Yn arbennig, mae mynychder TB wedi lleihau o 12.3 i 6.6 yn ardal TB Uchel y Gorllewin.

en-us	However, in the Intermediate TB Area North, incidence has generally been increasing since 2016 despite fluctuations.
cy-gb	Fodd bynnag, yn Ardal TB Ganolradd y Gogledd, yn gyffredinol mae mynychder TB wedi bod ar gynnydd ers 2016 er gwaethaf yr amrywiadau.

en-us	Quarterly prevalence (herds under restriction per 100 live herds) fell across Wales from 5.9% in 2009 to 5.0% in Q3 2022.
cy-gb	Gwelir gostyngiad mewn cyffredinrwydd chwarterol (buchesi o dan gyfyngiadau fesul 100 o fuchesi byw) ledled Cymru, o 5.9% yn 2009 i 5.0% yn Ch3 2022.

en-us	Despite fluctuations the High TB Area East showed an overall downward trend, with a reduction in prevalence from 7.7% in 2009 to 5.5% in 2022.
cy-gb	Er gwaethaf yr amrywiadau, gwelir tuedd cyffredinol ar i lawr yn Ardal TB Uchel y Dwyrain, gyda lleihad mewn cyffredinrwydd, o 7.7% yn 2009 i 5.5% yn 2022.

en-us	The largest decrease in the High TB Area West was from 2012 to 2014, after which, prevalence has fluctuated.
cy-gb	Yn Ardal TB Uchel y Gorllewin, gwelir y lleihad mwyaf rhwng 2012 a 2014; ar ôl hynny, mae cyffredinrwydd TB yn amrywio.

en-us	Prevalence has increased in the Intermediate TB Area North from 2.5% in 2009 to 7.1% in 2022.
cy-gb	Mae cyffredinrwydd TB wedi cynyddu yn Ardal TB Ganolradd y Gogledd, o 2.5% yn 2009 i 7.1% yn 2022.

en-us	In the Low TB Area prevalence has tended to remain below 1% but has increased slightly overall from 0.6% in 2009 to 0.8% in 2022.
cy-gb	Yn yr Ardal TB Isel, mae cyffredinrwydd TB wedi tueddu i aros o dan 1%, ond mae wedi cynyddu rhywfaint yn gyffredinol, o 0.6% yn 2009 i 0.8% yn 2022.

en-us	Our vision, aims and core principles
cy-gb	Ein gweledigaeth, ein nodau a’n hegwyddorion craidd

en-us	Our vision is to enhance the social, economic, environmental and cultural well-being of people and communities in Wales and to achieve a better quality of life for our own and future generations.
cy-gb	Ein gweledigaeth yw gwella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol pobl a chymunedau yng Nghymru a sicrhau gwell ansawdd bywyd i’n cenhedlaeth ni ac i genedlaethau’r dyfodol.

en-us	The TB Programme supports this vision through a continuing commitment to eradication through the application of the sustainable development principle that prevention is better than cure.
cy-gb	Mae’r Rhaglen TB yn ategu’r weledigaeth hon trwy gyfrwng ymrwymiad parhaus i ddileu TB trwy gymhwyso’r egwyddor datblygu cynaliadwy, sef gwell atal na gwella.

en-us	The Mission of the Wales TB Eradication Programme remains:
cy-gb	Mae Cenhadaeth Rhaglen Dileu TB Cymru yn dal i fod yn berthnasol, sef:

en-us	“A TB free Wales for a healthy, profitable and sustainable farming industry”.
cy-gb	“Cymru sy’n rhydd o TB ar gyfer diwydiant ffermio iach, proffidiol a chynaliadwy”.

en-us	The four key principles of infectious disease control:
cy-gb	Mae pedair egwyddor allweddol mewn perthynas â rheoli clefydau heintus, sef:

en-us	Keep it Out, Find it Fast, Stop it Spreading, Stamp it out run through every strand of our Programme and remain a focus for developing measures to strengthen our approach.
cy-gb	Ei gadw allan, Ei ddarganfod yn gyflym, Ei rwystro rhag lledaenu, Cael gwared arno yn berthnasol i bob rhan o’n Rhaglen ac mae’r egwyddorion hyn yn parhau i fod yn ganolbwynt o ran datblygu mesurau i gryfhau ein dull.

en-us	Our Mission:
cy-gb	Ein Gweledigaeth:

en-us	A TB free Wales for a healthy, profitable, and sustainable farming industry
cy-gb	Cymru sy’n rhydd o TB ar gyfer diwydiant ffermio iach, proffidiol a chynaliadwy

en-us	Our Objective:
cy-gb	Ein Hamcan:

en-us	Eradicating bovine TB from Wales by 2041
cy-gb	Dileu TB buchol o Gymru erbyn 2041

en-us	Our Principles:
cy-gb	Ein Hegwyddorion:

en-us	Keep it Out                           Measures include - Biosecurity, Informed Purchasing
cy-gb	Ei gadw allan                       Yn cynnwys Bioddiogelwch, Prynu Gwybodus

en-us	Find it Fast                           Measures include – Annual, Contiguous + Pre/Post-Movement Testing
cy-gb	Ei ddarganfod yn gyflym              Yn cynnwys Profion Blynyddol, Cyffiniol, Cyn/Ar ôl Symud

en-us	Stop it Spreading                 Measures include - Movement Restrictions
cy-gb	Ei rwystro rhag lledaenu                 Yn cynnwys Cyfyngu ar Symud Anifeiliaid

en-us	Stamp it out                         Measures include - Slaughter, Post-breakdown Testing
cy-gb	Cael gwared arno                Yn cynnwys Lladd Anifeiliaid, Profion ar ôl Canfod Achosion

en-us	The TB Eradication Delivery Plan which underpins the Programme document sets out the individual areas of action we will take over the next 5 year period.
cy-gb	Mae’r Cynllun Cyflawni ar gyfer Dileu TB, sy’n ategu dogfen y Rhaglen, yn pennu meysydd gweithredu unigol y byddwn yn mynd i’r afael â nhw dros y 5 mlynedd nesaf.

en-us	It allows a flexible approach to delivery of TB policy, which can react to the changing disease picture on the ground, as we drive toward our target of eradicating bovine TB from Wales by 2041.
cy-gb	Mae’n darparu ar gyfer dull hyblyg o gyflawni polisi TB, sef dull a all ymateb i ddarlun newidiol y clefyd ar lawr gwlad, wrth inni anelu at ein targed o ddileu TB buchol o Gymru erbyn 2041.

en-us	The TB Eradication Programme has strong cross cutting links to the 10 year Animal Health and Welfare Framework 2014-2024 and the Animal Health and Welfare Framework Group both of which support the delivery of our Programme, with detail and commitments provided in their Implementation Plan.
cy-gb	Ceir cysylltiadau trawsbynciol cryf rhwng y Rhaglen Dileu TB a’r Fframwaith Iechyd a Lles Anifeiliaid (2014-2024) deg mlynedd a Grŵp Fframwaith Iechyd a Lles Anifeiliaid Cymru, y mae’r ddau ohonynt yn cefnogi’r gwaith o gyflawni ein rhaglen. Nodir y manylion a’r ymrwymiadau yn y Cynllun Gweithredu.

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2018-01/animal-health-and-welfare-framework.pdf
cy-gb	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2018-01/animal-health-and-welfare-framework.pdf

en-us	https://www.gov.wales/wales-animal-health-and-welfare-framework-group
cy-gb	https://www.llyw.cymru/grwp-fframwaith-iechyd-lles-anifeiliaid-cymru

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2022-03/animal-health-and-welfare-framework-implementation-plan-2022-2024.pdf
cy-gb	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2022-03/animal-health-and-welfare-framework-implementation-plan-2022-2024.pdf

en-us	TB surveillance
cy-gb	Gwyliadwriaeth TB

en-us	The cattle test and slaughter programme is integral to our approach to TB eradication in Wales.
cy-gb	Mae’r rhaglen profi a lladd gwartheg yn gwbl greiddiol i’n dull o ddileu TB yng Nghymru.

en-us	However, controlling an organism, such as M. bovis, responsible for bovine TB, can be challenging.
cy-gb	Fodd bynnag, mae rheoli organeb fel M. bovis, sy’n gyfrifol am TB buchol, yn gallu bod yn dasg anodd.

en-us	The organism can be difficult to detect in both the live and the dead animal and, after infection occurs, it can survive within body defence cells for many years.
cy-gb	Gall fod yn anodd dod o hyd i’r organeb mewn anifeiliaid byw a marw fel ei gilydd; ac ar ôl i’r haint ddigwydd, gall oroesi yng nghelloedd amddiffynnol y corff am flynyddoedd lawer.

en-us	No TB testing regime currently available can identify all infected animals as positive (100% sensitivity) and all uninfected animals as negative (100% specificity).
cy-gb	Ni all unrhyw system sydd ar gael ar hyn o bryd mewn perthynas â chynnal profion TB ganfod yr holl anifeiliaid heintiedig ac esgor ar ganlyniad positif (sensitifrwydd o 100%) na chanfod yr holl anifeiliaid sydd heb eu heintio ac esgor ar ganlyniad negatif (penodolrwydd o 100%).

en-us	Some tests, like the tuberculin skin test, have very high specificity, but have lower sensitivity, so are not as strong at identifying infected animals.
cy-gb	Mae gan rai profion, fel y prawf croen tuberculin, benodolrwydd uchel iawn, ond mae ei sensitifrwydd yn is, felly nid yw’r prawf hwn mor dda am ganfod anifeiliaid heintiedig.

en-us	Others are better at identifying infected animals, i.e., have higher sensitivity, such as the Interferon-gamma and IDEXX tests, but their specificity is slightly lower.
cy-gb	Mae profion eraill yn well am ganfod anifeiliaid heintiedig (h.y. mae ganddynt sensitifrwydd uwch), fel profion gama interfferon ac IDEXX, ond mae eu penodolrwydd ychydig yn is.

en-us	To help combat these challenges, we increasingly use a combination of tests to achieve the best outcomes for any given situation, with the tuberculin skin test remaining the main diagnostic test, supported by the strategic use of Interferon-gamma and IDEXX blood tests.
cy-gb	Er mwyn ceisio mynd i’r afael â’r heriau hyn, rydym yn troi mwyfwy at ddefnyddio cyfuniad o brofion er mwyn sicrhau’r canlyniadau gorau ar gyfer unrhyw sefyllfa. Y prawf croen tuberculin yw’r prif brawf diagnostig, ac ategir hyn trwy ddefnyddio profion gwaed gama interfferon ac IDEXX mewn modd strategol.

en-us	Every herd in Wales is tested once a year; herds in the Intensive Action Area (IAA) in west Wales are tested every 6 months.
cy-gb	Caiff pob buches yng Nghymru ei phrofi unwaith y flwyddyn; caiff buchesi yn yr Ardal Triniaeth Ddwys yng ngorllewin Cymru eu profi bob 6 mis.

en-us	Regionalisation of Wales
cy-gb	Rhannu Cymru yn rhanbarthau

en-us	Introduced in 2017, our regionalised approach to TB eradication created Low, Intermediate and High TB Areas.
cy-gb	Yn 2017, cyflwynwyd ein dull rhanbarthol o ddileu TB a chrëwyd Ardaloedd TB Isel, Canolradd ac Uchel.

en-us	Wales is divided into Spatial Units for epidemiological purposes, with each Spatial Unit originally comprising of whole parishes of approximately 225 herds.
cy-gb	Mae Cymru wedi’i rhannu’n Unedau Gofodol at ddibenion epidemiolegol, ac yn wreiddiol roedd pob Uned Ofodol yn cynnwys plwyfi cyfan o oddeutu 225 o fuchesi.

en-us	The TB Areas encompassed entire Spatial Units and were generally based on grouping clusters of Spatial Units with similar TB incidence together.
cy-gb	Roedd yr Ardaloedd TB yn cwmpasu Unedau Gofodol cyfan, ac yn gyffredinol roeddynt wedi’u seilio ar glystyrau o Unedau Gofodol a chanddynt fynychder tebyg mewn perthynas â TB.

en-us	In the different TB Areas, the progress of the disease can be monitored, and a more local level approach can be taken, when necessary.
cy-gb	Yn yr Ardaloedd TB gwahanol, gellir monitro cynnydd y clefyd a gellir rhoi dull mwy lleol ar waith pan fo angen.

en-us	TB Hotspot Clusters and breakdown management
cy-gb	Clystyrau â phroblem TB a rheoli achosion

en-us	Despite the declining trend in incidence over the longer term in the High TB Areas, there has been a worsening trend, dating back to a spike in disease incidence in 2017 in rural Wrexham (within the Intermediate TB Area North) and more recently we have seen incidence worsening in specific hotspot clusters of the Low TB Area, including Denbighshire, Conwy Valley and Pennal.
cy-gb	Er bod mynychder TB wedi tueddu i ostwng dros yr hirdymor yn yr Ardaloedd TB Uchel, gwelir tuedd mwyfwy difrifol y gellir ei olrhain i gynnydd mawr ym mynychder TB yn 2017 yn ardal wledig Wrecsam (oddi mewn i Ardal TB Ganolradd y Gogledd), ac yn fwy diweddar mae mynychder y clefyd wedi gwaethygu mewn clystyrau penodol â phroblem TB yn yr Ardal TB Isel, yn cynnwys Sir Ddinbych, Dyffryn Conwy a Phennal.

en-us	A toolkit of hotspot measures has been developed and deployed in these areas.
cy-gb	Mae pecyn cymorth o fesurau wedi’i ddatblygu a’i roi ar waith yn yr ardaloedd hyn.

en-us	The toolkit is aimed at:
cy-gb	Nod y pecyn cymorth hwn yw:

en-us	Identifying disease faster in Officially TB Free herds (OTF) by increasing the frequency of tuberculin skin tests, Interferon-gamma tests and IDEXX antibody tests, and through the re-introduction of pre-movement testing in three Low TB Area Spatial Units moved temporarily into the Intermediate TB Area North;
cy-gb	Canfod y clefyd yn gyflymach mewn buchesi â Statws Heb TB Swyddogol (OTF) trwy gynnal profion croen tuberculin, profion gama interfferon a phrofion gwrthgyrff IDEXX yn amlach, a thrwy ailgyflwyno profion cyn symud mewn tair o Unedau Gofodol yn yr Ardal TB Isel a symudwyd dros dro i Ardal TB Ganolradd y Gogledd;

en-us	Stamping disease out in herds with a TB incident through increased use of a more severe interpretation of the tuberculin skin test, strategic use of the Interferon-gamma test towards the end of an incident and further enhanced measures in certain recurrent TB breakdowns; and
cy-gb	Cael gwared â’r clefyd mewn buchesi lle ceir achosion o TB trwy ddefnyddio dehongliad mwy difrifol o’r prawf gwaed tuberculin, trwy ddefnyddio’r prawf gama interfferon yn strategol tua diwedd yr achos a thrwy roi mesurau pellach ar waith mewn ambell achos rheolaidd o TB;

en-us	Offering enhanced biosecurity advice through a keeper’s own vet to herds neighbouring a TB breakdown (contiguous herds).
cy-gb	Cynnig rhagor o gyngor ynglŷn â bioddiogelwch i fuchesi sy’n gyfagos ag achos o TB (buchesi cyffiniol) trwy gyfrwng milfeddyg y ceidwad.

en-us	Measures underway in these hotspot clusters are subject to continuous monitoring and review, with changes made in response to the developing disease situation.
cy-gb	Bydd y mesurau a roddir ar waith yn y clystyrau hyn yn cael eu monitro a’u hadolygu’n barhaus; a phe bai’r sefyllfa o ran y clefyd yn datblygu, bydd newidiadau’n cael eu cyflwyno i’r mesurau hyn.

en-us	One such change which will be implemented in 2023, involves introducing severe interpretation of the tuberculin skin test and Interferon-gamma testing of Inconclusive Reactors (IRs) (when no reactors are identified in the herd test) in herds contiguous to a breakdown and during post-breakdown testing, 6 and 18 months after a TB breakdown has ended.
cy-gb	Mae un newid o’r fath a roddir ar waith yn 2023 yn cynnwys cyflwyno dehongliad difrifol o’r prawf croen tuberculin a chynnal profion gama interfferon ar adweithyddion amhendant (pan na ddaethpwyd o hyd i adweithyddion wrth brofi’r fuches) mewn buchesi cyffiniol ac yn ystod profion ar ôl achos, 6 mis a 18 mis ar ôl i’r achos TB ddod i ben.

en-us	In 2022, we further enhanced our approach by treating all breakdowns as Officially TB Free Withdrawn (OTFW) by default, ensuring all herds suffering a TB incident require two clear tests before restrictions are lifted.
cy-gb	Yn 2022, fe wnaethom gyflwyno mwy fyth o welliannau i’n dull trwy drin pob achos o TB fel Statws Heb TB Swyddogol Wedi’i Ddiddymu (OTFW) yn ddiofyn, gan sicrhau bod pob buches lle cafwyd achos o TB angen dau brawf clir cyn y gellir codi’r cyfyngiadau.

en-us	We also removed the ‘three-year rule’ for IRs ensuring all OTF herds, where only IRs are identified in a test, remain under restrictions until the IRs provide negative test results.
cy-gb	Hefyd, cawsom wared â’r ‘rheol tair blynedd’ ar gyfer adweithyddion amhendant, gan sicrhau bod buchesi OTF, lle deuir o hyd i adweithyddion amhendant yn unig wrth brofi, yn dal i fod o dan gyfyngiadau hyd nes y bydd yr adweithyddion amhendant wedi cael canlyniad negatif.

en-us	Enhanced measures, by means of an Action Plan are put in place in persistent herd breakdowns which have been under TB movement restrictions for more than 18 months.
cy-gb	Trwy gyfrwng Cynllun Gweithredu, caiff mesurau uwch eu rhoi ar waith mewn buchesi sydd ag achosion parhaus o TB ac sydd wedi bod o dan gyfyngiadau symud TB ers mwy na 18 mis.

en-us	These are more aggressive measures to deal with disease in herds where TB may have become endemic on the farm over a longer period.
cy-gb	Mae’r mesurau hyn yn llymach er mwyn delio â’r clefyd mewn buchesi lle gallai TB fod yn endemig ar y fferm dros gyfnod hwy.

en-us	They are aimed at increasing the sensitivity of animal testing, reducing higher risk within-herd movements, reducing transmission rates between cattle through improvements in boundary biosecurity, cleansing and disinfection and storage and use of manure/slurry and reducing transmission rates between cattle and badgers through preventing badger access to buildings, cattle feed and water and by reducing cattle access to badger latrines and setts.
cy-gb	Nod y mesurau hyn yw cynyddu sensitifrwydd y profion, lleihau symudiadau risg uwch o fewn y fuches, lleihau cyfraddau trosglwyddo rhwng gwartheg trwy gyflwyno gwelliannau i fioddiogelwch ffiniau a dulliau glanhau a diheintio a storio a defnyddio tail/slyri, a lleihau cyfraddau trosglwyddo rhwng gwartheg a moch daear trwy atal moch daear rhag cael mynediad at adeiladau, bwyd gwartheg a dŵr a thrwy leihau gallu’r gwartheg i gael mynediad at garthfeydd a brochfeydd moch daear.

en-us	On a small number of persistent herd breakdowns, badgers have been trapped, tested and culled or vaccinated, over a maximum of a four year period.
cy-gb	Mewn nifer fechan o achosion parhaus o TB mewn buchesi, cafodd moch daear eu trapio, eu profi a’u difa neu eu brechu dros gyfnod o hyd at bedair blynedd.

en-us	The trap and test operations are now being phased out as announced in 2021, and work will be completed on the final farm in 2024.
cy-gb	Fel y cyhoeddwyd yn 2021, mae’r dull trapio a phrofi yn cael ei ddiddymu’n raddol a bydd gwaith yn cael ei gwblhau ar y fferm olaf yn 2024.

en-us	Keepers of cattle slaughtered under the TB Eradication Programme are paid at market value ascertained by individual valuations of their animals.
cy-gb	Yn achos gwartheg a gaiff eu lladd o dan y Rhaglen Dileu TB, bydd eu ceidwaid yn cael tâl yn ôl gwerth y farchnad. Caiff y gwerth hwn ei bennu trwy brisio’r anifeiliaid yn unigol.

en-us	Supporting keepers affected by bovine TB
cy-gb	Cynorthwyo ceidwaid y mae TB buchol yn effeithio arnynt

en-us	Our Programme carefully balances the needs of industry against disease control and eradication, and we endeavour to ensure businesses remain viable in the face of a TB breakdown.
cy-gb	Mae ein Rhaglen yn mynd ati’n ofalus i gydbwyso anghenion y diwydiant â’r angen i reoli a dileu’r clefyd, ac rydym yn ymdrechu i sicrhau y bydd busnesau’n parhau i fod yn hyfyw yn wyneb achosion o TB.

en-us	Outlets to sell cattle from TB restricted premises are available and, following industry feedback, we have sought to make the process of using these outlets more streamlined.
cy-gb	Ceir safleoedd y gellir gwerthu gwartheg iddynt o ffermydd sydd o dan gyfyngiadau TB, ac yn dilyn adborth gan y diwydiant rydym wedi ceisio symleiddio’r broses sydd ynghlwm wrth ddefnyddio’r safleoedd hyn.

en-us	We introduced changes in 2021, to encourage new Approved Finishing Units (AFUs) to be established, specifically to allow the rearing of young cattle, before moving on to another AFU for finishing, thereby increasing the number of outlets available, for less economically viable calves, to keepers under TB restrictions.
cy-gb	Yn 2021, fe wnaethom gyflwyno newidiadau er mwyn annog y dasg o sefydlu Unedau Pesgi Cymeradwy newydd, yn benodol ar gyfer magu gwartheg ifanc, cyn eu symud i Uned Besgi Gymeradwy arall i’w pesgi, gan arwain felly at gynyddu’r nifer o safleoedd sydd ar gael i geidwaid o dan gyfyngiadau TB ar gyfer lloi llai economaidd hyfyw.

en-us	To facilitate this trade, the approval of TB Dedicated Sales (“Orange markets”) in the High TB Areas of Wales has been allowed and more recently we have agreed to allow animals to move between AFUs, without the requirement for a pre-movement test.
cy-gb	Er mwyn hwyluso’r fasnach hon, mae Arwerthiannau Arbennig TB (“marchnadoedd oren”) mewn Ardaloedd TB Uchel yng Nghymru wedi cael eu caniatáu, ac yn fwy diweddar rydym wedi cytuno y gellir symud anifeiliaid rhwng Unedau Pesgi Cymeradwy heb fod angen cynnal profion ar yr anifeiliaid cyn eu symud.

en-us	The time period a clear tuberculin skin test can be used, for cattle moving to TB Isolation Units, has been lengthened from 30 to 60 days, to assist in filling these units within the six week time period allowed.
cy-gb	Mae’r cyfnod amser ar gyfer defnyddio prawf croen tuberculin clir ar gyfer gwartheg a gaiff eu symud i Unedau Gwahanu TB wedi cael ei ymestyn o 30 diwrnod i 60 diwrnod, er mwyn cynorthwyo i lenwi’r unedau hyn o fewn y chwe wythnos a ganiateir.

en-us	Fully subsidised Cymorth TB veterinary visits continue to be made available to keepers experiencing a new TB breakdown across Wales.
cy-gb	Mae ymweliadau Cymorth TB gan filfeddygon (ymweliadau â chymhorthdal llawn) yn dal i fod ar gael i geidwaid ledled Cymru sy’n dioddef achos newydd o TB.

en-us	These visits by a keeper’s own private vet offer support and advice with the aim of eliminating TB from the herd as soon as possible.
cy-gb	Mae’r ymweliadau hyn gan filfeddyg preifat y ceidwad yn ffordd o gynnig cymorth a chyngor, a’r nod yw dileu TB o’r fuches cyn gynted â phosibl.

en-us	In the North Wales TB hotspot clusters, free veterinary ‘keep it out’ visits are available to keepers whose herds test clear to a contiguous test.
cy-gb	Yng nghlystyrau TB Gogledd Cymru, mae ymweliadau milfeddygol ar gyfer ‘ei gadw allan’ ar gael i geidwaid y bydd eu buchesi’n cael canlyniad clir i brofion cyffiniol.

en-us	These visits are aimed at supporting keepers to protect their herds from disease.
cy-gb	Nod yr ymweliadau hyn yw cynorthwyo’r ceidwaid i ddiogelu eu buchesi rhag y clefyd.

en-us	The 2020 cross-government response to the independent review of England’s 25-year TB eradication strategy set a top priority of ‘a deployable cattle TB vaccine with the objective of introduction within the next five years’.
cy-gb	Yn 2020, arweiniodd yr ymateb trawslywodraethol i’r adolygiad annibynnol o strategaeth dileu TB 25 mlynedd Lloegr at bennu blaenoriaeth, sef datblygu ‘a deployable cattle TB vaccine with the objective of introduction within the next five years’.

en-us	Our cattle vaccine programme comprises four interconnected projects: research and development, evidence, policy and deployment.
cy-gb	Mae ein rhaglen ar gyfer brechu gwartheg yn cynnwys pedwar o brosiectau cydgysylltiedig, sef: ymchwil a datblygu, tystiolaeth, polisi a dosbarthu.

en-us	TB in non-bovine species and wildlife
cy-gb	TB mewn rhywogaethau nad ydynt yn fuchol ac mewn bywyd gwyllt

en-us	A passive TB surveillance regime is maintained for non-bovine species such as camelids, goats and farmed deer. These species are tested if there is evidence to suggest they may have disease, are contiguous to a TB breakdown, or are co-located on a farm with a TB breakdown.
cy-gb	Rhoddir trefn oddefol ar waith mewn perthynas â goruchwylio rhywogaethau nad ydynt yn fuchol, fel camelidau, geifr a cheirw fferm. Os ceir tystiolaeth sy’n awgrymu y gallai’r rhywogaethau hyn fod â TB, os ydynt yn gyfagos ag achos o TB neu os cânt eu lleoli ar fferm lle ceir achos o TB, bydd profion yn cael eu cynnal arnynt.

en-us	It is recognised badgers have the potential to play a role in the transmission of bovine TB to and from cattle and between other badgers.
cy-gb	Cydnabyddir y gallai moch daear gyfrannu at drosglwyddo TB buchol i/o wartheg a rhwng moch daear eraill.

en-us	Respecting the Programme for Government commitment to forbid the culling of badgers to control bovine TB in cattle, the Welsh Government is pursuing a badger vaccination policy.
cy-gb	Gan barchu ymrwymiad y Rhaglen Lywodraethu i wahardd yr arfer o ladd moch daear er mwyn rheoli TB buchol mewn gwartheg, mae Llywodraeth Cymru yn mynd i’r afael â pholisi ar gyfer brechu moch daear.

en-us	Surveillance of wildlife is carried out through a continuing Badger Found Dead survey and through the collection of samples from shot deer from Natural Resources Wales estates and independent deer stalkers.
cy-gb	Caiff bywyd gwyllt ei oruchwylio trwy gyfrwng yr Arolwg o Foch Daear Marw a thrwy gasglu samplau o geirw a saethir ar ystâd Cyfoeth Naturiol Cymru a chan helwyr ceirw annibynnol.

en-us	Further information about our approach can be found on the Welsh Government’s website – https://gov.wales/bovine-tb
cy-gb	Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am ein dull ar wefan Llywodraeth Cymru – https://www.llyw.cymru/tb-mewn-gwartheg

en-us	https://gov.wales/bovine-tb
cy-gb	https://www.llyw.cymru/tb-mewn-gwartheg

en-us	The process to appoint members and a Chair to a Publicly Appointed Programme Board will commence in 2023.
cy-gb	Bydd y broses ar gyfer penodi aelodau a Chadeirydd ar gyfer Bwrdd Rhaglen a Benodir yn Gyhoeddus yn dechrau yn 2023.

en-us	The Board will contain a range of representatives across industry, ensuring all sectors and interests are represented and considered.
cy-gb	Bydd y Bwrdd yn cynnwys amryfal gynrychiolwyr o bob rhan o’r diwydiant, gan sicrhau y bydd yr holl sectorau a’r holl fuddiannau’n cael eu cynrychioli a’u hystyried.

en-us	The Board will oversee the TB Eradication Programme and help to shape it by providing policy advice and guidance to the Welsh Government.
cy-gb	Bydd y Bwrdd yn goruchwylio’r Rhaglen Dileu TB a bydd yn helpu i siapio’r rhaglen trwy gynnig arweiniad a chyngor polisi i Lywodraeth Cymru.

en-us	Along with agreeing their Terms of Reference, an initial task for the Board is to consider and recommend stakeholder input into the Programme.
cy-gb	Yn ogystal â chytuno ar y Cylch Gorchwyl, un o dasgau cyntaf y Bwrdd fydd ystyried ac argymell y modd y gall rhanddeiliaid gyfrannu at y Rhaglen.

en-us	Technical Advisory Group (TAG)
cy-gb	Grŵp Cynghori Technegol

en-us	Professor Glyn Hewinson, Sêr Cymru Chair of the TB Centre of Excellence in Aberystwyth has been directly appointed Chair of a Technical Advisory Group by the Minister, with further public appointments to be made in 2023.
cy-gb	Mae’r Athro Glyn Hewinson, Cadeirydd Sêr Cymru yn y Ganolfan Ragoriaeth TB yn Aberystwyth, wedi’i benodi gan y Gweinidog yn Gadeirydd Grŵp Cynghori Technegol. Bydd rhagor o benodiadau’n cael eu gwneud yn ystod 2023.

en-us	The Group will report to the newly established Programme Board, providing technical expertise on key policy areas.
cy-gb	Bydd y Grŵp yn adrodd i Fwrdd y Rhaglen, gan gynnig arbenigedd technegol yn ymwneud â meysydd polisi allweddol.

en-us	Priority areas for consideration by the TAG include:
cy-gb	Mae’r meysydd â blaenoriaeth y bydd y Grŵp Cynghori Technegol yn eu hystyried yn cynnwys y canlynol:

en-us	The TB surveillance testing regime;
cy-gb	Trefn brofi ar gyfer goruchwylio TB;

en-us	Cattle vaccination deployment; and
cy-gb	Brechu gwartheg;

en-us	An assessment of the likely impact slurry spreading may have on bovine TB transmission, risk based management options and eliminating bovine TB from the environment.
cy-gb	Asesu’r effaith debygol a gaiff gwasgaru slyri ar drosglwyddo TB buchol, opsiynau rheoli seiliedig ar risg a dileu TB buchol o’r amgylchedd.

en-us	The Task and Finish Group on TB and Farmer Engagement
cy-gb	Y Grŵp Gorchwyl a Gorffen ar TB ac Ymgysylltu â Ffermwyr

en-us	A Task and Finish Group was announced by the Minister for Rural Affairs and North Wales, and Trefnydd in November 2021.
cy-gb	Ym mis Tachwedd 2021, cyhoeddodd y Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a’r Trefnydd fod Grŵp Gorchwyl a Gorffen wedi cael ei ffurfio.

en-us	The Group was made up of a range of representatives from across the farming sector and also included veterinary and academic members.
cy-gb	Roedd y grŵp hwn yn cynnwys amryfal gynrychiolwyr o bob rhan o’r sector ffermio ynghyd ag aelodau milfeddygol ac academaidd.

en-us	The Group was asked to consider how best communication and engagement might be improved between government and the farming sector.
cy-gb	Gofynnwyd i’r Grŵp ystyried sut gellir gwella cyfathrebu ac ymgysylltu rhwng y llywodraeth a’r sector ffermio.

en-us	The Group’s final report was published in May 2022 and contained five recommendations.
cy-gb	Cyhoeddwyd adroddiad terfynol  y Grŵp ym mis Mai 2022. Mae’r adroddiad yn cynnwys pump o argymhellion.

en-us	These are provided below alongside our proposed actions.
cy-gb	Nodir y rhain isod ochr yn ochr â’n camau gweithredu arfaethedig.

en-us	Recommendation
cy-gb	Argymhelliad

en-us	Government response
cy-gb	Ymateb y Llywodraeth

en-us	Proposed action
cy-gb	Camau Gweithredu Arfaethedig

en-us	1.
cy-gb	1.

en-us	Greater availability and accessibility of TB testing data for farmers and private vets.
cy-gb	Mwy o ddata profi TB ar gael yn haws i ffermwyr a milfeddygon preifat.

en-us	This will contribute to more informed and ultimately more responsible decisions around cattle movements, herd management and farm biosecurity, which may all have a significant impact on controlling TB, especially if higher risk animals can be identified earlier and removed from the population, before moving.
cy-gb	Bydd hyn yn cyfrannu at benderfyniadau mwy gwybodus a mwy cyfrifol yn y pen draw ynghylch symudiadau gwartheg, rheoli buchesi a bioddiogelwch ffermydd, a fydd i gyd yn cael effaith sylweddol ar reoli TB, yn enwedig os gellir adnabod a chyfyngu ar anifeiliaid risg uwch.

en-us	Keepers are fully informed of the results of all TB testing undertaken in their herds.
cy-gb	Caiff ceidwaid wybod yn llawn am ganlyniadau’r holl brofion TB a gynhelir ar eu buchesi.

en-us	Keepers are at liberty to share that information with their private vet or whomever they choose.
cy-gb	Mae gan geidwaid ryddid i rannu’r wybodaeth honno â’u milfeddyg preifat neu â phwy bynnag y dewisant ei rhannu.

en-us	The Welsh Government will explore how best to free up the availability of all herd TB testing information and historic data in compliance with UK GDPR legislation.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn archwilio’r ffordd orau o sicrhau bod gwybodaeth am brofion TB a data hanesyddol ar gael er mwyn cydymffurfio â deddfwriaeth GDPR y DU.

en-us	The Welsh Government will work with APHA on improving access to TB testing data.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gydag APHA i wella mynediad at ddata profion TB.

en-us	Enable farmers, private vets, and Official Veterinarians (OVs) to work more closely in partnership with APHA vets.
cy-gb	Galluogi ffermwyr, milfeddygon preifat a milfeddygon swyddogol i weithio’n agosach mewn partneriaeth â milfeddygon APHA.

en-us	Welsh Government wants to empower farmers and vets to make prompt and informed decisions and prevent TB breakdowns; one way to do that is through sharing TB testing data.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn dymuno grymuso ffermwyr a milfeddygon i wneud penderfyniadau prydlon a gwybodus ac atal achosion o TB; un ffordd o wneud hynny yw drwy rannu data profion TB.

en-us	An independent ‘One Stop Shop’ for data, information, guidance and support will contribute to this and will help mitigate and reduce the occurrence of misinformation and misconceptions across the industry.
cy-gb	Bydd ‘Siop Un Stop’ annibynnol ar gyfer data, gwybodaeth, arweiniad a chymorth yn cyfrannu at hyn a bydd yn helpu i liniaru a lleihau achosion o gamwybodaeth a chamsyniadau ar draws y diwydiant.

en-us	The Welsh Government accepts the benefit of involving farmers, private vets and APHA vets, as has been borne out in previous work in this area to promote collaborative working (e.g. Cymorth TB, DRF pilot).
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn derbyn y manteision o ran cynnwys ffermwyr, milfeddygon preifat a milfeddygon APHA, fel y gwelwyd mewn gwaith blaenorol yn y maes hwn i hyrwyddo’r arfer o weithio ar y cyd (e.e. Cymorth TB, DRF peilot).

en-us	Work with farmers, APHA and private vets both prior to and during a TB breakdown, communicating through OV update meetings and using the Cymorth TB/Keep it out programme etc, recognising barriers and looking at avenues for collective action, including:
cy-gb	Gweithio gyda ffermwyr, APHA a milfeddygol preifat cyn ac yn ystod achosion o TB, cyfathrebu trwy gyfrwng cyfarfodydd diweddaru Milfeddygon Swyddogol a defnyddio Cymorth TB/y rhaglen Ei Gadw Allan ac ati, gan gydnabod y rhwystrau a chan ystyried ffyrdd o weithredu ar y cyd, yn cynnwys:

en-us	Pembrokeshire Project (see above).
cy-gb	Prosiect Sir Benfro (gweler uchod).

en-us	Establishing stronger contacts with colleges, universities, and representative groups to reinforce training and information sharing.
cy-gb	Creu cysylltiadau cryfach â cholegau, prifysgolion a grwpiau cynrychiolwyr er mwyn atgyfnerthu hyfforddiant a rhannu gwybodaeth.

en-us	Deliver a range of ‘drop in’ or on farm style training sessions for farmers.
cy-gb	Cyflwyno amryfal sesiynau hyfforddi ‘galw heibio’ neu sesiynau hyfforddi ar y fferm ar gyfer ffermwyr.

en-us	The outcomes of this work alongside a review of Cymorth TB will inform the future direction.
cy-gb	Bydd canlyniadau’r gwaith hwn ochr yn ochr ag adolygiad o Cymorth TB yn llywio’r cyfeiriad yn y dyfodol.

en-us	Consideration will include provision of an independent source for data provision.
cy-gb	Ystyrir cynnig ffynhonnell annibynnol ar gyfer darparu data.

en-us	3.
cy-gb	3.

en-us	Changes to the format, language and tone of letters and notices that land on farmers’ doorsteps, which will demonstrate Government’s commitment to improving the relationship between farmers and authority.
cy-gb	Newidiadau i fformat, iaith a thôn llythyrau a hysbysiadau sy’n glanio ar garreg drws ffermwyr, a fydd yn dangos ymrwymiad y Llywodraeth i wella’r berthynas rhwng ffermwyr ac awdurdod.

en-us	The Welsh Government accepts the need to communicate clearly, effectively and with empathy with keepers about TB.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn derbyn bod angen cyfathrebu â cheidwaid ynglŷn â TB mewn modd clir ac effeithiol, a chydag empathi.

en-us	We need to recognise some quick wins available on communications, but other aspects, such as APHA letters, embedded in the SAM system, are more challenging and costly to deliver:
cy-gb	Mae angen inni wireddu rhai enillion cyflym sydd ar gael mewn perthynas â chyfathrebu, ond bydd agweddau eraill – fel llythyrau APHA sydd wedi’u hymgorffori yn system SAM – yn anos ac yn ddrytach i’w cyflawni:

en-us	The Welsh Government has already implemented changes to simplify its letters and FAQs, working with the Farm Liaison Service and Farming Unions.
cy-gb	Eisoes, mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi newidiadau ar waith i symleiddio llythyrau a Chwestiynau Cyffredin, gan weithio gyda’r Gwasanaeth Cysylltwyr Fferm ac Undebau’r Ffermwyr.

en-us	In the longer term, we are keen to promote the idea for members of Task and Finish Group (or wider) and partnership groups across Wales/England to work with APHA to review letters.
cy-gb	Yn y tymor hwy, rydym yn awyddus i hyrwyddo’r syniad y gallai aelodau’r Grŵp Gorchwyl a Gorffen (neu unigolion ehangach) a grwpiau partneriaeth ledled Cymru/Lloegr weithio gydag APHA i adolygu llythyrau.

en-us	Reviews of the Terms of Reference of existing TB boards, as well as reviews of existing initiatives and programmes (e.g., Cymorth TB) will help improve engagement and uptake of existing/new initiatives.
cy-gb	Bydd adolygiadau o Gylch Gorchwyl y byrddau TB presennol, yn ogystal ag adolygiadau o fentrau a rhaglenni sy’n bodoli eisoes (e.e. Cymorth TB) yn helpu i wella ymgysylltiad a’r nifer sy’n manteisio ar fentrau presennol/newydd.

en-us	Build on success and start pilot projects as a specific outcome from existing boards/groups/schemes.
cy-gb	Adeiladu ar lwyddiant a dechrau prosiectau treialu fel canlyniad penodol gan fyrddau/grwpiau/cynlluniau presennol.

en-us	We accept the need to regularly review the Terms of Reference of Boards involved in the TB Eradication Programme.
cy-gb	Rydym yn derbyn bod angen adolygu’n rheolaidd Gylch Gorchwyl y Byrddau sy’n gysylltiedig â’r Rhaglen Dileu TB.

en-us	Initiatives, such as Cymorth TB are subject to regular monitoring and review to ensure they are fit for purpose and delivering for both Government and industry.
cy-gb	Caiff mentrau fel Cymorth TB eu monitro a’u hadolygu’n rheolaidd er mwyn sicrhau eu bod yn addas i’r diben a’u bod yn cyflawni er budd y Llywodraeth ac er budd y diwydiant.

en-us	As part of the refreshed approach to TB Eradication in Wales a review of programme Governance, informed by the recommendations of the task and finish group as well as other reports is progressing.
cy-gb	Fel rhan o’r dull newydd o Ddileu TB yng Nghymru, mae adolygiad o’r rhaglen Lywodraethu, a gyfarwyddir gan argymhellion y grŵp gorchwyl a gorffen ac adroddiadau eraill, wrthi’n cael ei gynnal.

en-us	Work is already underway to appoint a new Programme Board and Technical Advisory Group via the public appointments process.
cy-gb	Mae gwaith ar y gweill eisoes i benodi Bwrdd Rhaglen a Grŵp Cynghori Technegol newydd trwy gyfrwng y broses penodiadau cyhoeddus.

en-us	Setting up new regional or local Eradication/Engagement Boards will be considered as a principal task of the Programme Board.
cy-gb	Ystyrir mai un o brif dasgau Bwrdd y Rhaglen fydd sefydlu Byrddau Dileu/Ymgysylltu newydd yn rhanbarthol neu’n lleol.

en-us	Urgent action on Risk Based Trading – or Informed Purchasing – with cross border collaboration on a central, open-source database to include crucial TB testing histories and with mechanisms that enable the disclosure of relevant information at marts/auctions to make informed cattle purchasing a reality.
cy-gb	Gweithredu brys ar Fasnachu ar Sail Risg – neu Brynu Gwybodus – gyda chydweithio trawsffiniol ar gronfa ddata ganolog, ffynhonnell agored i gynnwys hanesion profion TB hanfodol a chyda mecanweithiau sy’n galluogi datgelu gwybodaeth berthnasol mewn martiau/arwerthiannau i wneud prynu gwartheg mewn modd gwybodus yn realiti.

en-us	The Welsh Government accepts the need to act on Informed Purchasing – an initiative that has been promoted on a voluntary basis for many years.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn derbyn bod angen gweithredu mewn perthynas â Phrynu Gwybodus – menter sydd wedi’i hyrwyddo ar sail wirfoddol ers blynyddoedd lawer.

en-us	A scheme of mandatory Informed Purchasing will be developed through engagement with stakeholders
cy-gb	Bydd cynllun ar gyfer Prynu Gwybodus gorfodol yn cael ei ddatblygu trwy ymgysylltu â rhanddeiliaid.

en-us	The Welsh Government actively promotes the benefits of informed purchasing so keepers can assess the potential risks of bringing cattle into their herds.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn mynd ati i hyrwyddo’r manteision sy’n perthyn i brynu gwybodus er mwyn i geidwaid allu asesu’r risgiau posibl sydd ynghlwm wrth gyflwyno gwartheg i’w buchesi.

en-us	We promote the ibTB platform that allows users to look at TB breakdowns, to inform better purchasing decisions.
cy-gb	Rydym yn hyrwyddo platfform ibTB sy’n galluogi’r defnyddwyr i edrych ar achosion o TB fel y gallant wneud penderfyniadau prynu mwy gwybodus.

en-us	In the short-medium term it is the intention to bring forward new legislation allowing display of TB free herd information on ibTB to provide keepers with even more data for safer purchasing.
cy-gb	Yn y tymor byr-canolig, y bwriad yw cyflwyno deddfwriaeth newydd fel y gellir arddangos gwybodaeth am fuchesi sy’n rhydd o TB ar ibTB er mwyn rhoi mwy fyth o ddata i geidwaid ar gyfer prynu gwartheg yn fwy diogel.

en-us	We are working across Government to support the introduction of Multi Species Wales (MSW) and the opportunities this can offer.
cy-gb	Rydym yn gweithio ar draws y Llywodraeth er mwyn cynorthwyo i gyflwyno porth Amlrywogaethau Cymru (MSW) a’r cyfleoedd y gall y porth eu cynnig.

en-us	The regionalised approach to TB eradication and the creation of Low, Intermediate and High TB Areas has enabled a flexible approach to deal with the differing drivers of disease in each of the TB areas.
cy-gb	Mae’r dull rhanbarthol o ddileu TB a’r gwaith o greu Ardaloedd TB Isel, Canolradd ac Uchel wedi arwain at ddull hyblyg o ddelio â’r gwahanol elfennau sy’n sbarduno’r clefyd ym mhob un o’r ardaloedd TB.

en-us	A map showing the regional TB Areas in February 2023 can be found at Annex 1.
cy-gb	Yn Atodiad 1, ceir map yn dangos yr Ardaloedd TB rhanbarthol fel yr oeddynt ym mis Chwefror 2023.

en-us	The Welsh Government also set ambitious targets for TB eradication in Wales.
cy-gb	Hefyd, mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targedau ar gyfer dileu TB yng Nghymru.

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2018-02/bovine-tb-eradication-targets.pdf
cy-gb	https://www.llyw.cymru/sites/default/files/publications/2018-02/tb-gwartheg-targedau-dileu.pdf

en-us	An epidemiological review of regionalisation against targets will take place in 2024 after the end of the first set of short-term, regional milestones for TB eradication as set out in 2017.
cy-gb	Bydd adolygiad epidemiolegol o’r rhanbarthau yn erbyn y targedau yn cael ei gynnal yn 2024 ar ôl cyrraedd diwedd y gyfres gyntaf o gerrig milltir rhanbarthol a byrdymor ar gyfer dileu TB, a osodwyd yn 2017.

en-us	The review will inform the transfer of spatial units, depending on the herd incidence in the regions.
cy-gb	Bydd yr adolygiad yn llywio’r gwaith o drosglwyddo unedau gofodol, gan ddibynnu ar fynychder TB mewn buchesi yn y rhanbarthau.

en-us	It will also consider whether we have met the targets for the first six years and if not, what actions and measures will be required to move us further in the right direction and put us back on track to meet the next six-year target.
cy-gb	Hefyd, bydd yn ystyried a ydym wedi cyrraedd y targedau ar gyfer y chwe blynedd gyntaf; ac os nad ydym wedi eu cyrraedd, bydd yn ystyried pa gamau a mesurau y bydd angen mynd i’r afael â nhw er mwyn ein tywys i’r cyfeiriad iawn a’n rhoi’n ôl ar y trywydd iawn ar gyfer cyrraedd y targed dros y chwe blynedd nesaf.

en-us	Table 1 – Wales TB eradication timeframe from published policy statement (1), revised to include period prevalence in run-up to OTF status
cy-gb	Tabl 1 – Amserlen Cymru ar gyfer dileu TB, sy’n deillio o ddatganiad polisi cyhoeddedig (1); fe’i diwygiwyd er mwyn cynnwys cyffredinrwydd dros amser yn y cyfnod cyn statws OTF

en-us	Low TB
cy-gb	TB Isel

en-us	Intermediate TB Areas
cy-gb	Ardaloedd TB Canolradd

en-us	High TB Areas
cy-gb	Ardaloedd TB Uchel

en-us	North
cy-gb	Y Gogledd

en-us	Mid
cy-gb	Y Canolbarth

en-us	East
cy-gb	Y Dwyrain

en-us	West
cy-gb	Y Gorllewin

en-us	2018-2023
cy-gb	2018-2023

en-us	OTF
cy-gb	OTF

en-us	50% fall in incidence
cy-gb	Lleihad o 50% mewn mynychder

en-us	CL3 to Low TB area; Intermediate Areas to merge
cy-gb	Symud CL3 i ardal TB Isel; uno Ardaloedd Canolradd

en-us	PN1 and CE4 to Intermediate TB Area
cy-gb	Symud PN1 ac CE4 i Ardal TB Ganolradd

en-us	<0.1% incidence, <0.1% prevalence
cy-gb	<0.1% mynychder, <0.1% cyffredinrwydd

en-us	Spatial Units (SUs) to Low TB Area
cy-gb	Symud Unedau Gofodol i Ardal TB Isel

en-us	SU(s) to Intermediate TB Area
cy-gb	Symud Unedau Gofodol i Ardal TB Ganolradd

en-us	A toolkit of measures has been developed and deployed in defined TB hotspot areas.
cy-gb	Mae pecyn cymorth o fesurau wedi’i ddatblygu a’i roi ar waith mewn ardaloedd â phroblem TB.

en-us	The APHA Epidemiology Team continuously monitor disease levels and trends with a view to identifying areas of concern and potential new and emerging TB hotspots.
cy-gb	Mae Tîm Epidemioleg APHA yn monitro lefelau a thueddiadau’r clefyd yn barhaus, gyda’r bwriad o bennu ardaloedd sy’n destun pryder a mannau newydd a datblygol a allai fod â phroblem TB.

en-us	We will continue to closely monitor the disease in this area with consideration to relevant policy changes according to the changing disease situation.
cy-gb	Byddwn yn parhau i fonitro’r clefyd yn fanwl yn yr ardal hon. Byddwn yn ystyried cyflwyno newidiadau perthnasol i’r polisi ar sail y sefyllfa newidiol.

en-us	For many years, most new breakdowns have occurred in the Low TB Area, due to the buying in of cattle from higher risk areas.
cy-gb	Ers sawl blwyddyn, mae’r rhan fwyaf o achosion a welwyd yn yr Ardal TB Isel wedi digwydd yn sgil prynu gwartheg o ardaloedd risg uwch.

en-us	We will continue to communicate such risks through our ‘stamp it out policy’.
cy-gb	Byddwn yn parhau i gyfleu risgiau o’r fath trwy gyfrwng ein polisi ‘cael gwared arno’.

en-us	However, there is now increasing concern over disease becoming established locally following outside introduction.
cy-gb	Fodd bynnag, ceir pryder cynyddol ynglŷn â’r ffaith y gallai’r clefyd ymsefydlu’n lleol ar ôl iddo gael ei gyflwyno oddi allan.

en-us	One such area of concern is in Anglesey where there has been a sharp increase in disease.
cy-gb	Un ardal sy’n destun pryder o’r fath yw Ynys Môn, lle gwelir cynnydd mawr yn y clefyd.

en-us	Localised actions are being considered and introduced.
cy-gb	Rydym yn ystyried pa gamau lleol y gellir eu cymryd a’u cyflwyno.

en-us	Spread of disease from cattle to local badger populations is an issue that can occur, when incidence rises in the cattle population.
cy-gb	Mae gwartheg yn gallu trosglwyddo’r clefyd i boblogaethau lleol o foch daear pan fo mynychder y clefyd ar gynnydd ymhlith gwartheg.

en-us	We aim to protect the local badger population in Anglesey by:
cy-gb	Ein nod yw amddiffyn poblogaeth moch daear Ynys Môn trwy wneud y canlynol:

en-us	- Initially surveying Holy Island with a view to considering vaccinating badgers thereafter.
cy-gb	- Arolygu Ynys Cybi yn gyntaf, gyda’r nod o ystyried brechu moch daear wedi hynny.

en-us	- Giving consideration to a wildlife and farm survey for the rest of Anglesey.
cy-gb	- Ystyried arolygu bywyd gwyllt/ffermydd ar gyfer gweddill Ynys Môn.

en-us	Additional cattle measures, including those already introduced in rural Wrexham, Denbighshire and Conwy Valley, will be considered for use in Anglesey, or more widely in the Low TB Area.
cy-gb	Byddwn yn ystyried defnyddio mesurau ychwanegol yn ymwneud â gwartheg ar Ynys Môn, neu’n ehangach yn yr Ardal TB Isel, yn cynnwys y mesurau a gyflwynwyd eisoes yn ardal wledig Wrecsam, Sir Ddinbych a Dyffryn Conwy.

en-us	In an effort to further protect Low TB Areas, including Anglesey, it is planned to bring forward legislation to introduce Pre-Movement Testing for movements within and from the Low TB Area.
cy-gb	Mewn ymdrech i amddiffyn mwy fyth ar Ardaloedd TB Isel, yn cynnwys Ynys Môn, y bwriad yw cyflwyno deddfwriaeth ar gyfer cynnal Profion Cyn Symud wrth symud anifeiliaid oddi mewn i’r Ardal TB Isel ac allan o’r Ardal TB Isel.

en-us	We have been considering how to tackle deep-seated levels of infection in parts of Pembrokeshire, where TB incidence and prevalence have worsened against the overall improving backdrop.
cy-gb	Rydym wedi bod yn ystyried sut i fynd i’r afael â lefelau disyflyd y clefyd mewn rhannau o Sir Benfro, lle mae mynychder a chyffredinrwydd TB wedi gwaethygu o gymharu â’r sefyllfa gyffredinol.

en-us	In line with responses to our consultation and the NFU’s TB Focus Group report, we are exploring new governance arrangements for TB eradication at a local level.
cy-gb	Yn unol â’r ymatebion a gafwyd i’n hymgynghoriad ac adroddiad Grŵp Ffocws TB yr NFU, rydym yn archwilio trefniadau llywodraethu newydd ar gyfer dileu TB ar lefel leol.

en-us	A project in collaboration with industry will be implemented to work on a small sample of farms in Pembrokeshire, with the aim of empowering vets and farmers to make informed decisions and show leadership in disease control.
cy-gb	Bydd prosiect a gynhelir ar y cyd â’r diwydiant yn cael ei roi ar y gweill er mwyn gweithio ar sampl bach o ffermydd yn Sir Benfro, gyda’r nod o rymuso milfeddygon a ffermwyr i wneud penderfyniadau cytbwys a dangos arweiniad o ran rheoli’r clefyd.

en-us	It will develop and implement additional approaches to bovine TB control, over and above the statutory measures currently used in the area.
cy-gb	Bydd y prosiect yn datblygu ac yn gweithredu rhagor o ddulliau ar gyfer rheoli TB buchol, yn ychwanegol at y mesurau statudol a ddefnyddir yn yr ardal ar hyn o bryd.

en-us	The project will focus on identifying residual disease risk in clear testing cattle and develop a pathway for mitigating risk from cattle-to-cattle transmission.
cy-gb	Bydd y prosiect yn canolbwyntio ar bennu’r risg sydd ynghlwm wrth glefyd gweddillol ymhlith gwartheg a gaiff brofion clir, a hefyd bydd yn datblygu llwybr ar gyfer lleihau’r risg o ran trosglwyddo’r clefyd o fuwch i fuwch.

en-us	This will be through a risk-based approach involving identification and management of high-risk animals to slaughter and detailed veterinary oversight of biosecurity practices.
cy-gb	Gwneir hyn trwy ddefnyddio dull seiliedig ar risg yn ymwneud â phennu a rheoli anifeiliaid risg uchel trwy eu lladd a thrwy sicrhau bod milfeddygon yn goruchwylio arferion bioddiogelwch yn fanwl.

en-us	We hope to learn from this project and encourage other areas to adopt similar engagement and co-production techniques if they prove successful in Pembrokeshire.
cy-gb	Ein gobaith yw y byddwn yn dysgu yn sgil y prosiect hwn ac yn annog ardaloedd eraill i roi technegau ymgysylltu a chyd-gynhyrchu tebyg ar waith os gwelir eu bod wedi llwyddo yn Sir Benfro.

en-us	The Welsh Government recognises the difficulties keepers face in moving young cattle out of their herds whist under TB restrictions.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod yr anawsterau sy’n wynebu ceidwaid o ran symud gwartheg ifanc o’u buchesi tra maent o dan gyfyngiadau TB.

en-us	We have been working closely with the industry to explore ways in which biosecure movements into TB Approved Finishing Units (AFUs) may be refined and simplified.
cy-gb	Rydym wedi gweithio’n agos gyda’r diwydiant i archwilio ffyrdd o wella a symleiddio’r arfer o symud anifeiliaid mewn modd bioddiogel i Unedau Pesgi Cymeradwy TB.

en-us	As most animals moving from TB restricted herds in Wales are taken to AFUs in England, any changes need the joint agreement by both Welsh Government and Defra.
cy-gb	Gan fod y rhan fwyaf o’r anifeiliaid sy’n symud o fuchesi o dan gyfyngiadau TB yng Nghymru yn cael eu cludo i Unedau Pesgi Cymeradwy yn Lloegr, bydd angen i Lywodraeth Cymru a Defra gytuno ar unrhyw newidiadau ar y cyd.

en-us	We, with Defra, have continued to meet regularly with industry representatives, to explore ways in which this process may be refined and simplified.
cy-gb	Rydym ni a Defra wedi parhau i gyfarfod yn rheolaidd â chynrychiolwyr y diwydiant er mwyn trafod ffyrdd o wella a symleiddio’r broses hon.

en-us	We have been asked to consider increasing the age limit of animals exempt from pre-movement testing and streamlining the licencing process to help keepers to better manage young cattle out of their herds.
cy-gb	Gofynnwyd inni ystyried codi terfyn oedran anifeiliaid sydd wedi’u heithrio rhag profion cyn symud yn ogystal â symleiddio’r broses drwyddedu er mwyn helpu ceidwaid i reoli’r gwartheg ifanc sy’n gadael eu buchesi.

en-us	We, in agreement with Defra, are not inclined to allow this change.
cy-gb	Gan gytuno â Defra, nid ydym yn chwannog i ganiatáu’r newid hwn.

en-us	Although analysis does not indicate a substantial additional risk by increasing the age limit of animals exempt from pre-movement testing, market trends do not show an industry-wide demand.
cy-gb	Er nad yw’r gwaith dadansoddi yn dangos risg ychwanegol sylweddol yn sgil cynyddu terfyn oedran anifeiliaid sydd wedi’u heithrio rhag profion cyn symud, nid yw tueddiadau’r farchnad yn dangos bod galw i’w gael am hyn ledled y diwydiant.

en-us	However, a change to simplify the licencing process, negating the need to apply for an individual licence for each movement, has been agreed in principle and we view allocating resources to achieve this change as more appropriate.
cy-gb	Fodd bynnag, rydym wedi cytuno mewn egwyddor i symleiddio’r broses drwyddedu, gan gael gwared â’r angen i wneud cais am drwydded unigol ar gyfer pob symudiad, ac rydym o’r farn ei bod yn fwy priodol inni ddyrannu adnoddau ar gyfer cyflawni’r newid hwn.

en-us	APHA are considering the different options and required changes to processes to enable this to proceed.
cy-gb	Mae APHA yn ystyried yr opsiynau gwahanol a’r newidiadau angenrheidiol y bydd angen eu cyflwyno i brosesau er mwyn gallu bwrw ymlaen â hyn.

en-us	The consultation on a refreshed TB Eradication Programme in 2021/22 included three proposals to change the TB payments regime:
cy-gb	Roedd yr ymgynghoriad ar y Rhaglen o’r Newydd ar gyfer Dileu TB yn 2021/22 yn cynnwys tri chynnig yn ymwneud â newid y drefn ar gyfer gwneud taliadau TB, sef:

en-us	Table valuations
cy-gb	Prisiau tabl

en-us	Table valuations plus a top up for being a member of an approved animal health accreditation scheme
cy-gb	Prisiau tabl ynghyd ag ychwanegiad am fod yn aelod o gynllun iechyd anifeiliaid achrededig cymeradwy

en-us	An industry-led levy.
cy-gb	Ardoll y diwydiant.

en-us	In the July 2022 Written Statement, we said we would engage with industry to explore the above options, to ascertain whether this could offer cost savings in respect of TB payments, whilst balancing the need to reward good farming practices and the implementation of disease prevention and control practices.
cy-gb	Yn Natganiad Ysgrifenedig Gorffennaf 2022, dywedasom y byddem yn ymgysylltu â’r diwydiant i archwilio’r opsiynau uchod er mwyn canfod a allai hyn arbed costau o ran taliadau TB, tra’n cydbwyso’r angen i wobrwyo arferion ffermio da a’r arfer o roi dulliau atal a rheoli clefydau ar waith.

en-us	This may include linking the TB Payments regime to biosecurity standards (for example those in the Sustainable Farming Scheme).
cy-gb	Efallai y bydd hyn yn cynnwys cysylltu’r drefn Taliadau TB â safonau bioddiogelwch (er enghraifft, y rhai a nodir yn y Cynllun Ffermio Cynaliadwy).

en-us	https://www.gov.wales/written-statement-statement-tb-eradication-programme
cy-gb	https://www.llyw.cymru/datganiad-ysgrifenedig-datganiad-ar-y-rhaglen-dileu-tb

en-us	This will now be taken forward, with further consultation and engagement with industry before a decision is made on a change to the TB payments regime.
cy-gb	Byddwn yn bwrw ymlaen â hyn yn awr. Byddwn yn ymgynghori ac yn ymgysylltu ymhellach â’r diwydiant cyn gwneud penderfyniad ynglŷn â newid y drefn taliadau TB.

en-us	In some areas, the risk posed by cattle movements can be substantial.
cy-gb	Mewn rhai ardaloedd, gall y risg o du symud gwartheg fod yn sylweddol.

en-us	Informed Purchasing is therefore extremely important to our shared goal of TB eradication.
cy-gb	O’r herwydd, mae Prynu Gwybodus yn eithriadol o bwysig i’n nod cyffredin, sef dileu TB.

en-us	It is vital for keepers to ask the right questions prior to purchasing cattle and act accordingly to reduce the risk of bringing TB into their herd.
cy-gb	Mae hi’n hanfodol i geidwaid ofyn y cwestiynau iawn cyn prynu gwartheg a gweithredu fel y bo’n briodol er mwyn lleihau’r risg o gyflwyno TB i’w buches.

en-us	Two aspects of Informed Purchasing were included in the 21/22 consultation:
cy-gb	Cynhwyswyd dwy agwedd ar Brynu Gwybodus yn ymgynghoriad 21/22, sef:

en-us	Publishing information on TB free herds on ibTB; and
cy-gb	Cyhoeddi gwybodaeth am fuchesi sy’n rhydd o TB ar ibTB; a

en-us	https://ibtb.co.uk/
cy-gb	https://ibtb.co.uk/

en-us	Mandating the provision and display of TB information at the point of sale.
cy-gb	Ei gwneud yn orfodol i ddarparu ac arddangos gwybodaeth am TB yn y man gwerthu.

en-us	ibTB is a useful online interactive mapping tool set up to help cattle farmers and their vets understand the level of bovine TB in their area and manage the risks when purchasing cattle.
cy-gb	Offeryn mapio rhyngweithiol ar-lein defnyddiol yw ibTB ac mae’n helpu ffermwyr a’u milfeddygon i ddeall lefel TB buchol yn eu hardal a rheoli’r risgiau wrth brynu gwartheg.

en-us	Following positive responses to the consultation, the Welsh Government intends to bring forward a change in legislation to allow the display of TB free herd information on ibTB.
cy-gb	Yn dilyn ymatebion cadarnhaol i’r ymgynghoriad, mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyflwyno newid yn y ddeddfwriaeth er mwyn ei gwneud yn bosibl i arddangos gwybodaeth am fuchesi sy’n rhydd o TB ar ibTB.

en-us	Given the complexities involved in mandating the provision and display of information at the point of sale, and to ensure consistency across Wales and England, further engagement with industry and Defra will be necessary.
cy-gb	O ystyried y cymhlethdodau sydd ynghlwm wrth ei gwneud yn orfodol i ddarparu ac arddangos gwybodaeth yn y man gwerthu, ac er mwyn sicrhau cysondeb trwy Gymru a Lloegr, bydd angen ymgysylltu rhagor â Defra a’r diwydiant.

en-us	This will include consideration of the potential implications for keepers who do not follow the principles of informed purchasing.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys ystyried y goblygiadau posibl i geidwaid pe na baent yn dilyn egwyddorion prynu gwybodus.

en-us	Once this engagement has taken place, a detailed plan and timetable will be shared.
cy-gb	Ar ôl i’r ymgysylltu hwn ddod i ben, byddwn yn rhannu cynllun ac amserlen fanwl.

en-us	In response to concerns regarding veterinary capacity in Wales, we commissioned consultants to explore options for the delivery of TB testing.
cy-gb	Mewn ymateb i bryderon ynglŷn â chapasiti milfeddygon yng Nghymru, aethom ati i gomisiynu ymgynghorwyr i archwilio opsiynau ar gyfer cynnal profion TB.

en-us	The report was supportive of the use of lay TB testers and a pilot began in October 2022, delivered through Veterinary Delivery Partners, Iechyd Da (Gwledig) Ltd and Menter a Busnes.
cy-gb	Roedd yr adroddiad yn cefnogi’r syniad o ddefnyddio profwyr TB lleyg, ac ym mis Hydref 2022 rhoddwyd cynllun peilot ar waith trwy gyfrwng Partneriaid Cyflawni Milfeddygol, Iechyd Da (Gwledig) Cyf a Menter a Busnes.

en-us	Under the pilot, Approved Tuberculin Testers (ATTs) are able to undertake TB testing in parts of Wales.
cy-gb	O dan y cynllun peilot, mae Profwyr Tuberculin Cymeradwy yn cynnal profion TB mewn rhannau o Gymru.

en-us	A full evaluation is being undertaken alongside the pilot to inform whether this approach will be adopted nationally on a permanent basis.
cy-gb	Cynhelir gwaith gwerthuso ochr yn ochr â’r cynllun peilot er mwyn gweld a fydd y dull hwn yn cael ei roi ar waith trwy’r wlad yn barhaol.

en-us	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2022-08/impacts-tuberculosis-testing-veterinarians-and-practices.pdf
cy-gb	https://www.gov.wales/sites/default/files/publications/2022-08/impacts-tuberculosis-testing-veterinarians-and-practices.pdf

en-us	The Welsh Government participates in the UK wide discussions held on the various strands of cattle vaccination.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cymryd rhan mewn trafodaethau ledled y DU yn ymwneud â gwahanol agweddau ar frechu gwartheg.

en-us	Great Britain (GB) administrations are funding a project aimed at securing UK marketing authorisations for CattleBCG vaccine and DST-F, a new skin test to detect infected among vaccinated animals (or “DIVA”).
cy-gb	Mae gweinyddwyr Prydain yn ariannu prosiect sy’n anelu at sicrhau caniatâd marchnata o fewn y DU ar gyfer brechiad BCG Gwartheg a DST-F, sef prawf croen newydd ar gyfer canfod anifeiliaid heintiedig ymhlith anifeiliaid sydd wedi’u brechu (fe’i gelwir hefyd yn brawf “DIVA”).

en-us	This will help save thousands of cattle every year that would have been culled to prevent the spread of disease.
cy-gb	Bydd hyn yn helpu i achub miloedd o wartheg bob blwyddyn – hynny yw, gwartheg a fyddai wedi cael eu lladd er mwyn atal lledaeniad y clefyd.

en-us	APHA led field trials of CattleBCG and DST-F are progressing. Phase 1 of the field trials assessed the safety and specificity of the DST-F skin test reagent and was completed in May 2022.
cy-gb	Mae APHA wrthi’n cynnal treialon yn ymwneud â BCG Gwartheg a DST-F. Yng ngham 1 y treialon maes, aseswyd diogelwch a phenodolrwydd y prawf croen DST-F. Cwblhawyd y cam hwnnw ym mis Mai 2022.

en-us	The completion of phase 1 was an important milestone in ensuring the UK Government remains on track to deliver a deployable cattle vaccine and DIVA skin test for bovine TB.
cy-gb	Roedd cwblhau cam 1 yn garreg filltir bwysig o ran sicrhau bod Llywodraeth y DU yn dal i fod ar y trywydd iawn o ran darparu brechlyn a phrawf croen DIVA i wartheg ar gyfer TB buchol.

en-us	The second phase of the field trials has now commenced and will assess the safety of the CattleBCG vaccine and the safety and specificity of the DIVA skin test in vaccinated cattle.
cy-gb	Mae ail gam y treialon maes ar waith erbyn hyn. Bydd y cam hwn yn asesu diogelwch y brechlyn BCG Gwartheg ynghyd â diogelwch a phenodolrwydd y prawf croen DIVA mewn gwartheg wedi’u brechu.

en-us	So far studies in labs have indicated that both the vaccine and DIVA test are safe and accurate under controlled APHA facility environments.
cy-gb	Hyd yn hyn, mae astudiaethau a gynhaliwyd mewn labordai yn dangos bod y brechlyn a’r prawf DIVA yn ddiogel ac yn fanwl gywir mewn amgylcheddau a reolir yng nghyfleuster APHA.

en-us	The trial is due to be completed in 2023.
cy-gb	Disgwylir i’r treial ddod i ben yn 2023.

en-us	Like other veterinary medicines, in addition to laboratory studies, both CattleBCG and DST-F must be shown to be effective and safe under field conditions before the Veterinary Medicines Directorate (VMD) can authorise their use.
cy-gb	Fel yn achos meddyginiaethau milfeddygol o fath arall, yn ychwanegol at astudiaethau yn y labordy rhaid dangos bod y brechlyn BCG Gwartheg a’r prawf croen DST-F yn effeithiol ac yn ddiogel yn y maes cyn y gall y Gyfarwyddiaeth Meddyginiaethau Milfeddygol eu hawdurdodi.

en-us	We continue to work with other devolved administrations to appoint a manufacturer to produce the DIVA test components.
cy-gb	Rydym yn parhau i weithio gyda gweinyddiaethau datganoledig eraill i benodi gweithgynhyrchwr i gynhyrchu elfennau’r prawf DIVA.

en-us	The TAG will consider deployment options for Wales with a view to roll out once a licensed product is available.
cy-gb	Bydd y Grŵp Cynghori Technegol yn ystyried opsiynau dosbarthu ar gyfer Cymru, gyda’r nod o gyflwyno’r prawf pan fydd cynnyrch trwyddedig ar gael.

en-us	The Welsh Government continues to run the Badger Vaccination Grant (BVG) scheme to support farmers across Wales in vaccinating badgers on their land, by providing 50% of the costs through the grant scheme providing they meet the grant criteria.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn dal i redeg cynllun Grant Brechu Moch Daear er mwyn cynorthwyo ffermwyr ledled Cymru i frechu moch daear ar eu tir. Gwneir hyn trwy ddarparu 50% o’r gost trwy gyfrwng cynllun grant, cyn belled â bod y ffermwyr yn bodloni meini prawf y grant.

en-us	Our current BVG scheme supports 42 farms across a total area of just over 46km2.
cy-gb	Mae ein cynllun Grant Brechu Moch Daear presennol yn cynorthwyo 42 o ffermydd dros ardal sydd rywfaint yn fwy na 46km2.

en-us	Holy Island will be surveyed in 2023 in preparation for further badger vaccination.
cy-gb	Bydd Ynys Cybi yn cael ei harolygu yn 2023 er mwyn paratoi ar gyfer brechu ychwaneg o foch daear.

en-us	We intend to review our badger vaccination policy in 2023/24.
cy-gb	Bwriadwn adolygu ein polisi brechu moch daear yn 2023/24.

en-us	The 2021/22 consultation on a refreshed TB Eradication Programme, identified potential policy and legislative changes.
cy-gb	Yn yr ymgynghoriad a gynhaliwyd yn 2021/22 ynglŷn â Rhaglen o’r Newydd ar gyfer Dileu TB, nodwyd newidiadau posibl mewn polisïau a deddfwriaethau.

en-us	We intend to make the following amendments to the TB (Wales) Order 2010:
cy-gb	Ein bwriad yw cyflwyno’r newidiadau canlynol i Orchymyn TB (Cymru) 2010:

en-us	Reinstate Pre-Movement Testing for cattle movements in the Low TB Area, whilst maintaining Post-Movement Testing.
cy-gb	Adfer Profion Cyn Symud wrth symud gwartheg yn yr Ardal TB Isel, gan barhau i gynnal Profion Ar ôl Symud.

en-us	Introduce Post-Movement Testing for all cattle movements to holdings in the Intermediate TB Areas from High TB Areas, the High Risk Area of England and from Northern Ireland.
cy-gb	Cyflwyno Profion Cyn Symud wrth symud gwartheg o Ardaloedd TB Uchel, o Ardal Risg Uchel Lloegr ac o Ogledd Iwerddon i ddaliadau mewn Ardaloedd TB Canolradd.

en-us	Introduce a legal requirement for farmers not to move cattle between test day 1 (TT1) and test day 2 (TT2) and between blood testing and receiving results.
cy-gb	Cyflwyno gofyniad cyfreithiol i ffermwyr beidio â symud gwartheg rhwng diwrnod 1 y prawf (TT1) a diwrnod 2 y prawf (TT2) a rhwng profion gwaed a’r adeg y ceir y canlyniadau.

en-us	Introduce a requirement for authority to be sought from the Welsh Government to collect a sample, perform a test, perform a test on any sample and to ensure results from such tests are immediately reported.
cy-gb	Cyflwyno gofyniad yn mynnu y dylid ceisio caniatâd gan Lywodraeth Cymru ar gyfer casglu sampl, cynnal prawf, cynnal prawf ar unrhyw sampl a sicrhau y rhoddir gwybod yn syth am ganlyniadau profion o’r fath.

en-us	Prohibit feeding of unpasteurised milk to livestock on OTFW premises.
cy-gb	Gwahardd yr arfer o fwydo llaeth heb ei basteureiddio i dda byw ar safleoedd OTFW.

en-us	Make available on ibTB the number of years a herd has been TB Free.
cy-gb	Nodi ar ibTB ers sawl blwyddyn mae’r fuches wedi bod yn rhydd o TB.

en-us	Proposed changes will follow the Welsh Government’s legislative process, which will include a full Regulatory Impact Assessment.
cy-gb	Bydd newidiadau arfaethedig yn dilyn proses ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru, a fydd yn cynnwys Asesiad Effaith Rheoleiddiol llawn.

en-us	Further changes to the Tuberculosis (Wales) Order 2010 and the Tuberculosis (Wales) Order 2011 will be considered in subsequent phases of legal changes over the course of the tenure of this Plan.
cy-gb	Ystyrir ychwaneg o newidiadau i Orchymyn Twbercwlosis (Cymru) 2010 a Gorchymyn Twbercwlosis (Cymru) 2011 yn ystod camau dilynol y newidiadau cyfreithiol dros gyfnod y Cynllun hwn.

en-us	Monitoring and reviewing our Programme
cy-gb	Monitro ac adolygu ein Rhaglen

en-us	TB trends are monitored through regular analysis and reports.
cy-gb	Caiff tueddiadau TB eu monitro trwy gyfrwng dadansoddiadau ac adroddiadau rheolaidd.

en-us	For example:
cy-gb	Er enghraifft:

en-us	Monthly statistics showing numbers of new incidents, open breakdowns, closed breakdowns, animals slaughtered for TB control and tests carried out.
cy-gb	Ystadegau misol yn dangos achosion newydd, achosion agored, achosion caeedig, yr anifeiliaid a laddwyd er mwyn rheoli TB a’r profion a gynhaliwyd.

en-us	Quarterly reports with statistical and epidemiological analysis of incidence, prevalence, recurrence and other relevant features of disease progression.
cy-gb	Adroddiadau chwarterol lle ceir dadansoddiadau ystadegol ac epidemiolegol yn ymwneud â mynychder, cyffredinrwydd, ailheintiadau a nodweddion perthnasol eraill yn ymwneud â chynnydd y clefyd.

en-us	Summarised in the Wales TB dashboard.
cy-gb	Fe’u crynhoir yn Nangosfwrdd TB Cymru.

en-us	https://www.gov.wales/bovine-tb-dashboard
cy-gb	https://www.llyw.cymru/dangosfwrdd-tb-gwartheg

en-us	Detailed annual reports such as the Wales Annual Surveillance Report.
cy-gb	Adroddiadau blynyddol manwl, fel Adroddiad Blynyddol Gwyliadwriaeth Cymru.

en-us	This Delivery Plan will be subject to review, and an annual update will be provided by the Minister for Rural Affairs and North Wales and Trefnydd.
cy-gb	Bydd y Cynllun Cyflawni hwn yn cael ei adolygu, a bydd diweddariad blynyddol yn cael ei gyflwyno gan y Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a’r Trefnydd.

en-us	Work area
cy-gb	Maes gwaith

en-us	Short term
cy-gb	Tymor byr

en-us	Medium term
cy-gb	Tymor canolig

en-us	Longer term
cy-gb	Tymor hwy

en-us	Governance
cy-gb	Llywodraethu

en-us	Publicly Appoint Chair and members to Programme Board and members to TAG.
cy-gb	Penodi Cadeirydd ac aelodau ar gyfer Bwrdd y Rhaglen a phenodi aelodau ar gyfer y Grŵp Cynghori Technegol

en-us	Agree Terms of Reference.
cy-gb	Cytuno ar Gylch Gorchwyl.

en-us	Produce forward look work plan.
cy-gb	Llunio blaengynllun.

en-us	Deliver on forward look plan.
cy-gb	Cyflawni ar sail y blaengynllun.

en-us	Steer direction and make decisions.
cy-gb	Llywio’r cyfeiriad a gwneud penderfyniadau.

en-us	Task and Finish group recommendations
cy-gb	Argymhellion y Grŵp Gorchwyl a Gorffen

en-us	Changes to the format, language and tone of letters and notices.
cy-gb	Newid fformat, iaith a thôn llythyrau a hysbysiadau.

en-us	Facilitate stakeholder engagement with APHA vets.
cy-gb	Hwyluso ymgysylltu â rhanddeiliaid gyda milfeddygon APHA.

en-us	Utilise private veterinary role to full potential.
cy-gb	Defnyddio rôl milfeddygon preifat i’w llawn botensial.

en-us	Greater availability of TB testing data for stakeholders.
cy-gb	Gwella argaeledd data’n ymwneud â phrofion TB ar gyfer rhanddeiliaid.

en-us	Regionalisation and targets.
cy-gb	Rhanbarthau a thargedau

en-us	Keep a watching brief.
cy-gb	Cadw golwg ar y sefyllfa.

en-us	Review 2024 regionalisation target.
cy-gb	Adolygu targed 2024 mewn perthynas â’r rhanbarthau.

en-us	Transfer spatial units as appropriate.
cy-gb	Symud unedau gofodol fel y bo’n briodol.

en-us	TB Hotspot Clusters in ITBAN/Low TB Area
cy-gb	Clystyrau â Phroblem TB yn Ardal TB Ganolradd y Gogledd/yr Ardal TB Isel

en-us	Initial contiguous tests and post-breakdown tests (approx. 6 and 18 months after movement restrictions are lifted) will be read at ‘severe’.
cy-gb	Bydd profion cyffiniol cychwynnol a phrofion ar ôl achosion (oddeutu 6 mis a 18 mis ar ôl codi’r cyfyngiadau symud) yn cael eu dehongli mewn modd mwy ‘difrifol’.

en-us	Monitor and develop new measures according to disease levels.
cy-gb	Monitro a datblygu mesurau newydd yn unol â lefelau’r clefyd.

en-us	Increasing levels of disease in Anglesey
cy-gb	Cynnydd yn y clefyd ar Ynys Môn

en-us	Give consideration to initial phase of measures.
cy-gb	Ystyried cam cyntaf y mesurau.

en-us	Maintain communication with farmers on measures implemented.
cy-gb	Parhau i gyfathrebu â ffermwyr ynglŷn â’r mesurau a roddir ar waith.

en-us	Implement policy based on epidemiological evaluation.
cy-gb	Gweithredu’r polisi ar sail gwaith gwerthuso epidemiolegol.

en-us	Project to address TB incidence in Pembrokeshire
cy-gb	Prosiect ar gyfer ymdrin â mynychder TB yn Sir Benfro

en-us	Invite proposals for delivery of the project.
cy-gb	Gwahodd cynigion ar gyfer cyflawni’r prosiect.

en-us	Tender to be awarded and commence.
cy-gb	Dyfarnu’r tendr a dechrau ar y gwaith.

en-us	Project to run for 2 years with the option of a 3rd year extension.
cy-gb	Bydd y prosiect yn cael ei gynnal am 2 flynedd, gyda’r opsiwn i’w ymestyn am flwyddyn arall.

en-us	Consider options to simplify the licensing process.
cy-gb	Ystyried opsiynau ar gyfer symleiddio’r broses drwyddedu.

en-us	Implement licence simplification.
cy-gb	Mynd ati i symleiddio’r broses drwyddedu.

en-us	Continue engagement with industry.
cy-gb	Parhau i ymgysylltu â’r diwydiant.

en-us	TB Payments
cy-gb	Taliadau TB

en-us	Engage with industry on TB Payments options.
cy-gb	Ymgysylltu â’r diwydiant ynglŷn ag opsiynau’n ymwneud â Thaliadau TB.

en-us	Consultation and analysis of deliverability & cost.
cy-gb	Mynd i’r afael â gwaith ymgynghori a dadansoddi mewn perthynas â’r gallu i gyflawni hyn ac mewn perthynas â’r costau.

en-us	Change the TB Payments regime.
cy-gb	Newid y drefn ar gyfer Taliadau TB.

en-us	Change legislation to publish TB free herd information on ibTB.
cy-gb	Newid y ddeddfwriaeth fel y gellir cyhoeddi gwybodaeth am fuchesi sy’n rhydd o TB ar ibTB.

en-us	Engage with industry and Defra on Informed Purchasing.
cy-gb	Ymgysylltu â Defra a’r diwydiant ynglŷn â Phrynu Gwybodus.

en-us	Introduce a mandatory Informed Purchasing regime.
cy-gb	Cyflwyno trefn orfodol yn ymwneud â Phrynu Gwybodus.

en-us	Authorise the use of Approved Tuberculin Testers (ATTs) in Wales.
cy-gb	Awdurdodi’r arfer o ddefnyddio Profwyr Tuberculin Cymeradwy yng Nghymru.

en-us	Conduct evaluation of ATT pilot.
cy-gb	Gwerthuso’r cynllun peilot ar gyfer defnyddio Profwyr Tuberculin Cymeradwy.

en-us	Adjust policy if required.
cy-gb	Addasu’r polisi pe bai angen.

en-us	Participate in UK wide cattle vaccination discussions.
cy-gb	Cymryd rhan mewn trafodaethau ledled y DU yn ymwneud â brechu gwartheg.

en-us	Consultation on cattle vaccination.
cy-gb	Ymgynghori ynglŷn â’r syniad o frechu gwartheg.

en-us	Deployment once the vaccine and DIVA test are licensed.
cy-gb	Defnyddio’r brechlyn a’r prawf DIVA ar ôl iddynt gael eu trwyddedu.

en-us	Badger vaccination
cy-gb	Brechu moch daear

en-us	Continue Grant funded operations.
cy-gb	Parhau â gwaith a ariennir gan y Grant.

en-us	Consider vaccination on Holy Island and Anglesey.
cy-gb	Ystyried brechu moch daear ar Ynys Cybi ac Ynys Môn.

en-us	Review badger vaccination.
cy-gb	Adolygu’r drefn o ran brechu moch daear.

en-us	Amend the TB (Wales) Order 2010.
cy-gb	Diwygio Gorchymyn TB (Cymru) 2010.

en-us	Consider other changes to the 2010 and 2011 TB Orders
cy-gb	Ystyried cyflwyno newidiadau eraill i Orchmynion TB 2010 a 2011.

en-us	Amend legislation as appropriate.
cy-gb	Diwygio’r ddeddfwriaeth fel y bo’n briodol.