en-gb	Number: 
cy-gb	Rhif: 

en-gb	WG19974
cy-gb	WG19974\

en-gb	Welsh Government
cy-gb	Llywodraeth Cymru 

en-gb	Towards Zero Waste One Wales: One Planet
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff  Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned  

en-gb	The Waste Prevention Programme for Wales
cy-gb	Rhaglen Atal Gwastraff Cymru 

en-gb	December 2013
cy-gb	Rhagfyr 2013 

en-gb	ISBN 978 1 4734 0325 3© Crown copyright 2013  
cy-gb	ISBN digidol 978 1 4734 0330 7 \ © Hawlfraint y Goron 2013  \

en-gb	Ministerial Foreword
cy-gb	Rhagair gan y Gweinidog 

en-gb	The financial, social and environmental impacts of waste generation are a huge challenge, and in Wales we have made great steps to improve the way we manage our waste. 
cy-gb	Mae effeithiau ariannol, cymdeithasol ac amgylcheddol cynhyrchu gwastraff yn her enfawr, ac yng Nghymru rydym wedi cymryd camau mawr i wella'r ffordd rydym yn rheoli ein gwastraff. 

en-gb	But this is only part of the solution. 
cy-gb	Ond rhan o'r ateb yn unig yw hyn. 

en-gb	The greatest benefits will come from reducing the amount of waste that we generate through our everyday activities.
cy-gb	Daw'r manteision mwyaf drwy leihau swm y gwastraff rydym yn ei gynhyrchu drwy ein gweithgarwch bob dydd.

en-gb	Towards Zero Waste, the waste strategy for Wales, sets out the Welsh Government’s high level policies and targets for the management of waste in Wales. 
cy-gb	Mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff, y strategaeth wastraff i Gymru, yn nodipolisïau a thargedau lefel uchel Llywodraeth Cymru ar gyfer rheoli gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	This Waste Prevention Programme supports Towards Zero Waste by describing the outcomes, policies, targets and outline work programme to address waste prevention from businesses and households. 
cy-gb	Mae'r Rhaglen Atal Gwastraff hon yn ategu Tuag at Ddyfodol Diwastraff drwy ddisgrifio'r canlyniadau, y polisïau, y targedau a'r rhaglen waith amlinellol i fynd i'r afael ag atal gwastraff gan fusnesau a chartrefi. 

en-gb	It also delivers the EU requirement for Member States to develop waste prevention programmes.
cy-gb	Mae hefyd yn cyflawni gofyniad yr UE i Aelod-wladwriaethau ddatblygu rhaglenni atal gwastraff. 

en-gb	Implementing this programme will help the Welsh Government to meet two key priorities – tackling poverty, and growth and sustainable jobs – as well as protecting the environment and contributing towards a sustainable Wales.
cy-gb	Bydd gweithredu'r rhaglen hon yn helpu Llywodraeth Cymru i gyflawni dwy flaenoriaeth allweddol – trechu tlodi, a thwf a swyddi cynaliadwy – yn ogystalâ diogelu'r amgylchedd a chyfrannu tuag at Gymru gynaliadwy.

en-gb	We will help tackle poverty by providing low cost, high quality goods to people in need in our communities, through actions on reuse, refurbishment and remanufacture. 
cy-gb	Byddwn yn helpu i drechu tlodi drwy ddarparu nwyddau cost isel o ansawdd uchel i bobl mewn angen yn ein cymunedau, drwy gamau ar ailddefnyddio, adnewyddu ac ailweithgynhyrchu. 

en-gb	We will increase the amount of surplus food that is made available for people to eat. 
cy-gb	Byddwn yn cynyddu swm y bwyd dros ben sydd ar gael i bobl ei fwyta. 

en-gb	This will build on the success of initiatives such as Fareshare Cymru, which has redistributed the equivalent of around 1 million meals since 2010. 
cy-gb	Bydd hyn yn adeiladu ar lwyddiant mentrau megis FareShare Cymru, sydd wedi ailddosbarthu'r hyn sy'n cyfateb i tua miliwn o brydau bwyd ers 2010. 

en-gb	Sustainable resource management also offers job creation and training opportunities for people who are not in employment, and we will work with businesses to maximise this potential.
cy-gb	Mae rheoli adnoddau cynaliadwy hefyd yn cynnig cyfleoedd i greu swyddi a chyfleoedd hyfforddi i bobl nad ydynt mewn cyflogaeth, a byddwn yn gweithio gyda busnesau i fanteisio i'r eithaf ar y potensial hwn.

en-gb	Green growth not only protects our environment, but has the potential to drive Welsh wealth creation. 
cy-gb	Nid yn unig y mae twf gwyrdd yn diogelu ein hamgylchedd, ond mae ganddo'r potensial hefyd i greu cyfoeth yng Nghymru. 

en-gb	It creates new jobs, commercial opportunities and saves businesses money. 
cy-gb	Mae'n creu swyddi newydd, cyfleoedd masnachol ac yn arbed arian i fusnesau. 

en-gb	Green growth is a key driver for our vision for the sustainable future of Wales. 
cy-gb	Mae twf gwyrdd yn un o'r ysgogwyr allweddol ar gyfer ein gweledigaeth am ddyfodol cynaliadwy Cymru. 

en-gb	Through our work on eco-innovation and ecodesign, we will encourage our businesses to develop sustainable products and services, use material resources efficiently and invest in high quality, sustainable jobs.
cy-gb	Drwy ein gwaith ar eco-arloesi ac ecoddylunio, byddwn yn annog ein busnesau i ddatblygu cynnyrch a gwasanaethau cynaliadwy, defnyddio adnoddau deunyddiau'n effeithlon a buddsoddi mewn swyddi cynaliadwy o ansawdd uchel.

en-gb	At a time when many people are struggling financially, there are lots of opportunities to both minimize waste and save money. 
cy-gb	Ar adeg pan mae llawer o bobl yn ei chael yn anodd yn ariannol, ceir llawer o gyfleoedd i leihau gwastraff ac arbed arian. 

en-gb	For example, the average household throws away food worth £480 every year. 
cy-gb	Er enghraifft, mae'r cartref cyffredin yn taflu gwerth £480 o fwyd bob blwyddyn. 

en-gb	This equates to£600 million per year for Wales as a whole. 
cy-gb	Mae hyn yn gyfwerth â£600 miliwn y flwyddyn i Gymru gyfan. 

en-gb	The Welsh Government will continue to fund national and local Love Food Hate Waste initiatives, which provide useful hints and tips to reduce food waste and save families money.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gyllido mentrau Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff cenedlaethol a lleol, sy'n cynnig syniadau ac awgrymiadau defnyddiol i leihau gwastraff bwyd ac arbed arian i deuluoedd.

en-gb	i
cy-gb	i

en-gb	 We are often unsure about how to look after and repair our possessions, and when we have finished with things we throw them away in the bin instead of thinking about alternatives. 
cy-gb	Rydym yn aml yn ansicr yngl ǔ n â sut i ofalu am ein heiddo a'i drwsio, a phan fyddwn wedi gorffen gyda phethau rydym yn eu taflu i'r bin yn hytrach na meddwl am ddewisiadau eraill. 

en-gb	By developing our repair and reuse infrastructure, and raising the profile of these opportunities, we aim to make repair and reuse the natural first choice for faulty or unwanted goods, furniture and clothing.
cy-gb	Drwy ddatblygu ein seilwaith trwsio ac ailddefnyddio, a chodi proffil y cyfleoedd hyn, ein nod yw gwneud trwsio ac ailddefnyddio yn ddewis cyntaf naturiol ar gyfer nwyddau, dodrefn/celfi a dillad diffygiol neu ddiangen.

en-gb	A key objective of this programme is to break the link between waste generation and economic growth. 
cy-gb	Un o amcanion allweddol y rhaglen hon yw torri'r cysylltiad rhwng cynhyrchu gwastraff a thwf economaidd. 

en-gb	A thriving economy with high levels of employment is key to the wellbeing of the people of Wales but we also need to secure a healthy and abundant supply of natural resources. 
cy-gb	Mae economi ffyniannus gyda lefelau uchel o gyflogaeth yn allweddol i les pobl Cymru ond rhaid i ni hefyd sicrhau cyflenwad iach a helaeth o adnoddau naturiol. 

en-gb	These are not contradictory aims – there are huge financial savings to be made through waste prevention actions and the Welsh Government will support businesses and citizens to take full advantage of them.
cy-gb	Nid yw'r rhain yn nodau anghyson – mae arbedion ariannol enfawr i'w gwneud drwy gamau i atal gwastraff a bydd Llywodraeth Cymru yn cynorthwyo busnesau a dinasyddion i fanteisio i'r eithaf ar yr arbedion hyn.

en-gb	The Welsh Government has identified some priority sectors which produce waste with a high environmental impact, and which show the potential to reduce the amount of waste they produce. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi rhai sectorau â blaenoriaeth sy'n cynhyrchu gwastraff a chanddo effaith amgylcheddol uchel, ac sy'n dangos y potensial i leihau swm y gwastraff maent yn ei gynhyrchu. 

en-gb	Understanding these priorities has shaped the programme to optimise the financial, social and environmental return on our investment.
cy-gb	Mae deall y blaenoriaethau hyn wedi llywio'r rhaglen i sicrhau'r enillion ariannol, cymdeithasol ac amgylcheddol gorau posibl ar ein buddsoddiad.

en-gb	The construction and demolition sector, and others involved in the built environment, have a key role to play in reducing waste. 
cy-gb	Mae gan y sector adeiladu a dymchwel, ac eraill sy'n ymwneud â'r amgylchedd adeiledig, rôl allweddol i'w chwarae o ran lleihau gwastraff. 

en-gb	The Waste Prevention Programme will address six key areas that were identified during the development of the Construction and Demolition Sector Plan.
cy-gb	Bydd y Rhaglen Atal Gwastraff yn mynd i'r afael â chwe maes allweddol a nodwyd wrth ddatblygu Cynllun y Sector Adeiladu a Dymchwel.

en-gb	Businesses know the challenges to preventing waste, and how the Welsh Government can provide support to make it happen. 
cy-gb	Mae busnesau'n gwybod yr heriau i atal gwastraff, a sut y gall Llywodraeth Cymru ddarparu cymorth i wneud i hyn ddigwydd. 

en-gb	We used the consultation period to talk to a range of sector representatives to understand how we can support them with waste prevention, and to develop a programme for action. 
cy-gb	Gwnaethom ddefnyddio'r cyfnod ymgynghori i siarad ag amrywiaeth o gynrychiolwyr y sector i ddeall sut y gallwn eu cynorthwyo ag atal gwastraff, a datblygu rhaglen ar gyfer gweithredu. 

en-gb	We will use this information to make sure that we work with the right businesses in the right way.
cy-gb	Byddwn yn defnyddio'r wybodaeth hon i sicrhau ein bod yn gweithio gyda'r busnesau cywir yn y ffordd gywir.

en-gb	The Welsh Government is committed to leading by example through its own operations and also through its procurement practices, and we will urge the wider public sector in Wales to demonstrate leadership too. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i arwain drwy esiampl drwy ei gweithrediadau ei hun a hefyd drwy ei harferion caffael, a byddwn yn annog y sector cyhoeddus ehangach yng Nghymru i ddangos arweinyddiaeth hefyd. 

en-gb	We will encourage the businesses that work with us to demonstrate waste prevention, and will make it easy for our staff and the citizens that use our services to do so.
cy-gb	Byddwn yn annog y busnesau sy'n gweithio gyda ni i ddangos eu bod yn atal gwastraff, a byddwn yn ei gwneud yn hawdd i'n staff a'r dinasyddion sy'n defnyddio ein gwasanaethau i wneud hynny.

en-gb	Alun Davies AM
cy-gb	Alun Davies AC

en-gb	Minister for Natural Resources and Food
cy-gb	Gweinidog Cyfoeth Naturiol a Bwyd

en-gb	ii
cy-gb	ii

en-gb	Summary
cy-gb	Crynodeb

en-gb	Reason for this Programme 
cy-gb	Y Rheswm dros y Rhaglen hon 

en-gb	The Welsh Government is responding to the tough economic situation that faces people and businesses in Wales. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ymateb i'r sefyllfa economaidd anodd sy'n wynebu pobl a busnesau yng Nghymru. 

en-gb	We are supporting businesses to improve productivity and use resources sustainably, to be innovative and gain competitive advantage, and to protect against rising commodity prices. 
cy-gb	Rydym yn cynorthwyo busnesau i wella cynhyrchiant a defnyddio adnoddau'n gynaliadwy, i fod yn arloesol a chael mantais gystadleuol, a diogelu yn erbyn prisiau nwyddau sy'n codi. 

en-gb	We are also communicating the benefits of waste prevention to the people of Wales, helping to reduce poverty by wasting less and making more of the food and other goods that we buy. 
cy-gb	Rydym hefyd yn cyfathrebu manteision atal gwastraff i bobl Cymru, gan helpu i leihau tlodi drwy wastraffu llai a defnyddio'r bwyd a'r nwyddau eraill rydym yn eu prynu yn fwy effeithiol. 

en-gb	This document describes what we are doing to deliver on this commitment.
cy-gb	Mae'r ddogfen hon yn disgrifio'r hyn rydym yn ei wneud i gyflawni'r ymrwymiad hwn.

en-gb	The waste prevention programme supports ‘Towards Zero Waste’, the waste strategy for Wales, by describing the outcomes, policies, targets and work programme to address waste prevention in Wales. 
cy-gb	Mae'r rhaglen atal gwastraff yn ategu ‘Tuag at Ddyfodol Diwastraff’, y strategaeth wastraff i Gymru, drwy ddisgrifio'r canlyniadau, y polisïau, y targedau a'r rhaglen waith i fynd i'r afael ag atal gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	The EU Waste Framework Directive requires Member States to develop waste prevention programmes and mandates some of its scope and content. 
cy-gb	Mae Cyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yr UE yn ei gwneud yn ofynnol i Aelod­ wladwriaethau ddatblygu rhaglenni atal gwastraff ac yn mandadu rhywfaint o'i gwmpas a'i gynnwys. 

en-gb	A key objective is to break the link between waste generation and economic growth.
cy-gb	Un o'r amcanion allweddol yw torri'r cysylltiad rhwng cynhyrchu gwastraff a thwf economaidd.

en-gb	What are the Main Issues? 
cy-gb	Beth yw'r Prif Faterion? 

en-gb	We are losing money and using up valuable resources by throwing too much away.
cy-gb	Rydym yn colli arian ac yn defnyddio adnoddau gwerthfawr drwy daflu gormod i ffwrdd.

en-gb	Household waste generation for 2011/12 was 1.36 million tonnes. 
cy-gb	Yn 2011/12, cynhyrchwyd 1.36 miliwn tunnell o wastraff o gartrefi. 

en-gb	In 2007, businesses in the industrial sectors produced 1.9 million tonnes, and those in the commercial sectors produced 1.7 million tonnes. 
cy-gb	Yn 2007, cynhyrchodd busnesau yn y sectorau diwydiannol 1.9 miliwn tunnell, a chynhyrchodd y rhai yn y sectorau masnachol 1.7 miliwn tunnell. 

en-gb	The amount of construction and demolition waste managed away from the site of production was reported as 5.31 million tonnes in 2005/06. 
cy-gb	Nodwyd bod swm y gwastraff adeiladu a dymchwel a reolwyd i ffwrdd o'r safle cynhyrchu yn 5.31 miliwn tunnell yn 2005/06.

en-gb	The average Welsh household wastes around £480 worth of food every year; 
cy-gb	Mae'r cartref cyffredin yng Nghymru yn gwastraffu gwerth tua £480 o fwyd bob blwyddyn; 

en-gb	the value of unsold clothes discarded by retailers is around £27,000 per tonne; 
cy-gb	mae dillad heb eu gwerthu sy'n cael eu gwaredu gan fanwerthwyr werth tua £27,000 fesul tunnell; 

en-gb	a skip produced on a construction site contains on average around £1,300 worth of products.
cy-gb	mae sgip a gynhyrchir ar safle adeiladu'n cynnwys gwerth tua £1,300 o gynnyrch ar gyfartaledd.

en-gb	There are a number of waste prevention initiatives already underway in Wales, and there are many opportunities to do more by changing our behaviours.
cy-gb	Mae nifer o fentrau atal gwastraff eisoes yn mynd rhagddynt yng Nghymru, a cheir llawer o gyfleoedd i wneud mwy drwy newid ein hymddygiad.

en-gb	iii
cy-gb	iii

en-gb	Outline of the Programme 
cy-gb	Amlinelliad o'r Rhaglen. 

en-gb	The Waste Prevention Programme will ensure that householders and businesses in Wales are able to reduce:
cy-gb	Bydd y Rhaglen Atal Gwastraff yn sicrhau bod deiliaid tai a busnesau yng Nghymru yn gallu lleihau:

en-gb	• The quantity of waste, including through the reuse of products or the
cy-gb	x Swm y gwastraff, gan gynnwys drwy ailddefnyddio cynnyrch neu ymestyn

en-gb	extension of the life span of products.
cy-gb	hyd oes cynnyrch.

en-gb	• The adverse impacts of the generated waste on the environment and human health.
cy-gb	x Effeithiau andwyol y gwastraff a gynhyrchir ar yr amgylchedd ac ar iechyd pobl.

en-gb	• The content of harmful substances in materials and products. 
cy-gb	x Y sylweddau niweidiol mewn deunyddiau a chynnyrch.

en-gb	The main benefit of the programme is that households and businesses will be able to reduce waste, while at the same time saving money.
cy-gb	Prif fantais y rhaglen yw y bydd aelwydydd a busnesau'n gallu lleihau gwastraff, ac arbed arian ar yr un pryd.

en-gb	A ‘4Es’ model of behaviour change is being taken forward, to ensure the outcomes are consistent with the Welsh Government’s commitment to sustainable development (SD).
cy-gb	Mae model newid ymddygiad y ‘4E’ yn cael ei ddatblygu, i sicrhau bod y canlyniadau'n gyson ag ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddatblygu cynaliadwy. 

en-gb	Waste prevention targets have been developed for the programme. 
cy-gb	Mae targedau atal gwastraff wedi'u datblygu ar gyfer y rhaglen. 

en-gb	They are not statutory but are indicative targets for us to work together to achieve.
cy-gb	Nid ydynt yn statudol ond maent yn dargedau dangosol y gallwn ni weithio gyda’n gilydd i'w cyflawni.

en-gb	Programme for Household Waste
cy-gb	Rhaglen ar gyfer Gwastraff o Gartrefi

en-gb	The targets and priorities identified for household waste are described here.
cy-gb	Disgrifir y targedau a'r blaenoriaethau a nodwyd ar gyfer gwastraff o gartrefi yma.

en-gb	• A waste prevention target has been set for household waste as follows:
cy-gb	x Mae targed atal gwastraff wedi'i bennu ar gyfer gwastraff o gartrefi fel a ganlyn:

en-gb	o A reduction of 1.2 per cent every year to 2050 based on 2006/7 baseline.
cy-gb	o Lleihad o 1.2 y cant bob blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	• Action will be targeted at food, paper, card, and plastic (primarily packaging), clothing and consumer goods (including electrical and electronic equipment and goods containing hazardous substances).
cy-gb	x Caiff camau gweithredu eu targedu at fwyd, papur, cerdyn, a phlastig (deunydd pacio yn bennaf), dillad a nwyddau traul (gan gynnwys offer trydanol ac electronig a nwyddau sy'n cynnwys sylweddau peryglus).

en-gb	Household waste can be prevented at different points in the supply chain. 
cy-gb	Gellir atal gwastraff o gartrefi ar bwyntiau gwahanol yn y gadwyn gyflenwi. 

en-gb	The programme for household waste considers the ‘demand side’ actions of purchase choice, use in the household and disposal and collection.
cy-gb	Mae'r rhaglen ar gyfer gwastraff o gartrefi yn ystyried camau ‘ochr y galw’ o ran dewisiadau prynu, defnydd yn y cartref a gwaredu a chasglu. 

en-gb	The programme is as follows:
cy-gb	Mae'r rhaglen fel a ganlyn: 

en-gb	• Consumer engagement programme.
cy-gb	x Rhaglen ymgysylltu â defnyddwyr. 

en-gb	• Review of household reward schemes.
cy-gb	x Adolygu cynlluniau gwobrwyo aelwydydd. 

en-gb	• Optimising service provision for householders.
cy-gb	x Sicrhau bod y gwasanaethau gorau posibl yn cael eu darparu i ddeiliaid  tai.

en-gb	Actions which consider the ‘supply side’ (that affect household waste) of product design, manufacture, distribution and retail are considered in the programme for industrial and commercial waste.
cy-gb	Caiff camau sy'n ystyried ‘ochr gyflenwi’ (sy’n effeithio ar wastraff o gartrefi) dylunio cynnyrch, gweithgynhyrchu, dosbarthu a manwerthu eu hystyried yn y rhaglen ar gyfer gwastraff diwydiannol a masnachol.

en-gb	iv
cy-gb	iv

en-gb	(Reuse of waste from all sectors is considered separately).
cy-gb	(Caiff ailddefnyddio gwastraff o bob sector ei ystyried ar wahân).

en-gb	Programme for Industrial and Commercial Waste
cy-gb	Y Rhaglen ar gyfer Gwastraff Diwydiannol a Masnachol

en-gb	The targets and priorities identified for industrial and commercial waste are described here.
cy-gb	Disgrifir y targedau a'r blaenoriaethau a nodwyd ar gyfer gwastraff diwydiannol a masnachol yma.

en-gb	• The target for industrial waste is a reduction of 1.4 per cent every year to
cy-gb	x Y targed ar gyfer gwastraff diwydiannol yw lleihad o 1.4 y cant bob

en-gb	2050 based on 2006/7 baseline.
cy-gb	blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	• The target for commercial waste is a reduction of 1.2 per cent every year
cy-gb	x Y targed ar gyfer gwastraff masnachol yw lleihad o 1.2 y cant bob

en-gb	to 2050 based on 2006/7 baseline.
cy-gb	blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	These were proposed in Towards Zero Waste, and have been subject to public consultation.
cy-gb	Cynigiwyd y rhain yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff, ac maent wedi bod yn destun ymgynghoriad cyhoeddus. 

en-gb	Our priority areas for action are:
cy-gb	Dyma ein meysydd â blaenoriaeth ar gyfer gweithredu: 

en-gb	• Working with large retailers and their supply chains. 
cy-gb	x Gweithio gyda manwerthwyr mawr a'u cadwyni cyflenwi. 

en-gb	• Promoting Eco-innovation in the manufacturing sector in Wales. 
cy-gb	x Hyrwyddo Eco-arloesi yn y sector gweithgynhyrchu yng Nghymru. 

en-gb	• Public sector as an exemplar.
cy-gb	x Y sector cyhoeddus fel patrwm i'w ddilyn. 

en-gb	Our priority business sectors are:
cy-gb	Dyma ein sectorau busnes â blaenoriaeth: 

en-gb	• Food manufacturing sector.
cy-gb	x Y sector gweithgynhyrchu bwyd. 

en-gb	• Accommodation and food services.
cy-gb	 x Gwasanaethau llety a bwyd. 

en-gb	• Permitted Industry.
cy-gb	x Diwydiant a ganiateir.

en-gb	• Small and Medium sized Enterprises (SMEs), and particularly office based
cy-gb	x Busnesau Bach a Chanolig, ac yn enwedig gwasanaethau a leolir mewn 

en-gb	services, food and accommodation, and small retailers and wholesalers.
cy-gb	swyddfeydd, bwyd a llety, a manwerthwyr a chyfanwerthwyr bach.

en-gb	Programme for Construction and Demolition Waste
cy-gb	Y Rhaglen ar gyfer Gwastraff Adeiladu a Dymchwel

en-gb	The targets and priorities identified for construction and demolition waste are described here.
cy-gb	Disgrifir y targedau a'r blaenoriaethau a nodwyd ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel yma.

en-gb	• The waste prevention target for construction and demolition waste is a reduction of 1.4 per cent every year to 2050 based on 2006/7 baseline. 
cy-gb	x Y targed atal gwastraff ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel yw lleihad o 1.4 y cant bob blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7. 

en-gb	• Priority materials are wood; 
cy-gb	x Y deunyddiau blaenoriaeth yw pren; 

en-gb	plastic; 
cy-gb	plastig; 

en-gb	insulation and gypsum; 
cy-gb	deunydd inswleiddio a gypswm; 

en-gb	hazardous waste (primarily contaminated soil); 
cy-gb	gwastraff peryglus (pridd wedi'i halogi yn bennaf); 

en-gb	metals; 
cy-gb	metelau; 

en-gb	concrete, bricks, tiles and ceramics, bituminous substances.
cy-gb	concrit, briciau, teils a cerameg, sylweddau bitwminaidd.

en-gb	• The following key stages in the life cycle of construction products and buildings were identified, and will be the focus for the programme:
cy-gb	x Nodwyd y camau allweddol canlynol yng nghylch bywyd cynnyrch adeiladu ac adeiladau, a bydd y rhaglen yn canolbwyntio ar y rhain:

en-gb	o Design of buildings and construction projects.
cy-gb	o Dylunio adeiladau a phrosiectau adeiladu.

en-gb	o Design of construction products.
cy-gb	o Dylunio cynnyrch adeiladu.

en-gb	o Damage to construction products in transit.
cy-gb	o Difrod i gynnyrch adeiladu sy'n cael eu cludo.

en-gb	o Over-ordering by builders.
cy-gb	o Adeiladwyr yn archebu gormod.

en-gb	o Use of excess products generated on site.
cy-gb	o Defnyddio cynnyrch dros ben a gynhyrchwyd ar y safle. 

en-gb	o Demolition and refurbishment of buildings.
cy-gb	o Dymchwel ac adnewyddu adeiladau.

en-gb	v
cy-gb	v

en-gb	Projects include:
cy-gb	Mae prosiectau yn cynnwys: 

en-gb	• Designing out waste.
cy-gb	x Dylunio sy'n atal gwastraff. 

en-gb	• Education and guidance.
cy-gb	 x Addysg a chyfarwyddyd. 

en-gb	• Design for Deconstruction (D4D).
cy-gb	x Dylunio ar gyfer Dadadeiladu (D4D). 

en-gb	• Encourage use of value engineering on large construction projects.
cy-gb	x Annog y defnydd o beirianneg gwerth ar brosiectau adeiladu mawr 

en-gb	Sustainable construction products.
cy-gb	Prosiectau adeiladu cynaliadwy.

en-gb	• Ecodesign within construction projects.
cy-gb	x Ecoddylunio o fewn prosiectau adeiladu. 

en-gb	• Design solutions for construction products. 
cy-gb	x Atebion dylunio ar gyfer cynnyrch adeiladu. 

en-gb	• Welsh Government support for SMEs to reuse surplus materials. 
cy-gb	x Cymorth Llywodraeth Cymru i fusnesau bach a chanolig ailddefnyddio deunyddiau dros ben.

en-gb	• Infrastructure to support the reuse of surplus materials for community benefit.
cy-gb	x Seilwaith i gynorthwyo ailddefnyddio deunyddiau dros ben er budd y gymuned.

en-gb	• Minimising ‘wastage factor’.
cy-gb	x Lleihau'r ‘ffactor gwastraff’.

en-gb	• Greening construction related procurement.
cy-gb	x Caffael sy'n ymwneud ag adeiladu yn fwy gwyrdd.

en-gb	A Programme for Reuse and Repair for Wales
cy-gb	Rhaglen Ailddefnyddio a Thrwsio i Gymru

en-gb	A reuse and repair programme is being developed which will include:
cy-gb	Mae rhaglen ailddefnyddio a thrwsio yn cael ei datblygu a fydd yn cynnwys: 

en-gb	• A communications campaign.
cy-gb	x Ymgyrch gyfathrebu. 

en-gb	• Measures to encourage separate collections of Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE) at designated collection facilities and work with approved authorised treatment facilities (AATFs) to encourage more repair, reuse and resale at their facilities.
cy-gb	x Mesurau i annog casgliadau ar wahân ar gyfer Cyfarpar Trydanol ac  Electronig Gwastraff (WEEE) mewn cyfleusterau casglu dynodedig a gweithio gyda chyfleusterau trin awdurdodedig a chymeradwy (AATFs) i annog mwy o drwsio, ailddefnyddio ac ailwerthu yn eu cyfleusterau. 

en-gb	• The role of green procurement.
cy-gb	x Rôl caffael gwyrdd.  x 

en-gb	• A Reuse Network, to establish the infrastructure for a reuse network including shared warehousing, establishing a phone line, public communications.
cy-gb	Rhwydwaith Ailddefnyddio, i sefydlu'r seilwaith ar gyfer rhwydwaith ailddefnyddio gan gynnwys warysau a rennir, sefydlu llinell ffôn, cyfathrebu cyhoeddus.

en-gb	• Standards for reuse, to allow reuse organisations to offer reuse products
cy-gb	x Safonau ar gyfer ailddefnyddio, i alluogi sefydliadau ailddefnyddio i gynnig

en-gb	which have been subjected to a quality assured process.
cy-gb	cynnyrch wedi'u hailddefnyddio a fu'n destun proses sicrhau ansawdd.

en-gb	Next Steps 
cy-gb	Y Camau Nesaf 

en-gb	The Welsh Government will report to the European Commission that it has produced a waste prevention programme in compliance with EU legislation.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn cyflwyno adroddiad i'r Comisiwn Ewropeaidd ei bod wedi llunio rhaglen atal gwastraff yn unol â deddfwriaeth yr UE.

en-gb	Implementation projects and any associated project-specific target and monitoring plans will be developed.
cy-gb	Caiff prosiectau gweithredu ac unrhyw dargedau a chynlluniau monitro cysylltiedig eu datblygu.

en-gb	To monitor progress against targets, assess the feasibility of our implementation projects, ensure we realise benefits, and evaluate our performance, we need access to appropriate data and evidence. 
cy-gb	Er mwyn monitro cynnydd yn erbyn targedau, asesu dichonoldeb ein prosiectau gweithredu, sicrhau ein bod yn gwireddu manteision, a gwerthuso ein perfformiad, mae angen i ni gael gafael ar ddata a thystiolaeth briodol. 

en-gb	We are producing a Data and Evidence Strategy to outline our requirements and identify suitable sources, and a plan for collating and analysing the data and other evidence in a timely and effective manner to support policy development and delivery.
cy-gb	Rydym yn llunio Strategaeth Data a Thystiolaeth i amlinellu ein gofynion a nodi ffynonellau addas, a chynllun ar gyfer coladu a dadansoddi'r data a thystiolaeth arall yn brydlon ac yn effeithiol i ategu datblygu a chyflawni polisi.

en-gb	The performance measures for each project will also be monitored to ensure that we are getting value for money in our projects. 
cy-gb	Bydd y mesurau perfformiad ar gyfer pob prosiect hefyd yn cael eu monitro i sicrhau ein bod yn cael gwerth am arian yn ein prosiectau. 

en-gb	Annual progress reports will be published on the Welsh Government website.
cy-gb	Caiff adroddiadau cynnydd blynyddol eu cyhoeddi ar wefan Llywodraeth Cymru.

en-gb	vi
cy-gb	vi

en-gb	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-gb	Ministerial Foreword ...........................................................................................i Summary ......................................................................................................... iii Contents ......................................................................................................... vii 1 Background ..............................................................................................1  1.1 Vision, Milestones and Objectives ..........................................................1  1.1.1 Vision ............................................................................................1  1.1.2 Milestones .....................................................................................2  1.1.3 Objectives ......................................................................................3  1.2 Context .................................................................................................4  1.3 Scope, key principles and definitions .....................................................5  1.4 Policy Framework ..................................................................................7  1.5 Evolution of this programme ..................................................................9  1.6 Conceptual framework ........................................................................10 2 Household waste ....................................................................................12  2.1 Assessment of the situation ................................................................12  2.1.1 Quantities and types of household waste ......................................12  2.1.2 Benefits of waste prevention ........................................................13  2.1.3 Policies and targets ......................................................................14  2.2 Programme of work .............................................................................14  2.2.1 Consumer and household engagement programme ......................16  2.2.2 Services provided to households ..................................................19  2.3 Monitoring Progress ............................................................................19  2.3.1 Progress against the national target .............................................19  2.3.2 Indicators of strategic progress .....................................................19  2.3.3 Monitoring progress of implementation projects ............................20 3 Industrial and Commercial sectors ...........................................................21  3.1 Assessment of the situation ................................................................21  3.1.1 Quantities and types of industrial and commercial waste ...............21  3.1.2 Benefits of waste prevention ........................................................23  3.1.3 Targets for waste prevention ........................................................25  3.1.4 Support to businesses from Welsh Government ............................25  3.2 Priorities .............................................................................................27  3.2.1 Priority Business Sectors ..............................................................27  3.2.2 Cross-cutting Priorities for Action ..................................................27  3.3 Programme of work .............................................................................27  3.3.1 The Food Manufacture Sector ......................................................29  3.3.2 The Accommodation and Food Services Sector .............................29  3.3.3 Small and Medium Sized Enterprises ............................................31  3.3.4 Permitted Industry sectors ............................................................31  3.3.5 Public Sector ...............................................................................32  3.3.6 Working with large retailers and their suppliers .............................33  3.4 Promoting Eco-Innovation in the Welsh manufacturing sectors .............39  3.5 Monitoring Progress ............................................................................40  3.5.1 Progress against the national target .............................................40  3.5.2 Indicators of strategic progress .....................................................40
cy-gb	Rhagair gan y Gweinidog..............................................................................................i Crynodeb..................................................................................................................... iii Cynnwys..................................................................................................................... vii 1  Cefndir.....................................................................................................................1  1.1  Gweledigaeth, Cerrig Milltir ac Amcanion..................................................... 

en-gb	vii
cy-gb	1  1.1.1  Gweledigaeth......................................................................................... 

en-gb	 3.5.3 Monitoring progress of individual implementation projects ............41 4 Construction and Demolition waste ..........................................................42  4.1 Assessment of the situation ................................................................42  4.1.1 Quantities and types of construction and demolition waste ............42  4.1.2 Benefits of Waste Prevention ........................................................44  4.1.3 Policies and targets for C&D waste prevention ..............................44  4.1.4 Current initiatives on waste prevention .........................................44  4.2 Priorities and programme of work ........................................................46  4.2.1 Priority areas for action ................................................................46  4.2.2 Programme of work ......................................................................47  4.3 Monitoring Progress ............................................................................54  4.3.1 Progress against the national target .............................................54  4.3.2 Indicators of strategic progress .....................................................54  4.3.3 Monitoring progress of individual implementation projects ............54 5 Reuse .....................................................................................................55  5.1 Background ........................................................................................55  5.2 A programme for repair and reuse in Wales .........................................56  5.2.1 Electrical items ............................................................................56  5.2.2 Furniture .....................................................................................56  5.2.3 Clothing .......................................................................................56  5.2.4 Overarching measures .................................................................57 6 Next Steps ..............................................................................................58  6.1 Implementation projects .....................................................................58  6.2 Data and Evidence Plan ......................................................................58  6.3 Monitoring Progress ............................................................................58  6.4 Reporting to the EC .............................................................................58 Appendix A Impact of the economy, business activity and demographic drivers on waste generation .............................................................................................59  A.1 Household Waste ................................................................................59  A.2 Industrial and Commercial Waste ........................................................59  A.3 Construction and Demolition Waste .....................................................60 Appendix B Evaluation of measures for the Waste Prevention Programme ........61  B.1 Measures for Household Waste ...........................................................61  B.2 Measures for Industrial and Commercial Waste ...................................61  B.3 Measures for Construction and Demolition Waste ................................63 Appendix C Policy Framework and Initiatives at a European Level ......................65 Appendix D Glossary ........................................................................................69
cy-gb	1  1.1.2  Cerrig milltir ........................................................................................... 2  1.1.3  Amcanion............................................................................................... 3  1.2  Cyd-destun ................................................................................................... 4  1.3  Cwmpas, egwyddorion allweddol a diffiniadau............................................. 5  1.4  Fframwaith y Polisi........................................................................................ 7  1.5  Esblygiad y rhaglen hon ............................................................................... 9  1.6  Fframwaith cysyniadol ................................................................................ 10 2  Gwastraff o gartrefi................................................................................................12  2.1  Asesu'r sefyllfa............................................................................................ 12  2.1.1  Symiau a mathau o wastraff o gartrefi................................................. 12  2.1.2  Manteision atal gwastraff..................................................................... 13  2.1.3  Polisïau a thargedau............................................................................ 14  2.2  Rhaglen waith............................................................................................. 14  2.2.1  Rhaglen cynnwys defnyddwyr a chartrefi ............................................ 16  2.2.2  Gwasanaethau a ddarperir i gartrefi.................................................... 19  2.3  Monitro Cynnydd......................................................................................... 19  2.3.1  Cynnydd yn erbyn y targed cenedlaethol ............................................ 19  2.3.2  Dangosyddion cynnydd strategol ........................................................ 19  2.3.3  Monitro cynnydd prosiectau gweithredu.............................................. 20 3  Sectorau Diwydiannol a Masnachol ......................................................................21  3.1  Asesu'r sefyllfa............................................................................................ 21  3.1.1  Symiau a mathau o wastraff diwydiannol a masnachol....................... 21  3.1.2  Manteision atal gwastraff..................................................................... 23  3.1.3  Targedau ar gyfer atal gwastraff.......................................................... 25  3.1.4  Cymorth i fusnesau gan Lywodraeth Cymru ....................................... 25  3.2  Blaenoriaethau............................................................................................ 27  3.2.1  Sectorau Busnes â Blaenoriaeth......................................................... 27  3.2.2  Blaenoriaethau Trawsbynciol ar gyfer Gweithredu.............................. 27  3.3  Rhaglen waith............................................................................................. 27  3.3.1  Y Sector Gweithgynhyrchu Bwydydd .................................................. 29  3.3.2  Y Sector Gwasanaethau Llety a Bwyd ................................................ 29  3.3.3  Busnesau Bach a Chanolig ................................................................. 31  3.3.4  Sectorau Diwydiant a Ganiateir........................................................... 31  3.3.5  Y Sector Cyhoeddus............................................................................ 32  3.3.6  Gweithio gyda manwerthwyr mawr a'u cyflenwyr................................ 33  3.4  Hyrwyddo Eco-arloesi yn sector gweithgynhyrchu Cymru.......................... 39  3.5  Monitro Cynnydd......................................................................................... 40  3.5.1  Cynnydd yn erbyn y targed cenedlaethol ............................................ 40  3.5.2  Dangosyddion cynnydd strategol ........................................................ 40  3.5.3  Monitro cynnydd prosiectau gweithredu unigol ................................... 41 4  Gwastraff adeiladu a dymchwel.............................................................................42  4.1  Asesu'r sefyllfa............................................................................................ 42  4.1.1  Symiau a mathau o wastraff adeiladu a gwastraff dymchwel.............. 42  4.1.2  Manteision Atal Gwastraff.................................................................... 44 vii 4.1.3  Polisïau a thargedau ar gyfer atal gwastraff adeiladu a dymchwel ..... 44  4.1.4  Mentrau presennol ar atal gwastraff.................................................... 44  4.2  Blaenoriaethau a rhaglen waith .................................................................. 46  4.2.1  Meysydd blaenoriaeth ar gyfer gweithredu.......................................... 46  4.2.2  Rhaglen waith...................................................................................... 47  4.3  Monitro Cynnydd......................................................................................... 54  4.3.1  Cynnydd yn erbyn y targed cenedlaethol ............................................ 54  4.3.2  Dangosyddion cynnydd strategol ........................................................ 54  4.3.3  Monitro cynnydd prosiectau gweithredu unigol ................................... 54 5  Ailddefnyddio.........................................................................................................55   5.1  Cefndir ........................................................................................................ 55  5.2  Rhaglen trwsio ac ailddefnyddio yng Nghymru........................................... 56  5.2.1  Eitemau trydanol.................................................................................. 56  5.2.2  Dodrefn................................................................................................ 56  5.2.3  Dillad.................................................................................................... 57  5.2.4  Mesurau cyffredinol ............................................................................. 57 6  Y Camau Nesaf .....................................................................................................58   6.1  Prosiectau gweithredu ................................................................................ 58  6.2  Cynllun Data a Thystiolaeth........................................................................ 58  6.3  Monitro Cynnydd......................................................................................... 58  6.4  Cyflwyno adroddiad Comisiwn Ewropeaidd................................................ 58 Atodiad A  Effaith yr economi, gweithgarwch busnes ac ysgogwyr demograffig ar y  gwastraff a gynhyrchir ...........................................................................................59  A.1  Gwastraff Cartref ........................................................................................ 59  A.2  Gwastraff Diwydiannol a Masnachol........................................................... 59  A.3  Gwastraff Adeiladu a Dymchwel................................................................. 60 Atodiad B  Gwerthuso mesurau ar gyfer y Rhaglen Atal Gwastraff ...........................61  B.1  Mesurau ar gyfer Gwastraff o Gartrefi ........................................................ 61  B.2  Mesurau ar gyfer Gwastraff Diwydiannol a Masnachol .............................. 61  B.3  Mesurau ar gyfer Gwastraff Adeiladu a Dymchwel..................................... 63 Atodiad C  Fframwaith Polisi a Mentrau ar Lefel Ewropeaidd....................................65 Atodiad Ch  Rhestr termau........................................................................................69

en-gb	viii
cy-gb	viii

en-gb	1 Background
cy-gb	1 Cefndir

en-gb	This section describes the vision and objectives of the programme and the context and policy framework within which this sits. 
cy-gb	Mae'r adran hon yn disgrifio gweledigaeth ac amcanion y rhaglen a'r cyd­ destun a'r fframwaith polisi ar ei chyfer. 

en-gb	It also explains the scope, and defines the initiatives covered by the Waste Prevention Programme.
cy-gb	Mae hefyd yn esbonio'r cwmpas, ac yn diffinio'r mentrau a gwmpesir gan y Rhaglen Atal Gwastraff.

en-gb	  Vision, Milestones and Objectives 
cy-gb	  Gweledigaeth, Cerrig Milltir ac Amcanion 

en-gb	The following vision and milestones developed for Towards Zero Waste 1 are reflected in the accompanying sector plans. 
cy-gb	Mae'r weledigaeth a'r cerrig milltir canlynol a ddatblygwyd ar gyfer Tuag at Ddyfodol Diwastraff 1 wedi'u hadlewyrchu yn y cynlluniau sector ategol. 

en-gb	Specific objectives for waste prevention have been developed for this programme, and will provide the framework for implementing projects.
cy-gb	Mae amcanion penodol ar gyfer atal gwastraff wedi'u datblygu ar gyfer y rhaglen hon, a byddant yn rhoi'r fframwaith ar gyfer gweithredu prosiectau.

en-gb	 Vision  
cy-gb	 Gweledigaeth 

en-gb	The Welsh Government’s vision is for Wales to be a prosperous, fair and just society enjoying a sustainable environment.
cy-gb	Gweledigaeth Llywodraeth Cymru yw i Gymru fod yn gymdeithas ffyniannus, deg a chyfiawn sy'n mwynhau amgylchedd cynaliadwy.

en-gb	A sustainable environment
cy-gb	Amgylchedd cynaliadwy

en-gb	We will reduce the impact of waste in Wales to within our environmental limits by focusing on reducing the ecological footprint of waste to ‘One Planet’ levels by 2050. 
cy-gb	Byddwn yn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru fel ei bod o fewn ein cyfyngiadau amgylcheddol drwy ganolbwyntio ar leihau ôl troed ecolegol gwastraff i lefelau ‘Cenedl Un Blaned’ erbyn 2050. 

en-gb	This approach will reduce the impact of climate change from waste activities, achieve sustainable consumption and production, sustain our economy and manage and conserve the planet’s resources.
cy-gb	Bydd yr ymagwedd hon yn lleihau effaith newid yn yr hinsawdd oherwydd gweithgarwch gwastraff, cyflawni defnydd a chynhyrchu cynaliadwy, cynnal ein heconomi a rheoli a chadw adnoddau'r blaned.

en-gb	A prosperous society
cy-gb	Cymdeithas ffyniannus

en-gb	Our actions on resource efficiency and waste management will support the development of a prosperous society that:
cy-gb	Bydd ein gweithredoedd ar effeithlonrwydd adnoddau a rheoli gwastraff yn ategu datblygu cymdeithas ffyniannus sy'n:

en-gb	• Provides more ‘green’ jobs within the waste and resource management industry across a range of skill levels in Wales and increase the number of high skilled, high value green jobs.
cy-gb	x Darparu mwy o swyddi ‘gwyrdd’ yn y diwydiant gwastraff a rheoli adnoddau ar draws amrywiaeth o lefelau sgiliau yng Nghymru a chynyddu nifer y swyddi hyfedr, gwerth uchel.

en-gb	• Is resilient against future competing demands including rising costs and security of supply of global material resources, saving money and maintaining or increasing profit through more efficient resource management.
cy-gb	x Yn gadarn yn erbyn gofynion a fydd yn cystadlu yn erbyn ei gilydd yn y dyfodol gan gynnwys costau cynyddol a diogelwch adnoddau sylweddol byd-eang, arbed arian a chynnal neu gynyddu elw drwy reoli adnoddau'n fwy effeithlon.

en-gb	A fair and just society
cy-gb	Cymdeithas deg a chyfiawn

en-gb	The sector plans and programmes will implement the targets, actions and policies in Towards Zero Waste. 
cy-gb	Bydd cynlluniau a rhaglenni'r sector yn gweithredu'r targedau, y camau a'rpolisïau yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	Citizens can, through actions on waste prevention, reuse and recycling:
cy-gb	Gall dinasyddion, drwy gamau gweithredu ar atal gwastraff, ailddefnyddio ac ailgylchu:

en-gb	• Achieve their full human potential. 
cy-gb	x Cyrraedd eu potensial.

en-gb	• Enrich their communities.
cy-gb	x Cyfoethogi eu cymunedau.

en-gb	• Contribute towards the wellbeing of Wales. 
cy-gb	x Cyfrannu tuag at les Cymru. 

en-gb	• Improve their local environment.
cy-gb	x Gwella eu hamgylchedd lleol. 

en-gb	• Actively improve the quality of their life.
cy-gb	x Mynd ati i wella ansawdd eu bywyd.

en-gb	1 Towards Zero Waste, Welsh Government (2010) 
cy-gb	1 Tuag at Ddyfodol Diwastraff, Llywodraeth Cymru (2010) 

en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	 There will be equality of opportunity for all citizens of Wales to contribute to waste prevention, reuse and recycling irrespective of where they live, their health and ability, mobility or personal circumstances.
cy-gb	Bydd cyfle cyfartal i bob dinesydd yng Nghymru gyfrannu at atal gwastraff, ailddefnyddio ac ailgylchu lle bynnag y maent yn byw, beth bynnag yw eu hiechyd a'u gallu, eu symudedd neu eu hamgylchiadau personol.

en-gb	 Milestones 
cy-gb	 Cerrig milltir 

en-gb	2025 Towards Zero Waste
cy-gb	2025 Tuag at Ddyfodol Diwastraff

en-gb	By 2025, there will be a significant reduction in waste (27 per cent), and we will manage any waste that is produced in a way that makes the most of our valuable resources. 
cy-gb	Erbyn 2025, bydd gostyngiad sylweddol yn y gwastraff (27 y cant), a byddwn yn rheoli unrhyw wastraff a gynhyrchir mewn ffordd sy'n manteisio i'r eithaf ar ein hadnoddau gwerthfawr. 

en-gb	This means maximising recycling and minimising the amount of residual waste produced, and achieving as close to zero landfill as possible.
cy-gb	Mae hyn yn golygu sicrhau cymaint o ailgylchu â phosibl a lleihau'r swm o wastraff gweddillol a gynhyrchir, a chyflawni mor agos â phosibl at ddim tirlenwi o gwbl.

en-gb	This is an intermediate step on the way to our 2050 target of achieving zero waste and ‘living within our environmental limits’ 2 . 
cy-gb	Mae hwn yn gam canolradd tuag at ein targed o gyflawni sefyllfa ddiwastraff a‘byw o fewn ein cyfyngiadau amgylcheddol’ erbyn 2050 2 . 

en-gb	This is needed because reducing the impact of waste in Wales to ‘One Planet’ levels will require big changes in the way that products and services are designed, and the actions that consumers and businesses take.
cy-gb	Mae angen hyn oherwydd bydd lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i lefelau ‘Cenedl UnBlaned’ yn golygu ei bod yn ofynnol sicrhau newidiadau mawr yn y ffordd y mae cynnyrch a gwasanaethau'n cael eu dylunio, a'r camau y mae defnyddwyr a busnesau yn eu cymryd.

en-gb	Waste prevention - Waste arisings need to be reduced significantly across all sectors in order to achieve the One Planet goal for 2050. 
cy-gb	Atal gwastraff - Mae angen i sgil-gynhyrchion gwastraff leihau'n sylweddol ar draws pob sector er mwyn cyflawni nod Cenedl Un Blaned ar gyfer 2050. 

en-gb	We will move from a product orientated society, to a service orientated society where products are leased/rented with repair centres being the norm. 
cy-gb	Byddwn yn symud o gymdeithas sy'n canolbwyntio ar gynnyrch i gymdeithas sy'n canolbwyntio ar wasanaeth lle bydd cynnyrch ar brydles/yn cael eu rhentu a chanolfannau trwsio yn bethau cwbl arferol. 

en-gb	Citizens will be empowered to ‘buy smarter’ and they will take responsibility for the consequences of their purchases, avoid producing waste, and reuse products as far as possible. 
cy-gb	Bydd dinasyddion yn cael eu grymuso i ‘brynu yn ddoethach’ a byddant yn gyfrifol am ganlyniadau eu pryniadau, gan osgoi cynhyrchu gwastraff, ac ailddefnyddio cynnyrch gymaint â phosibl. 

en-gb	Reuse of unwanted items will be encouraged. 
cy-gb	Bydd ailddefnyddio eitemau diangen yn cael ei annog. 

en-gb	As far as possible, items that are discarded as waste are ‘prepared for reuse’ and are able to continue to be a resource and reused by others. 
cy-gb	Cyn belled ag y bo modd, bydd eitemau sy'n cael eu gwaredu fel gwastraff yn cael eu ‘paratoi i'w hailddefnyddio’ a byddant yn parhau i fod yn adnodd a chael eu hailddefnyddio gan eraill. 

en-gb	Retailers will sell products that generate significantly less waste and the lifespan of products will be increased.
cy-gb	Bydd manwerthwyr yn gwerthu cynnyrch sy'n cynhyrchu llai o wastraff a bydd hyd oes cynnyrch yn cael ei gynyddu.

en-gb	2050 Achieving zero waste
cy-gb	2050 Cyflawni dyfodol diwastraff

en-gb	By 2050, we will have reduced the impact of waste in Wales to within our environmental limits and will generate approximately 65 per cent less waste than in 2007. 
cy-gb	Erbyn 2050, byddwn wedi lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i'r hyn sydd o fewn ein cyfyngiadau amgylcheddol a byddwn yn cynhyrchu tua 65 y cant yn llai o wastraff nag yn 2007. 

en-gb	Residual waste will have been eliminated and any waste that is produced will all be recycled. 
cy-gb	Bydd gwastraff gweddilliol wedi cael ei ddileu a bydd unrhyw wastraff yn cael ei ailgylchu. 

en-gb	This means that the ecological footprint of waste in Wales will be at One Planet levels. 
cy-gb	Golyga hyn y bydd ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru ar lefelau Cenedl un Blaned. 

en-gb	It will be achieved by continuing and enhancing our current efforts on:
cy-gb	Fe'i cyflawnir drwy barhau a gwella ein hymdrechion presennol ar y canlynol:

en-gb	2 Environmental Limits – ‘Our Vision of a Sustainable Wales is one where Wales: lives within its environmental limits, using only its fair share of the earth’s resources so that our ecological footprint is reduced to the global average availability of resources, and we are resilient to the impacts of climate change’ (Source: One Wales: One Planet: A new sustainable development scheme for Wales).
cy-gb	2 Cyfyngiadau Amgylcheddol – ‘Yn ôl ein Gweledigaeth bydd Cymru Gynaliadwy yn: byw o fewn ei chyfyngiadau amgylcheddol, gan ddefnyddio dim ond ei chyfran deg o adnoddau'r ddaear i sicrhau ein bod yn lleihau'n hôl troed ecolegol yn unol â chyfartaledd yr adnoddau sydd ar gael ar draws y byd, a bod yn gryf yn wyneb effeithiau'r newid yn yr hinsawdd’ (Ffynhonnell: Cymru'n Un: Cenedl Un Blaned: Cynllun datblygu cynaliadwy newydd i Gymru). 

en-gb	• Achieving One Planet levels of waste – ‘Living within our environmental limits’ - Greater effort will be made to challenge waste at all stages of its production. 
cy-gb	x Cyflawni lefelau gwastraff Cenedl Un Blaned – ‘Byw o fewn ein cyfyngiadau amgylcheddol’ - Gwneir mwy o ymdrech i herio gwastraff ar bob cam o'i gynhyrchu. 

en-gb	All products will use as little material as possible, with the majority of it sourced from recyclate, with as few virgin resources used as possible. Resources will be highly valued to a level that none will be wasted.
cy-gb	Bydd yr holl gynnyrch yn defnyddio cyn lleied o ddeunydd â phosibl, gyda’r rhan fwyaf ohono yn dod o ddeunyddiau ailgylchu, gan ddefnyddio cyn lleied o adnoddau crai â phosibl. Bydd adnoddau'n cael eu gwerthfawrogi gymaint fel na fyddant yn cael eu gwastraffu.

en-gb	• Aiming to phase out residual waste and achieve ‘zero waste’ through ensuring that all waste is reused or recycled - Any waste that is produced, will be reused, recycled, composted (for green waste) or anaerobically digested (for food waste). 
cy-gb	x Ceisio dirwyn gwastraff gweddilliol i ben a chyflawni ‘dyfodol diwastraff’ drwy sicrhau bod yr holl wastraff yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu - Bydd unrhyw wastraff a gynhyrchir yn cael ei ailddefnyddio, ei ailgylchu, ei gompostio (ar gyfer gwastraff gwyrdd) neu ei dreulio'n anaerobig (ar gyfer gwastraff bwyd). 

en-gb	All products and packaging will be designed for disassembly and reuse or recycling, and the collection services and facilities to recycle all of the material will be in place. 
cy-gb	Bydd yr holl gynnyrch a deunydd pacio'n cael eu cynllunio i'w datgymalu a'u hailddefnyddio neu eu hailgylchu, a bydd y gwasanaethau casglu a'r cyfleusterau i ailgylchu'r holl ddeunyddiau yn eu lle. 

en-gb	All recycling operations will be ‘closed loop’, or employ ‘upcycling’. 
cy-gb	Bydd yr holl weithrediadau ailgylchu'n rhai ‘dolen gaeedig’, neu'n defnyddio ‘uwchgylchu’. 

en-gb	As far as possible, recyclate will be used directly in Welsh manufacturing processes. This means there will be far less need for residual waste treatment facilities such as energy from waste plants with the number and/or capacity required progressively reducing from 2025 to 2050.
cy-gb	Cyn belled ag y bo modd, bydd deunyddiau ailgylchu'n cael eu defnyddio'n uniongyrchol mewn prosesau gweithgynhyrchu yng Nghymru. Mae hyn yn golygu y bydd llawer llai o angen am gyfleusterau trin gwastraff gweddilliol megis ynni o weithfeydd gwastraff gyda'r nifer a/neu'r gallu ac adnoddau gofynnol yn lleihau'n raddol o 2025 tan 2050.

en-gb	 Objectives  
cy-gb	 Amcanion 

en-gb	 Decoupling of waste generation from economic growth
cy-gb	 Datgysylltu cynhyrchu gwastraff oddi wrth dwf economaidd

en-gb	The primary objective of the Waste Prevention Programme will be to de- couple economic growth from the environmental impacts of waste generation.
cy-gb	Prif amcan y Rhaglen Atal Gwastraff fydd datgysylltu twf economaidd oddi wrth effeithiau amgylcheddol cynhyrchu gwastraff. 

en-gb	The Welsh Government also has the objective to enable households and businesses to reduce waste, while at the same time saving money.
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru hefyd yr amcan o alluogi cartrefi a busnesau i leihau gwastraff, ac arbed arian ar yr un pryd.

en-gb	“Decoupling economic growth from the environmental impacts associated with waste generation is a key objective of the EU’s revised Waste Framework Directive (Directive2008/98/EC). 
cy-gb	“Mae datgysylltu twf economaidd oddi wrth yr effeithiau amgylcheddol sy'n gysylltiedig â chynhyrchu gwastraff yn un o amcanion allweddol Cyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff ddiwygiedig yr UE (Cyfarwyddeb2008/98/EC). 

en-gb	Stabilising waste generation is no longer enough, waste growth in the EU must now reverse.”
cy-gb	Nid yw sefydlogi cynhyrchu gwastraff yn ddigon bellach, rhaid i dwf gwastraff yn yr UE gael ei wrthdroi yn awr.”

en-gb	Preparing a Waste Prevention Programme. 
cy-gb	Preparing a Waste Prevention Programme. 

en-gb	Guidance Document. 
cy-gb	Guidance Document. 

en-gb	European Commission (2012).
cy-gb	Y Comisiwn Ewropeaidd (2012).

en-gb	The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) situates decoupling as follows: 
cy-gb	Mae'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) yn gosod datgysylltu fel a ganlyn: 

en-gb	“The term “decoupling” has often been used to refer to breaking the link between “environmental bads” and “economicgoods.” 
cy-gb	“Mae'r term “datgysylltu” wedi'i ddefnyddio'n aml i gyfeirio at dorri'r cysylltiad rhwng yr “elfennau amgylcheddol gwael” a'r“elfennau economaidd da.” 

en-gb	In particular, it refers to “the relative growth rates of a pressure on the environment and of an economically relevant variable to which it is causally linked.”
cy-gb	Yn arbennig, mae'n cyfeirio at “gyfraddau twf cymharol pwysau ar yr amgylchedd a newidyn sy'n berthnasol yn economaidd y mae ganddo gysylltiad achosol ag ef.”

en-gb	3
cy-gb	3

en-gb	Figure 1 illustrates the concept of decoupling by describing various relationships between an economic indicator (final consumption expenditure) and waste generation for household waste.
cy-gb	Mae Ffigur 1 yn dangos y cysyniad o ddatgysylltu drwy ddisgrifio cysylltiadau amrywiol rhwng dangosydd economaidd (gwariant defnydd terfynol) a chynhyrchu gwastraff ar gyfer gwastraff o gartrefi.

en-gb	Figure 1 Examples of the relationship between final consumption expenditure and waste generation for household waste
cy-gb	Ffigur 1 Enghreifftiau o'r berthynas rhwng gwariant defnydd terfynol a chynhyrchu gwastraff ar gyfer gwastraff o gartrefi

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Bio Intelligence Service
cy-gb	Bio Intelligence Service

en-gb	The Welsh Government’s policy is that the environmental impact of waste should reach one planet levels by 2050, and that this can only be achieved through a reduction in waste generation accompanied by high recycling rates across all waste streams.
cy-gb	Polisi Llywodraeth Cymru yw y dylai effaith amgylcheddol gwastraff gyrraedd lefelau cenedl un blaned erbyn 2050, ac y gellir cyflawni hyn drwy leihau'r gwastraff a gynhyrchir wedi'i ategu gan gyfraddau ailgylchu uchel ar draws yr holl ffrydiau gwastraff. 

en-gb	The approach that the Welsh Government has taken is to use the absolute reduction targets for each major waste stream (household, commercial, industrial, construction and demolition) as described in Towards Zero Waste. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi mynd ati i ddefnyddio'r targedau lleihau absoliwt ar gyfer pob prif ffrwd wastraff (o gartrefi, masnachol, diwydiannol, adeiladu a dymchwel) fel y disgrifir yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	By doing so, it is virtually inevitable that decoupling, or relative decoupling, will occur. 
cy-gb	Drwy wneud hynny, mae bron yn anochel y bydd datgysylltu, neu ddatgysylltu cymharol, yn digwydd. 

en-gb	The only scenario in which decoupling would not occur would be if the economy were to contract at a rate equal to or greater than the waste reduction. 
cy-gb	Yr unig sefyllfa lle na fyddai datgysylltu'n digwydd fyddai pe bai'r economi'n crebachu ar gyfradd yn gyfwerth â'r lleihad mewn gwastraff neu'n fwy na hynny. 

en-gb	The Welsh Government has policies in place to encourage growth and jobs which are designed to minimise the likelihood that the economy would contract. 
cy-gb	Mae gan Lywodraeth Cymru bolisïau yn eu lle i annog twf a swyddi sydd wedi'u cynllunio i leihau'r tebygolrwydd y byddai'r economi'n crebachu. 

en-gb	It is impossible to completely insulate our businesses from the global economic climate, but this programme will present businesses with opportunities to conserve natural resources, reduce costs and bring innovative solutions to the market.
cy-gb	Mae’n amhosibl ynysu ein busnesau'n llwyr oddi wrth yr hinsawdd economaidd fyd-eang, ond bydd y rhaglen hon yn creu cyfleoedd i fusnesau ddiogelu adnoddau naturiol, lleihau costau a chyflwyno atebion arloesol i'r farchnad.

en-gb	  Context 
cy-gb	  Cyd-destun 

en-gb	Waste has considerable environmental, social and financial implications and while waste treatment technologies have become increasingly sophisticated, rising global consumption patterns are putting pressure on our ecosystems and waste infrastructure. 
cy-gb	Mae gan wastraff oblygiadau amgylcheddol, cymdeithasol ac ariannol ac er bod technolegau trin gwastraff wedi dod yn gynyddol soffistigedig, mae patrymau defnydd byd-eang cynyddol yn rhoi pwysau ar ein hecosystemau a'n seilwaith gwastraff. 

en-gb	Waste contains resources of which we have a limited quantity, or the supply of which is under stress through scarcity or security of supply, and a new perception of resources is key to tackling the waste problem.
cy-gb	Mae gwastraff yn cynnwys adnoddau y mae gennym symiau cyfyngedig ohonynt, neu y mae'r cyflenwad ohonynt o dan straen oherwydd prinder neu ddiffyg sicrwydd cyflenwad, ac mae canfyddiad newydd o adnoddau'n allweddol i fynd i'r afael â phroblem gwastraff.

en-gb	Waste prevention affects, and is affected by, a wide range of interested parties. 
cy-gb	Mae atal gwastraff yn effeithio ar amrywiaeth o bartïon â diddordeb, ac mae amrywiaeth o bartïon â diddordeb yn effeithio ar atal gwastraff. 

en-gb	It will only be achieved through changes in the attitude and behaviour of households and businesses and on new paradigms in industrial processes and product or service design.
cy-gb	Bydd dim ond yn cael ei gyflawni drwy newidiadau yn agwedd ac ymddygiad cartrefi a busnesau ac ar batrymau newydd mewn prosesau diwydiannol a dylunio cynnyrch neu wasanaethau.

en-gb	  Scope, key principles and definitions 
cy-gb	  Cwmpas, egwyddorion allweddol a diffiniadau 

en-gb	This programme is designed to meet the requirements of the Waste Framework Directive and the sustainable development outcomes described in Towards Zero Waste. 
cy-gb	Mae'r rhaglen hon wedi'i chynllunio i fodloni gofynion y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff a'r canlyniadau datblygu cynaliadwy a ddisgrifir yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	This is reflective in the scope and key principles listed below.
cy-gb	Adlewyrchir hyn yn y cwmpas a'r egwyddorion allweddol a restrir isod.

en-gb	• The programme focuses on the following waste streams:
cy-gb	x Mae'r rhaglen yn canolbwyntio ar y ffrydiau gwastraff canlynol:

en-gb	o Household.
cy-gb	o Gwastraff o gartrefi.

en-gb	 o Industrial and Commercial (businesses and public sector).  o Construction and Demolition (waste from the built environment). 
cy-gb	 o Diwydiannol a Masnachol (busnesau a'r sector cyhoeddus).  o Adeiladu a Dymchwel (gwastraff o'r amgylchedd adeiledig). 

en-gb	• Waste prevention targets are set for each of these streams. 
cy-gb	x Mae targedau atal gwastraff yn cael eu gosod ar gyfer pob un o'r ffrydiau hyn.

en-gb	• The programme of work will be targeted, concentrating on the materials that have the highest environmental impact (priority materials) and the sectors within which the opportunity for waste prevention are greatest. 
cy-gb	x Bydd y rhaglen waith yn cael ei thargedu, gan ganolbwyntio ar y deunyddiau sydd â'r effaith amgylcheddol uchaf (deunyddiau blaenoriaeth) ac ar y sectorau lle ceir y cyfle mwyaf i atal gwastraff.

en-gb	• National level indicators to demonstrate ‘decoupling’ have been consulted on, and revised with the help of the programme steering group. 
cy-gb	 x Dangosyddion cenedlaethol i ddangos yr ymgynghorwyd ar ‘ddatgysylltu’, a'u diwygio gyda chymorth gr ǒ p llywio'r rhaglen. 

en-gb	The final versions are presented in this document, together with the high level waste prevention targets first proposed in Towards Zero Waste.
cy-gb	Cyflwynir y fersiynau terfynol yn y ddogfen hon, ynghyd â'r targedau atal gwastraff lefel uchel a gynigiwyd gyntaf yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff.

en-gb	• The Waste Prevention Programme covers high level measures, but will be supported by a set of implementation projects (see Figure 2). 
cy-gb	x Mae'r Rhaglen Atal Gwastraff yn cwmpasu mesurau lefel uchel, ond caiff ei hategu gan gyfres o brosiectau gweithredu (gweler Ffigur 2). 

en-gb	Each project or work stream will be accompanied by suitable targets and indicators of progress. 
cy-gb	Bydd pob prosiect neu ffrwd waith yn cael ei ategu gan dargedau a dangosyddion cynnydd addas. 

en-gb	These will reflect the nature of the action, including its focus on specific waste materials or economic sectors.
cy-gb	Bydd y rhain yn adlewyrchu natur y gweithredu, gan gynnwys ei bwyslais ar ddeunyddiau gwastraff penodol neu sectorau economaidd.

en-gb	• Sustainable Development (SD) outcomes have been considered during the evidence gathering and development stages of the programme. 
cy-gb	x Mae canlyniadau Datblygu Cynaliadwy wedi'u hystyried yn ystod camau casglu tystiolaeth a datblygu'r rhaglen. 

en-gb	They are also key requirements in the development of the implementation projects. 
cy-gb	Maent hefyd yn ofynion allweddol o ran datblygu'r prosiectau gweithredu.

en-gb	The Waste Framework Directive describes how Member States may address reuse and repair (article 11) and extended producer responsibility (article 8) to achieve waste prevention. 
cy-gb	Mae'r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn disgrifio sut y gall Aelod­ wladwriaethau fynd i'r afael ag ailddefnyddio a thrwsio (eitem 11) ac ymestyn cyfrifoldeb cynhyrchwyr (erthygl 8) i gyflawni atal gwastraff. 

en-gb	These are addressed in this programme as follows:
cy-gb	Eir i'r afael â'r rhain yn y rhaglen fel a ganlyn:

en-gb	• A set of delivery projects covering reuse, repair and preparation for reuse will be developed as implementation projects to this programme. 
cy-gb	x Bydd cyfres o brosiectau cyflawni gan gwmpasu ailddefnyddio, atgyweirio a pharatoi ar gyfer ailddefnyddio'n cael eu datblygu fel prosiectau gweithredu i'r rhaglen hon. 

en-gb	(Preparation for reuse is not a waste prevention activity, but there is considerable overlap in the delivery of direct reuse and preparation for reuse activities, and the environmental benefits are similar. They have therefore been considered together for the purpose of the implementation project).
cy-gb	(Nid yw paratoi ar gyfer ailddefnyddio yn weithgarwch atal gwastraff, ond ceir gorgyffwrdd sylweddol o ran cyflawni ailddefnyddio uniongyrchol a pharatoi ar gyfer gweithgarwch ailddefnyddio, ac mae'r manteision amgylcheddol yn debyg. Felly maent wedi'u hystyried gyda'i gilydd at ddibenion y prosiect gweithredu).

en-gb	• Voluntary extended producer responsibility will be explored where appropriate in the first instance, particularly in discussion with retailers in Wales. 
cy-gb	x Archwilir cyfrifoldeb estynedig gwirfoddol y cynhyrchydd lle y bo'n briodol i ddechrau, yn enwedig mewn trafodaethau gyda manwerthwyr yng Nghymru. 

en-gb	It is not proposed to consider mandatory extended producer responsibility in the short term until the impact of voluntary measures has been explored.
cy-gb	Nid oes bwriad i ystyried cyfrifoldeb estynedig gorfodol y cynhyrchydd yn y tymor byr tan i effaith mesurau gwirfoddol gael ei harchwilio.

en-gb	5
cy-gb	5

en-gb	Figure 2 Content of, and relationship between, the Waste Prevention Programme and implementation projects
cy-gb	Ffigur 2 Cynnwys y Rhaglen Atal Gwastraff a phrosiectau gweithredu a'r berthynas rhyngddynt

en-gb	Waste Prevention Programme 
cy-gb	Rhaglen Atal Gwastraff 

en-gb	(Containing policy context and strategic objectives, description of priorities and outline of waste prevention measures)
cy-gb	(Yn cynnwys y cyd­ destun polisi ac amcanion strategol, disgrifiad o'r  blaenoriaethau ac amlinelliad o fesurau atal gwastraff) 

en-gb	Implementation project
cy-gb	Prosiect gweithredu

en-gb	Implementation project
cy-gb	Prosiect gweithredu

en-gb	Implementation project
cy-gb	Prosiect gweithredu

en-gb	Implementation project
cy-gb	Prosiect gweithredu

en-gb	with associated monitoring and impact reporting
cy-gb	gyda monitro ac adrodd ar effaith gysylltiedig

en-gb	with associated monitoring and impact reporting
cy-gb	gyda monitro ac adrodd ar effaith gysylltiedig

en-gb	with associated monitoring and impact reporting
cy-gb	gyda monitro ac adrodd ar effaith gysylltiedig

en-gb	with associated monitoring and impact reporting
cy-gb	gyda monitro ac adrodd ar effaith gysylltiedig

en-gb	The Waste Framework Directive contains definitions which are used by all Member States to ensure consistency of understanding. 
cy-gb	Mae'r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn cynnwys diffiniadau a ddefnyddir gan yr holl Aelod-wladwriaethau i sicrhau cysondeb o ran dealltwriaeth. 

en-gb	The following definitions are relevant to this programme.
cy-gb	Mae'r diffiniadau canlynol yn berthnasol i'r rhaglen hon.

en-gb	Waste : 
cy-gb	Gwastraff : 

en-gb	“waste means any substance or object which the holder discards or intends or is required to discard” .
cy-gb	“ mae gwastraff yn golygu unrhyw sylwedd neu wrthrych y mae'r deiliad yn ei waredu, yn bwriadu ei waredu neu y mae'n ofynnol iddo eiwaredu” .

en-gb	Prevention : 
cy-gb	Atal : 

en-gb	“prevention means measures taken before a substance, material or product as become waste, that reduce:
cy-gb	“ mae atal yn golygu mesurau a gymerir cyn i sylwedd, deunydd neu gynnyrch fynd yn wastraff, sy'n lleihau:

en-gb	(a) the quantity of waste, including through the reuse of products or the extension of the life span of products.
cy-gb	(a) swm y gwastraff, gan gynnwys drwy ailddefnyddio cynnyrch neu ymestyn hyd oes cynnyrch.

en-gb	(b) the adverse impacts of the generated waste on the environment and human health; 
cy-gb	(b) effeithiau andwyol y gwastraff a gynhyrchir ar yr amgylchedd ac ar iechyd pobl; 

en-gb	or
cy-gb	neu.

en-gb	(c) the content of harmful substances in materials and products.
cy-gb	(c) y sylweddau niweidiol mewn deunyddiau a chynnyrch”.

en-gb	Reuse : 
cy-gb	Ailddefnyddio : 

en-gb	“reuse means any operation by which products or components that are not waste are used again for the same purpose for which they were conceived”.
cy-gb	“ mae ailddefnyddio'n golygu unrhyw weithrediad lle mae cynnyrch neu gydrannau nad ydynt yn wastraff yn cael eu defnyddio eto at yr un diben y cawsant eu creu ar ei gyfer”.

en-gb	Preparing for Reuse : 
cy-gb	Paratoi ar gyfer Ailddefnyddio : 

en-gb	"preparing for reuse" means checking, cleaning or repairing recovery operations, by which products or components of products that have become waste are prepared so that they can be reused without any other pre-processing.
cy-gb	mae "paratoi ar gyfer ailddefnyddio" yn golygu gweithrediadau adfer i wirio, glanhau neu drwsio, lle mae cynnyrch neu gydrannau cynnyrch sydd wedi mynd yn wastraff yn cael eu paratoi er mwyn iddynt allu cael eu hailddefnyddio heb unrhyw ragbrosesu arall.

en-gb	6
cy-gb	6

en-gb	  Policy Framework 
cy-gb	  Fframwaith y Polisi 

en-gb	The following EU Strategies and Initiatives are relevant to this programme; 
cy-gb	Mae Strategaethau a Mentrau canlynol yr UE yn berthnasol i'r rhaglen hon; 

en-gb	they are described in Annex C.
cy-gb	fe’u disgrifir yn Atodiad C. 

en-gb	• EU Sustainable Development Strategy (SDS).
cy-gb	x Strategaeth Datblygu Cynaliadwy yr UE. 

en-gb	• The Thematic Strategy on Waste Prevention and Recycling. 
cy-gb	 x Y Strategaeth Thematig ar Atal Gwastraff ac Ailgylchu. 

en-gb	• The Seventh Environment Action Programme (7EAP). 
cy-gb	x Y Seithfed Rhaglen Gweithredu Amgylcheddol (7EAP).

en-gb	• Action Plan on Sustainable Industrial Policy (SIP) – Sustainable Consumption and Production (SCP).
cy-gb	x Cynllun Gweithredu ar Bolisi Diwydiannol Cynaliadwy – Defnyddio a  Chynhyrchu Cynaliadwy.

en-gb	• Roadmap to a Resource Efficient Europe.
cy-gb	x Rhaglen Mapio ar gyfer Ewrop sy'n Effeithlon o ran Adnoddau. 

en-gb	• Single Market for Green Products Initiative. 
cy-gb	x Marchnad Sengl ar gyfer y Fenter Cynnyrch Gwyrdd. 

en-gb	• The EU Ecolabel.
cy-gb	x Ecolabel yr UE.  x 

en-gb	• Registration, Evaluation, Authorisation and restriction of Chemicals (REACH) – whereby products in the future will have less hazardous materials in them – is a key driver to reducing hazardous household waste at source.
cy-gb	Mae Cofrestru, Gwerthuso, ac Awdurdodi Cemegion a Chyfyngu arnynt (REACH) – lle bydd gan gynnyrch yn y dyfodol lai o ddeunyddiau peryglus ynddynt – yn ysgogydd allweddol i leihau gwastraff peryglus o gartrefi o'r cychwyn.

en-gb	The Waste Framework Directive
cy-gb	Y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff

en-gb	The Waste Framework Directive provides a legal framework for all EU waste legislation. 
cy-gb	Mae'r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn darparu fframwaith cyfreithiol i holl ddeddfwriaeth gwastraff yr UE. 

en-gb	Established in 1975, it has been updated periodically with the most recent revision in 2008, seeking to position the EU as a ‘recycling society’ with broad aims “to avoid waste generation and to use waste as a resource” 3 .
cy-gb	Fe’i sefydlwyd ym 1975, ac mae wedi'i diweddaru'n rheolaidd gyda'r diwygiad diweddaraf yn 2008, gan geisio lleoli'r UE fel ‘cymdeithas ailgylchu’ gyda nodau eang “i osgoi cynhyrchu gwastraff a defnyddio gwastraff fel adnodd” 3 .

en-gb	Article 4 of the Waste Framework Directive introduces the waste hierarchy, as illustrated in Figure 3, which ranks waste management options in terms of their environmental impact. 
cy-gb	Mae Erthygl 4 y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn cyflwyno'r hierarchaeth gwastraff, fel y dangosir yn Ffigur 3, sy'n rhestru opsiynau rheoli gwastraff yn nhrefn eu heffaith amgylcheddol. 

en-gb	Waste prevention sits at the top of the hierarchy and represents the most efficient and sustainable use of resources. 
cy-gb	Mae atal gwastraff ar frig yr hierarchaeth ac mae'n cynrychioli'r defnydd mwyaf effeithlon a chynaliadwy o adnoddau. 

en-gb	Reuse, where a product is used again for the same purpose for which it was originally conceived, has an important role to play because it keeps products in the productive economy for longer.
cy-gb	Mae gan ailddefnyddio, lle y bydd cynnyrch yn cael ei ddefnyddio eto at yr un diben ag y cafodd ei greu ar ei gyfer yn wreiddiol, rôl bwysig i'w chwarae am ei fod yn cadw cynnyrch yn yr economi gynhyrchiol am gyfnod hwy.

en-gb	3 Article 28, Waste Framework Directive 2008, European Parliament
cy-gb	3 Erthygl 28, y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff 2008, Senedd Ewrop 

en-gb	7
cy-gb	7

en-gb	Figure 3 EU Waste Hierarchy
cy-gb	Ffigur 3 Hierarchaeth Gwastraff yr UE

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	European Commission [DG Environment]
cy-gb	Y Comisiwn Ewropeaidd [Cyfarwyddiaeth Gyffredinol yr Amgylchedd]

en-gb	The following key requirements for Member States with regards to waste prevention are described in Articles 11 and 29 to 33 of the Waste Framework Directive and are covered by this programme of work:
cy-gb	Mae'r gofynion allweddol canlynol i Aelod-wladwriaethau mewn perthynas ag atal gwastraff wedi'u disgrifio yn Erthyglau 11 a 29 i 33 y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff ac fe'u cwmpesir gan y rhaglen waith hon: 

en-gb	• Establish waste prevention programmes by 12 December 2013. 
cy-gb	x Sefydlu rhaglenni atal gwastraff erbyn 12 Rhagfyr 2013. 

en-gb	• Set out waste prevention objectives.
cy-gb	x Nodi amcanion atal gwastraff. 

en-gb	• Describe existing waste prevention measures. 
cy-gb	 x Disgrifio mesurau atal gwastraff presennol. 

en-gb	• Evaluate the usefulness of the examples of measures indicated in Annex IV or other appropriate measures.
cy-gb	x Gwerthuso defnyddioldeb yr enghreifftiau o fesurau a nodir yn Atodiad IV  neu fesurau priodol eraill.

en-gb	• Determine appropriate specific qualitative or quantitative benchmarks for waste prevention measures.
cy-gb	x Penderfynu ar feincnodau ansoddol neu feintiol penodol priodol ar gyfer mesurau atal gwastraff.

en-gb	• Take measures, as appropriate, to promote the reuse of products and preparing for reuse activities.
cy-gb	x Cymryd camau, fel y bo'n briodol, i hyrwyddo ailddefnyddio cynnyrch a pharatoi ar gyfer gweithgarwch ailddefnyddio.

en-gb	• Include relevant stakeholders and authorities and the general public in the elaboration of the waste prevention programmes, and provide access to it once elaborated.
cy-gb	x Cynnwys rhanddeiliaid ac awdurdodau perthnasol a'r cyhoedd wrth ddatblygu'r rhaglenni atal gwastraff, a rhoi mynediad iddynt ar ôl eu datblygu.

en-gb	• Inform the European Commission of the programme, once adopted, and of any substantial revisions to the programme.
cy-gb	x Hysbysu’r Comisiwn Ewropeaidd am y rhaglen, ar ôl ei mabwysiadu, ac am unrhyw ddiwygiadau sylweddol i'r rhaglen.

en-gb	• Review (and revise as required) waste prevention programmes at least every six years.
cy-gb	x Adolygu (a diwygio yn ôl yr angen) raglenni atal gwastraff o leiaf bob chwe blynedd.

en-gb	The European Commission is proposing to present a report on waste prevention by the end of 2014. 
cy-gb	Mae'r Comisiwn Ewropeaidd yn bwriadu cyflwyno adroddiad ar atal gwastraff erbyn diwedd 2014. 

en-gb	It will propose measures, if appropriate, including waste prevention and decoupling objectives. 
cy-gb	Bydd yn cynnig mesurau, os ydynt yn briodol, gan gynnwys atal gwastraff ac amcanion o ran datgysylltu. 

en-gb	These will need to be achieved by 2020. 
cy-gb	Bydd angen i'r rhain gael eu cyflawni erbyn 2020. 

en-gb	Future revisions of this programme will take account of any future developments at a European level.
cy-gb	Bydd diwygiadau i'r rhaglen hon yn y dyfodol yn ystyried unrhyw ddatblygiadau yn Ewrop yn y dyfodol.

en-gb	8
cy-gb	8

en-gb	  Evolution of this programme 
cy-gb	  Esblygiad y rhaglen hon 

en-gb	This consultation has been developed by:
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn wedi cael ei ddatblygu drwy:

en-gb	Assessing the existing situation, and clarifying the issue 
cy-gb	Asesu'r sefyllfa bresennol, ac egluro'r mater

en-gb	Data and information on waste generation, business sectors and their activities, economic and demographic statistics were used to assess the current situation in Wales with regard to the waste that we generate and the reasons for its generation.
cy-gb	Defnyddiwyd data a gwybodaeth am gynhyrchu gwastraff, sectorau busnes a'u gweithgareddau, ystadegau economaidd a demograffig i asesu'r sefyllfa bresennol yng Nghymru o ran y gwastraff rydym yn ei gynhyrchu a'r rhesymau dros ei gynhyrchu.

en-gb	Evaluating a range of policy measures
cy-gb	Gwerthuso mesurau polisi amrywiol

en-gb	The Welsh Government commissioned some work to evaluate a range of measures which may be applied to tackle the barriers to waste prevention.
cy-gb	Comisiynodd Llywodraeth Cymru rywfaint o waith i werthuso mesurau amrywiol y gellir eu defnyddio i fynd i'r afael â'r rhwystrau i atal gwastraff.

en-gb	Drawing on the experience of others
cy-gb	Defnyddio profiad eraill

en-gb	A steering group has fed its expertise into the development of this consultation, and will continue to do so through to the final programme of work. 
cy-gb	Mae gr ǒ p llywio wedi bwydo ei arbenigedd i ddatblygiad yr ymgynghoriad hwn a bydd yn parhau i wneud hynny hyd at y rhaglen waith derfynol. 

en-gb	We have also drawn on the views and opinions generated during the consultation of sector plans. 
cy-gb	Rydym hefyd wedi defnyddio safbwyntiau a barn a gafwyd yn ystod yr ymgynghoriad ar gynlluniau sector. 

en-gb	We propose to use this public consultation, together with focused stakeholder workshops, to inform our final programme.
cy-gb	Bwriadwn ddefnyddio'r ymgynghoriad cyhoeddus hwn, ynghyd â gweithdai pwrpasol i randdeiliaid, er mwyn cyfeirio ein rhaglen derfynol.

en-gb	Conducting a Sustainability Appraisal
cy-gb	Cynnal Arfarniad o Gynaliadwyedd

en-gb	We have committed to carrying out a Sustainability Appraisal on our waste plans and programme. 
cy-gb	Rydym wedi ymrwymo i gynnal Arfarniad o Gynaliadwyedd ar ein cynlluniau gwastraff a'n rhaglen. 

en-gb	This has been carried out independently on our behalf with the aim of highlighting any specific impacts associated with the measures that we are proposing, and to suggest ways of limiting any adverse impacts.
cy-gb	Mae hyn wedi'i gynnal yn annibynnol ar ein rhan gyda'r nod o dynnu sylw at unrhyw effeithiau penodol sy'n gysylltiedig â'r mesurau rydym yn eu cynnig, ac i awgrymu ffyrdd o gyfyngu ar unrhyw effeithiau andwyol.

en-gb	Holding a Public Consultation
cy-gb	Cynnal Ymgynghoriad Cyhoeddus

en-gb	A 12 week public consultation was held between 28 March and 20 June 2013. 
cy-gb	Cynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus 12 wythnos rhwng 28 Mawrth a 20 Mehefin 2013. 

en-gb	Our priorities for action were described and proposals for addressing waste prevention were outlined. 
cy-gb	Disgrifiwyd ein blaenoriaethau ar gyfer gweithredu ac amlinellwyd ein cynigion ar gyfer mynd i'r afael ag atal gwastraff. 

en-gb	The consultation was published on the Welsh Government’s public website and comments were invited from any interested party.
cy-gb	Cyhoeddwyd yr ymgynghoriad ar wefan gyhoeddus Llywodraeth Cymru a gwahoddwyd sylwadau gan unrhyw barti â diddordeb.

en-gb	Hosting Business Engagement Workshops
cy-gb	Cynnal Gweithdai Ymgysylltu â Busnes

en-gb	A series of engagement workshops were held in parallel to the public consultation. 
cy-gb	Cynhaliwyd cyfres o weithdai ymgysylltu ar y cyd â'r ymgynghoriad cyhoeddus. 

en-gb	These gave businesses an opportunity to give us their views on implementing our proposals effectively, and their comments will help to shape the delivery of our implementation projects.
cy-gb	Rhoddodd y rhain gyfle i fusnesau roi ein barn i ni ar weithredu ein cynigion yn effeithiol, a bydd eu sylwadau'n helpu i lywio'r gwaith o gyflawni ein prosiectau gweithredu.

en-gb	Responding to comments and finalising the programme
cy-gb	Ymateb i sylwadau a chwblhau'r rhaglen

en-gb	All consultation responses were taken into account in the preparation of this programme. 
cy-gb	Ystyriwyd yr holl ymatebion i'r ymgynghoriad wrth baratoi’r rhaglen hon. 

en-gb	We have published a response summary and a Sustainability Appraisal Post Adoption Statement alongside this programme document.
cy-gb	Rydym wedi cyhoeddi crynodeb o'r ymatebion a Datganiad Ôl-fabwysiadu ar gyfer yr Arfarniad o Gynaliadwyedd ochr yn ochr â'r ddogfen rhaglen hon.

en-gb	9
cy-gb	9

en-gb	  Conceptual framework  
cy-gb	  Fframwaith cysyniadol 

en-gb	A ‘4Es’ model of behaviour change is being taken forward, to ensure the outcomes are consistent with the Welsh Government’s commitment to sustainable development (SD), as shown in Figure 4. 
cy-gb	Mae model newid ymddygiad y ‘4E’ yn cael ei ddatblygu, i sicrhau bod y canlyniadau'n gyson ag ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddatblygu cynaliadwy, fel y dangosir yn Ffigur 4. 

en-gb	When applied to waste prevention the 4Es model can be characterised as follows:
cy-gb	Pan y'i cymhwysir i atal gwastraff, gellir disgrifio'r model 4E fel a ganlyn:

en-gb	Engage – measures to engage households/consumers directly in voluntary behaviour changes, for example, through communications programmes or community engagement activities. 
cy-gb	Cynnwys – mesurau i gynnwys cartrefi/defnyddwyr yn uniongyrchol mewn newidiadau ymddygiad gwirfoddol, er enghraifft drwy raglenni cyfathrebu neu weithgarwch i ymgysylltu â'r gymuned. 

en-gb	In business, measures can include: 
cy-gb	Mewn busnes, gall mesurau gynnwys: 

en-gb	educating the workforce through talks and awareness sessions and engagement with stakeholders in the supply chain to enable smarter decisions for products.
cy-gb	addysgu'r gweithlu drwy drafodaethau a sesiynau ymwybyddiaeth a chynnwys rhanddeiliaid yn y gadwyn gyflenwi i alluogi gwneud penderfyniadau mwy craff o ran cynnyrch.

en-gb	Enable – measures and activities by stakeholders which provide services that help consumers to prevent or reduce waste. 
cy-gb	Galluogi – mesurau a gweithgarwch gan randdeiliaid, sy'n darparu gwasanaethau sy'n helpu defnyddwyr i atal neu leihau gwastraff. 

en-gb	This is notably producers, retailers, repair and reuse organisations from the third sector, public and private sector. 
cy-gb	Yn arbennig, mae hyn yn golygu cynhyrchwyr, manwerthwyr, sefydliadau trwsio ac ailddefnyddio o'r trydydd sector, y sector cyhoeddus a'r sector preifat. 

en-gb	This includes the configuration of waste services provided directly to the public. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cyflunio gwasanaethau gwastraff a ddarperir yn uniongyrchol i'r cyhoedd. 

en-gb	It also includes both sustainable consumption and production innovations (such as product durability), as well as infrastructures to enable products to have a second or prolonged life. 
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys defnyddio syniadau arloesol cynaliadwy o ran defnydd a chynhyrchu (megis gwydnwch cynnyrch), yn ogystal ag isadeileddau i alluogi cynnyrch i gael ail fywyd neu fywyd hir. 

en-gb	For businesses activities may be: 
cy-gb	Ar gyfer busnesau, gall y gweithgarwch olygu: 

en-gb	requesting designers to identify opportunities to prevent waste through product/project design, interventions to reduce operational inefficiencies such as just in time site deliveries to reduce damage and waste of construction materials.
cy-gb	ei gwneud yn ofynnol i ddylunwyr nodi cyfleoedd i atal gwastraff drwy ddylunio cynnyrch/prosiectau, ymyriadau i leihau aneffeithlonrwydd gweithredol megis dosbarthu i safleoedd mewn amser addas i leihau niwed a gwastraff o ran deunyddiau adeiladwaith.

en-gb	Encourage – generally policy measures and incentives, and the activities of local authorities. 
cy-gb	Annog – yn gyffredinol mesurau a chymhellion polisi, a gweithgarwch awdurdodau lleol. 

en-gb	This includes financial and other incentives to reduce waste at the household end, or switch consumption to products with a lower ecological footprint. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys mentrau ariannol a mentrau eraill i leihau gwastraff yn y cartref, neu newid defnydd i gynnyrch ag ôl troed ecolegol is. 

en-gb	For businesses this can be to acknowledge and applaud success such as reporting achievement against waste reduction targets during quarterly reviews and sharing good practice between trades.
cy-gb	Ar gyfer busnesau gall hyn olygu cydnabod a chymeradwyo llwyddiant megis rhoi gwybod am gyflawniad yn erbyn targedau lleihau gwastraff yn ystod adolygiadau chwarterol a rhannu arfer da rhwng crefftau.

en-gb	Exemplify – monitoring impacts and sharing best practice, including demonstration projects and leading by example. 
cy-gb	Enghreifftio – monitro effeithiau a rhannu arfer gorau, gan gynnwys prosiectau arddangos ac arwain drwy esiampl. 

en-gb	Government procurement and practice is included here. 
cy-gb	Mae caffael ac arfer llywodraeth wedi'i gynnwys yma. 

en-gb	Business can hold post completion reviews on projects to identify areas for improvement and reasons for waste generation during the life of the project, and share best practice across supply chains.
cy-gb	Gall busnesau gynnal adolygiadau ar ôl cwblhau ar brosiectau i nodi meysydd ar gyfer gwella a rhesymau dros gynhyrchu gwastraff yn ystod oes y prosiect, a rhannu arfer gorau ar draws cadwyni cyflenwi.

en-gb	10
cy-gb	10

en-gb	Figure 4 The 4Es model
cy-gb	Ffigur 4 Y model 4E

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell:  

en-gb	Proposals for a Sustainable Development Bill, Welsh Government (2012)
cy-gb	Ymgynghoriad  ar  y  cynigion  ar  gyfer  y  Bil  Datblygu  Cynaliadwy, Llywodraeth Cymru (2012) 

en-gb	11
cy-gb	11

en-gb	2 Household waste
cy-gb	2 Gwastraff o gartrefi

en-gb	This section describes the quantity and type of household waste generated in Wales, and the policies and targets that are in place to tackle it. 
cy-gb	Mae'r adran hon yn disgrifio swm a math y gwastraff o gartrefi a gynhyrchir yng Nghymru, a'r polisïau a'r targedau sydd yn eu lle i fynd i'r afael ag ef. 

en-gb	It then describes the proposed outline programme of work. 
cy-gb	Yna mae'n disgrifio'r rhaglen waith amlinellol arfaethedig. 

en-gb	It explains how the programme is being taken forward and finally outlines the proposed indicators, monitoring and progress reporting.
cy-gb	Mae'n esbonio sut y mae'r rhaglen yn cael ei datblygu ac i gloi mae'n amlinellu'r dangosyddion arfaethedig, y monitro a'r broses o gyflwyno adroddiadau ar gynnydd.

en-gb	  Assessment of the situation 
cy-gb	  Asesu'r sefyllfa

en-gb	 Quantities and types of household waste 
cy-gb	  Symiau a mathau o wastraff o gartrefi 

en-gb	Household waste generation for 2011/12 was 1.36 million tonnes. 
cy-gb	Yn 2011/12, cynhyrchwyd 1.36 miliwn tunnell o wastraff o gartrefi. 

en-gb	Its estimated composition 4 is shown in Figure 5 below:
cy-gb	Nodir amcangyfrif o'i gyfansoddiad 4 yn Ffigur 5 isod:

en-gb	Figure 5: 
cy-gb	Ffigur 5: 

en-gb	Source data: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	WRAP (2010)
cy-gb	WRAP (2010)

en-gb	Waste Data Flow and Composition of Municipal Waste in Wales. 
cy-gb	Llif Data Gwastraff a Chyfansoddiad Gwastraff Trefol yng Nghymru. 

en-gb	4 Composition is estimated from physical analysis of residual waste carried out in 2009 and data on recycled waste as recorded on WasteDataFlow. 
cy-gb	4 Amcangyfrifir y cyfansoddiad o ddadansoddiad ffisegol o wastraff gweddillol a gynhaliwyd yn 2009 a data ar wastraff wedi'i ailgylchu a nodwyd ar WasteDataFlow. 

en-gb	Other/miscellaneous includes co-mingled materials as well as other items arising in small quantities.  
cy-gb	Mae arall/amrywiol yn cynnwys deunyddiau cymysg yn ogystal ag eitemau eraill sy'n codi mewn symiau bach.  

en-gb	Other organic includes mixed food and garden waste and other organics.  
cy-gb	Mae organig arall yn cynnwys bwyd cymysg a gwastraff gardd a deunyddiau organig eraill.  

en-gb	WEEE = Waste Electrical and Electronic Equipment.
cy-gb	WEEE = Cyfarpar Trydanol ac Electronig Gwastraff. 

en-gb	12
cy-gb	12

en-gb	Nearly 40 per cent of the overall household waste is food waste and paper and card waste; 
cy-gb	Mae bron 40 y cant o’r gwastraff cyffredinol o gartrefi yn wastraff bwyd a gwastraff papur a cherdyn; 

en-gb	these fractions alone contribute over half a million tonnes. 
cy-gb	mae'r ffracsiynau hyn yn cyfrannu dros hanner miliwn o dunelli. 

en-gb	Food and paper waste have been identified by the European Commission as priority materials for waste prevention.
cy-gb	Mae gwastraff bwyd a phapur wedi'u nodi gan y Comisiwn Ewropeaidd fel deunyddiau blaenoriaeth i atal gwastraff. 

en-gb	The majority of food waste is generated as a result of consumers buying food and then not using it, with a far smaller quantity generated from food cooked or prepared but not eaten. 
cy-gb	 Mae'r rhan fwyaf o wastraff bwyd yn cael ei gynhyrchu o ganlyniad i ddefnyddwyr yn prynu bwyd ac yna'n peidio â'i ddefnyddio, gyda swm llai o lawer yn cael ei gynhyrchu o fwyd a goginir neu a baratoir ond heb ei fwyta. 

en-gb	The types of food that are discarded are primarily food still in its packaging, raw fruit and vegetables and raw meat and fish.
cy-gb	Yn bennaf, mae'r math o fwyd sy'n cael ei waredu yn fwyd sy'n dal yn ei ddeunydd pacio, ffrwythau a llysiau amrwd a chig a physgod amrwd.

en-gb	Food packaging made of paper and card, such as cereal boxes and drink cartons, also contributes significantly to the total quantity of paper and card in the waste stream. 
cy-gb	Mae deunydd pacio bwyd o bapur a cherdyn, megis bocsys grawnfwyd a chartonau diodydd, hefyd yn cyfrannu'n sylweddol at gyfanswm y papur a'r cerdyn yn y ffrwd wastraff. 

en-gb	Much of this packaging is necessary to preserve the food it contains and ensure it is transported in good condition; 
cy-gb	Mae llawer o'r deunydd pacio hwn yn angenrheidiol i ddiogelu'r bwyd y mae'n ei gynnwys a sicrhau ei fod yn cael ei gludo mewn cyflwr da; 

en-gb	packaging is also used to provide consumers with information about the goods. 
cy-gb	mae deunydd pacio hefyd yn cael ei ddefnyddio i ddarparu gwybodaeth am y nwyddau i ddefnyddwyr. 

en-gb	The other main sources of paper and card are other packaging (including that from mail order retailers), newspapers, magazines and mailed items.
cy-gb	Y prif ffynonellau eraill o bapur a cherdyn yw deunydd pacio arall (gan gynnwys o fanwerthwyr archebu drwy'r post), papurau newydd, cylchgronau ac eitemau wedi'u postio. 

en-gb	Other packaging waste, composed of glass, plastic and metal, clothing and other textiles, and consumer goods are also significant in their contribution.
cy-gb	Mae gwastraff deunydd pacio arall, sy'n cynnwys gwydr, plastig a metel, dillad a thecstilau eraill, a nwyddau traul yn cyfrannu'n sylweddol hefyd. 

en-gb	The environmental impact 5 of products and their resultant waste materials was used to identify those wastes which should be the focus for greatest efforts in waste prevention. 
cy-gb	Defnyddiwyd effaith amgylcheddol 5 cynnyrch a'u deunyddiau gwastraff canlyniadol i nodi'r gwastraff hwnnw a ddylai fod yn destun yr ymdrechion mwyaf i atal gwastraff. 

en-gb	These were described in Towards Zero Waste. 
cy-gb	Disgrifiwyd y rhain yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	For household waste, the high impact wastes are:
cy-gb	Ar gyfer gwastraff cartref, dyma'r gwastraff effaith uchel: 

en-gb	• Food waste.
cy-gb	x Gwastraff bwyd. 

en-gb	• Plastic (the majority of this is packaging).
cy-gb	 x Plastig (deunydd pacio yw'r rhan fwyaf o hwn). 

en-gb	• Paper (this is primarily packaging, newspapers and magazines, or mail).
cy-gb	x Papur (yn bennaf deunydd pacio, papurau newydd a chylchgronau, neu bost).

en-gb	• Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE), textiles (clothing and non-clothing), furniture and hazardous waste.
cy-gb	x Cyfarpar Trydanol ac Electronig Gwastraff (WEEE), tecstilau (dillad ac eitemau nad ydynt yn ddillad), dodrefn/celfi a gwastraff peryglus.

en-gb	• Nappies and clinical waste (although these have little potential for reduction).
cy-gb	x Cewynnau a gwastraff clinigol (er mai prin yw'r posibilrwydd o leihau'r rhain).

en-gb	 Benefits of waste prevention 
cy-gb	 Manteision atal gwastraff 

en-gb	The citizens of Wales could benefit from considerable financial savings by taking steps to change purchasing habits and reduce waste generation.
cy-gb	Gallai dinasyddion Cymru elwa ar arbedion ariannol sylweddol drwy gymryd camau i newid arferion prynu a lleihau'r gwastraff a gynhyrchir.

en-gb	Wasting food 6 costs an average household £480 per year, rising to £680 per year for households with children 7 . 
cy-gb	Ar gyfartaledd, mae gwastraffu bwyd 6 yn costio £480 y flwyddyn i gartref, gan godi i £680 y flwyddyn i gartrefi â phlant 7 . 

en-gb	When we look at Wales as a whole, householders produce 400,000 8 tonnes of food waste every year, with a financial value of £600 million per year.
cy-gb	Pan fyddwn yn edrych ar Gymru gyfan, mae deiliaid tai yn cynhyrchu 400,000 8 tunnell o wastraff bwyd bob blwyddyn, gyda gwerth ariannol o £600 miliwn y flwyddyn.

en-gb	5 Ecological Footprint Impact of the Welsh Waste Strategy , Arup (2009). 
cy-gb	5 Effaith Ôl-troed Ecolegol Strategaeth Gwastraff Cymru , Arup (2009). 

en-gb	6 The figure here represents the food which was still edible when it was thrown away. 
cy-gb	6 Mae'r ffigur yma yn cynrychioli'r bwyd a oedd yn dal yn fwytadwy pan gafodd ei daflu i ffwrdd. 

en-gb	7 The facts about food waste , WRAP (2012) 
cy-gb	7 The facts about food waste , WRAP (2012) 

en-gb	8 Love Food Hate Waste , WRAP (2009)
cy-gb	8 Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff , WRAP (2009) 

en-gb	9 Evaluation of Recycling, Re-use and Repair (3R‘s) Consumer Behaviours , WRAP (2012) 10 Valuing Our Clothes . 
cy-gb	9 Evaluation of Recycling, Re-use and Repair (3R‘s) Consumer Behaviours , WRAP (2012) 10 Valuing Our Clothes . 

en-gb	 Households also have further opportunities to benefit financially from both supplying and purchasing second hand items. 
cy-gb	Mae gan aelwydydd hefyd gyfleoedd eraill i gael budd ariannol o gyflenwi a phrynu eitemau ail-law. 

en-gb	The Ecological Footprint was used to determine these priorities, but carbon foot printing would deliver similar results. 
cy-gb	Defnyddiwyd yr Ôl-troed Ecolegol i  benderfynu ar y blaenoriaethu hyn, ond byddai olrhain ôl-troed carbon yn cyflawni canlyniadau tebyg. 

en-gb	WRAP 9 identified that many households are storing unwanted items at home. 
cy-gb	Nododd WRAP 9 fod llawer o gartrefi yn storio eitemau diangen gartref. 

en-gb	For example, 60 per cent of Welsh households are storing unwanted clothing and shoes for later disposal or reuse, and this clothing could have a potential resale value of over £9,000 per tonne 10 . 
cy-gb	Er enghraifft, mae 60 y cant o gartrefi Cymru yn storio dillad ac esgidiau diangen i'w gwaredu neu eu hailddefnyddio yn ddiweddarach, a gallai'r dillad hyn feddu ar werth ailwerthu o dros £9,000 fesul tunnell 10 . 

en-gb	WRAP also estimate that Welsh households dispose of 6,000 tonnes of working electrical items, with a potential resale value of almost £15 million 11 .
cy-gb	Mae WRAP hefyd yn amcangyfrif bod cartrefi Cymru yn gwaredu 6,000 tunnell o eitemau trydanol sy'n gweithio, gyda gwerth ailwerthu o bron £15 miliwn 11 .

en-gb	 Policies and targets 
cy-gb	 Polisïau a thargedau 

en-gb	The waste strategy for Wales “Towards Zero Waste” establishes the broad objectives for waste prevention. 
cy-gb	Mae'r strategaeth wastraff i Gymru “Tuag at Ddyfodol Diwastraff” yn sefydlu'r amcanion cyffredinol ar gyfer atal gwastraff. 

en-gb	This is further elaborated on in the Municipal Sector Plan (MSP), which describes outline actions for the Welsh Government, Local Authorities and other interested parties for waste prevention. 
cy-gb	Ymhelaethir ymhellach ar hyn yn y Cynllun Sector Trefol (MSP), sy'n disgrifio camau amlinellol i Lywodraeth Cymru, Awdurdodau Lleol a phartïon eraill â diddordeb o ran atal gwastraff. 

en-gb	The national waste prevention target for household waste has been set as follows:
cy-gb	Mae'r targed atal gwastraff cenedlaethol ar gyfer gwastraff cartref wedi'i bennu fel a ganlyn: 

en-gb	A reduction of 1.2 per cent every year to 2050 based on 2006/7 baseline. 
cy-gb	Lleihad o 1.2 y cant bob blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	This equates to 18,869 tonnes per annum of household waste.
cy-gb	Mae hyn yn gyfwerth â 18,869 tunnell y flwyddyn o wastraff cartref. 

en-gb	  Programme of work 
cy-gb	  Rhaglen waith 

en-gb	Household waste can be prevented at different points in the supply chain. 
cy-gb	Gellir atal gwastraff cartref ar bwyntiau gwahanol yn y gadwyn gyflenwi. 

en-gb	Figure 6 describes these together with the practical actions that can be taken and the key actors with influence over those actions.
cy-gb	Mae Ffigur 6 yn disgrifio'r rhain ynghyd â'r camau gweithredu ymarferol y gellir eu cymryd a'r actorion allweddol sy'n dylanwadu ar y camau gweithredu hynny.

en-gb	In section 2, the outline programme for household waste considers the ‘demand side’ actions of purchase choice, use in the household and disposal and collection.
cy-gb	Yn adran 2, mae'r rhaglen amlinellol ar gyfer gwastraff cartref yn ystyried gweithredoedd ‘ochr y galw’ o ran dewisiadau prynu, defnydd yn y cartref a gwaredu a chasglu.

en-gb	Section 3: 
cy-gb	Adran 3: 

en-gb	Industrial and Commercial waste considers the ‘supply side’ actions of design, manufacture, distribution and retail.
cy-gb	Mae gwastraff Diwydiannol a Masnachol yn ystyried ‘ochr gyflenwi’ camau gweithredu dylunio, gweithgynhyrchu, dosbarthu a manwerthu.

en-gb	Reuse is considered in section 5.
cy-gb	Mae ailddefnyddio yn cael ei ystyried yn adran 5.

en-gb	WRAP (2012) 
cy-gb	WRAP (2012) 

en-gb	11 Realising the Reuse Value of Household WEEE . 
cy-gb	11 Realising the Reuse Value of Household WEEE . 

en-gb	WRAP (2012). 
cy-gb	WRAP (2012). 

en-gb	Results adjusted for Wales based on population. 
cy-gb	Canlyniadau wedi'u haddasu i Gymru yn seiliedig ar boblogaeth. 

en-gb	14
cy-gb	14

en-gb	Figure 6 Framework of intervention points for household waste prevention
cy-gb	Ffigur 6 Fframwaith o bwyntiau ymyrryd i atal gwastraff o gartrefi

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonnell: 

en-gb	Brook Lyndhurst (2012)
cy-gb	Brook Lyndhurst (2012) 

en-gb	The outline programme and indicative timeline for the ‘demand side’ actions is shown in Table 1.
cy-gb	Dangosir y rhaglen amlinellol a'r amserlen ddangosol ar gyfer camau gweithredu ‘ochr y galw’ yn nhabl 1. 

en-gb	Table 1 Outline measures and indicative timeline for the programme
cy-gb	Tabl 1 Mesurau amlinellol ac amserlen ddangosol ar gyfer y rhaglen 

en-gb	2013 2014 2015 2016 2017
cy-gb	2013 2014 2015 2016 2017

en-gb	Encourage - consumer / household engagement programme
cy-gb	Annog - rhaglen i gynnwys defnyddwyr / cartrefi

en-gb	2018 - 2025
cy-gb	2018 - 2025

en-gb	2025 - 2050
cy-gb	2025 - 2050

en-gb	Food waste campaigns R
cy-gb	Ymgyrchoedd gwastraff bwyd A 

en-gb	Nuts and bolts local campaigns
cy-gb	Ymgyrchoedd lleol sylfaenol A 

en-gb	Reuse campaigns F F
cy-gb	Ymgyrchoedd ailddefnyddio D  D 

en-gb	Community based social marketing: 
cy-gb	Marchnata cymdeithasol yn y gymuned:

en-gb	Sustainable consumption campaigns
cy-gb	Ymgyrchoedd defnydd cynaliadwy

en-gb	F R
cy-gb	D  A 

en-gb	Household rewards F F
cy-gb	Gwobrwyon cartref D  D 

en-gb	waste campaign Household hazardous
cy-gb	Ymgyrch gwastraff peryglus o gartrefi D  D 

en-gb	Enable - services provided to householders
cy-gb	Galluogi - gwasanaethau a ddarperir i ddeiliaid tai

en-gb	Optimise design of service provision for waste prevention
cy-gb	Gwneud y defnydd gorau o ddarparu gwasanaethau i atal gwastraff

en-gb	Key
cy-gb	Allwedd

en-gb	Implementation    Review  R Feasibility  F   Pilot 
cy-gb	Gweithredu  Adolygu  A Dichonoldeb  D  Peilot 

en-gb	Consumer campaigns and programmes will be implemented in the short term to offer potential for quick wins and to kick-start impetus on the wider culture change that will be needed to achieve waste prevention.
cy-gb	Bydd ymgyrchoedd a rhaglenni defnyddwyr yn cael eu gweithredu yn y tymor byr i gynnig enillion cyflym posibl ac i roi hwb i'r newid diwylliant ehangach a fydd yn ofynnol i gyflawni atal gwastraff.

en-gb	An enhanced waste prevention communications campaign is being developed. 
cy-gb	Mae ymgyrch gyfathrebu well i atal gwastraff yn cael ei datblygu. 

en-gb	It will focus on 2 key areas:
cy-gb	Bydd yn canolbwyntio ar ddau faes allweddol:

en-gb	• Communications activity to kick-start a widespread culture change which results in products and materials being seen in a new light – as valuable resources not waste. 
cy-gb	x Gweithgarwch cyfathrebu i roi hwb i newid diwylliant eang sy'n arwain at weld cynnyrch a deunyddiau mewn goleuni newydd – fel adnoddau gwerthfawr ac nid gwastraff. 

en-gb	This campaign will signal the overall direction of travel, towards a zero waste and resource efficient society, and also supporting jobs and wellbeing in Wales.
cy-gb	Bydd yr ymgyrch hon yn dynodi'r cyfeiriad teithio cyffredinol, tuag at ddyfodol diwastraff a chymdeithas sy'n defnyddio adnoddau'n effeithlon, a hefyd yn cefnogi swyddi a lles yng Nghymru.

en-gb	• ‘Products’ will be a central focus in shaping this culture change. 
cy-gb	x Bydd ‘cynnyrch’ yn ganolog o ran llywio'r newid diwylliant hwn. 

en-gb	This includes the purchase, use and reuse of consumer products, as well as preventing food waste. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys prynu, defnyddio ac ailddefnyddio nwyddau defnyddwyr, yn ogystal ag atal gwastraff bwyd. 

en-gb	Different actions will be appropriate at different levels – some will require strategic action by the Welsh Government (and its partners), others will be delivered locally.
cy-gb	Bydd camau gweithredu gwahanol yn briodol ar lefelau gwahanol – bydd rhai yn galw am gamau gweithredu strategol gan Lywodraeth Cymru (a'i phartneriaid), bydd eraill yn cael eu cyflawni'n lleol.

en-gb	The campaign will focus on the following waste prevention work streams.
cy-gb	Bydd yr ymgyrch yn canolbwyntio ar y ffrydiau gwaith canlynol i atal gwastraff.

en-gb	• Food – enhancing the current Love Food Hate Waste (LFHW) campaign to align with other messages on food, such as healthy eating. 
cy-gb	 x Bwyd – gwella ymgyrch bresennol Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff i gyd-fynd â negeseuon eraill ar fwyd, megis bwyta'n iach. 

en-gb	So far this means:
cy-gb	Hyd yma mae hyn yn golygu:

en-gb	o LFHW mobile app has been launched in English & Welsh. 
cy-gb	o Mae ap symudol Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff wedi'i lansio yn Gymraeg a Saesneg.

en-gb	o Cookery demonstrations in 22 local authorities designed to share ‘love food, hate waste’ messages.
cy-gb	o Arddangosiadau coginio mewn 22 o awdurdodau lleol wedi'u cynllunio i rannu negeseuon ‘Hoffi Bwyd, Casáu Gwastraff’.

en-gb	o Running a chef demonstration at a Freshers event to promote LFHW and how students can save money but being smart with their left overs.
cy-gb	o Cynnal arddangosiad gan gogyddion mewn digwyddiad i Fyfyrwyr y Glas i hyrwyddo sut y gall Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff arbed arian drwy fod yn gall gyda'u bwyd dros ben.

en-gb	o Assisting Local Authorities in promoting LFHW by giving them pledge packs to distribute throughout their LA.
cy-gb	o Cynorthwyo Awdurdodau Lleol i hyrwyddo Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff drwy roi pecynnau addewid iddynt i'w dosbarthu ym mhob rhan o'u ALl.

en-gb	• Consuming better – ‘love stuff’ (clothing and shoes and electronic equipment). 
cy-gb	x Defnyddio yn well – ‘dwlu ar bethau’ (dillad ac esgidiau a chyfarpar electronig). 

en-gb	Rethink purchases – considered purchase, care in use, and passing on instead of binning. 
cy-gb	Ailfeddwl am bryniadau – ystyried cyn prynu, gofal wrth ddefnyddio, a throsglwyddo yn lle taflu i'r bin. 

en-gb	Work in this area includes:
cy-gb	Mae gwaith yn y maes hwn yn cynnwys:

en-gb	o The Welsh Government developing a pilot project based on the message “be kind to your clothes” to encourage people to run their washing machines at lower temperatures. 
cy-gb	o Llywodraeth Cymru yn datblygu prosiect peilot yn seiliedig ar y neges “byddwch yn garedig i'ch dillad” i annog pobl i ddefnyddio'u peiriannau golchi ar dymheredd is. 

en-gb	This will have the benefit of being more energy efficient and knock-on effect of wasting fewer resources as clothes will last longer. 
cy-gb	Bydd hyn yn fwy effeithlon o ran ynni ac o ganlyniad bydd llai o adnoddau'n cael eu gwastraffu oherwydd bydd dillad yn para'n hirach. 

en-gb	We will be evaluating if this project can be developed so that it also covers more considered purchase and reuse of clothes.
cy-gb	Byddwn yn gwerthuso a ellir datblygu'r prosiect hwn fel ei fod hefyd yn cwmpasu prynu mwy ystyriol ac ailddefnyddio dillad.

en-gb	o Seasonal messages e.g. encourage people to bake own Easter treat to give to friends and family instead of buying an Easter egg with lots of packaging.
cy-gb	o Negeseuon tymhorol e.e. annog pobl i bobi eu danteithion eu hunain i'w rhoi i ffrindiau a theulu dros y Pasg yn hytrach na phrynu wyau Pasg sy'n cynnwys llawer o ddeunydd pacio.

en-gb	• Longer product lifetimes – get the ball rolling. 
cy-gb	x Oes hwy i gynnyrch – bwrw iddi. 

en-gb	Get more lifetime value out of products through small investments of money and time. 
cy-gb	Cael mwy o werth oes o gynnyrch drwy fuddsoddiadau bach o ran arian ac amser. 

en-gb	This includes:
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys:

en-gb	o Promoting the use and understanding of eco-labels. 
cy-gb	o Hyrwyddo'r defnydd a'r ddealltwriaeth o ecolabeli.

en-gb	o Providing the public with information on necessary packaging which prevents waste higher up the supply chain and if used correctly at home prolongs the life of a product.
cy-gb	o Darparu gwybodaeth am ddeunydd pacio angenrheidiol i'r cyhoedd, sy'n atal gwastraff yn uwch i fyny'r gadwyn gyflenwi ac os bydd yn cael ei ddefnyddio'n gywir gartref bydd yn ymestyn oes cynnyrch.

en-gb	• ‘Nuts & bolts’ campaigns – say no to junk mail, composting, and real nappies . 
cy-gb	x Ymgyrchoedd sylfaenol – compostio, cewynnau go iawn a dweud na i bost sothach . 

en-gb	This includes:
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys:

en-gb	o Promoting waste reduction by informing people of how they can cut down junk mail.
cy-gb	o Hyrwyddo lleihau gwastraff drwy hysbysu pobl am sut y gallant leihau post sothach.

en-gb	o Providing all 22 Welsh local authorities with information about how to home compost for dissemination to their residents.
cy-gb	o Darparu gwybodaeth am sut i gompostio gartref i'r 22 o awdurdodau lleol yng Nghymru er mwyn iddynt ei lledaenu i'w trigolion.

en-gb	o A light touch, information only campaign on a real nappies.
cy-gb	o Ymgyrch llai manwl, gwybodaeth yn unig am gewynnau go iawn.

en-gb	• Reuse and repair (see section 5) .
cy-gb	x Ailddefnyddio a thrwsio (gweler adran 5) .

en-gb	• Hazardous household waste - developing a hazardous household waste campaign. 
cy-gb	 x Gwastraff peryglus o gartrefi - datblygu ymgyrch gwastraff peryglus o gartrefi. 

en-gb	This means producing a feasibility study and piloting the recommendations before establishing a national campaign. 
cy-gb	Mae hyn yn golygu llunio astudiaeth dichonoldeb a threialu'r argymhellion cyn sefydlu ymgyrch genedlaethol. 

en-gb	The campaign is likely to focus on:
cy-gb	Mae'r ymgyrch yn debygol o ganolbwyntio ar:

en-gb	o Purchase choices - Promotion of reusable alternatives e.g. batteries. 
cy-gb	o Dewisiadau prynu - Hyrwyddo dewisiadau eraill y gellir eu hailddefnyddio e.e. batris. 

en-gb	Encourage behaviour change in purchasing reusable option. 
cy-gb	Annog newid ymddygiad o ran prynu dewis y gellir ei ailddefnyddio.

en-gb	o Purchase choices - Awareness and promotion of less hazardous alternatives e.g. water based paints rather than solvent based paints. 
cy-gb	o Dewisiadau prynu - Ymwybyddiaeth o ddewisiadau amgen llai peryglus e.e. paent seiliedig ar dd ǒ r yn hytrach na phaent seiliedig ar hydoddyn a hyrwyddo hyn. 

en-gb	Encourage behaviour change in purchase of less hazardous option. 
cy-gb	Annog newid ymddygiad o ran prynu dewis llai peryglus.

en-gb	o Purchase choices - Planning and buying what is needed, avoiding over-buying items which have hazardous properties.
cy-gb	o Dewisiadau prynu - Cynllunio a phrynu'r hyn sydd ei angen, osgoi prynu gormod o eitemau sydd â nodweddion peryglus. 

en-gb	o Use of product - Using up product (linked strongly to planning of purchase).
cy-gb	o Defnyddio cynnyrch - Defnyddio'r holl gynnyrch (wedi'i gysylltu'n gryf â chynllunio prynu).

en-gb	o Disposal of product - Correct disposal of any hazardous household waste, guidance, awareness and behaviour change. 
cy-gb	o Gwaredu cynnyrch - Cael gwared ar unrhyw wastraff peryglus o gartrefi yn gywir, arweiniad, ymwybyddiaeth a newid ymddygiad. 

en-gb	Discover if there are any opportunities to work with the D ŵ r Cymru/Welsh water on educating public on safe disposal of hazardous household waste (for example their 'Stop the Block' http://www.dwrcymru.com/en/Wastewater-Service/Lets-Stop-the- Block.aspxcampaign focusing on fats, oils and grease could be expanded to cover safe disposal of hazardous household waste). 
cy-gb	Darganfod a oes unrhyw gyfleoedd i weithio gyda D ǒ r Cymru ar addysgu'r cyhoedd ar waredu gwastraff peryglus o gartrefi yn ddiogel (er enghraifft gallai eu hymgyrch 'Stop Cyn Creu Bloc' http://www.dwrcymru.com/cy- GB/My-Wastewater/Lets-Stop-the-Block.aspx sy'n canolbwyntio ar frasterau, olewau a saim gael ei hehangu i gwmpasu gwaredu gwastraff peryglus o gartrefi yn ddiogel). 

en-gb	Promoting alternatives to disposal such as community paint reuse projects.
cy-gb	Hyrwyddo dewisiadau eraill yn lle gwaredu megis prosiectau ailddefnyddio paent yn y gymuned.

en-gb	• Alongside these waste prevention options a Community Based Social Marketing (CBSM) programme is proposed to support local waste prevention and recycling behaviour projects. 
cy-gb	Ochr yn ochr â'r dewisiadau atal gwastraff hyn bwriedir cyflwyno rhaglen Marchnata Cymdeithasol yn y Gymuned i ategu prosiectau atal gwastraff lleol a phrosiectau ymddygiad ailgylchu. 

en-gb	Community based social marketing is an alternative to information intensive campaigns. 
cy-gb	Mae marchnata cymdeithasol yn y gymuned yn ddewis arall i ymgyrchoedd sy'n ddwys o ran gwybodaeth. 

en-gb	It has been shown to be effective at bringing about behaviour change. 
cy-gb	Dangoswyd ei fod yn effeithiol o ran sicrhau newid ymddygiad. 

en-gb	This approach involves identifying barriers to a sustainable behaviour, designing a strategy that utilises behaviour change tools, piloting the strategy with a small segment of a community, and finally evaluating the impact of the programme once it has been implemented across a community. 
cy-gb	Mae'r ymagwedd hon yn cynnwys nodi rhwystrau i ymddygiad cynaliadwy, dylunio strategaeth sy'n defnyddio dulliau newid ymddygiad, treialu'r strategaeth gyda rhan fach o gymuned, ac yn olaf gwerthuso effaith rhaglen ar ôl iddi gael ei gweithredu ar draws cymuned. 

en-gb	The Welsh Government is looking into developing a CBSM type project through working with retailers to promote more sustainable shopping choices.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried datblygu prosiect tebyg i Marchnata Cymdeithasol yn y Gymuned drwy weithio gyda manwerthwyr i hybu dewisiadau siopa mwy cynaliadwy.

en-gb	Household financial incentives will be explored further in the medium term, especially in respect of rewards. 
cy-gb	Archwilir ymhellach i gymhellion ariannol i gartrefi yn y tymor canolig, yn enwedig o ran gwobrwyon. 

en-gb	Options could be pull-interventions to draw people to change. 
cy-gb	Ymhlith yr opsiynau gellid cael ymyriadau tynnu i ddenu pobl i newid. 

en-gb	An example could involve learning and building from Defra’s trials of reward and recognition schemes in England, which will report in 2013/14.
cy-gb	Er enghraifft gellid cynnwys dysgu o gynlluniau peilot Defra i wobrwyo a chydnabod cynlluniau yn Lloegr, a fydd yn cyflwyno adroddiad yn 2013/14, ac adeiladu ar y cynlluniau hyn.

en-gb	There are no plans to introduce new charges for household waste collection while the recent progress on recycling is maintained. 
cy-gb	Nid oes unrhyw gynlluniau i gyflwyno taliadau newydd i gasglu gwastraff cartref wrth i'r cynnydd diweddar ar ailgylchu gael ei gynnal. 

en-gb	Similarly, there are no plans to introduce charges to encourage waste prevention while there is progress in this area.
cy-gb	Yn yr un modd, nid oes cynlluniau i gyflwyno taliadau i annog atal gwastraff wrth i'r cynnydd barhau yn y maes hwn.

en-gb	The Environment Strategy First Action Plan 2006 committed the Welsh Government to scope the desirability and practicality of introducing charging for the collection and management of other types of household waste that at the moment cannot be charged for by Local Authorities, in particular the residual fraction. 
cy-gb	Roedd Cynllun Gweithredu Cyntaf Strategaeth Amgylcheddol 2006 wedi ymrwymo Llywodraeth Cymru i bennu cwmpas dymunoldeb ac ymarferoldeb codi tâl am gasglu a rheoli mathau eraill o wastraff cartref na all Awdurdodau Lleol godi tâl amdanynt ar hyn o bryd, yn enwedig y gyfran weddilliol. 

en-gb	This scoping was carried out and the results were published as part of the evidence that supported the development of the consultation draft of Towards Zero Waste. 
cy-gb	Gwnaed y gwaith cwmpasu hwn a chyhoeddwyd y canlyniadau fel rhan o'r dystiolaeth a ategodd ddatblygu'r ymgynghoriad drafft o Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	Local Authorities already have powers under the Environmental Protection Act 1990 and the Controlled Waste Regulations 1992, to charge for the collection of bulky wastes and garden wastes from households, and for the collection and management of wastes from commercial premises.
cy-gb	Mae gan Awdurdodau Lleol bwerau eisoes o dan DdeddfDiogelu’r Amgylchedd 1990 a'r Rheoliadau Gwastraff a Reolir 1992, i godi tâl am gasglu gwastraff swmpus a gwastraff gardd o gartrefi, a chasglu a rheoli gwastraff o eiddo masnachol.

en-gb	Our aim is to create a truly comprehensive recycling society where everyone can recycle wherever they are – at home, at work, at leisure or on the go. 
cy-gb	Ein nod yw creu cymdeithas ailgylchu wirioneddol gynhwysfawr lle gall pawb ailgylchu lle bynnag y maent – gartref, yn y gwaith, wrth hamddena neu ar hyd y lle. 

en-gb	To date, the public have responded magnificently, meeting recycling targets for municipal waste for 2003-04, 2006-07, 2009-10 and the 2012-13 target of 52 per cent. 
cy-gb	Hyd yma, mae'r cyhoedd wedi ymateb yn wych, gan gyflawni'r targedau ailgylchu gwastraff trefol o 52 y cant ar gyfer 2003-04, 2006-07, 2009-10 a 2012-13. 

en-gb	Also, household waste levels have reduced in recent years, even before the impacts of the recession have been taken into account. 
cy-gb	Hefyd, mae lefelau gwastraff o gartrefi wedi lleihau dros y blynyddoedd diwethaf, hyd yn oed cyn ystyried effeithiau'r dirwasgiad. 

en-gb	Whilst this progress is maintained there is no need for charging to be introduced.
cy-gb	Tra bo'r cynnydd hwn yn cael ei gynnal nid oes angen dechrau codi ffioedd.

en-gb	18
cy-gb	 Gwasanaethau a ddarperir i gartrefi 

en-gb	 Services provided to households 
cy-gb	 Rhaglen cynnwys defnyddwyr a chartrefi 

en-gb	The Collaborative Change Programme (CCP) offers all local authorities in Wales an opportunity to benefit from additional support to develop and deliver a detailed business plan for their waste collection services. 
cy-gb	Mae'r Rhaglen Newid Gydweithredol yn rhoi cyfle i bob awdurdod lleol yng Nghymru gael budd o gymorth ychwanegol i ddatblygu a chyflawni cynllun busnes manwl ar gyfer eu gwasanaethau casglu gwastraff. 

en-gb	These plans set out how each authority will meet the objectives and outcomes of Towards Zero Waste and the requirements of the Waste Framework Directive. 
cy-gb	Mae'r cynlluniau hyn yn nodi sut y bydd pob awdurdod yn cyflawni amcanion a chanlyniadau Tuag at Ddyfodol Diwastraff a gofynion y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff. 

en-gb	This approach is not only about how authorities will achieve the higher targets and high quality recycling, but also supports the active sharing of good ideas and practices leading to improved efficiency in terms of cost reduction and performance. 
cy-gb	Nid oes a wnelo'r ymagwedd hon â'r ffordd y bydd awdurdodau'n cyflawni'r targedau uwch ac ailgylchu o safon yn unig. Mae hefyd yn ategu'r broses weithredol o rannu syniadau da ac arferion gan arwain at well effeithlonrwydd o ran lleihau costau a pherfformiad. 

en-gb	It will also assist local authorities to move towards more sustainable waste management services, including playing their part to help meet waste prevention and preparation for reuse targets.
cy-gb	Bydd hefyd yn cynorthwyo awdurdodau lleol i symud tuag at wasanaethau rheoli gwastraff mwy cynaliadwy, gan gynnwys chwarae eu rhan i helpu i gyflawni targedau atal gwastraff a pharatoi i ailddefnyddio.

en-gb	Local authorities also have a role to play in reducing the impact of household hazardous waste by ensuring all CA sites have reception facilities for items such as mineral oil and pesticides.
cy-gb	Mae gan awdurdodau lleol hefyd rôl i'w chwarae o ran lleihau effaith gwastraff peryglus cartrefi drwy sicrhau bod gan bob safle amwynder dinesig gyfleusterau derbyn ar gyfer eitemau megis olew mwynol a phlaladdwyr.

en-gb	  Monitoring Progress 
cy-gb	  Monitro Cynnydd 

en-gb	 Progress against the national target 
cy-gb	 Cynnydd yn erbyn y targed cenedlaethol 

en-gb	The waste prevention target is an absolute reduction of 1.2 per cent of the 2007 baseline each year to 2050.
cy-gb	Mae'r targed atal gwastraff yn lleihad absoliwt o 1.2 y cant o linell sylfaen 2007 bob blwyddyn tan 2050. 

en-gb	Data for this target is reported by local authorities on the WasteDataFlow 12 reporting system. 
cy-gb	Mae data ar gyfer y targed hwn yn cael eu cofnodi gan awdurdodau lleol ar y system adrodd WasteDataFlow 12 . 

en-gb	Progress against the target will be recorded annually via the published annual monitoring report – this is a report of progress against Towards Zero Waste and associated sector plans and programmes.
cy-gb	Bydd cynnydd yn erbyn y targed yn cael ei gofnodi'n flynyddol drwy'r adroddiad monitro blynyddol a gyhoeddir – mae hwn yn adroddiad cynnydd yn erbyn Tuag at Ddyfodol Diwastraff a chynlluniau a rhaglenni cysylltiedig y sector.

en-gb	 Indicators of strategic progress 
cy-gb	 Dangosyddion cynnydd strategol 

en-gb	The following indicators are proposed, which will be used to monitor progress at a strategic level, including monitoring against the objective of decoupling waste generation from economic growth. 
cy-gb	Cynigir y dangosyddion canlynol, a ddefnyddir i fonitro cynnydd yn strategol, gan gynnwys monitro yn erbyn yr amcan o ddatgysylltu cynhyrchu gwastraff oddi wrth dwf economaidd. 

en-gb	They have been chosen because they are good indicators and the data is easy to collate at regular intervals.
cy-gb	Maent wedi'u dewis am eu bod yn ddangosyddion da ac mae'r data yn hawdd i'w coladu'n rheolaidd.

en-gb	• Household waste generation per unit household expenditure. 
cy-gb	x Gwastraff cartref a gynhyrchir fesul uned o wariant cartref. 

en-gb	• Waste generation per household.
cy-gb	x Gwastraff a gynhyrchir fesul cartref.

en-gb	12 http://www.wastedataflow.org/
cy-gb	12 http://www.wastedataflow.org/ 

en-gb	19
cy-gb	19

en-gb	Figure 7 Changes in Wales Household Waste and Household Expenditure
cy-gb	Ffigur 7 Newidiadau i Wastraff Cartrefi a Gwariant Cartrefi yng Nghymru

en-gb	Source data: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	Waste Data Flow and Office of National Statistics
cy-gb	Llif Data Gwastraff a'r Swyddfa Ystadegau Gwladol

en-gb	 Monitoring progress of implementation projects 
cy-gb	 Monitro cynnydd prosiectau gweithredu 

en-gb	Service delivery change, including related communications, is delivered through the Collaborative Change Programme (CCP). 
cy-gb	Mae newid i'r ddarpariaeth gwasanaethau, gan gynnwys cyfathrebu cysylltiedig, yn cael ei gyflawni drwy'r Rhaglen Newid Gydweithredol. 

en-gb	The CCP covers a wide range of activities including waste prevention, reuse and recycling. 
cy-gb	Mae'r Rhaglen Newid Gydweithredol yn cwmpasu amrywiaeth eang o weithgarwch gan gynnwys atal gwastraff, ailddefnyddio ac ailgylchu. 

en-gb	Individual projects relating to waste prevention and reuse will be monitored and evaluated separately through the programme. 
cy-gb	Bydd prosiectau unigol sy'n ymwneud ag atal ac ailddefnyddio gwastraff yn cael eu monitro a'u gwerthuso ar wahân drwy'r rhaglen.

en-gb	The waste prevention and reuse engagement campaign is delivered through the Waste Communications Campaign. 
cy-gb	Mae'r ymgyrch cynnwys i atal ac ailddefnyddio gwastraff yn cael ei chyflawni drwy'r Ymgyrch Cyfathrebu Gwastraff. 

en-gb	The Waste Communications Campaign covers a wide range of activities including waste prevention, reuse and recycling and community engagement with residual treatment facilities. 
cy-gb	Mae'r Ymgyrch Cyfathrebu Gwastraff yn cwmpasu amrywiaeth eang o weithgarwch gan gynnwys atal gwastraff, ailddefnyddio ac ailgylchu a sicrhau bod y gymuned yn defnyddio cyfleusterau trin gweddilliol. 

en-gb	Individual projects relating to waste prevention and reuse will be monitored and evaluated separately through the campaign programme.
cy-gb	Bydd prosiectau unigol sy'n ymwneud ag atal ac ailddefnyddio gwastraff yn cael eu monitro a'u gwerthuso ar wahân drwy raglen yr ymgyrch.

en-gb	Arrangements are also in place to develop suitable targets and indicators for other projects developed during the implementation stage of this programme as appropriate.
cy-gb	Mae trefniadau hefyd yn eu lle i ddatblygu targedau a dangosyddion addas i brosiectau eraill a ddatblygwyd yn ystod cam gweithredu'r rhaglen hon fel y bo'n briodol.

en-gb	We will report on high level results from this programme in the annual Towards Zero Waste progress report.
cy-gb	Byddwn yn cyflwyno adroddiad ar ganlyniadau lefel uchel o'r rhaglen hon yn adroddiad cynnydd blynyddol Tuag at Ddyfodol Diwastraff.

en-gb	20
cy-gb	20

en-gb	3 Industrial and Commercial sectors
cy-gb	3 Sectorau Diwydiannol a Masnachol

en-gb	This section describes the quantity and type of industrial and commercial (I&C) waste generated in Wales, and the benefits to business of waste prevention. 
cy-gb	Mae'r adran hon yn disgrifio swm a math y gwastraff diwydiannol a masnachol a gynhyrchir yng Nghymru, a manteision atal gwastraff i fusnesau. 

en-gb	It then describes the targets that apply to this sector, current business support measures, our priority sectors and areas for action and an outline programme of work, and how it will be monitored. 
cy-gb	Yna mae'n disgrifio’r targedau sy'n berthnasol i'r sector hwn, mesurau cymorth busnes presennol, ein sectorau â blaenoriaeth a meysydd ar gyfer gweithredu a rhaglen waith amlinellol, a sut y bydd yn cael ei monitro. 

en-gb	The outline programme of work includes actions that businesses can take to influence household waste generation.
cy-gb	Mae'r rhaglen waith amlinellol yn cynnwys camau gweithredu y gall busnesau eu cymryd i ddylanwadu ar y gwastraff cartref a gynhyrchir.

en-gb	  Assessment of the situation 
cy-gb	  Asesu'r sefyllfa 

en-gb	 Quantities and types of industrial and commercial waste 
cy-gb	 Symiau a mathau o wastraff diwydiannol a masnachol 

en-gb	Around 3.6 million tonnes of I&C waste were produced in 2007 (the date of the last industrial and commercial waste survey for Wales). 
cy-gb	Defnyddiwyd tua 3.6 miliwn tunnell o wastraff diwydiannol a masnachol yn 2007 (dyddiad arolwg gwastraff diwydiannol a masnachol diwethaf Cymru). 

en-gb	Industry produced 1.9 million tonnes and commerce produced 1.7 million tonnes. 
cy-gb	Cynhyrchwyd 1.9 miliwn tunnell gan ddiwydiant a 1.7 miliwn tunnell gan fasnach.

en-gb	The environmental impact 13 of products and their resultant waste materials was used to identify those wastes which should be the focus for greatest efforts in waste prevention. 
cy-gb	Defnyddiwyd effaith amgylcheddol 13 cynnyrch a'u deunyddiau gwastraff canlyniadol i nodi'r gwastraff hwnnw a ddylai fod yn destun yr ymdrechion mwyaf i atal gwastraff. 

en-gb	For I&C waste, the high impact wastes are:
cy-gb	O safbwynt gwastraff diwydiannol a masnachol, dyma'r gwastraff effaith uchel:

en-gb	• Food and putrescibles. 
cy-gb	x Bwyd a deunydd pydradwy. 

en-gb	• Paper and card.
cy-gb	x Papur a cherdyn.

en-gb	• Chemical waste.
cy-gb	x Gwastraff cemegol.

en-gb	In addition to these materials, some products have a high inherent financial value associated with their production. 
cy-gb	Yn ogystal â'r deunyddiau hyn, mae gwerth ariannol cynhenid ynghlwm wrth gynhyrchu rhai cynnyrch. 

en-gb	They also have high embedded impact per unit, and some also contain materials which are under supply pressure due to scarcity or security of supply. 
cy-gb	Maent hefyd yn cael effaith wreiddio uchel fesul uned, ac mae rhai hefyd yn cynnwys deunyddiau sydd o dan bwysau cyflenwi yn sgîl prinder neu ddiogelwch cyflenwad. 

en-gb	These products are:
cy-gb	Dyma'r cynnyrch:

en-gb	• Clothing and non-clothing textiles. 
cy-gb	x Dillad a thecstilau nad ydynt yn ddillad. 

en-gb	• Electrical and electronic equipment. 
cy-gb	x Cyfarpar trydanol ac electronig. 

en-gb	• Furniture.
cy-gb	x Dodrefn/Celfi.

en-gb	Industrial waste
cy-gb	Defnyddiwyd yr Ôl-troed Ecolegol i benderfynu ar y blaenoriaethu hyn, ond byddai olrhain ôl-troed carbon yn cyflawni canlyniadau tebyg. 

en-gb	Mineral wastes, animal and vegetable wastes, non-metallic wastes 14 and metallic wastes collectively account for 78 per cent of the waste arising from industrial sectors (Figure 8). 
cy-gb	Mae gwastraff mwynau, gwastraff anifeiliaid a llysiau, gwastraff nad yw'n fetel 14 a gwastraff metel yn cyfrif am 78 y cant o'r gwastraff sy'n deillio o sectorau diwydiannol (Ffigur 8). 

en-gb	Most of the waste arises as discrete fractions, with only 14 per cent arising as mixed waste. 
cy-gb	Mae'r rhan fwyaf o'r gwastraff yn deillio fel ffracsiynau ar wahân, gyda 14 y cant yn unig yn deillio fel gwastraff cymysg.

en-gb	The type and quantity of industrial waste produced in Wales is highly variable and heavily influenced by the sector type.
cy-gb	Mae math a swm y gwastraff diwydiannol a gynhyrchir yng Nghymru yn amrywiol iawn ac yn cael ei ddylanwadu'n drwm gan y math o sector dan sylw.

en-gb	13 Ecological Footprint Impact of the Welsh Waste Strategy, Arup (2009). 
cy-gb	13 Effaith Ôl-troed Ecolegol Strategaeth Gwastraff Cymru, Arup (2009). 

en-gb	14 Non-metallic wastes include glass, plastic, paper and cardboard, textiles, rubber, wood and wastes containing PCBs. 
cy-gb	14 Mae gwastraff nad yw'n fetel yn cynnwys gwydr, plastig, papur a chardbord, tecstilau, rwber, pren a gwastraff sy'n cynnwys PCBs. 

en-gb	Figure 8: 
cy-gb	Ffigur 8: 

en-gb	Commercial waste
cy-gb	Gwastraff diwydiannol

en-gb	Survey of Industrial and Commercial Waste in Wales 2007, Environment Agency
cy-gb	Cyfansoddiad gwastraff diwydiannol a gynhyrchwyd yng Nghymru (2007)

en-gb	51 per cent of the waste arising from commerce in 2007 was mixed waste, which contains valuable resources that can be recycled. 
cy-gb	Roedd 51 y cant o’r gwastraff a ddeilliodd o fasnach yn 2007 yn wastraff cymysg, sy'n cynnwys adnoddau gwerthfawr y gellir eu hailgylchu. 

en-gb	33 per cent of the waste was non-metallic waste, with the remaining 15 per cent consisting of small quantities of all other waste types. 
cy-gb	Roedd 33 y cant o’r gwastraff yn wastraff nad yw'n fetel, gyda'r 15 y cant arall yn cynnwys symiau bach o'r holl fathau eraill o wastraff. 

en-gb	The composition of waste types generated by commercial business sectors in Wales is shown in Figure 9.
cy-gb	Dangosir cyfansoddiad y mathau o wastraff a gynhyrchir gan sectorau busnes masnachol yng Nghymru yn Ffigur 9.

en-gb	Composition of industrial waste produced in Wales (2007)
cy-gb	Cyfansoddiad gwastraff masnachol a gynhyrchwyd yng Nghymru (2007)

en-gb	Survey of Industrial and Commercial Waste in Wales 2007, Environment Agency Wales (2009)
cy-gb	Arolwg Gwastraff Diwydiannol a Masnachol yng Nghymru 2007, Asiantaeth yr Amgylchedd

en-gb	The effect of economic and business activity on waste generation, and recent economic activity in Wales, is described in Appendix A.
cy-gb	Disgrifir effaith gweithgarwch economaidd a busnes ar gynhyrchu gwastraff, a gweithgarwch economaidd diweddar yng Nghymru, yn Atodiad A.

en-gb	 Benefits of waste prevention 
cy-gb	 Manteision atal gwastraff 

en-gb	The full benefits of waste prevention are often huge, based on saving the embedded investment in raw materials, labour, production and distribution costs required to bring a product to the point in the supply chain where the decision is made not to sell it but rather consign it as waste. 
cy-gb	Mae manteision llawn atal gwastraff yn aml yn enfawr, yn seiliedig ar arbed y buddsoddiad cynhenid mewn costau deunyddiau crai, llafur, cynhyrchu a dosbarthu sy'n ofynnol i sicrhau bod cynnyrch yn cyrraedd y pwynt yn y gadwyn gyflenwi lle gwneir y penderfyniad i beidio â'i werthu ond yn hytrach ei drin fel gwastraff. 

en-gb	Waste is often perceived as a relatively small and unimportant cost to businesses because consideration is only given to the direct waste management/disposal cost and not these other embedded factors, which amount to many thousands of pounds per tonne.
cy-gb	Mae gwastraff yn aml yn cael ei weld fel cost cymharol fach a dibwys i fusnesau oherwydd ystyrir y gost uniongyrchol am reoli/gwaredu gwastraff yn unig ac nid y ffactorau cynhenid eraill hyn, sy'n filoedd o bunnoedd fesul tunnell.

en-gb	WRAP provided the Welsh Government with the following estimates of cost savings to businesses in the supply chain, and to retailers, of avoiding waste for a selection of products (see Table 2).
cy-gb	Rhoddodd WRAP yr amcangyfrifon cost canlynol i Lywodraeth Cymru o ran arbedion i fusnesau yn y gadwyn gyflenwi, ac i fanwerthwyr, drwy osgoi gwastraff am ddetholiad o gynnyrch (gweler Tabl 2).

en-gb	23
cy-gb	23

en-gb	Table 2 Cost savings of waste prevention to business for a variety of product types
cy-gb	Tabl 2 Arbedion Cost atal gwastraff am amrywiaeth o fathau o gynnyrch

en-gb	Product Type Cost savings of waste prevention (£ / tonne) Supply Chain Retailer
cy-gb	Math o Gynnyrch Arbedion cost atal gwastraff (£ / tunnell) Cadwyn Gyflenwi Manwerthwr

en-gb	Food 1,200 2,727
cy-gb	Bwyd 1,200 2,727

en-gb	Electrical & Electronic
cy-gb	Cynnyrch Trydanol ac Electronig

en-gb	4,800 – 7,100 11,000 – 13,000
cy-gb	4,800 – 7,100 11,000 – 13,000

en-gb	Furniture 2,900 5,000 Clothing - 27,000 Source: 
cy-gb	Dodrefn 2,900 5,000 Dillad - 27,000 Ffynhonnell: 

en-gb	WRAP
cy-gb	WRAP

en-gb	The following is summarised from a review of the evidence on business waste prevention, published in Waste Management & Research 15 .
cy-gb	Mae'r canlynol yn grynodeb o adolygiad o'r dystiolaeth ar atal gwastraff busnes, a gyhoeddwyd yn Waste Management & Research 15 . 

en-gb	A report published by WRAP in 2010 on material-saving potential of resource efficiency 16 identified a range of opportunities for no- and low-cost resource efficiency savings. 
cy-gb	Nododd adroddiad a gyhoeddwyd gan WRAP yn 2010 ar bosibilrwydd arbed deunyddiau drwy effeithlonrwydd adnoddau 16 gyfleoedd amrywiol ar gyfer arbedion efeithlonrwydd adnoddau dim cost a chost isel. 

en-gb	This was used to identify the total potential financial benefit to UK business of resource efficiency of £23 billion per year; 
cy-gb	Defnyddiwyd hyn i nodi cyfanswm y budd ariannol i fusnesau'r DU yn sgîl effeithlonrwydd anoddau yw £23 biliwn y flwyddyn; 

en-gb	£17 billion is a result of waste prevention, with £1 billion a result of recycling and landfill diversion 17 . 
cy-gb	mae £17 biliwn o ganlyniad i atal gwastraff, gydag £1 biliwn o ganlyniad i ailgylchu a dargyfeirio o safleoedd tirlenwi 17 . 

en-gb	Further analysis shows that 70 per cent of these shorter- term waste-prevention savings could be attributed to reduced material inputs into production processes and through the design of lighter and leaner products. 
cy-gb	Mae dadansoddi pellach yn dangos y gellid priodoli 70 y cant o'r arbedion gwastraff tymor byrrach hyn i lai o fewnbynnu deunyddiau i brosesau cynhyrchu a thrwy ddylunio cynnyrch ysgafnach a mwy darbodus. 

en-gb	While 80 per cent comes from just four industrial sectors - chemicals and non-metallic minerals, metal manufacturing, power and utilities, and construction. 
cy-gb	Er y daw 80 y cant o bedwar sector diwydiannol yn unig - cemegion a mwynau nad ydynt yn fetelaidd, gweithgynhyrchu metel, p ǒ er a chyfleustodau, ac adeiladu. 

en-gb	Longer-term savings increased the total savings to £55 billion per annum, of which £40 billion was a result of waste. 
cy-gb	Roedd arbedion tymor hwy wedi cynyddu cyfanswm yr arbedion i £55 biliwn y flwyddyn, yr oedd £40 biliwn ohono o ganlyniad i wastraff. 

en-gb	These longer term investments are more costly, but the benefits can be several orders of magnitude greater than the investment required.
cy-gb	Mae'r buddsoddiadau tymor hwy hyn yn ddrutach, ond gall y manteision fod gryn dipyn yn fwy na'r buddsoddiad sy'n ofynnol.

en-gb	Several major reports on the global benefits of resource efficiency or a ‘circular economy’ have been published recently 18 , with estimates of a global saving of $3 trillion or more by 2030 19 and of savings across the EU of $600 billion per annum by 2025 20 .
cy-gb	Mae sawl adroddiad o bwys ar fanteision byd-eang effeithlonrwydd adnoddau neu ‘economi gylchol’ wedi'u cyhoeddi'n ddiweddar 18 , gydag amcangyfrifon o arbediad byd-eang o $3 triliwn neu fwy erbyn 2030 19 ac arbedion o $600 biliwn y flwyddyn ar draws yr UE erbyn 2025 20 .

en-gb	15 Business Waste Prevention: 
cy-gb	15 Business Waste Prevention: 

en-gb	a review of the evidence . 
cy-gb	a review of the evidence . 

en-gb	Wilson et al (2012). 
cy-gb	Wilson et al (2012). 

en-gb	Waste Management & Research. 
cy-gb	Waste Management & Research.

en-gb	16 Securing the Future: 
cy-gb	16 Securing the Future: 

en-gb	The Role of Resource Efficiency  . 
cy-gb	The Role of Resource Efficiency  . 

en-gb	WRAP (2010) 
cy-gb	WRAP (2010)

en-gb	17 The Further Business Benefits of Resource Efficiency , DEFRA (2010) 
cy-gb	17 The Further Business Benefits of Resource Efficiency , DEFRA (2010)

en-gb	18 A Global Redesign.  
cy-gb	18 A Global Redesign.  

en-gb	Shaping the Circular Economy . 
cy-gb	Shaping the Circular Economy . 

en-gb	Preston F (2012). 
cy-gb	Preston F (2012). 

en-gb	Chatham House briefing paper. 
cy-gb	Chatham House briefing paper.

en-gb	19 Resource Revolution: 
cy-gb	19 Resource Revolution: 

en-gb	meeting the world’s energy, materials, food and water needs .  
cy-gb	meeting the world’s energy, materials, food and water needs .  

en-gb	McKinsey (2011). 
cy-gb	McKinsey (2011).

en-gb	20 Towards the Circular Economy  -Economic and business rationale for an accelerated transition .  
cy-gb	20 Towards the Circular Economy  -Economic and business rationale for an accelerated transition .  

en-gb	Ellen MacArthur Foundation (2012).  
cy-gb	Ellen MacArthur Foundation (2012).  

en-gb	www.thecirculareconomy.org
cy-gb	www.thecirculareconomy.org

en-gb	24
cy-gb	24

en-gb	 Targets for waste prevention 
cy-gb	 Targedau ar gyfer atal gwastraff 

en-gb	Towards Zero Waste established the broad objectives for waste prevention and sustainable waste management. 
cy-gb	Sefydlodd Tuag at Ddyfodol Diwastraff yr amcanion cyffredinol ar gyfer atal gwastraff a rheoli gwastraff yn gynaliadwy. 

en-gb	It sets out the goal of achieving “one planet living” by 2050, and the speed of travel required to get there is indicated through waste prevention and recycling targets for each waste stream. 
cy-gb	Mae'n gosod y nod o gyflawni“byw un blaned” erbyn 2050, ac mae'r cyflymder teithio sy'n ofynnol i gyrraedd yno wedi'i nodi drwy dargedau atal gwastraff ac ailgylchu ar gyfer pob ffrwd wastraff. 

en-gb	The targets below were proposed in Towards Zero Waste, and following consultation they have been adopted for this programme as non- statutory all Wales targets.
cy-gb	Cynigiwyd y targedau isod yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff, ac yn dilyn ymgynghori maent wedi'u mabwysiadu ar gyfer y rhaglen hon fel targedau anstatudol Cymru gyfan.

en-gb	The target for industrial waste is a reduction of 1.4 per cent every year to 2050 based on 2006/7 baseline.
cy-gb	Y targed ar gyfer gwastraff diwydiannol yw lleihad o 1.4 y cant bob blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	The target for commercial waste is a reduction of 1.2 per cent every year to 2050 based on 2006/7 baseline.
cy-gb	Y targed ar gyfer gwastraff masnachol yw lleihad o 1.2 y cant bob blwyddyn tan 2050 yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	 Support to businesses from Welsh Government 
cy-gb	 Cymorth i fusnesau gan Lywodraeth Cymru 

en-gb	The Department of Economy, Science and Transport (ES&T) supports businesses on resource efficiency, environmental issues and sustainable business practices. 
cy-gb	Mae Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth yn cynorthwyo busnesau ar effeithlonrwydd adnoddau, materion amgylcheddol ac arferion busnes cynaliadwy. 

en-gb	There are also a number of European funded programmes operating in Wales, such as Innovation vouchers, ASTUTE, Institute of Sustainable Design, and WISE Network. 
cy-gb	Mae yna hefyd nifer o raglenni a ariennir gan Ewrop sy'n gweithredu yng Nghymru, megis Talebau Arloesedd, ASTUTE, Sefydliad Dylunio Cynaliadwy, a Rhwydwaith WISE. 

en-gb	They offer support to SMEs to incorporate resource efficiency and waste prevention into their business practices. 
cy-gb	Maent yn cynnig cymorth i fusnesau bach a chanolig ymgorffori effeithlonrwydd adnoddau ac atal gwastraff i'w harferion busnes. 

en-gb	The Economic Renewal Programme sets out the role the Welsh Government can play in providing the best conditions and framework to enable the private sector to grow and flourish.
cy-gb	Mae'r Rhaglen Adnewyddu Economaidd yn nodi'r rôl y gall Llywodraeth Cymru ei chwarae o ran darparu'r amodau a'r fframwaith gorau i alluogi'r sector preifat i dyfu a ffynnu. 

en-gb	Nine key sectors have been identified for support.
cy-gb	Mae naw sector allweddol wedi'u nodi ar gyfer cymorth. 

en-gb	• Creative industries.
cy-gb	x Diwydiannau creadigol. 

en-gb	• Information, Communication and Technology (ICT). 
cy-gb	x Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGCh). 

en-gb	• Energy and Environment.
cy-gb	x Ynni a'r Amgylchedd.

en-gb	• Advanced materials and manufacturing. 
cy-gb	x Deunyddiau a gweithgynhyrchu uwch. 

en-gb	• Life Sciences.
cy-gb	x Gwyddorau Bywyd. 

en-gb	• Financial and Professional services. 
cy-gb	x Gwasanaethau Ariannol a Phroffesiynol. 

en-gb	• Food and Farming.
cy-gb	x Bwyd a Ffermio. 

en-gb	• Construction.
cy-gb	x Adeiladu. 

en-gb	• Tourism.
cy-gb	 x Twristiaeth. 

en-gb	Individual companies have also been identified as they are economically important to the communities in which they sit, or they are key to supply chains in Wales. 
cy-gb	Mae cwmnïau unigol hefyd wedi'u nodi am eu bod yn economaidd bwysig i'w cymunedau, neu am eu bod yn allweddol i gadwyni cyflenwi yng Nghymru.

en-gb	They are classed as Anchor and Regionally Important Companies (RICs).
cy-gb	Maent yn cael eu dosbarthu fel Cwmnïau Angori ac o Bwys Rhanbarthol (RICs).

en-gb	25
cy-gb	25

en-gb	Jobs, wealth, growth are the over-riding priorities of ES&T. 
cy-gb	 Swyddi, cyfoeth a thwf yw blaenoriaethau hollbwysig Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth. 

en-gb	These are encouraged by:
cy-gb	Mae'r rhain yn cael eu hannog drwy: 

en-gb	• Building on the relationship the Welsh Government has with the business community and our social partners to create the flexible framework and conditions needed for companies and businesses to thrive and grow; 
cy-gb	x Adeiladu ar y berthynas sydd gan Lywodraeth Cymru â'r gymuned fusnes a'n partneriaid cymdeithasol i greu'r fframwaith a'r amodau hyblyg sydd eu hangen i gwmnïau a busnesau ffynnu a thyfu;

en-gb	• Supporting high performing, quality companies in all those parts of the economy which can create employment, wealth and a sustainable Wales; 
cy-gb	x Cynorthwyo cwmnïau sy'n perfformio'n uchel, o safon yn y rhannau hynny o'r economi a all greu cyflogaeth, cyfoeth a Chymru gynaliadwy; 

en-gb	• Expecting any business seeking Welsh Government support, including public procurement contracts, to sign up to our principles of corporate social responsibility, with a commitment to sustainable development, training and good employment practice;
cy-gb	x Disgwyl i unrhyw fusnes sy'n ceisio cymorth gan Lywodraeth Cymru, gan gynnwys contractau caffael cyhoeddus, ymrwymo i'n hegwyddorion o gyfrifoldeb cymdeithasol corfforaethol, gydag ymrwymiad i ddatblygu cynaliadwy, hyfforddiant ac arferion cyflogaeth da;

en-gb	• Building strong links with our regionally important and anchor companies and developing strategic, mutually supportive / beneficial relationships with these key companies, embedding them in the Welsh economy through developing close links with our further and higher educational institutions and maximising supply chain opportunities.
cy-gb	x Creu cysylltiadau cryf gyda'n cwmnïau o bwys rhanbarthol a'n cwmnïau angori a datblygu perthnasoedd strategol, cyd-gynhaliol gyda'r cwmnïau allweddol hyn, gan eu hymgorffori yn economi Cymru drwy ddatblygu cysylltiadau agos gyda'n sefydliadau addysg bellach ac uwch a sicrhau cymaint o gyfleoedd â phosibl o ran cyflenwi. 

en-gb	The Department for Economy, Science and Transport provides the following services to help businesses:
cy-gb	Mae Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth yn darparu'r gwasanaethau canlynol i helpu busnesau:

en-gb	• Business Wales service (network of eleven offices across the country will be delivered by a consortium comprising of Business in Focus, Centre for Business, Antur Teifi, and Menter a Busnes).
cy-gb	x   Gwasanaeth Busnes Cymru (bydd rhwydwaith o un ar ddeg o swyddfeydd ledled y wlad yn cael eu darparu drwy gonsortiwm sy'n cynnwys Busnes mewn Ffocws, Centre for Business, Antur Teifi a Menter a Busnes). 

en-gb	• Enterprise Zones Wales.
cy-gb	x Ardaloedd Menter Cymru. 

en-gb	• Wales Economic Growth Fund.
cy-gb	 x Cronfa Twf Economaidd Cymru. 

en-gb	• Support for business start-up.
cy-gb	 x Cymorth i ddechrau busnes. 

en-gb	• Business mentoring, advice and guidance through the One Stop Shop(business mentoring and the Business Wales website).
cy-gb	x Mentora busnes, cyngor ac arweiniad drwy'r Siop Un Stop (mentora busnes a gwefan Busnes Cymru).

en-gb	• Entrepreneurship and Responsible business - Corporate Social Responsibility programme with Anchor and Regionally Important Companies (identified through renewal programme).
cy-gb	x Entrepreneuriaeth a busnes cyfrifol - rhaglen Cyfrifoldeb Cymdeithasol Corfforaethol gyda Chwmnïau Angori a Chwmnïau o Bwys Rhanbarthol (a nodwyd drwy'r rhaglen adnewyddu).

en-gb	• Business Innovation Programme.
cy-gb	x Rhaglen Arloesi ar gyfer Busnes. 

en-gb	• Academia for Business (A4B).
cy-gb	x Academia ar gyfer Busnes (A4B). 

en-gb	• SMART Cymru.
cy-gb	x SMART Cymru. 

en-gb	• Sponsorship of Knowledge Transfer Partnerships (KTPs) managed by the Technology Strategy Board).
cy-gb	 x Noddi Partneriaethau Trosglwyddo Gwybodaeth a reolir gan y Bwrdd Strategaeth Technoleg.

en-gb	• Support to participate in funding programmes run by e.g. the Technology Strategy Board.
cy-gb	x Cymorth i gyfranogi mewn rhaglenni cyllido a gynhelir gan e.e. y Bwrdd Strategaeth Technoleg.

en-gb	A number of these services may be used to bring about waste prevention or resource efficiency, and realise the associated financial and environmental benefits. 
cy-gb	Gellir defnyddio nifer o'r gwasanaethau hyn i sicrhau atal gwastraff neu effeithlonrwydd adnoddau, a gwireddu'r manteision ariannol ac amgylcheddol cysylltiedig. 

en-gb	For example, a business may use the Academia for Business programme to gain expertise or carry out research into improved production efficiencies. 
cy-gb	Er enghraifft, gall busnes ddefnyddio'r rhaglen Academia ar gyfer Busnes i gael arbenigedd neu gynnal ymchwil i well effeithlonrwydd cynhyrchu. 

en-gb	A small business may use Business Wales to access support and advice on waste prevention. 
cy-gb	Gall busnes bach ddefnyddio Busnes Cymru i gael cymorth a chyngor ar atal gwastraff. 

en-gb	The Business Innovation Programme may help a business that is seeking to expand and access new markets through eco-innovation.
cy-gb	Gall y Rhaglen Arloesi ar gyfer Busnes helpu busnes sy'n ceisio ehangu a chyrraedd marchnadoedd newydd drwy eco­ arloesi.

en-gb	26
cy-gb	26

en-gb	  Priorities 
cy-gb	  Blaenoriaethau 

en-gb	The Welsh Government has identified priority sectors and priority areas for action for the programme. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi sectorau â blaenoriaeth a meysydd â blaenoriaeth ar gyfer gweithredu mewn perthynas â’r rhaglen. 

en-gb	These are based on the high impact materials and products identified in our review of the evidence and sectors which have the greatest potential to prevent waste, either directly through its own operations or through influence over other businesses and sectors.
cy-gb	Mae'r rhain yn seiliedig ar y deunyddiau effaith uchel a'r cynnyrch a nodwyd yn ein hadolygiad o'r dystiolaeth a'r sectorau sydd â'r potensial mwyaf i atal gwastraff, naill ai'n uniongyrchol drwy ei weithrediadau ei hun neu drwy ddylanwad dros fusnesau a sectorau eraill.

en-gb	 Priority Business Sectors 
cy-gb	 Sectorau Busnes â Blaenoriaeth 

en-gb	Our priority business sectors are:
cy-gb	Dyma ein sectorau busnes â blaenoriaeth: 

en-gb	• Food manufacturing sector.
cy-gb	x Y sector gweithgynhyrchu bwyd. 

en-gb	• Accommodation and food services.
cy-gb	 x Gwasanaethau llety a bwyd. 

en-gb	• SMEs, and particularly office based services, food and accommodation, and small retailers and wholesalers.
cy-gb	x Busnesau bach a chanolig, ac yn enwedig gwasanaethau a leolir mewn  swyddfeydd, bwyd a llety, a manwerthwyr bach a chyfanwerthwyr. 

en-gb	• Permitted industry sectors: 
cy-gb	x Sectorau diwydiant a ganiateir: 

en-gb	Manufacture of basic metal and metal products; 
cy-gb	Gweithgynhyrchu metel sylfaenol a chynnyrch metel; 

en-gb	Manufacture of paper and paper products; 
cy-gb	Gweithgynhyrchu papur a chynnyrch papur;

en-gb	Manufacture of chemicals, chemical products, pharmaceuticals.
cy-gb	Gweithgynhyrchu cemegion, cynnyrch cemegol, cynhyrchion fferyllol.

en-gb	 Cross-cutting Priorities for Action 
cy-gb	 Blaenoriaethau Trawsbynciol ar gyfer Gweithredu 

en-gb	Our cross-cutting priorities for action are:
cy-gb	Mae ein blaenoriaethau trawsbynciol ar gyfer gweithredu fel a ganlyn: 

en-gb	• Public sector as an exemplar.
cy-gb	x Y sector cyhoeddus fel patrwm i'w ddilyn. 

en-gb	• Working with large retailers and their supply chains.
cy-gb	x Gweithio gyda manwerthwyr mawr a'u cadwyni cyflenwi. 

en-gb	• Promoting eco-innovation in the manufacturing sector in Wales.
cy-gb	x Hyrwyddo Eco-arloesi yn y sector gweithgynhyrchu yng Nghymru.

en-gb	  Programme of work 
cy-gb	  Rhaglen waith 

en-gb	Table 3 Outline measures and indicative timeline for the programme
cy-gb	Tabl 3 Mesurau amlinellol ac amserlen ddangosol ar gyfer y rhaglen

en-gb	 2013 2014 2015 2016 2017 2018 - 2025 Food manufacturing sector
cy-gb	 2013 2014 2015 2016 2017 2018 - 2025 Y sector gweithgynhyrchu bwyd

en-gb	Options being scoped F
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried D 

en-gb	Hospitality and Food Service Voluntary Agreement
cy-gb	Cytundeb Gwirfoddol Gwasanaeth Lletygarwch a Bwyd

en-gb	Hospitality and Food Service sector grant programme
cy-gb	Rhaglen grant sector Gwasanaeth Lletygarwch a Bwyd

en-gb	R R
cy-gb	A  A 

en-gb	Accommodation and Food Service sector
cy-gb	Sector Gwasanaethau Llety a Bwyd

en-gb	Options being scoped F
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried D 

en-gb	Hospitality and Food Service Voluntary Agreement
cy-gb	Cytundeb Gwirfoddol Gwasanaeth Lletygarwch a Bwyd

en-gb	Hospitality and Food Service sector grant programme
cy-gb	Rhaglen grant sector Gwasanaeth Lletygarwch a Bwyd

en-gb	27
cy-gb	27

en-gb	2013 2014 2015 2016 2017 2018 - 2025
cy-gb	2013 2014 2015 2016 2017 2018 - 2025

en-gb	SMEs
cy-gb	Busnesau bach a chanolig

en-gb	Options being scoped to enhance programme of support for office based services
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried i wella'r rhaglen gymorth i wasanaethau a leolir mewn swyddfeydd

en-gb	Options being scoped to enhance programme of support for retailers and wholesalers
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried i wella'r rhaglen gymorth i fanwerthwyr a chyfanwerthwyr

en-gb	Options being scoped to enhance programme of support for
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried i wella'r rhaglen gymorth i'r sector llety a gwasanaethau bwyd

en-gb	accommodation and food services sector
cy-gb	Y Sector Diwydiant a Ganiateir

en-gb	Permitted Industry Sector
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried i weithgynhyrchu metel sylfaenol a chynnyrch metel

en-gb	Options being scoped for manufacture of basic metal and metal products Options being scoped for manufacture of paper and paper products Options being scoped for manufacture of chemicals, chemical products, pharmaceuticals.
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried i weithgynhyrchu papur a chynnyrch papur Opsiynau sy'n cael eu hystyried i weithgynhyrchu cemegion, cynnyrch cemegol, cynhyrchion fferyllol.

en-gb	Public Sector
cy-gb	Y Sector Cyhoeddus

en-gb	Public Sector Plan F
cy-gb	Cynllun y Sector Cyhoeddus D 

en-gb	Large Retailers
cy-gb	Manwerthwyr Mawr

en-gb	Options being scoped F
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried D 

en-gb	Courtauld Commitment R
cy-gb	Ymrwymiad Courtauld A 

en-gb	Non food product packaging and retail innovation
cy-gb	Arloesedd deunydd pacio a manwerthu cynnyrch nad yw'n fwyd

en-gb	The Product Sustainability Forum
cy-gb	Y Fforwm Cynaliadwyedd Cynnyrch

en-gb	Home and Workplace products
cy-gb	Cynnyrch y Cartref a'r Gweithle

en-gb	Resource Efficient Business Models and Service Delivery Resource 
cy-gb	Effeithlonrwydd o ran Adnoddau a Darparu Gwasanaethau Modelau Busnes

en-gb	Efficient Clothing
cy-gb	Dillad sy'n Effeithlon o ran Adnoddau

en-gb	Welsh Government carrier bag charge
cy-gb	Rheoliadau Llywodraeth Cymru i godi tâl am fagiau siopa

en-gb	Eco-Innovation and Welsh Manufacturing
cy-gb	 2013 2014 2015 2016 2017 2018 - 2025 Eco-arloesi a Gweithgynhyrchu Cymru

en-gb	Options being scoped F
cy-gb	Opsiynau sy'n cael eu hystyried D 

en-gb	Key
cy-gb	Allwedd

en-gb	Implementation    Review  R Feasibility  F   Pilot 
cy-gb	Gweithredu  Adolygu  A Dichonoldeb  D  Peilot 

en-gb	 The Food Manufacture Sector 
cy-gb	 Y Sector Gweithgynhyrchu Bwydydd 

en-gb	The food manufacture sector is a priority because it produces almost all of the food waste – a priority waste type - from industry. 
cy-gb	Mae'r sector gweithgynhyrchu bwydydd yn flaenoriaeth am ei fod yn cynhyrchu bron y cyfan o wastraff bwyd – gwastraff â blaenoriaeth - o ddiwydiant. 

en-gb	It also contributes significantly to the arising of chemicals and paper and card, and generates a quarter of all industrial waste by tonnage. 
cy-gb	Mae hefyd yn cyfrannu'n sylweddol at achosion o gemegion a phapur a cherdyn, ac yn cynhyrchu chwarter o'r holl wastraff diwydiannol yn ôl tunelledd. 

en-gb	Approximately 80 per cent of the waste arises from companies with over 250 employees. 
cy-gb	Mae tua 80 y cant o’r gwastraff yn codi o gwmnïau â dros 250 o gyflogeion. 

en-gb	Work by WRAP 21 suggests that waste reduction of around 10 – 15 per cent is possible by making relatively simple, low cost changes at food manufacturing facilities. 
cy-gb	Mae gwaith gan WRAP 21 yn awgrymu bod lleihad gwastraff tua 10– 15 y cant yn bosibl drwy wneud newidiadau cymharol syml, cost isel mewn cyfleusterau gweithgynhyrchu bwyd. 

en-gb	The resultant cost saving is approximately £1,200 per tonne of waste prevented.
cy-gb	Mae'r arbedion cost canlyniadol tua£1,200 fesul tunnell o wastraff sy'n cael ei atal.

en-gb	An enhanced programme will be developed with this sector in Wales, building on the existing work to extend the scope beyond food and its associated packaging to incorporate all the priority materials, such as chemicals and non packaging paper and card. 
cy-gb	Datblygir rhaglen estynedig gyda'r sector hwn yng Nghymru, gan adeiladu ar y gwaith presennol i ymestyn y cwmpas y tu hwnt i fwyd a'i ddeunydd pacio cysylltiedig i ymgorffori'r holl ddeunyddiau â blaenoriaeth, megis cemegion a phapur a cherdyn nad yw'n ddeunydd pacio. 

en-gb	It will also increase the range of interventions and their associated impact. 
cy-gb	Bydd hefyd yn cynyddu'r amrywiaeth o ymyriadau a'u heffaith gysylltiedig. 

en-gb	An estimated 37 per cent of the food waste is generated by businesses operating with the benefit of an environmental permit, and the regulations require all operators to minimise waste production and use resources efficiently. 
cy-gb	Amcangyfrifir bod tua 37 y cant o'r gwastraff bwyd yn cael ei gynhyrchu gan fusnesau sy'n gweithredu gyda mantais trwydded amgylcheddol, ac mae'r rheoliadau yn ei gwneud yn ofynnol i'r holl weithredwyr leihau'r gwastraff a gynhyrchir a defnyddio adnoddau'n effeithlon. 

en-gb	We will build on previous work carried out with Environment Agency Wales (now Natural Resources Wales) with a view to optimise the effectiveness of the regime.
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ar waith blaenorol a gynhaliwyd gydag Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru (Cyfoeth Naturiol Cymru bellach) gyda'r bwriad o sicrhau bod y system mor effeithiol â phosibl.

en-gb	Options to take this work forward are currently being scoped.
cy-gb	Mae opsiynau i ddatblygu'r gwaith hwn yn cael eu hystyried ar hyn o bryd.

en-gb	 The Accommodation and Food Services Sector 
cy-gb	 Y Sector Gwasanaethau Llety a Bwyd 

en-gb	The accommodation and food services sector is a priority because it is the second largest commercial waste generating sector in Wales in terms of total tonnage, and its contribution to segregated food waste and priority materials in the mixed fraction is very high. 
cy-gb	Mae'r sector gwasanaethau llety a bwyd yn flaenoriaeth oherwydd dyma'r sector cynhyrchu gwastraff masnachol mwyaf ond un yng Nghymru o ran cyfanswm y tunelledd, ac mae ei gyfraniad at wastraff bwyd sydd â ffynhonnell ar wahân a deunyddiau â blaenoriaeth yn y gyfran gymysg yn uchel iawn. 

en-gb	There is significant waste reduction potential within the sector, and the Welsh Government is working with businesses in the sector due to its economic importance in Wales. 
cy-gb	Ceir cryn botensial i leihau gwastraff yn y sector, ac mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda busnesau yn y sector oherwydd ei bwysigrwydd economaidd yng Nghymru. 

en-gb	The financial benefit of each tonne of food waste prevented by the hospitality sector is around £1,800. 
cy-gb	Mae budd ariannol pob tunnell o wastraff bwyd sy'n cael ei atal gan y sector lletygarwch tua £1,800. 

en-gb	The vast majority of waste generated by this sector comes from SMEs, and our programme of work will reflect this waste generation profile.
cy-gb	Daw mwyafrif helaeth y gwastraff a gynhyrchir gan y sector hwn o fusnesau bach a chanolig, a bydd ein rhaglen waith yn adlewyrchu'r proffil cynhyrchu gwastraff hwn.

en-gb	Our current programme in this sector is the WRAP led Hospitality and Food Service (HaFS) Voluntary Agreement and supporting activities. 
cy-gb	Ein rhaglen bresennol yn y sector hwn yw'r Cytundeb Gwirfoddol o fewn y Gwasanaethau Lletygarwch a Bwyd a arweinir gan WRAP a gweithgarwch ategol. 

en-gb	The objective of the agreement is to prevent food and packaging waste arising within the HaFS sector. 
cy-gb	Amcan y cytundeb yw atal gwastraff bwyd a deunydd pacio rhag deillioo’r sector Gwasanaethau Lletygarwch a Bwyd. 

en-gb	Where waste does arise, the objective is to increase recycling and recovery rates, thereby reducing waste being sent to landfill. 
cy-gb	Lle bydd gwastraff yn deillio, yr amcan yw cynyddu cyfraddau ailgylchu ac adfer, ac felly lleihau'r gwastraff sy'n cael ei anfon i safleoedd tirlenwi. 

en-gb	In Wales there are specific supporting actions including WRAP run grant programmes such as Recycling on the Go and the Hospitality and Food Service Sector grant programme.
cy-gb	Yng Nghymru ceir camau gweithredol ategol penodol gan gynnwys rhaglenni grant a gynhelir gan WRAP megis Ailgylchu ar hyd y lle a rhaglen grant y Sector Gwasanaethau Bwyd.

en-gb	21 Waste arisings in the supply of food and drink to households in the UK  (2010) WRAP
cy-gb	21 Waste arisings in the supply of food and drink to households in the UK  (2010) WRAP 

en-gb	Table 4 Hospitality and Food Services Agreement targets Targets Further Explanation
cy-gb	Tabl 4 Targedau Cytundeb Gwasanaethau Lletygarwch a Bwyd Targedau Esboniad Pellach

en-gb	Prevention target Reduce food and associated packaging waste arising by 5 percent by the end of 2015
cy-gb	Targed atal Lleihau gwastraff bwyd a deunydd pacio cysylltiedig 5 y cant erbyn diwedd 2015.

en-gb	This will be against a 2012 baseline and be measured by CO 2 e emissions.
cy-gb	Bydd hyn yn erbyn llinell sylfaen 2012 ac yn cael ei fesur yn ôl allyriadau CO 2 .

en-gb	Waste management target
cy-gb	Targed rheoli gwastraff

en-gb	Increase the overall rate of food and packaging waste being recycled, sent to anaerobic digestion (AD) or composted to at least 70 per cent by the end of 2015.
cy-gb	Cynyddu'r gyfradd gyffredinol o wastraff bwyd a deunydd pacio sy'n cael ei ailgylchu, ei anfon i'w dreulio anaerobig neu ei gompostio o leiaf 70 y cant erbyn diwedd 2015.

en-gb	The HaFS Agreement will run until the end of 2015, and WRAP aims to ensure Welsh businesses benefit through participation and on-the-ground support. 
cy-gb	Bydd y Cytundeb Gwasanaethau Lletygarwch a Bwyd yn rhedeg tan ddiwedd 2015, a nod WRAP yw sicrhau bod busnesau Cymru'n cael budd drwy gyfranogi a chymorth ar lawr gwlad. 

en-gb	Businesses will benefit financially by participating in the agreement, by realising cost savings through preventing food waste, optimising packaging and recycling more. 
cy-gb	Bydd busnesau'n elwa'n ariannol drwy gyfranogi yn y cytundeb, drwy wireddu arbedion cost drwy atal gwastraff bwyd, sicrhau'r deunydd pacio gorau posibl ac ailgylchu mwy. 

en-gb	This will help offset projected food price inflation - estimated at 5-10 per cent for this sector over the coming year - thereby keeping the sector competitive and protecting jobs.
cy-gb	Bydd hyn yn helpu i wrthbwyso chwyddiant a ragwelir mewn pris bwyd - amcangyfrifir bod hyn ar 5-10 y cant ar gyfer y sector hwn dros y flwyddyn nesaf - ac felly'n cadw'r sector yn gystadleuol a diogelu swyddi.

en-gb	The Agreement’s sector-wide targets are a 5 per cent reduction in carbon impact through waste prevention, and an increase in recycling rates to 70 per cent (see Table 4). 
cy-gb	Targedau'r Cytundeb ar draws y sector yw lleihad o 5 y cant mewn effaith carbon drwy atal gwastraff, a chynyddu cyfraddau ailgylchu i 70 y cant (gweler Tabl 4). 

en-gb	Activity within the programme will focus on three areas:
cy-gb	Bydd gweithgarwch yn y rhaglen yn canolbwyntio ar dri maes:

en-gb	 Working with large signatories to the Agreement, where big hits can be achieved. 
cy-gb	 Gweithio gyda llofnodwyr mawr i'r Cytundeb, lle y gellir sicrhau llwyddiannau mawr. 

en-gb	This activity will focus on one-to-one tailored support that will embed the targets within business plans and develop good practice, which can be shared.
cy-gb	Bydd y gweithgarwch hwn yn canolbwyntio ar gymorth un wrth un wedi'i deilwra a fydd yn ymgorffori'r targedau mewn cynlluniau busnes ac yn datblygu arfer da y gellir ei rannu.

en-gb	 Working with smaller signatories that individually produce small quantities of waste but have a high collective impact (around half of the waste produced within the sector comes from businesses with fewer than 10 employees). 
cy-gb	 Gweithio gyda llofnodwyr llai sy'n cynhyrchu symiau bach o wastraff ar eu pennau eu hunain ond sydd ag effaith uchel gyda’i gilydd (daw tua hanner o'r gwastraff a gynhyrchir yn y sector o fusnesau sydd â llai na 10 o gyflogeion). 

en-gb	The Welsh Government is liaising with tourism bodies to develop support for SMEs in the sector. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cysylltu â chyrff twristiaeth i ddatblygu cymorth i fusnesau bach a chanolig yn y sector. 

en-gb	We will encourage the adoption of good practice, without the need to measure and report.
cy-gb	Byddwn yn annog mabwysiadu arfer da heb yr angen i fesur a chyflwyno adroddiadau.

en-gb	 Working with government departments to encourage their commitment as supporters to the Agreement.
cy-gb	 Gweithio gydag adrannau llywodraeth i annog eu hymrwymiad fel cefnogwyr i'r Cytundeb.

en-gb	30
cy-gb	30

en-gb	 Small and Medium Sized Enterprises 
cy-gb	 Busnesau Bach a Chanolig 

en-gb	We have prioritised office based services, food and accommodation, and small retailer and wholesalers in our support for SMEs because:
cy-gb	Rydym wedi blaenoriaethu gwasanaethau a leolir mewn swyddfeydd, bwyd a llety, a manwerthwyr a chyfanwerthwyr bach yn ein cymorth i fusnesau bach a chanolig oherwydd:

en-gb	• Office based services don’t represent a single sector, but the office based activities carried out in many service sectors and public sector functions, and to a lesser extent in other industry sectors. 
cy-gb	x Nid yw gwasanaethau a leolir mewn swyddfeydd yn cynrychioli sector unigol, ond yn hytrach y gweithgarwch swyddfa a gynhelir mewn llawer o sectorau gwasanaeth a swyddogaethau sector cyhoeddus ac i raddau llai mewn sectorau eraill yn y diwydiant. 

en-gb	Most of the service sectors produce small quantities of waste individually, but have good potential to reduce the waste they generate and collectively contribute a reasonable quantity of waste to the commercial waste stream. 
cy-gb	Mae'r rhan fwyaf o'r sectorau gwasanaeth yn cynhyrchu symiau bach o wastraff yn unigol, ond mae ganddynt botensial da i leihau'r gwastraff y maent yn ei gynhyrchu a chyda'i gilydd gallant gyfrannu swm rhesymol o wastraff i'r ffrwd wastraff fasnachol. 

en-gb	A thematic approach will be taken to reducing paper and other typical office based wastes (such as office furniture, IT equipment, floor coverings and window dressings) in order to instigate best practice.
cy-gb	Caiff ymagwedd thematig ei mabwysiadu at leihau papur a gwastraff swyddfa nodweddiadol arall (megis dodrefn swyddfa, offer TG, gorchuddion llawr a gorchuddion ffenestri) er mwyn cychwyn arfer gorau.

en-gb	• Retailers and wholesalers are important because they are the link between suppliers or manufacturers and consumers. 
cy-gb	x Mae manwerthwyr a chyfanwerthwyr yn bwysig oherwydd nhw yw'r cysylltiad rhwng cyflenwyr neu weithgynhyrchwyr a defnyddwyr. 

en-gb	Small businesses often provide local employment and are key to keeping our communities vibrant. 
cy-gb	Mae busnesau bach yn aml yn darparu cyflogaeth leol ac maent yn allweddol i gadw ein cymunedau'n fywiog. 

en-gb	As small businesses are often short of time, staff and financial resources; 
cy-gb	Oherwydd bod busnesau bach yn aml yn brin o amser, staff ac adnoddau ariannol; 

en-gb	they need targeted support to make simple changes that result in meaningful benefits.
cy-gb	mae angen cymorth wedi'i dargedu arnynt i wneud newidiadau syml sy'n arwain at fanteision ystyrlon.

en-gb	• As mentioned in 3.2.2 above, the accommodation and food services sector is a priority because it is the second largest commercial waste generating sector in Wales in terms of total tonnage, and its contribution to segregated food waste and priority materials in the mixed fraction is very high. 
cy-gb	x Fel y nodwyd yn 3.2.2 uchod mae'r sector gwasanaethau llety a bwyd yn flaenoriaeth oherwydd dyma'r sector cynhyrchu gwastraff masnachol mwyaf ond un yng Nghymru o ran cyfanswm y tunelledd, ac mae ei gyfraniad at wastraff bwyd sydd â ffynhonnell ar wahân a deunyddiau blaenoriaeth yn y gyfran gymysg yn uchel iawn. 

en-gb	Other reasons for working with this sector include:
cy-gb	Mae rhesymau eraill dros weithio gyda'r sector hwn yn cynnwys:

en-gb	o A significant reduction potential within the sector.
cy-gb	o Potensial sylweddol i leihau yn y sector.

en-gb	o Its economic importance in Wales.
cy-gb	o Ei bwysigrwydd economaidd yng Nghymru.

en-gb	o Significant financial benefits to business (e.g. £1,800 per tonne of foodwaste).
cy-gb	o Manteision ariannol sylweddol i fusnes (e.e. £1,800 fesul tunnell o wastraff bwyd).

en-gb	The Welsh Government is evaluating a range of options to enhance our programme of support for SMEs. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn gwerthuso opsiynau amrywiol i wella ein rhaglen o gymorth i fusnesau bach a chanolig. 

en-gb	This is important particularly for the priority sectors outlined above - small retail and wholesale businesses, accommodation and food services sectors - but could be applied more broadly.
cy-gb	Mae hyn yn bwysig, ac yn enwedig i'r sectorau â blaenoriaeth a amlinellwyd uchod - busnesau manwerthu a chyfanwerthu bach, sectorau gwasanaethau llety a bwyd - ond gellid ei ddefnyddio'n fwy eang.

en-gb	 Permitted Industry sectors 
cy-gb	 Sectorau Diwydiant a Ganiateir 

en-gb	The industry sectors covered in this section operate with the benefit of an Environmental Permit, which sets out conditions including the requirement for a waste minimisation plan. 
cy-gb	Mae'r sectorau diwydiant a drafodir yn yr adran hon yn gweithredu gyda budd Trwydded Amgylcheddol, sy'n nodi amodau gan gynnwys y gofyniad am gynllun lleihau gwastraff. 

en-gb	Permitted industry is a priority because it generates large quantities of waste, some of which is difficult to manage or hazardous to the environment.
cy-gb	Mae diwydiant a ganiateir yn flaenoriaeth am ei fod yn cynhyrchu symiau mawr o wastraff, ac mae rhywfaint ohonynt yn anodd i'w rheoli neu'n beryglus i'r amgylchedd.

en-gb	31
cy-gb	31

en-gb	The industries we are interested from a waste prevention perspective are:
cy-gb	O safbwynt atal gwastraff, mae'r diwydiannau y mae gennym ddiddordeb ynddynt fel a ganlyn: 

en-gb	• Manufacture of basic metal and metal products.
cy-gb	x Gweithgynhyrchu metel sylfaenol a chynnyrch metel. 

en-gb	• Manufacture of paper and paper products.
cy-gb	x Gweithgynhyrchu papur a chynnyrch papur. 

en-gb	• Manufacture of chemicals, chemical products, pharmaceuticals.
cy-gb	x Gweithgynhyrchu cemegion, cynnyrch cemegol, cynhyrchion fferyllol. 

en-gb	A number of food manufacturing businesses also operate within the permitting regime, but are included separately under Food Manufacturing Sector above (section 3.3.1).
cy-gb	Mae nifer o fusnesau gweithgynhyrchu bwyd hefyd yn gweithredu yn y system drwyddedu, ond maent wedi'u cynnwys ar wahân o dan y Sector Gweithgynhyrchu Bwyd uchod (adran 3.3.1). 

en-gb	The true degree of resource efficiency across the breadth of activities covered by these sectors is not known. 
cy-gb	Nid yw'n hysbys beth yw gwir raddau'r effeithlonrwydd adnoddau ar draws ehangder y gweithgarwch a gwmpesir gan y sectorau hyn. 

en-gb	The cost and supply issues around some feedstock materials, together with the high value of the products, has driven process efficiency to a degree.
cy-gb	Mae'r materion cost a chyflenwi sy'n ymwneud â rhai deunyddiau porthiant, ynghyd â gwerth uchel y cynnyrch, wedi hybu effeithlonrwydd proses i raddau.

en-gb	The Welsh Government will work with industry, process efficiency experts and Natural Resources Wales to better understand the degree to which industry has optimised its processes. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda diwydiant, arbenigwyr effeithlonrwydd proses a Cyfoeth Naturiol Cymru i ddeall yn well i ba raddau mae diwydiant wedi sicrhau bod ei brosesau mor effeithiol â phosibl. 

en-gb	Hazardous waste will be included in this work. 
cy-gb	Bydd gwastraff peryglus yn cael ei gynnwys yn y gwaith hwn. 

en-gb	It will also review the regulator’s role in monitoring the performance of permitted industry. 
cy-gb	Bydd hefyd yn adolygu rôl y rheoleiddiwr o ran monitro perfformiad diwydiant a ganiateir.

en-gb	This work will form part of a waste evidence plan, which is being developed to support policy development and delivery.
cy-gb	Bydd y gwaith hwn yn rhan o gynllun tystiolaeth gwastraff, sy'n cael ei ddatblygu i gynorthwyo datblygu a chyflawni polisi. 

en-gb	 Public Sector 
cy-gb	 Y Sector Cyhoeddus 

en-gb	The public sector is a significant employer in Wales, and also procures goods and services from private sector businesses and individuals. 
cy-gb	Mae'r sector cyhoeddus yn gyflogwr sylweddol yng Nghymru, ac mae hefyd yn caffael nwyddau a gwasanaethau o fusnesau ac unigolion yn y sector preifat. 

en-gb	It can therefore act as an exemplar in its working practices and its procurement activities. 
cy-gb	Felly gall weithredu fel patrwm i'w ddilyn o ran ei arferion gwaith a'i weithgarwch caffael. 

en-gb	Improving the material resource efficiency of the education sector also has the benefit of engaging with children and young adults to embed sustainable behaviours at an early age.
cy-gb	Un o fanteision eraill gwella effeithlonrwydd adnoddau deunyddiau y sector addysg yw cynnwys plant ac oedolion ifanc i ymgorffori ymddygiad cynaliadwy ar oedran cynnar.

en-gb	Sustainable development is the central organising principle of the Welsh Government, and there are proposals within the Future Generations Bill consultation to roll out this approach across those public sector bodies whose remit or functions have the greatest impact on the economic, social and environmental wellbeing of Wales, and those who have the strategic policy and corporate planning functions. 
cy-gb	Datblygu cynaliadwy yw egwyddor drefnu ganolog Llywodraeth Cymru, ac mae cynigion yn ymgynghoriad Bil Cenedlaethau'r Dyfodol i gyflwyno'r ymagwedd hon ar draws y cyrff sector cyhoeddus hynny y mae eu cylch gwaith neu eu swyddogaethau yn cael yr effaith fwyaf ar les economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol Cymru, a'r rhai hynny sydd â'r swyddogaethau polisi strategol a chynllunio corfforaethol. 

en-gb	Waste prevention and resource efficiency measures adopted by public sector organisations would demonstrate their commitment to environmental sustainability, and would send a clear signal to the workforce and suppliers that their obligations in terms of sustainable development are taken seriously.
cy-gb	Byddai mesurau atal gwastraff ac effeithlonrwydd adnoddau a fabwysiedir gan sefydliadau'r sector cyhoeddus yn dangos eu hymrwymiad i gynaliadwyedd amgylcheddol, a byddai'n anfon neges glir i'r gweithlu a chyflenwyr bod eu rhwymedigaethau o ran datblygu cynaliadwy yn cael eu cymryd o ddifrif.

en-gb	In Wales public procurement accounts for around 10 per cent of GDP, therefore it could have a significant role to play in encouraging waste prevention and acting as a driver for the uptake of resource efficient products and ecodesign.
cy-gb	Yng Nghymru mae caffael cyhoeddus yn cyfrif am tua 10 y cant o’r CMC, felly gallai chwarae rhan sylweddol wrth annog atal gwastraff a gweithredu fel ysgogydd o ran manteisio ar gynnyrch sy'n effeithlon o ran adnoddau ac ecoddylunio.

en-gb	32
cy-gb	32

en-gb	Green public procurement and the use of Government buying standards and clauses in public sector contracts to encourage waste prevention is viewed as a key measure of generating external change. 
cy-gb	Mae caffael cyhoeddus gwyrdd a'r defnydd o safonau prynu a chymalau'r Llywodraeth mewn contractau sector cyhoeddus i annog atal gwastraff yn cael ei weld fel mesur allweddol o gynhyrchu newid allanol. 

en-gb	In fact a recent study 22 noted that using procurement for external change is a key driver in waste prevention and one that offers the greatest potential when one or more organisation (such as a local authority) apply a common strategy.
cy-gb	Mewn astudiaeth ddiweddar 22 nodwyd bod defnyddio caffael ar gyfer newid allanol yn ysgogwr allweddol i atal gwastraff ac un sy'n cynnig y potensial mwyaf pan fydd un neu fwy o sefydliadau (megis awdurdod lleol) yn defnyddio strategaeth gyffredin.

en-gb	In December 2012, Jane Hutt AM, Minister for Finance, announced a ‘Wales Procurement Policy Statement’ which sets out the procurement practices and the specific actions that will be required of every public sector organisation in Wales. 
cy-gb	Ym mis Rhagfyr 2012, cyhoeddodd Jane Hutt AC, y Gweinidog Cyllid,‘Datganiad Polisi Caffael Cymru’ sy'n nodi'r arferion caffael a’r camau penodol y mae angen i bob sefydliad sector cyhoeddus yng Nghymru eu cymryd. 

en-gb	It stated that while procurement decisions should be made on a quality/cost/risk basis, public sector organisations should also be mindful of the long-term impact. 
cy-gb	Er y dylai penderfyniadau’n ymwneud â chaffael fod yn seiliedig ar ansawdd/cost/risg, nodwyd y dylai sefydliadau sector cyhoeddus ystyried yr effeithiau hirdymor hefyd. 

en-gb	By doing so, they would be supporting the principles upon which the Future Generations Bill will be shaped.
cy-gb	Drwy wneud hyn, byddent yn cefnogi’r egwyddorion y bydd Bil Cenedlaethau'r Dyfodol yn seiliedig arnynt.

en-gb	Value Wales have developed a toolkit of training and resources for public sector organisations, such as the Sustainable Procurement Assessment Framework (SPAF), and they will continue to work closely with these organisations and the National Procurement Service for Wales (once established) to raise awareness of the need for a more sustainable approach to public procurement.
cy-gb	Mae Gwerth Cymru wedi datblygu pecyn cymorth o hyfforddiant ac adnoddau, megis y Fframwaith Asesu Caffael Cynaliadwy (SPAG), a byddant yn parhau i weithio'n agos gyda'r sefydliadau hyn a'r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol i Gymru (ar ôl ei sefydlu) i godi ymwybyddiaeth o'r angen am ymagwedd fwy cynaliadwy at gaffael cyhoeddus.

en-gb	The Welsh Government will build on this work to ensure that all public sector organisations in Wales are in a position to introduce resource efficiency and waste prevention clauses into their contracts, and will lead by example in its own procurement activities.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn adeiladu ar y gwaith hwn i sicrhau bod holl sefydliadau'r sector cyhoeddus yng Nghymru mewn sefyllfa i gyflwyno cymalau effeithlonrwydd adnoddau ac atal gwastraff yn eu contractau, a bydd yn arwain drwy esiampl yn ei gweithgarwch caffael ei hun.

en-gb	A separate document – the Public Sector Plan - will take forward these actions and is currently being drafted for public consultation.
cy-gb	Bydd dogfen ar wahân – Cynllun y Sector Cyhoeddus - yn datblygu'r camau gweithredu hyn ac ar hyn o bryd mae'n cael ei lunio ar ei ffurf ddrafft ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus.

en-gb	 Working with large retailers and their suppliers 
cy-gb	 Gweithio gyda manwerthwyr mawr a'u cyflenwyr 

en-gb	Retailers and wholesalers provide a vital link between the businesses that manufacture goods and the consumer. 
cy-gb	Mae manwerthwyr a chyfanwerthwyr yn darparu cyswllt hanfodol rhwng y busnesau sy'n gweithgynhyrchu nwyddau a'r defnyddiwr. 

en-gb	Their product buying criteria can be used to influence the growers, manufacturers, processors and distributors who supply them. 
cy-gb	Gall eu meini prawf ar gyfer prynu cynnyrch gael eu defnyddio i ddylanwadu ar y tyfwyr, y gweithgynhyrchwyr, y proseswyr a'r dosbarthwyr sy'n eu cyflenwi. 

en-gb	They also generate large quantities of waste from their own operations, including priority waste types.
cy-gb	Maent hefyd yn cynhyrchu symiau mawr o wastraff o'u gweithrediadau eu hunain, gan gynnwys mathau o wastraff â blaenoriaeth.

en-gb	There is significant opportunity for impact reduction, and WRAP has estimated the financial value of waste prevention at the retailer stage in the life cycle for a number of products. 
cy-gb	Ceir cyfle sylweddol i leihau effaith, ac mae WRAP wedi amcangyfrif gwerth ariannol atal gwastraff ar gam y manwerthwr yng nghylch bywyd nifer o gynnyrch. 

en-gb	The values range from £2,727 per tonne of food waste prevented to £27,000 per tonne of clothing.
cy-gb	Mae'r gwerthoedd yn amrywio o £2,727 fesul tunnell o wastraff bwyd i £27,000 fesul tunnell o ddillad.

en-gb	22 Business Waste Prevention Evidence Review . 
cy-gb	22 Business Waste Prevention Evidence Review . 

en-gb	Oakdene Hollins (2010) 
cy-gb	Oakdene Hollins (2010) 

en-gb	33
cy-gb	33

en-gb	Retailers and wholesalers have a role to play in:
cy-gb	Mae gan fanwerthwyr a chyfanwerthwyr rôl i'w chwarae o ran: 

en-gb	• Improving the environmental impact of their product portfolio by influencing growers, processors, designers, manufacturers and distributors within Wales and internationally through eco-design, resource efficient business models, green procurement and green supply chains.
cy-gb	x Gwella effaith amgylcheddol eu portffolio cynnyrch drwy ddylanwadu ar dyfwyr, proseswyr, dylunwyr, gweithgynhyrchwyr a dosbarthwyr yng Nghymru ac yn rhyngwladol drwy eco-ddylunio, modelau busnes sy'n effeithlon o ran adnoddau, caffael gwyrdd a chadwyni cyflenwi gwyrdd. 

en-gb	• Reducing the waste generated through their own activities. 
cy-gb	x Lleihau'r gwastraff a gynhyrchir drwy eu gweithgarwch eu hunain. 

en-gb	• Supporting national and local initiatives such as food redistribution schemes.
cy-gb	x Cefnogi mentrau cenedlaethol a lleol megis cynlluniau ailddosbarthu bwyd. 

en-gb	• Providing clear information to consumers about the environmental performance of their products.
cy-gb	x Darparu gwybodaeth glir i ddefnyddwyr am berfformiad amgylcheddol eu cynnyrch.

en-gb	• Providing information and guidance on practical steps that consumers can take to reduce the impact of their products during use and at end of life.
cy-gb	x Darparu gwybodaeth a chanllawiau ar gamau ymarferol y gall defnyddwyr eu cymryd i leihau effaith eu cynnyrch wrth eu defnyddio ac ar ddiwedd eu hoes.

en-gb	Products with high environmental impact include food, clothing and other textiles, home and workplace furniture, chemicals, and electrical and electronic equipment.
cy-gb	Mae cynnyrch ag effaith amgylcheddol uchel yn cynnwys bwyd, dillad a thecstilau eraill, dodrefn y cartref a'r gweithle, cemegion, ac offer trydanol ac electronig.

en-gb	There is currently a large amount of activity in this area, which is described below. 
cy-gb	Ar hyn o bryd ceir llawer o weithgarwch yn y maes hwn, a ddisgrifir isod. 

en-gb	The Welsh Government is also developing options on how this activity can be further enhanced.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn datblygu opsiynau ar sut y gellir gwella'r gweithgarwch hwn ymhellach.

en-gb	 The Courtauld Commitment
cy-gb	 Ymrwymiad Courtauld

en-gb	The Courtauld Commitment is a voluntary agreement between UK Governments and the British retail grocery and manufacturing sectors, and is managed by WRAP. 
cy-gb	Mae Ymrwymiad Courtauld yn gytundeb gwirfoddol rhwng Llywodraethau'r DU a sectorau manwerthu, groser a gweithgynhyrchu Prydain, ac mae'n cael ei reoli gan WRAP. 

en-gb	The aim of the Commitment is to prevent food and packaging waste, and WRAP works with industry signatories to agree and implement actions that contribute towards meeting collective targets.
cy-gb	Nod yr Ymrwymiad yw atal gwastraff bwyd a deunydd pacio, ac mae WRAP yn gweithio gyda llofnodwyr diwydiant i gytuno ar gamau sy'n cyfrannu tuag at gyflawni targedau ar y cyd a'u gweithredu.

en-gb	Phase 1 and 2 were successful in reducing packaging, household waste and supply chain waste. 
cy-gb	Roedd Cam 1 a 2 yn llwyddiannus o ran lleihau deunydd pacio, gwastraff cartref a gwastraff cadwyn gyflenwi. 

en-gb	Action across the UK during Phase 1 resulted in the prevention of 1.2 million tonnes of food and packaging waste. 
cy-gb	Gwnaeth camau gweithredu ledled y DU yn ystod Cam 1 arwain at atal 1.2 tunnell o wastraff bwyd a deunydd pacio. 

en-gb	Interim results for Phase 2 show a reduction in the carbon impact of packaging of 8.2 per cent in two years, and a reduction of 8.8 per cent in product and packaging waste in the supply chain.
cy-gb	Mae canlyniadau dros dro ar gyfer Cam 2 yn dangos lleihad o 8.2 y cant yn effaith garbon deunydd pacio mewn dwy flynedd, a lleihad o 8.8 y cant o ran gwastraff cynnyrch a deunydd pacio yn y gadwyn gyflenwi.

en-gb	Following discussion with industry, it was determined that the Courtauld Commitment would be extended to a further phase – Courtauld 3.
cy-gb	Yn dilyn trafodaeth gyda diwydiant, penderfynwyd y byddai Ymrwymiad Courtauld yn cael ei ymestyn i gam arall - Courtauld 3.

en-gb	Courtauld 3
cy-gb	Courtauld 3

en-gb	Courtauld Commitment 3 will run for three years from 2013 to 2015 with targets measured against a 2012 baseline. 
cy-gb	Bydd Ymrwymiad Courtauld 3 yn rhedeg am dair blynedd o 2013 i 2015 gyda thargedau'n cael eu mesur yn erbyn llinell sylfaen 2012. 

en-gb	The targets are shown in Table 5.
cy-gb	Dangosir y targedau yn Nhabl 5.

en-gb	34
cy-gb	34

en-gb	Table 5 Courtauld 3 targets (2013-15)
cy-gb	Tabl 5 Targedau Courtauld 3 (2013-15)

en-gb	Title Target Further explanation Household food and drink target
cy-gb	Teitl Targed Esboniad pellach Targed bwyd a Lleihau gwastraff bwyd a diod o Gan ystyried diod cartrefi

en-gb	Reduce household food and drink waste by 5 per cent by 2015 from a 2012 baseline. 
cy-gb	gartrefi 5 y cant erbyn 2015 o linell sylfaen 2012. 

en-gb	Taking into account external influences, this target represents a reduction of 9 per cent relative to anticipated changes in food and drink sales.
cy-gb	Gan ystyried dylanwadau allanol, mae'r targed hwn yn lleihad o 9 y cant o'i gymharu â newidiadau a ragwelir mewn gwerthiannau bwyd a diod.

en-gb	Taking into account external influences, this target represents a reduction of 9 per cent relative to anticipated changes in food and drink sales.
cy-gb	dylanwadau allanol, mae'r targed hwn yn lleihad o 9 y cant o'i gymharu â newidiadau a ragwelir mewn gwerthiannau bwyd a diod.

en-gb	Manufacturing & retail target
cy-gb	Targed gweithgynhyrchu a manwerthu

en-gb	Reduce traditional grocery ingredient, product and packaging waste in the grocery supply chain by 3 per cent by 2015, from a 2012 baseline.
cy-gb	Lleihau gwastraff cynhwysion, cynnyrch a deunydd pacio traddodiadol groser yn y gadwyn gyflenwi groser 3 y cant erbyn 2015, o linell sylfaen 2012.

en-gb	Taking into account external influences, this target represents a reduction of 8 per cent relative to anticipated production and sales volumes.
cy-gb	Gan ystyried dylanwadau allanol, mae'r targed hwn yn lleihad o 8 y cant o'i gymharu â chynnyrch a gwerthiannau a ragwelir.

en-gb	Improve packaging design through the supply chain to maximise recycled content as appropriate, improve recyclability and deliver product protection to reduce food waste, while ensuring there is no increase in the carbon impact of packaging by 2015, from a 2012 baseline.
cy-gb	Targed Gwella dylunio deunydd pacio drwy'r gadwyn gyflenwi i sicrhau cymaint o gynnwys wedi'i ailgylchu â phosibl fel y bo'n briodol, gwella ailgylchadwyedd a chyflawni diogelwch cynnyrch i leihau gwastraff bwyd, tra'n sicrhau nad oes cynnydd yn effaith carbon deunydd pacio erbyn 2015, o linell sylfaen 2012.

en-gb	Taking into account external influences, this target represents a carbon reduction of 3 per cent relative to anticipated sales volumes.
cy-gb	Gan ystyried deunydd pacio dylanwadau allanol, mae'r targed hwn yn lleihad carbon o 3 y cant o'i gymharu â gwerthiannau a ragwelir.

en-gb	 Non food product packaging and retail innovation
cy-gb	 Arloesedd deunydd pacio a manwerthu cynnyrch nad yw'n fwyd 

en-gb	Plastics, paper and card are identified as priority waste streams from households. 
cy-gb	Mae plastigion, papur a cherdyn wedi'u nodi fel ffrydiau gwastraff â blaenoriaeth o gartrefi. 

en-gb	Much of this waste originated as packaging, and so reducing the impact of packaging is a priority. 
cy-gb	Roedd llawer o'r gwastraff hwn yn ddeunydd pacio yn wreiddiol, ac felly mae lleihau effaith deunydd pacio yn flaenoriaeth. 

en-gb	Excess packaging is frequently quoted as a concern to the public, and there will be a continued emphasis on optimising packaging through supply chain actions. 
cy-gb	Mae deunydd pacio gormodol yn aml yn cael ei ddyfynnu fel pryder i'r cyhoedd, a bydd pwyslais parhaus ar sicrhau'r deunydd pacio gorau posibl drwy gamau yn y gadwyn gyflenwi. 

en-gb	The focus should be on right weighting, which means designing packaging which uses the minimum quantity of material possible whilst retaining the integrity of the product it contains.
cy-gb	Dylid canolbwyntio ar y pwysoliad cywir, sy'n golygu dylunio deunydd pacio sy'n defnyddio cyn lleied o ddeunydd â phosibl ond sy'n cynnal cyfanrwydd y cynnyrch y mae'n ei gynnwys.

en-gb	Work will also be extended to non-food consumer goods, and to secondary and tertiary packaging used to transport and store goods. 
cy-gb	Bydd gwaith hefyd yn cael ei estyn i nwyddau traul nad ydynt yn fwyd, ac i ddeunydd pacio eilaidd a thrydyddol a ddefnyddir i gludo a storio nwyddau. 

en-gb	The packaging waste generated by online shopping, which has increased significantly over recent years, will also be tackled.
cy-gb	Eir i'r afael hefyd â'r gwastraff deunydd pacio a gynhyrchir gan siopa ar-lein, sydd wedi cynyddu'n sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf.

en-gb	Learnings from the food sector are being taken forward by WRAP into non food products.
cy-gb	Mae'r hyn a ddysgwyd oddi wrth y sector bwyd yn cael ei ddatblygu gan WRAP mewn cynnyrch nad yw'n fwyd.

en-gb	35
cy-gb	35

en-gb	 The Product Sustainability Forum (PSF)
cy-gb	 Y Fforwm Cynaliadwyedd Cynnyrch

en-gb	The Product Sustainability Forum (PSF) provides a platform for WRAP, the Welsh Government and other UK administrations, businesses and other interested parties to:
cy-gb	Mae'r Fforwm Cynaliadwyedd Cynnyrch yn rhoi llwyfan i WRAP, Llywodraeth Cymru a gweinyddiaethau eraill yn y DU, busnesau a phartïon eraill â diddordeb i:

en-gb	• Provide the evidence, data and tools that help businesses and governments to prioritise their work to reduce the environmental impacts of everyday products.
cy-gb	x Ddarparu'r dystiolaeth, y data a'r dulliau sy'n helpu busnesau a llywodraethau i flaenoriaethu eu gwaith i leihau effaith amgylcheddol cynnyrch bob dydd.

en-gb	• Help businesses to work together to quantify, reduce and communicate the environmental impacts of the products they make and/or sell. 
cy-gb	x Helpu busnesau i gydweithio i feintioli, lleihau a chyfathrebu effeithiau amgylcheddol y cynnyrch y maent yn eu gwneud a/neu yn eu gwerthu. 

en-gb	• Test the feasibility of using this body of work to underpin any potential future voluntary agreements or actions and other policy instruments as agreed with the UK Governments.
cy-gb	x Profi dichonoldeb defnyddio'r corff hwn o waith i fod yn sail i unrhyw gytundebau neu weithredoedd gwirfoddol yn y dyfodol ac offerynnau polisi eraill fel y cytunwyd arnynt â Llywodraethau'r DU.

en-gb	The current focus of the forum’s work is on the life cycle environmental impacts of grocery and home improvement products, and it acts as a knowledge hub to support other programmes.
cy-gb	Ar hyn o bryd mae'r fforwm yn canolbwyntio ar effeithiau amgylcheddol cylch bywyd nwyddau groser a chynnyrch gwella'r cartref, ac mae'n gweithredu fel canolfan wybodaeth i gynorthwyo rhaglenni eraill. 

en-gb	Pathfinder projects are being developed in Wales.
cy-gb	Mae prosiectau braenaru yn cael eu datblygu yng Nghymru.

en-gb	 Home and Workplace Products (HWP)
cy-gb	 Cynnyrch y Cartref a'r Gweithle

en-gb	The purpose of this WRAP programme is to make resource efficiency an integral part of product specification and distribution. 
cy-gb	Diben y rhaglen WRAP hon yw gwneud effeithlonrwydd yn rhan annatod o fanyleb a dosbarthiad cynnyrch. 

en-gb	It focuses on the HWP products that offer the greatest potential for reductions in their resource impacts, particularly electrical and electronic equipment (EEE) and furniture.
cy-gb	Mae'n canolbwyntio ar Gynnyrch y Cartref a'r Gweithle sy'n cynnig y potensial mwyaf ar gyfer lleihau o ran eu heffeithiau adnoddau, yn enwedig cyfarpar trydanol ac electronig (EEE) a dodrefn.

en-gb	This objective is being delivered through:
cy-gb	Mae'r amcan hwn yn cael ei gyflawni drwy:

en-gb	• Evidence for the prioritisation of action and consensus among interested parties through the Product Sustainability Forum.
cy-gb	x Dystiolaeth ar gyfer blaenoriaethu camau gweithredu a chonsensws ymhlith partïon â diddordeb drwy'r Fforwm Cynaliadwyedd Cynnyrch. 

en-gb	• Involvement of Welsh supply chains to reduce product damage and increase product lifetimes through dissemination of information and targeted engagement.
cy-gb	x Cynnwys cadwyni cyflenwi Cymru i leihau difrod i gynnyrch a chynyddu oes cynnyrch drwy ledaenu gwybodaeth ac ymgysylltu wedi'i dargedu.

en-gb	The programme will build on the success of the Home Improvement Sector Commitment (HISC), with its associated targets:
cy-gb	Bydd y rhaglen yn adeiladu ar lwyddiant Ymrwymiad y Sector Gwella Cartrefi, gyda'i dargedau cysylltiedig: 

en-gb	• Reduce packaging by 15 per cent by the end of 2012*. 
cy-gb	x Lleihau deunydd pacio 15 y cant erbyn diwedd 2012*. 

en-gb	• Reduce waste to landfill from their operations by 50 per cent by the end of 2012*.
cy-gb	x Lleihau gwastraff sy'n cael ei anfon i'w dirlenwi o'u gweithrediadau 50 y  cant erbyn diwedd 2012*.

en-gb	• Help consumers to recycle more.
cy-gb	x Helpu defnyddwyr i ailgylchu mwy.

en-gb	*measured against a 2007 baseline.
cy-gb	*mesurwyd yn erbyn llinell sylfaen 2007.

en-gb	This commitment ended in 2012, and results will be published by WRAP in due course.
cy-gb	Daeth yr ymrwymiad hwn i ben yn 2012, a chyhoeddir y canlyniadau gan WRAP maes o law.

en-gb	 The programme of work going forward in Wales includes working with major retailers of electrical products in Wales with the highest potential for reduced whole-life impacts (e.g. white goods). 
cy-gb	Wrth symud ymlaen yng Nghymru, mae'r rhaglen waith yn cynnwys gweithio gyda phrif fanwerthwyr cynnyrch trydanol yng Nghymru sydd â'r potensial mwyaf ar gyfer lleihau effeithiau oes gyfan (e.e. nwyddau gwyn). 

en-gb	These businesses will be encouraged and supported to take action to reduce impacts, for example through increased lifetime guarantees, trade-in schemes for used goods, and revised design specifications. 
cy-gb	Bydd y busnesau hyn yn cael eu hannog a'u cynorthwyo i gymryd camau i leihau effeithiau, er enghraifft drwy gynyddu gwarantau oes, cynlluniau cyfnewid ar gyfer nwyddau a ddefnyddiwyd, a manylebau dylunio diwygiedig. 

en-gb	The electrical products work could also lead to business model pilots (using support from the WRAP Programme Area on New Business Models) as discussed in the following section (3.3.6.5).
cy-gb	Gallai'r gwaith gyda chynnyrch trydanol hefyd arwain at dreialu modelau busnes (gan ddefnyddio cymorth Ardal Rhaglen WRAP ar Fodelau Busnes Newydd) fel y trafodir yn yr adran ganlynol (Cyfarpar Trydanol ac Electronig Cynaliadwy a Modelau Busnes Newydd).

en-gb	 Sustainable EEE and New Business Models
cy-gb	 Cyfarpar Trydanol ac Electronig Cynaliadwy a Modelau Busnes Newydd

en-gb	This WRAP programme will demonstrate the case for alternative business models with a focus on high-impact products, including electrical and electronic products, clothing and furniture, and the services that use them. 
cy-gb	Bydd y rhaglen hon gan WRAP yn dangos yr achos am fodelau busnes amgen gan ganolbwyntio ar gynnyrch effaith uchel, gan gynnwys cynnyrch trydanol ac electronig, dillad a dodrefn, a'r gwasanaethau sy'n eu defnyddio. 

en-gb	This programme is focused in three areas.
cy-gb	Mae'r rhaglen hon yn canolbwyntio ar dri maes.

en-gb	Alternative business models in the retail sector – with a particular focus on electrical products and clothing. 
cy-gb	 Modelau busnes amgen yn y sector manwerthu – gan ganolbwyntio'n benodol ar gynnyrch trydanol a dillad. 

en-gb	 Alternative business models in the business to business service sector of Facilities Management (FM) – with a particular focus on efficient management of mobile assets (such as electrical products, furniture and spare parts).
cy-gb	Cynhwysir modelau'n seiliedig ar estyn oes cynnyrch, derbyn cynnyrch yn ôl i'w ailwerthu, a darparu gwasanaethau. Modelau busnes amgen yn sector gwasanaeth busnes i fusnes Rheoli Cyfleusterau - gan ganolbwyntio'n benodol ar reoli asedau symudol yn effeithlon (megis cynnyrch trydanol, dodrefn a darnau sbâr).

en-gb	 Changes in client procurement practice for FM services (including catering), particularly through exemplar organisations in the public sector.
cy-gb	 Newidiadau mewn arfer caffael cleientiaid o ran gwasanaethau Rheoli Cyfleusterau (gan gynnwys arlwyo), yn enwedig drwy sefydliadau enghreifftiol yn y sector cyhoeddus.

en-gb	 Sustainable Clothing
cy-gb	 Dillad Cynaliadwy

en-gb	This WRAP programme will make resource efficiency an integral part of the specification process for clothing by 2015, reducing the carbon, waste and water footprints across the clothing life cycle. 
cy-gb	Bydd y rhaglen WRAP hon yn sicrhau bod effeithlonrwydd anoddau'n rhan annatod o'r broses fanylebu ar gyfer dillad erbyn 2015, lleihau'r ôl troed carbon, gwastraff a d ǒ r ar draws cylch bywyd dillad. 

en-gb	It will encourage businesses to push for behaviours which are inherently resource-efficient as part of their consumer messaging.
cy-gb	Bydd yn annog busnesau i wthio am ymddygiad sy'n gynhenid effeithlon o ran adnoddau fel rhan o'u proses o roi negeseuon i ddefnyddwyr.

en-gb	This will be delivered through publishing data and resources, issuing guidance for retailers, designers and buyers, and facilitating UK-wide collective sector action involving the major players in Wales. 
cy-gb	Bydd hyn yn cael ei gyflawni drwy gyhoeddi data ac adnoddau, rhoi canllawiau i fanwerthwyr, dylunwyr a phrynwyr, a hwyluso camau gweithredu ar y cyd ar draws y sector yn y DU gan gynnwys y prif chwaraewyr yng Nghymru. 

en-gb	The Sustainable Clothing Action Plan brings together industry, government and the third sector to reduce resource use and develop sector-wide targets.
cy-gb	Mae'r Cynllun Gweithredu Dillad Cynaliadwy yn dod â diwydiant, llywodraeth a'r trydydd sector ynghyd i leihau'r defnydd o adnoddau a datblygu targedau ar draws y sector.

en-gb	37
cy-gb	37

en-gb	 Welsh Government Carrier Bag Charge
cy-gb	 Rheoliadau Llywodraeth Cymru i godi tâl am fagiau siopa

en-gb	Since 1 October 2011, there has been a minimum charge of 5p on all single use carrier bags in Wales. 
cy-gb	Ers 1 Hydref 2011, bu isafswm tâl o 5c ar bob bag siopa untro yng Nghymru. 

en-gb	This charge was introduced to dramatically reduce the number of carrier bags used in Wales. 
cy-gb	Cyflwynwyd y tâl hwn i leihau'n sylweddol nifer y bagiau siopa a ddefnyddir yng Nghymru. 

en-gb	It affects all retailers in Wales, not just those who sell groceries.
cy-gb	Mae’n effeithio ar yr holl fanwerthwyr yng Nghymru, nid dim ond y rhai sy'n gwerthu bwydydd.

en-gb	During 2009 in Wales consumers took home an estimated 350 million carrier bags from the major supermarkets alone. 
cy-gb	Yng Nghymru yn ystod 2009 aeth defnyddwyr ag amcangyfrif o 350 miliwn o fagiau siopa adref o'r prif archfarchnadoedd yn unig. 

en-gb	This is 273 bags per household, and does not include the bags picked up when shopping at high street stores and smaller shops. 
cy-gb	Mae hyn yn 273 o fagiau fesul cartref, ac nid yw'n cynnwys y bagiau a ddefnyddiwyd yn siopau'r stryd fawr a siopau llai. 

en-gb	The bags were usually only used once for shopping, which meant they were wasted and could become a litter problem.
cy-gb	Roedd y bagiau fel arfer dim ond yn cael eu defnyddio unwaith i siopa, a olygai eu bod yn cael eu gwastraffu ac y gallent ddod yn broblem sbwriel.

en-gb	WRAP has reported that between 2010 and 2012 carrier bag supply in Wales has reduced by as much as 81 per cent in the supermarket sector. 
cy-gb	Mae WRAP wedi nodi bod y cyflenwad o fagiau siopa yng Nghymru rhwng 2010 a 2012 wedi lleihau cymaint ag 81 y cant yn y sector archfarchnadoedd. 

en-gb	The WRAP findings are further supported by new research published in July 2013 by the Welsh Government, which looked at the use and reuse of carrier bags in both Wales and Scotland. 
cy-gb	Mae canfyddiadau WRAP wedi'u hategu ymhellach gan ymchwil newydd a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru ym mis Gorffennaf 2013, a ystyriodd y defnydd a'r ailddefnydd o fagiau siopa yng Nghymru a'r Alban. 

en-gb	The report indicates that Welsh consumers now dislike using new single use carrier bags and that the use of bags for life and other reusable bags is becoming second nature. 
cy-gb	Mae'r adroddiad yn nodi nad yw defnyddwyr yng Nghymru bellach yn hoffi defnyddio bagiau siopa untro a bod y defnydd o fagiau am oes a bagiau eraill y gellir eu hailddefnyddio yn dod yn ail natur. 

en-gb	The study reports that the success is primarily in supermarkets but acknowledges that real progress is also being made on the high street and in small independent stores.
cy-gb	Mae'r astudiaeth yn nodi bod y llwyddiant mewn archfarchnadoedd yn bennaf ond mae'n cydnabod bod cynnydd gwirioneddol yn cael ei wneud ar y stryd fawr ac mewn siopau annibynnol bach.

en-gb	The charge has also resulted in more money for charities and not for profit organisations as the Welsh Government has called on retailers to pass proceeds from the 5p charge onto environmental or good causes. 
cy-gb	Mae'r tâl hefyd wedi arwain at fwy o arian i elusennau a sefydliadau nid er elw am fod Llywodraeth Cymru wedi gofyn i fanwerthwyr drosglwyddo'r elw o'r tâl 5c i achosion amgylcheddol neu achosion da. 

en-gb	Since the introduction of the charge over a sample of retailers records shows that £4 million has been earmarked or donated to good causes in Wales.
cy-gb	Ers cyflwyno'r tâl dros sampl o fanwerthwyr mae cofnodion yn dangos bod £4 miliwn wedi'i chlustnodi neu ei rhoi i achosion da yng Nghymru.

en-gb	  Promoting Eco-Innovation in the Welsh manufacturing sectors 
cy-gb	Hyrwyddo Eco-arloesi yn sector gweithgynhyrchu  Cymru 

en-gb	The Welsh Government is proposing to develop an initiative to enhance eco- innovation in manufacturing businesses in Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig datblygu menter i wella eco-arloesi mewn busnesau gweithgynhyrchu yng Nghymru.

en-gb	In terms of new or improved products, ecodesign means ‘changing the way that products are designed to: 
cy-gb	O ran cynnyrch newydd neu well, mae ecoddylunio yn golygu ‘newid y ffordd y mae cynnyrch wedi'u dylunio i: 

en-gb	reduce the amount and type of material in products (including hazardousness); 
cy-gb	leihau swm a math y deunydd mewn cynnyrch (gan gynnwys natur beryglus); 

en-gb	improve longevity; 
cy-gb	gwella hirhoedledd; 

en-gb	and design for reuse, separation and recycling.
cy-gb	a dylunio ar gyfer ailddefnyddio, didoli ac ailgylchu. 

en-gb	Eco-innovation is defined in the Eco-innovation Observatory, Methodological Report 2012 as the ‘introduction of new or improved product (good or service), process, organisational change or marketing solution that reduces the use of natural resources (including materials, energy, water and land) and decreases the release of harmful substances across the whole life cycle’. 
cy-gb	Mae eco-arloesi wedi'i ddiffinio yn Adroddiad Methodolegol 2012 yr Arsyllfa Eco-arloesi fel 'cyflwyno cynnyrch newydd neu wedi'i wella (nwyddau neu wasanaeth), proses, newid sefydliadol neu ateb marchnata sy'n lleihau'r defnydd o adnoddau naturiol (gan gynnwys deunyddiau, ynni, d ǒ r a thir) ac yn lleihau rhyddhau sylweddau niweidiol ar draws y cylch bywyd cyfan’. 

en-gb	This Waste Prevention Programme considers options that reduce the use of natural material resources, including new business models that reduce the consumption of goods through leasing, producing more durable goods and enabling repair and reuse.
cy-gb	Mae'r Rhaglen Atal Gwastraff yn ystyried opsiynau sy'n lleihau'r defnydd o adnoddau deunyddiau naturiol, gan gynnwys modelau busnes newydd sy'n lleihau'r defnydd o nwyddau drwy brydlesu, paratoi nwyddau mwy gwydn a galluogi trwsio ac ailddefnyddio.

en-gb	While ecodesign and eco-innovation are closely linked they are different. 
cy-gb	Er bod ecoddylunio ac eco-arloesi wedi'u cysylltu'n agos, maent yn wahanol. 

en-gb	Ecodesign implies taking into account all the environmental impacts of a product right from the earliest stage of design. 
cy-gb	Mae ecoddylunio yn awgrymu ystyried holl effeithiau amgylcheddol cynnyrch o gam cyntaf dylunio. 

en-gb	In particular, this avoids uncoordinated product planning (for example, eliminating a toxic substance should not lead to higher energy consumption, which on balance could have a negative impact on the environment).
cy-gb	Yn arbennig, mae hyn yn osgoi cynllunio cynnyrch heb ei gydgysylltu (er enghraifft, ni ddylai dileu sylwedd gwenwynig arwain at ddefnyddio mwy o ynni, a allai, at ei gilydd, gael effaith negyddol ar yr amgylchedd).

en-gb	This will include:
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys:

en-gb	• Targeting sectors and businesses where there is greater potential for resource efficiency gains through eco-innovation. 
cy-gb	x Targedu sectorau a busnesau lle ceir mwy o botensial am enillion effeithlonrwydd adnoddau drwy eco-arloesi.

en-gb	• Staged interventions according to where businesses are on their ‘innovation journey’.
cy-gb	x Ymyriadau fesul cam yn ôl lle mae busnesau o ran eu ‘taith arloesedd’.

en-gb	Delivery could be either through:
cy-gb	Gallai'r cyflawni fod naill ai drwy:

en-gb	• Enhancing eligibility within the existing Welsh Government Economy, Science and Transport Department innovation offering, such as innovation vouchers, Knowledge Transfer Networks and Research Development &Innovation funding.
cy-gb	x Wella cymhwyster o fewn yr hyn a gynigir gan Adran Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd, megis talebau arloesedd, Rhwydweithiau Trosglwyddo Gwybodaeth a chyllid Datblygu Ymchwil ac Arloesedd.

en-gb	• Developing new programmes.
cy-gb	x Datblygu rhaglenni newydd.

en-gb	39
cy-gb	39

en-gb	The initiative will prioritise businesses within the three Grand Challenge areas, identified in Science for Wales : 
cy-gb	Bydd y fenter yn blaenoriaethu busnesau ym meysydd y tair Her Fawr, a nodwyd yn Gwyddoniaeth i Gymru : 

en-gb	Life sciences & health, Low carbon, energy and environment, and advanced engineering and materials, but will not exclude excellent eco-innovation projects in any sector.
cy-gb	Gwyddorau bywyd ac iechyd, Carbon isel, ynni a'r amgylchedd, a pheirianneg a deunyddiau uwch, ond ni fydd yn eithrio prosiectau eco-arloesi gwych mewn unrhyw sector. 

en-gb	These 3 sectors are also targeted in Innovation Wales as areas where major interventions are to be concentrated. 
cy-gb	Mae'r 3 sector hyn hefyd wedi'u targedu yn Arloesi Cymru fel meysydd lle y bydd ymyriadau mawr penodol. 

en-gb	Innovation Wales specifically refers to eco-innovation as forming part of the broader definition of innovation which the Welsh Government would like to adopt going forward.
cy-gb	Mae Arloesi Cymru yn benodol yn cyfeirio at eco-arloesi fel rhan o'r diffiniad ehangach o arloesedd yr hoffai Llywodraeth Cymru ei fabwysiadu wrth symud ymlaen.

en-gb	Because the initiative prioritises Wales’ Grand Challenge areas, it will accord with the European Commission’s Smart Specialisation approach which the Welsh Government has now adopted, and which is important when accessing EU Structural Funds.
cy-gb	Oherwydd bod y fenter yn blaenoriaethu meysydd Her Fawr Cymru, bydd yn cyd-fynd ag ymagwedd Arbenigo Craff y Comisiwn Ewropeaidd y mae Llywodraeth Cymru wedi'i mabwysiadu bellach, ac sy'n bwysig wrth fanteisio ar Gronfeydd Strwythurol yr UE.

en-gb	Finally, the initiative’s target areas have a significant overlap with the EU’s identified societal challenges outlined Horizon 2020 , the new Common Framework for Research and Innovation for 2014-2020.
cy-gb	Yn olaf, mae meysydd targed y fenter yn gorgyffwrdd yn sylweddol â heriau cymdeithasol yr UE a amlinellir yn Horizon 2020 , y Fframwaith Cyffredin newydd ar gyfer Ymchwil ac Arloesedd 2014-2020.

en-gb	  Monitoring Progress 
cy-gb	  Monitro Cynnydd 

en-gb	 Progress against the national target 
cy-gb	 Cynnydd yn erbyn y targed cenedlaethol 

en-gb	The waste prevention target for industrial waste is an absolute reduction of per cent of the 2007 baseline each year to 2050.
cy-gb	Mae'r targed atal gwastraff ar gyfer gwastraff diwydiannol yn lleihad absoliwt o y cant o linell sylfaen 2007 bob blwyddyn tan 2050.

en-gb	For commercial waste, the target is an absolute reduction of 1.2 per cent of the 2007 baseline each year to 2050.
cy-gb	Ar gyfer gwastraff masnachol, mae'r targed yn lleihad absoliwt o 1.2 y cant o linell sylfaen 2007 bob blwyddyn tan 2050.

en-gb	These are not statutory targets being placed against any particular industry sector or business, but are indicative targets for us to achieve collectively.
cy-gb	Nid yw'r rhain yn dargedau statudol sy'n cael eu gosod yn erbyn unrhyw sector diwydiant na busnes, ond maent yn dargedau dangosol i ni eu cyflawni gyda'n gilydd.

en-gb	Data for these targets are currently collected by periodic waste generation surveys, the most recent of which was in 2007. 
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae data ar gyfer y targedau hyn yn cael eu casglu drwy arolygon cynhyrchu gwastraff achlysurol, a chafwyd yr un diweddaraf yn

en-gb	A data strategy is being developed which assesses the means of collecting waste data in the short, medium and long term. 
cy-gb	 Mae strategaeth ddata'n cael ei datblygu sy'n asesu'r ffordd o gasglu data gwastraff yn y tymor byr, y tymor canolig a'r hirdymor. 

en-gb	A survey of business waste generated in 2012 is underway and it will report in early 2014.
cy-gb	Mae arolwg o wastraff busnes a gynhyrchwyd yn 2012 yn mynd rhagddo a bydd yn adrodd ar ddechrau 2014.

en-gb	 Indicators of strategic progress 
cy-gb	 Dangosyddion cynnydd strategol 

en-gb	The following indicator is proposed, which will be used to monitor progress at a strategic level, particularly against the objective of decoupling waste generation from economic growth.
cy-gb	Cynigir y dangosyddion canlynol, a ddefnyddir i fonitro cynnydd yn strategol, yn enwedig yn erbyn yr amcan o ddatgysylltu cynhyrchu gwastraff oddi wrth dwf economaidd.

en-gb	• Industrial and commercial waste generation against Gross Value Added
cy-gb	x Cynhyrchu gwastraff diwydiannol a masnachol yn erbyn Gwerth

en-gb	(GVA).
cy-gb	Ychwanegol Crynswth (GYC).

en-gb	40
cy-gb	40

en-gb	 Monitoring progress of individual implementation projects 
cy-gb	 Monitro cynnydd prosiectau gweithredu unigol 

en-gb	There is currently a lack of comprehensive evidence on the efficacy of waste prevention measures, so by monitoring our implementation projects identified above, we will not only be able to assess progress internally but also contribute to the evidence base in the public domain.
cy-gb	Ar hyn o bryd mae diffyg tystiolaeth gynhwysfawr ar effeithiolrwydd mesurau atal gwastraff, felly drwy fonitro ein prosiectau gweithredu a nodwyd uchod, ni fyddwn ond yn gallu asesu cynnydd yn fewnol ond byddwn hefyd yn gallu cyfrannu at y sail dystiolaeth sy'n eiddo i'r cyhoedd.

en-gb	Alongside the development of each implementation project there will be an associated monitoring plan, target or indicator(s) as appropriate. 
cy-gb	Ochr yn ochr â datblygu pob prosiect gweithredu bydd cynllun monitro, targed neu ddangosydd(ion) cysylltiedig fel y bo'n briodol. 

en-gb	The Welsh Government will collate outputs from the monitoring plans and will report progress in its annual Towards Zero Waste progress report, and periodically evaluate and review the impact and value for money.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn coladu allbynnau o'r cynlluniau monitro ac yn adrodd ar gynnydd yn ei adroddiad cynnydd blynyddol ar Tuag at Ddyfodol Diwastraff, a gwerthuso ac adolygu'n achlysurol yr effaith a'r gwerth am arian.

en-gb	41
cy-gb	41

en-gb	4 Construction and Demolition waste
cy-gb	4 Gwastraff adeiladu a dymchwel

en-gb	This section describes the quantity and type of construction and demolition (C&D) waste generated in Wales, the financial benefits of waste prevention, policies and targets, and initiatives to prevent waste that are in place. 
cy-gb	Mae'r adran hon yn disgrifio swm a math y gwastraff adeiladu a dymchwel a gynhyrchir yng Nghymru, manteision ariannol atal gwastraff, polisïau a thargedau, a mentrau sydd yn eu lle i atal gwastraff. 

en-gb	It outlines the priority areas for action, and describes the programme of work including an indicative timetable. 
cy-gb	Mae'n amlinellu'r meysydd â blaenoriaeth ar gyfer gweithredu, ac yn disgrifio'r rhaglen waith gan gynnwys amserlen ddangosol. 

en-gb	Finally it outlines the associated indicators, monitoring and progress reporting.
cy-gb	Yn olaf mae'n amlinellu'r dangosyddion, y gwaith monitro a’r gwaith adrodd cysylltiedig ar gynnydd.

en-gb	  Assessment of the situation 
cy-gb	  Asesu'r sefyllfa 

en-gb	 Quantities and types of construction and demolition waste 
cy-gb	 Symiau a mathau o wastraff adeiladu a gwastraff dymchwel 

en-gb	The most recent data for C&D waste generated in Wales comes from a survey carried out by Environment Agency Wales on behalf of the Welsh Government, and reflects waste arising in 2005/06. 
cy-gb	Daw'r data diweddaraf ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel a gynhyrchwyd yng Nghymru o arolwg a gynhaliwyd gan Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru ar ran Llywodraeth Cymru, ac mae'n adlewyrchu'r gwastraff a gynhyrchwyd yn 2005/06. 

en-gb	The source of this data was a survey of businesses involved in civil engineering, construction, demolition and general building. 
cy-gb	Ffynhonnell y data hyn oedd arolwg o fusnesau'n ymwneud â pheirianneg sifil, adeiladu, dymchwel ac adeiladu cyffredinol. 

en-gb	The survey took place before the European Commission published its revision to the Waste Framework Directive. 
cy-gb	Cynhaliwyd yr arolwg cyn i'r Comisiwn Ewropeaidd gyhoeddi ei ddiwygiad i'r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff. 

en-gb	The Directive gave definitions of waste, and explained that some materials fall outside the definition of waste. 
cy-gb	Rhoddodd y Gyfarwyddeb ddiffiniadau o wastraff, ac esboniodd fod rhai deunyddiau y tu allan i'r diffiniad o wastraff. 

en-gb	The data has been re-calculated to align to the definitions within the Directive. 
cy-gb	Mae’r data wedi'u hail-gyfrifo i gyd-fynd â diffiniadau’r Gyfarwyddeb.

en-gb	The total amount of C&D waste arising in Wales in 2005-06 is estimated to be  million tonnes. 
cy-gb	Amcangyfrifir mai cyfanswm y gwastraff adeiladu a dymchwel a ddeilliodd yng Nghymru yn 2005-06 oedd 9.4 miliwn tunnell.

en-gb	The composition of waste arising from the C&D sector is shown in Figure 10. 
cy-gb	Dangosir cyfansoddiad gwastraff sy'n deillio o'r sector adeiladu a dymchwel yn Ffigur 10. 

en-gb	Aggregates 23 (5.9 million tonnes), such as concrete and bricks, and soils (2.2 million tonnes) account for 85 per cent of waste arising from the sector. 
cy-gb	Mae agregau 23 (5.9 miliwn tunnell), megis concrit a briciau, a phriddoedd (2.2 miliwn tunnell) yn cyfrif am 85 y cant o'r gwastraff sy'n deillio o'r sector. 

en-gb	The remaining 15 per cent consists of a mixture of plastic, wood, glass, metals, hazardous waste, insulation and gypsum, paper and cardboard, waste electrical and electronic equipment, end of life vehicles and batteries, biodegradable and general site waste.
cy-gb	Mae'r 15 y cant sy'n weddill yn cynnwys cymysgedd o blastig, pren, gwydr, metelau, gwastraff peryglus, deunydd inswleiddio a gypswm, papur a chardbord, gwastraff cyfarpar trydanol ac electronig, cerbydau diwedd oes a batris, gwastraff bioddiraddiadwy a chyffredinol o safleoedd.

en-gb	 million tonnes of C&D waste were reused on site and 5.3 million tonnes were managed away from the site of production. 
cy-gb	Ailddefnyddiwyd 4.1 miliwn tunnell o wastraff adeiladu a dymchwel ar safleoedd a rheolwyd 5.3 miliwn tunnell i ffwrdd o safleoedd cynhyrchu.

en-gb	The Welsh Government has commissioned a new survey, which is taking place in 2013, and will determine the quantity and type of industrial, commercial and C&D waste generated in Wales in 2012. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi comisiynu arolwg newydd a gynhelir yn 2013, a bydd yn penderfynu ar swm a math y gwastraff diwydiannol, masnachol a gwastraff adeiladu a dymchwel a gynhyrchwyd yng Nghymru yn 2012. 

en-gb	This will update our evidence base and help to focus future action.
cy-gb	Bydd hyn yn diweddaru ein sail dystiolaeth ac yn ein helpu i roi canolbwynt i gamau yn y dyfodol.

en-gb	23 The survey defined the term aggregate as follows: 
cy-gb	23 Diffiniodd yr arolwg y term agreg fel a ganlyn: 

en-gb	Materials used in construction.  
cy-gb	Deunyddiau a ddefnyddir wrth adeiladu.  

en-gb	Usually composed of two types: 
cy-gb	Fel arfer yn cynnwys dau fath: 

en-gb	1) primary aggregate sources such as sand, gravel, crushed stone, slag, or 2) waste produced by the C&D sector that are recycled or reused.  
cy-gb	1) ffynonellau o agregau gwreiddiol megis tywod, graean, graean, cerrig mâl, slag, neu 2) wastraff a gynhyrchwyd gan y sector adeiladu a dymchwel sy'n cael ei ailgylchu neu ei ailddefnyddio.  

en-gb	These are termed secondary aggregates, i.e. crushed concrete.  
cy-gb	Gelwir y rhain yn agregau eilaidd, h.y. concrit mâl.  

en-gb	Waste Group comprises of concrete (EWC 17 01 01), bricks (EWC 17 01 02), tiles & ceramics (EWC 17 01 03), mixtures of the above (EWC 17 01 07) and bituminous mixtures (EWC 17 03 02).
cy-gb	Mae'r Gr ǒ p Gwastraff yn cynnwys concrit (EWC 17 01 01), briciau (EWC 17 01 02), teils a cerameg (EWC 17 01 03), cymysgeddau o'r uchod (EWC 17 01 07) a chymysgeddau bitwminaidd (EWC 17 03 02). 

en-gb	42
cy-gb	42

en-gb	Figure 10 – The composition of waste arising from the C&D sector in Wales (2005-06)
cy-gb	Ffigur 10 – Cyfansoddiad y gwastraff sy'n codi o'r sector Adeiladu a Dymchwel yng Nghymru (2005-06)

en-gb	 Total Construction & Demolition Waste - 9.4 million tonnes Source data: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	Environment Agency Wales
cy-gb	Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru 

en-gb	The environmental impact 24 of products and their resultant waste materials was used to identify those wastes which should be the focus for greatest efforts in waste prevention. 
cy-gb	Defnyddiwyd effaith amgylcheddol 24 cynnyrch a'u deunyddiau gwastraff canlyniadol i nodi'r gwastraff hwnnw a ddylai fod yn destun yr ymdrechion mwyaf i atal gwastraff. 

en-gb	For construction and demolition waste, the high impact wastes are:
cy-gb	Ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel, dyma'r gwastraff effaith uchel: 

en-gb	• Wood.
cy-gb	x Pren. 

en-gb	• Plastic.
cy-gb	x Plastig. 

en-gb	• Insulation and gypsum.
cy-gb	x Deunydd inswleiddio a gypswm. 

en-gb	• Hazardous waste (primarily contaminated soil). 
cy-gb	x Gwastraff peryglus (pridd wedi'i halogi yn bennaf). 

en-gb	• Metals.
cy-gb	x Metelau. 

en-gb	• Concrete, bricks, tiles and ceramics, bituminous substances 25 . 
cy-gb	x Concrit, briciau, teils a cerameg, sylweddau bitwminaidd 25 .

en-gb	For a description of economic and business activity in the construction sector see Appendix A.
cy-gb	Gweler Atodiad A am ddisgrifiad o weithgarwch economaidd a busnes yn y sector adeiladu. 

en-gb	24 Ecological Footprint Impact of the Welsh Waste Strategy , Arup (2009). 
cy-gb	24 Effaith Ô -troed Ecolegol Strategaeth Gwastraff Cymru , Arup (2009). 

en-gb	The Ecological Footprint was used to  determine these priorities, but carbon foot printing would deliver similar results. 
cy-gb	Defnyddiwyd yr Ôl troed Ecolegol i benderfynu ar y blaenoriaethu hyn, ond byddai olrhain ôl-troed carbon yn cyflawni canlyniadau tebyg. 

en-gb	25 These materials were combined with natural stone and rock in the C&D survey, and subsequently modelled as natural materials in the Ecological Footprinting exercise.  
cy-gb	25Yn yr arolwg adeiladu a dymchwel cafodd y deunyddiau hyn eu cyfuno â charreg a chraig naturiol, ac o ganlyniad fe'u modelwyd fel deunyddiau naturiol yn yr ymarfer Ôl troed Ecolegol.  

en-gb	However these are high impact materials which should be considered for waste prevention measures. 
cy-gb	Fodd bynnag mae'r rhain yn ddeunyddiau effaith uchel y dylid eu hystyried ar gyfer mesurau atal gwastraff. 

en-gb	43
cy-gb	43

en-gb	 Benefits of Waste Prevention 
cy-gb	 Manteision Atal Gwastraff 

en-gb	An Envirowise study into construction waste estimated that the true cost of one skip of mixed construction waste was approximately £1,300 26 . 
cy-gb	Amcangyfrifodd un o astudiaethau Envirowise o wastraff adeiladu mai gwir gost un sgip o wastraff adeiladu cymysg yw tua £1,300 26 . 

en-gb	The most significant cost element was attributed to unused materials, which includes products broken in transit and storage, and products that have been over- ordered. 
cy-gb	Priodolwyd yr elfen gost fwyaf sylweddol i ddeunyddiau heb eu defnyddio, sy'n cynnwys cynnyrch a dorrwyd wrth eu cludo a'u storio, ac archebu gormod o gynnyrch. 

en-gb	WRAP estimates that the financial value of construction products wasted in their production and supply is approximately £250 per tonne, and the cost to builders at the construction site is around £400 per tonne.
cy-gb	Mae WRAP yn amcangyfrif mai gwerth ariannol cynnyrch adeiladu a wastraffwyd wrth eu cynhyrchu a'u cyflenwi yw tua £250 fesul tunnell, a'r gost i adeiladwyr yn y safle adeiladu yw tua £400 fesul tunnell.

en-gb	A report by the UK Department for Business, Innovation and Skills (BIS) Low Carbon Construction Innovation & Growth Team 27 found that 10-15 per cent of the materials sent to a building site end up as waste, so there is considerable opportunity for financial savings in this area.
cy-gb	Canfu adroddiad gan Dîm Arloesi a Thyfu Adeiladu Carbon Isel Adran Busnes, Arloesedd a Sgiliau (BIS) y DU 27 fod 10-15 y cant o’r deunyddiau a anfonwyd i safle adeiladu yn wastraff yn y pen draw, felly mae cryn gyfle am arbedion ariannol yn y maes hwn.

en-gb	 Policies and targets for C&D waste prevention 
cy-gb	 Polisïau a thargedau ar gyfer atal gwastraff adeiladu a dymchwel 

en-gb	The target for construction and demolition waste proposed in Towards Zero Waste and confirmed in the Construction and Demolition Sector Plan is a reduction of 1.4 per cent every year to 2050 of waste treated off-site based on 2006/7 baseline.
cy-gb	Y targed ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel a gynigiwyd yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff a'i gadarnhau yn y Cynllun Sector Adeiladu a Dymchwel yw lleihad o 1.4 y cant bob blwyddyn tan 2050 o wastraff a drinnir oddi ar y safle yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/7.

en-gb	To support the delivery of Towards Zero Waste, the Construction and Demolition Sector Plan was developed to help steer action within the sector and the organisations that support it. 
cy-gb	I gynorthwyo cyflawni Tuag at Ddyfodol Diwastraff, datblygwyd y Cynllun Sector Adeiladu a Dymchwel i helpu i lywio camau gweithredu yn y sector a'r sefydliadau sy'n ei gefnogi. 

en-gb	The Waste Prevention Programme for the C&D sector will be implemented alongside the sector plan.
cy-gb	Bydd y Rhaglen Atal Gwastraff ar gyfer y sector adeiladu a dymchwel yn cael ei gweithredu ochr yn ochr â'r cynllun sector.

en-gb	 Current initiatives on waste prevention 
cy-gb	 Mentrau presennol ar atal gwastraff 

en-gb	Targeted delivery on waste prevention is funded by the Department of Natural Resources and Food of the Welsh Government. 
cy-gb	Caiff camau penodol mewn perthynas ag atal gwastraff eu hariannu gan Adran Cyfoeth Naturiol a Bwyd Llywodraeth Cymru. 

en-gb	The Department of Economy, Science and Transport also supports businesses on resource efficiency, environmental issues and sustainable business practices.
cy-gb	Mae Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth hefyd yn cynorthwyo busnesau ar effeithlonrwydd adnoddau, materion amgylcheddol ac arferion busnes cynaliadwy.

en-gb	To support the delivery of Towards Zero Waste and the associated sector plans, the Welsh Government grant funds a number of organisations to deliver specific waste prevention initiatives on its behalf.
cy-gb	I ategu cyflawni Tuag at Ddyfodol Diwastraff a'r cynlluniau sector cysylltiedig, mae grant Llywodraeth Cymru yn cyllido nifer o sefydliadau i gyflawni mentrau atal gwastraff penodol ar ei rhan.

en-gb	The current main delivery organisation for construction and demolition waste is Constructing Excellence in Wales (CEW), and their work on waste prevention within the sector is described below. 
cy-gb	Y prif sefydliad cyflawni presennol ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel yw Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru (CEW), a disgrifir eu gwaith ar atal gwastraff yn y sector isod. 

en-gb	The Welsh Government supports social enterprises that have the potential to reuse or repair items from the sector. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ategu mentrau cymdeithasol sydd â'r potensial i ailddefnyddio neu drwsio eitemau o'r sector. 

en-gb	There is also collaboration with other organisations such as Ecodesign Centre Wales where appropriate.
cy-gb	Ceir hefyd gydweithio â sefydliadau eraill megis Canolfan Ecoddylunio Cymru lle y bo'n briodol.

en-gb	26 http://www.wrap.org.uk/content/estimating-waste
cy-gb	26 http://www.wrap.org.uk/content/estimating-waste

en-gb	27 Low Carbon Construction Innovation & Growth team – Final Report (November 2010) 
cy-gb	27 Tîm Arloesi a Thyfu Adeiladu Carbon Isel – Adroddiad Terfynol (Tachwedd 2010) 

en-gb	http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/business-sectors/docs/l/10-1266-low-carbon-construction-igt-final-report.pdf
cy-gb	http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/business-sectors/docs/l/10-1266-low-carbon-construction-igt-final-report.pdf

en-gb	44
cy-gb	44

en-gb	Constructing Excellence in Wales (CEW)
cy-gb	Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru

en-gb	During 2012/13, CEW’s actions on waste prevention and resource efficiency within the built environment 28 sector focused on:
cy-gb	Yn ystod 2012/13, canolbwyntiodd gweithredoedd Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru o safbwynt atal gwastraff ac effeithlonrwydd adnoddau ar 28 :

en-gb	• Aligning carbon reduction and waste prevention/minimisation activity within the sector.
cy-gb	x Cysoni gweithgarwch lleihau carbon ac atal/lleihau gwastraff yn y sector. 

en-gb	• Increasing the use of surplus materials in construction. 
cy-gb	x Cynyddu'r defnydd o ddeunydd gwarged ym maes adeiladu. 

en-gb	• Increasing the procurement and use of materials efficient construction products in Wales.
cy-gb	 x Cynyddu caffael a defnyddio cynnyrch adeiladu effeithlon yng Nghymru. 

en-gb	Aligning carbon reduction and waste prevention / minimisation activity 
cy-gb	Cysoni gweithgarwch lleihau carbon ac atal / lleihau gwastraff 

en-gb	CEW are also responsible for hosting the Wales Low/Zero Carbon Hub (LZCH) on behalf of the Welsh Government. 
cy-gb	Mae Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru hefyd yn gyfrifol am gynnal Gr ǒ p Cymru Ddigarbon ar ran Llywodraeth Cymru. 

en-gb	The purpose of the Hub is to act as a dissemination and engagement mechanism to stakeholders and a source of advice to Welsh Ministers regarding activities and actions needed to achieve the aspiration of zero carbon new build and the contribution to be made by the built environment that will help to deliver the three per cent annual target to cut green house gas emissions.
cy-gb	Diben y Gr ǒ p yw gweithredu fel dull lledaenu ac ymgysylltu i randdeiliaid a ffynhonnell o gyngor i Weinidogion Cymru yngl ǔ n â gweithgarwch a chamau gweithredu sydd eu hangen i gyflawni'r nod o gael adeiladau newydd di-garbon a'r cyfraniad i'w wneud gan yr amgylchedd adeiledig a fydd yn helpu i gyflawni'r targed blynyddol o dri y cant i dorri allyriadau nwyon t ǔ gwydr.

en-gb	The hub’s objectives are to:
cy-gb	Dyma amcanion y gr ǒ p:

en-gb	• Advise Welsh Ministers on the most effective way to deliver relevant commitments of the Climate Change strategy in respect of the built environment, and contribute to related policy review, development and implementation.
cy-gb	x Cynghori Gweinidogion Cymru ar y ffordd fwyaf effeithiol o gyflawni ymrwymiadau perthnasol y strategaeth Newid yn yr Hinsawdd o ran yr amgylchedd adeiledig, a chyfrannu at adolygu, datblygu a gweithredu'r polisi cysylltiedig.

en-gb	• Raise awareness among the stakeholders about solutions aimed at reducing emissions in new and existing buildings. 
cy-gb	x Codi ymwybyddiaeth ymhlith y rhanddeiliaid am atebion sy’n anelu at leihau allyriadau mewn adeiladau newydd a phresennol. 

en-gb	To disseminate developing best practice and act as a focal point for obtaining the views of industry and wider stakeholders.
cy-gb	Lledaenu arfer gorau sy'n datblygu a gweithredu fel canolbwynt ar gyfer casglu barn y diwydiant a rhanddeiliaid ehangach.

en-gb	• Work with existing knowledge networks and organisations working in the field.
cy-gb	x Gweithio gyda rhwydweithiau a sefydliadau gwybodaeth presennol sy'n gweithio yn y maes.

en-gb	• Identify, propose and promote practical actions and policy options, including the uptake of research findings.
cy-gb	x Nodi, cynnig a hyrwyddo camau gweithredu ymarferol a dewisiadau polisi, gan gynnwys defnyddio canfyddiadau ymchwil.

en-gb	• Identify any gaps in current policies (having regard for the limits of Assembly Government devolved responsibilities) which would usefully contribute to the achievement of policy objectives.
cy-gb	x Nodi unrhyw fylchau mewn polisïau presennol (gan ystyried cyfyngiadau cyfrifoldebau datganoledig Llywodraeth Cymru) a fyddai'n cyfrannu at gyflawni amcanion polisi.

en-gb	CEW’s C&D waste programme team work with the LZCH to eliminate the potential conflicts between the carbon reduction agenda and waste prevention programme, with particular focus on issues related to difficult wastes which will become a legacy for the future.
cy-gb	Mae tîm rhaglen wastraff adeiladu a dymchwel Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru yn gweithio gyda Gr ǒ p Cymru Ddigarbon i ddileu'r gwrthdaro posibl rhwng yr agenda lleihau carbon a'r rhaglen atal gwastraff, gyda phwyslais penodol ar faterion sy'n ymwneud â gwastraff anodd a ddaw'n etifeddiaeth ar gyfer y dyfodol.

en-gb	28 The built environment includes construction and demolition, civil engineering, other building activities including refurbishment activities etc.
cy-gb	28 Mae'r amgylchedd adeiledig yn cynnwys adeiladu a dymchwel, peirianneg sifil, gweithgarwch adeiladu eraill gan gynnwys gweithgarwch adnewyddu ac ati. 

en-gb	45
cy-gb	45

en-gb	Increasing the use of surplus materials in construction
cy-gb	Cynyddu'r defnydd o ddeunydd gwarged ym maes adeiladu

en-gb	This programme has developed mechanisms to facilitate the use of surplus materials from one site into use at another site. 
cy-gb	Mae'r rhaglen hon wedi datblygu dulliau i hwyluso'r broses o ddefnyddio deunyddiau gwarged o un safle ar safle arall. 

en-gb	Activity has centred on the development of two specific projects: 
cy-gb	Mae gweithgarwch wedi canolbwyntio ar ddatblygu dau brosiect penodol: 

en-gb	a web based platform to enable industry–to-industry exchange of surplus materials and the establishment of a centre to redistribute surplus from construction projects and construction product manufacturers and suppliers into community use.
cy-gb	llwyfan ar y we i alluogi cyfnewid deunyddiau gwarged rhwng diwydiannau a sefydlu canolfan i ailddosbarthu deunyddiau gwarged o brosiectau adeiladu a gweithgynhyrchwyr a chyflenwyr cynnyrch adeiladu i ddefnydd cymunedol.

en-gb	Support from Economy Science and Transport
cy-gb	Cymorth gan Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth

en-gb	The Welsh Government’s department for Economy Science and Transport, and its support for businesses, is described in section 3.1.4.
cy-gb	Disgrifir Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru, a'i chymorth i fusnesau, yn adran 3.1.4.

en-gb	  Priorities and programme of work  
cy-gb	  Blaenoriaethau a rhaglen waith 

en-gb	 Priority areas for action 
cy-gb	 Meysydd blaenoriaeth ar gyfer gweithredu 

en-gb	The Welsh Government has worked with stakeholders to identify the causes of environmental impact and waste generation within the sector. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithio gyda rhanddeiliaid i nodi achosion effaith amgylcheddol a chynhyrchu gwastraffu yn y sector. 

en-gb	In addition, AMEC Environment and Infrastructure Ltd were commissioned to carry out an evaluation of a range of measures which could be used to tackle waste prevention 29 . 
cy-gb	Yn ogystal, comisiynwyd AMEC Environment and Infrastructure Ltd i gynnal gwerthusiad o fesurau amrywiol y gellid eu defnyddio i fynd i'r afael ag atal gwastraff 29 . 

en-gb	This was a high level piece of work using existing evidence which was designed to build on actions set out in the C&D sector plan and inform the elaboration and implementation of the waste prevention programme for this sector. 
cy-gb	Roedd hwn yn ddarn o waith lefel uchel gan ddefnyddio'r dystiolaeth bresennol a gasglwyd i adeiladu ar y camau a nodwyd yn y cynllun sector gwastraff adeiladu a dymchwel a llywio datblygu'r rhaglen atal gwastraff ar gyfer y sector hwn a'i gweithredu. 

en-gb	The report recommended that the following measures would lead directly to waste being prevented:
cy-gb	Argymhellodd yr adroddiad y byddai'r mesurau canlynol yn arwain yn uniongyrchol at atal gwastraff:

en-gb	• Ecodesign.
cy-gb	x Ecoddylunio. 

en-gb	• Green Private Procurement & supply chain influence. 
cy-gb	x Caffael Preifat Gwyrdd a dylanwad ar y gadwyn gyflenwi. 

en-gb	• Green Public Procurement.
cy-gb	x Caffael Cyhoeddus Gwyrdd. 

en-gb	• Resource Exchanges.
cy-gb	x Cyfnewid Adnoddau. 

en-gb	In addition, the report identified a number of other supporting measures which could facilitate waste prevention in combination with the main programme of work.
cy-gb	Yn ogystal, nododd yr adroddiad nifer o fesurau ategol eraill a allai hwyluso atal gwastraff ar y cyd â'r brif raglen waith.

en-gb	In response to this report and following consultation with a range of industry representatives and other interested parties, 6 key areas of work have been identified as having greatest potential for waste prevention within the sector: 
cy-gb	Mewn ymateb i'r adroddiad hwn ac ar ôl ymgynghori ag amrywiaeth o gynrychiolwyr y diwydiant a phartïon eraill â diddordeb, mae chwe maes allweddol o waith wedi'u nodi fel y rhai sydd â'r potensial mwyaf ar gyfer atal gwastraff yn y sector: 

en-gb	• Design of buildings and construction projects.
cy-gb	x Dylunio adeiladau a phrosiectau adeiladu. 

en-gb	• Design of construction products.
cy-gb	 x Dylunio cynnyrch adeiladu. 

en-gb	• Damage to construction products in transit.
cy-gb	 x Difrod i gynnyrch adeiladu sy'n cael eu cludo.

en-gb	• Over-ordering by builders.
cy-gb	x Adeiladwyr yn archebu gormod. 

en-gb	• Use of excess products generated on site.
cy-gb	x Defnyddio cynnyrch dros ben a gynhyrchwyd ar y safle. 

en-gb	• Demolition and refurbishment of buildings.
cy-gb	x Dymchwel ac adnewyddu adeiladau. 

en-gb	29 Evaluation of a range of Waste Prevention initiatives for Construction and Demolition waste produced in Wales to support the Waste Prevention Programme  – AMEC Environment & Infrastructure UK Limited, March 2013
cy-gb	29 Evaluation of a range of Waste Prevention initiatives for Construction and Demolition waste produced in Wales to support the Waste Prevention Programme  – AMEC Environment & Infrastructure UK Limited, Mawrth 2013 

en-gb	46
cy-gb	46

en-gb	 Programme of work 
cy-gb	 Rhaglen waith 

en-gb	An outline programme of work for each key area is described in the sections below, and an indicative timeline is given in Table 6. 
cy-gb	Disgrifir rhaglen amlinellol o waith ar gyfer pob maes allweddol yn yr adrannau isod, a rhoddir amserlen ddangosol yn Tabl 6. 

en-gb	This is based on actions already identified in the Construction & Demolition Sector Plan (issued in November 2012) and suggested measures set out in the evidence base.
cy-gb	Mae hyn yn seiliedig ar gamau a nodwyd eisoes yng Nghynllun y Sector Adeiladu a Dymchwel (a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2012) ac awgrymwyd mesurau a nodwyd yn y sail dystiolaeth.

en-gb	During the consultation period, a workshop was held with representatives from across the sector. 
cy-gb	Yn ystod y cyfnod ymgynghori, cynhaliwyd gweithdy gyda chynrychiolwyr o bob rhan o'r sector. 

en-gb	A range of initiatives were suggested to address the six work areas, and these will be appraised and taken forward as implementation projects as appropriate.
cy-gb	Awgrymwyd amrywiaeth o fentrau i fynd i'r afael â chwe maes gwaith, a chaiff y rhain eu harfarnu a'u dwyn ymlaen fel prosiectau gweithredu fel y bo'n briodol.

en-gb	Table 6 Outline measures and indicative timeline for the programme
cy-gb	Tabl 6 Mesurau amlinellol ac amserlen ddangosol ar gyfer y rhaglen

en-gb	   2013 2014 2015  2016  2017  2018 - 2025 Engage 
cy-gb	 2013  2014  2015  2016  2017  2018 - 2025 Ymgysylltu 

en-gb	Designing out waste             
cy-gb	Dylunio sy'n atal gwastraff 

en-gb	Education and guidance 
cy-gb	Addysg a chyfarwyddyd  

en-gb	Design for Deconstruction (D4D) 
cy-gb	Dylunio ar gyfer Dadadeiladu (D4D) 

en-gb	Enable Ecodesign within construction projects 
cy-gb	Galluogi Ecoddylunio o fewn prosiectau adeiladu 

en-gb	Design solutions for construction products 
cy-gb	Atebion dylunio ar gyfer cynnyrch adeiladu 

en-gb	Welsh Government support for SMEs 
cy-gb	Cymorth Llywodraeth Cymru i fusnesau bach a chanolig 

en-gb	to reuse surplus materials 
cy-gb	ailddefnyddio deunyddiau dros ben 

en-gb	Infrastructure to support  the reuse of surplus  materials for community  benefit 
cy-gb	Seilwaith i gynorthwyo ailddefnyddio deunyddiau dros ben er budd y gymuned 

en-gb	Encourage 
cy-gb	Annog 

en-gb	Use of value engineering on large construction projects 
cy-gb	Y defnydd o beirianneg gwerth ar brosiectau adeiladu mawr 

en-gb	Sustainable construction products 
cy-gb	Prosiectau adeiladu cynaliadwy 

en-gb	Exemplify 
cy-gb	Enghreifftio 

en-gb	Minimising ‘wastage’  factor 
cy-gb	Lleihau'r ‘ffactor  gwastraff’ 

en-gb	Greening construction  related procurement 
cy-gb	Gwneud caffael sy'n ymwneud ag adeiladu yn fwy gwyrdd 

en-gb	Key
cy-gb	Allwedd

en-gb	Implementation    Review  R Feasibility  F   Pilot 
cy-gb	Gweithredu  Adolygu  A Dichonoldeb  D  Peilot 

en-gb	 Design of buildings and construction projects
cy-gb	 Dylunio adeiladau a phrosiectau adeiladu

en-gb	The design of buildings and infrastructure impacts heavily on the environmental sustainability of construction projects. 
cy-gb	Mae dylunio adeiladau a seilwaith yn effeithio'n drwm ar gynaliadwyedd amgylcheddol prosiectau adeiladu. 

en-gb	This area of work will focus on encouraging wider use of a range of sustainable design principles:
cy-gb	Bydd y maes gwaith hwn yn canolbwyntio ar annog defnydd ehangach o amrywiaeth o egwyddorion dylunio cynaliadwy:

en-gb	• Design for reuse and recovery.
cy-gb	x Dylunio ar gyfer ailddefnyddio ac adfer.

en-gb	• Design for off-site construction.
cy-gb	x Dylunio ar gyfer adeiladu oddi ar y safle.

en-gb	• Design for materials optimisation.
cy-gb	x Dylunio ar gyfer sicrhau'r deunyddiau gorau posibl. 

en-gb	• Design for waste efficient procurement. 
cy-gb	x Dylunio ar gyfer caffael sy'n effeithlon o ran gwastraff. 

en-gb	• Value engineering (for large projects). 
cy-gb	x Peirianneg gwerth (ar gyfer prosiectau mawr). 

en-gb	• Design for deconstruction and flexibility.
cy-gb	x Dylunio ar gyfer dadadeiladu a hyblygrwydd.

en-gb	Ecodesign within construction projects
cy-gb	Ecoddylunio o fewn prosiectau adeiladu

en-gb	There are 5 recognised ecodesign approaches, of which the following four could be applied to construction materials and projects to assist with waste prevention:
cy-gb	Ceir 5 ymagwedd ecoddylunio gydnabyddedig, a gellir defnyddio'r pedair ganlynol gyda deunyddiau a phrosiectau adeiladu i gynorthwyo gydag atal gwastraff:

en-gb	• Life Cycle Thinking - considering the full life cycle impacts of a product, packaging or service. 
cy-gb	x Meddwl Cylch bywyd - ystyried effeithiau llawn cylch bywyd cynnyrch, deunydd pacio neu wasanaeth. 

en-gb	This includes material extraction, manufacture, distribution, retail, use and end-of-life. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys echdynnu deunydd, gweithgynhyrchu, dosbarthu, manwerthu, defnyddio a diwedd bywyd. 

en-gb	Completing a Life Cycle Assessment (LCA) can make a comparison between different design options allowing the least damaging option to be selected.
cy-gb	Gall Cwblhau Asesiad Cylch Bywyd wneud cymhariaeth rhwng opsiynau dylunio gwahanol gan alluogi dewis yr opsiwn lleiaf niweidiol.

en-gb	• Design for Disassembly – considering the easy separation of different types of material from a product once its useful life has come to an end, to allow for effective recycling.
cy-gb	x Dylunio ar gyfer Datgymalu – ystyried ffordd hawdd o wahanu'r gwahanol fathau o ddeunydd oddi wrth gynnyrch pan fydd ei fywyd defnyddiol wedi dod i ben, i alluogi ailgylchu effeithiol.

en-gb	• Reduce the negative impact of a product on the environment, for example by removing hazardous chemicals or materials, without compromising the design.
cy-gb	x Lleihau effaith negyddol cynnyrch ar yr amgylchedd, er enghraifft drwy gael gwared ar gemegion neu ddeunyddiau peryglus, heb effeithio ar y dyluniad.

en-gb	• Re-Design the product or product system, for example by re-designing the product to take advantage of more sustainable materials and cleaner production methods.
cy-gb	x Ailddylunio y cynnyrch neu system y cynnyrch, er enghraifft drwy ail­ ddylunio’r cynnyrch i fanteisio ar ddeunyddiau mwy cynaliadwy a dulliau cynhyrchu glanach.

en-gb	Ideally ecodesign would become a thread that runs through the design, planning and development of all construction activities. 
cy-gb	Yn ddelfrydol byddai ecoddylunio'n dod yn llinyn sy'n rhedeg drwy waith dylunio, cynllunio a datblygu pob gweithgarwch adeiladu. 

en-gb	It can ensure construction is not undertaken in isolation, but that a holistic, life cycle perspective with superior resource management is applied. 
cy-gb	Gall sicrhau nad yw adeiladu yn digwydd ar ei ben ei hun, ond bod safbwynt cyfannol, cylch bywyd gyda phroses ragorol o reoli adnoddau yn cael ei defnyddio. 

en-gb	The Welsh Government will support the use of ecodesign approaches within the sector in Wales.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn cynorthwyo'r defnydd o ymagweddau ecoddylunio yn y sector yng Nghymru.

en-gb	Design solutions for construction products
cy-gb	Atebion dylunio ar gyfer cynnyrch adeiladu

en-gb	The Welsh Government will seek to work with construction product manufacturers to identify ecodesign solutions for issues of production inefficiencies, generation of legacy waste and recyclability. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn ceisio gweithio gyda gweithgynhyrchwyr cynnyrch adeiladu i nodi atebion ecoddylunio i broblemau aneffeithlonrwydd cynhyrchu, cynhyrchu gwastraff etifeddol ac ailgylchadwyedd. 

en-gb	This could include (amongst other things) focusing on the promotion and development of Modern Methods of Construction (MMC) as well as simpler solutions such as the use of standardised sizes for materials to help reduce the amount of off-cuts produced on site.
cy-gb	Gallai hyn gynnwys (ymhlith pethau eraill) canolbwyntio ar hyrwyddo a datblygu Dulliau Modern o Adeiladu yn ogystal ag atebion symlach megis defnyddio meintiau safonol ar gyfer deunyddiau i helpu i leihau swm yr alldoriadau a gynhyrchir ar y safle.

en-gb	Encouraging use of value engineering for large construction projects The Welsh Government will encourage the transfer of learning and best practice from the civil engineer sector to the construction sector by raising awareness, and promoting the use, of the value engineering methodology and associated tools.
cy-gb	Annog y defnydd o beirianneg gwerth ar gyfer prosiectau adeiladu mawr Bydd Llywodraeth Cymru yn annog trosglwyddo dysgu ac arfer gorau o sector y peirianwyr sifil i'r sector adeiladu drwy godi ymwybyddiaeth o ddull peirianneg gwerth a dulliau cysylltiedig a hyrwyddo'r defnydd o hyn.

en-gb	Designing out waste
cy-gb	Dylunio sy'n atal gwastraff

en-gb	The Welsh Government will seek to increase awareness about ‘designing outwaste’ among clients, designers and architects and encourage them to utilise these principles at the commencement of a construction project.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn ceisio codi ymwybyddiaeth o ‘ddylunio sy'n atalgwastraff’ ymhlith cleientiaid, dylunwyr a phenseiri a'u hannog i ddefnyddio'r egwyddorion hyn ar ddechrau prosiect adeiladu.

en-gb	Greening construction related procurement
cy-gb	Gwneud caffael sy'n ymwneud ag adeiladu yn fwy gwyrdd

en-gb	The Welsh Government Construction Procurement Strategy was instigated by Minister for Finance, Jane Hutt, in response to the 2010 CEW report “No Turning Back” 30 . 
cy-gb	Sefydlwyd Strategaeth Gaffael Gwaith Adeiladu Llywodraeth Cymru gan y Gweinidog Cyllid, Jane Hutt, mewn ymateb i adroddiad 2010 Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru “No Turning Back” 30 . 

en-gb	The strategy was launched formally by the Minister on 15 th July 2013. 
cy-gb	Lansiwyd y strategaeth yn ffurfiol gan y Gweinidog ar 15 Gorffennaf 2013. 

en-gb	While primarily aimed at the public sector as the largest construction client in Wales, the strategy will highlight best practice examples which will be relevant to private sector clients as well. 
cy-gb	Er ei bod wedi'i hanelu'n bennaf at y sector cyhoeddus fel y cleient adeiladu mwyaf yng Nghymru, bydd y strategaeth yn amlygu enghreifftiau o arfer gorau a fydd yn berthnasol i gleientiaid y sector preifat hefyd. 

en-gb	There are clear links between the strategy and waste prevention opportunities, and these will be communicated to the industry.
cy-gb	Ceir cysylltiadau clir rhwng y strategaeth a chyfleoedd i atal gwastraff, a bydd y rhain yn cael eu cyfathrebu i'r diwydiant.

en-gb	In addition, there will be a review of the range of guidance and tools available to assist businesses in procurement.
cy-gb	Yn ogystal, bydd adolygiad o'r amrywiaeth o ganllawiau a dulliau sydd ar gael i gynorthwyo busnesau ym maes caffael.

en-gb	Site Waste Management Plans
cy-gb	Cynlluniau Rheoli Gwastraff ar Safleoedd

en-gb	The purpose of site waste management plans (SWMPs) is to help companies in the C&D sector to think and plan to prevent, minimise and recycle the waste being produced and divert waste away from landfill. 
cy-gb	Diben cynlluniau rheoli gwastraff ar safleoedd yw helpu cwmnïau yn y sector adeiladu a dymchwel i feddwl am wastraff a chynllunio i'w atal, lleihau ac ailgylchu'r gwastraff sy'n cael ei gynhyrchu a dargyfeirio gwastraff i ffwrdd o safleoedd tirlenwi. 

en-gb	They are an important tool, which provides a framework that encourages resource efficiency and waste reduction, recycling and reuse both on-site and off-site. 
cy-gb	Maent yn ddull pwysig, sy'n darparu fframwaith sy'n annog effeithlonrwydd adnoddau a lleihau gwastraff, ailgylchu ac ailddefnyddio ar y safle ac oddi ar y safle. 

en-gb	The Welsh Government has consulted on the introduction of Site Waste Management Plan Regulations and is currently considering options for how best to increase their usage in Wales.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori ar gyflwyno Rheoliadau Cynllun Rheoli Gwastraff Safle ac ar hyn o bryd mae'n ystyried opsiynau o ran y ffordd orau o gynyddu eu defnydd yng Nghymru.

en-gb	30 No Turning Back: 
cy-gb	30 Nac oedd Troi Nôl: 

en-gb	The Case for a Renewed Emphasis on Best Value and Collaborative Working in Public Sector Construction Procurement – Constructing Excellence in Wales, 2010 
cy-gb	The Case for a Renewed Emphasis on Best Value and Collaborative Working in Public Sector Construction Procurement – Adeiladu Arbenigrwydd yng Nghymru, 2010 

en-gb	49
cy-gb	49

en-gb	 Design of construction products
cy-gb	 Dylunio cynnyrch adeiladu

en-gb	As with the design of buildings and projects, the design of construction products impacts heavily on the environmental sustainability of a construction project.
cy-gb	Yn yr un modd â dylunio adeiladau a phrosiectau, mae dylunio cynnyrch adeiladu'n effeithio'n drwm ar gynaliadwyedd amgylcheddol prosiect adeiladu.

en-gb	Sustainable construction products
cy-gb	Cynnyrch adeiladu cynaliadwy

en-gb	Two lists of construction materials, characterised in relation to their environmental impact, have been produced by Ecodesign Centre Wales on behalf of the Welsh Government. 
cy-gb	Mae dwy restr o ddeunyddiau adeiladu, wedi’u nodweddu mewn perthynasâ'u heffaith amgylcheddol, wedi'u llunio gan Ganolfan Ecoddylunio Cymru ar ran Llywodraeth Cymru. 