en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	Towards Zero Waste
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff

en-gb	One Wales: 
cy-gb	Cymru’n Un: 

en-gb	One Planet
cy-gb	Cenedl Un Blaned

en-gb	Textiles Paper Plastics Metals Electrical
cy-gb	Tecstiliau Papur Plastigau Metelau Trydanol

en-gb	Paint Household Organics
cy-gb	Paent Organig o’r tyˆ

en-gb	Brown Glass
cy-gb	Gwydr Brown

en-gb	Blue Glass Wood
cy-gb	Gwydr Glas Pren

en-gb	The Overarching Waste Strategy  Document for Wales June 2010
cy-gb	Dogfen y Strategaeth Wastraff  Drosfwaol ar gyfer Cymru Meheﬁn 2010

en-gb	ISBN 978 0 7504 5580 0© Crown Copyright June 2010 CMK-22-01-203
cy-gb	ISBN 978 0 7504 5580 0© Hawlfraint y Goron Meheﬁn 2010 CMK-22-01-203

en-gb	E5730910
cy-gb	E5730910

en-gb	i
cy-gb	i

en-gb	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-gb	Ministerial Foreword  1 Part 1 - Setting the scene  5
cy-gb	Rhagair y Gweinidog  1 Rhan 1 - Cyﬂwyno’r cefndir   5

en-gb	The purpose   5 What has already been achieved?  
cy-gb	Y diben   5 Beth a gyﬂawnwyd eisoes?  

en-gb	6 The challenges we are facing and links to other Assembly Government strategies  8 Legislation  14 Key Principles  18
cy-gb	6 Yr heriau sy’n ein hwynebu a chysylltiadau â strategaethau eraill Llywodraeth y Cynulliad  8 Deddfwriaeth   14 Egwyddorion Allweddol   18

en-gb	Part 2 - Overview and implementation   23
cy-gb	Rhan 2 - Trosolwg a gweithredu   23

en-gb	Towards Zero Waste  23 Sector plans  23 Progress Report  25 Communications plan  25 Evidence base  26 What it means for you  27
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff  23 Cynlluniau sector  23 Adroddiad Cynnydd  25 Cynllun cyfathrebu  25 Sail y dystiolaeth   26 Yr hyn mae’n ei olygu i chi   27

en-gb	Part 3 - Towards Zero Waste outcomes:   
cy-gb	Rhan 3 - Canlyniadau Tuag at Ddyfodol Diwastraff:   

en-gb	31               building a sustainable future
cy-gb	31                 creu dyfodol cynaliadwy

en-gb	A Sustainable Environment  33 A Prosperous Society  39 A Fair and Just Society  42
cy-gb	Amgylchedd Cynaliadwy  33 Cymdeithas Ffyniannus   39 Cymdeithas Deg a Chyﬁawn  42

en-gb	Part 4 - Implementing the outcomes:   
cy-gb	Rhan 4 - Gweithredu’r canlyniadau: 

en-gb	45               our milestones, targets and priorities
cy-gb	ein cerrig milltir,   45                 ein targedau a’n blaenoriaethau

en-gb	2025:   
cy-gb	2025:   

en-gb	Towards Zero Waste  47 2050:   
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff   47 2050:   

en-gb	Achieving Zero Waste   63
cy-gb	Cyﬂawni Dyfodol Diwastraff   63

en-gb	Part 5: 
cy-gb	Rhan 5: 

en-gb	Delivery  65
cy-gb	Cyﬂawni   65  

en-gb	Waste prevention targets  65 Reuse, recycling and landﬁll reduction targets  68 Other commitments  71 Activity already being undertaken  71
cy-gb	Targedau atal gwastraff   65 Targedau ailddefnyddio, ailgylchu a thirlenwi llai  68 Ymrwymiadau eraill  71 Camau sydd eisoes ar y gweill   71

en-gb	Appendices
cy-gb	Atodiadau

en-gb	Appendix 1 - Compliance with EU Directives requiring waste plans  73 Appendix 2 - The impact of the proposed waste prevention targets                          for speciﬁc waste streams  75 Appendix 3 - One Wales policy gateway tool - summary sheet  81
cy-gb	Atodiad 1 - Cydymffurﬁo â Chyfarwyddebau’r UE sy’n gwneud cynlluniau                       gwastraff yn ofynnol  73 Atodiad 2 - Effaith y targedau atal gwastraff  arfaethedig ar ffrydiau gwastraff penodol   75 Atodiad 3 - Offeryn porth i bolisïau Cymru’n Un - taﬂen grynhoi  81

en-gb	ii
cy-gb	ii

en-gb	Glossary  85 List of ﬁgures
cy-gb	Geirfa    85 Rhestr o fﬁgurau

en-gb	Figure 1   -  Municipal waste management in Wales  6 Figure 2   -  Waste management of construction and demolition waste  7 Figure 3   -  The waste hierarchy  16 Figure 4   -  Strategy framework structure  26 Figure 5   -  Towards zero waste outcomes - building a sustainable future  32 Figure 6   -  The ecological footprint of paper waste  34 Figure 7   -  Ecological footprint of waste across all sectors  36 Figure 8   -  Waste prevention trends needed to meet ‘one Wales: 
cy-gb	Fﬁgur 1   -   Rheoli gwastraff trefol yng Nghymru  6 Fﬁgur 2   -   Rheoli gwastraff adeiladu a dymchwel   7 Fﬁgur 3   -   Yr hierarchiaeth wastraff  16 Fﬁgur 4   -   Strwythur fframwaith y strategaeth  26 Fﬁgur 5   -   Tuag at ganlyniadau diwastraff - creu dyfodol cynaliadwy  32 Fﬁgur 6   -   Ôl troed ecolegol gwastraff papur  34 Fﬁgur 7   -   Ôl troed ecolegol gwastraff ar draws pob sector  36 Fﬁgur 8   -   Tueddiadau atal gwastraff sydd eu hangen i gyrraedd lefelau   37   gwastraff ‘Cymru’n Un: 

en-gb	one planet’   37    levels of waste
cy-gb	Cenedl Un Blaned’

en-gb	Figure 9   -  Towards zero waste - milestones  46 Figure 10  -  Delivery of waste prevention targets  65 Figure 11  -  Delivery of reuse, recycling and landﬁll reduction targets  69
cy-gb	Fﬁgur 9   -   Tuag at ddyfodol diwastraff - cerrig milltir  46 Fﬁgur 10  -   Cyﬂawni’r targedau atal gwastraff   65 Fﬁgur 11 -   Cyﬂawni targedau ailddefnyddio, ailgylchu a thirlenwi llai  69

en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	Ministerial Foreword
cy-gb	Rhagair y Gweinidog

en-gb	I am delighted to present the Welsh Assembly Government’s revised overarching waste strategy document  for Wales - ‘Towards Zero Waste’. 
cy-gb	Mae’n bleser arbennig gennyf gyﬂwyno strategaeth wastraff drosfwaol ddiwygiedig  Llywodraeth Cynulliad Cymru ar gyfer Cymru - ‘Tuag at Ddyfodol Diwastraff’. 

en-gb	It describes at a high level how we will deal with waste in Wales to produce beneﬁts for not only the environment, but also for our economy and social wellbeing. 
cy-gb	Mae’n disgriﬁo  ar lefel uchel sut y byddwn yn delio â gwastraff yng Nghymru er mwyn bod o fudd nid yn unigi’r amgylchedd, ond i’n heconomi a’n lles cymdeithasol hefyd. 

en-gb	The strategy document details high level outcomes, policies and targets, and forms part of a suite of documents that together comprise the national waste management plan for Wales. 
cy-gb	Mae’r ddogfen strategaeth yn rhoi manylion canlyniadau, polisïau a thargedau lefel uchel, ac yn ffurﬁo rhan o gyfres o  ddogfennau sydd, gyda’i gilydd, yn ffurﬁo’r cynllun rheoli gwastraff cenedlaethol ar gyfer Cymru. 

en-gb	Detailed delivery actions will be provided in ‘sector plans’ and other papers as necessary. 
cy-gb	Darperir camau gweithredu manwl yn y ‘cynlluniau sector’ ac mewn papurau eraill yn ôl y galw. 

en-gb	Collectively this approach will make a signiﬁcant contribution to achieving our vision of a sustainable Wales that we have set out in our Sustainable Development Scheme One Wales: One Planet.
cy-gb	Gyda’i gilydd bydd y dull hwn o weithredu’n gwneud cyfraniad sylweddol at gyﬂawni ein gweledigaeth o Gymru gynaliadwy a ddisgriﬁwyd gennym yn ein Cynllun Datblygu Cynaliadwy, Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned.

en-gb	The overall approach laid out in this strategy document has been integrated and tested under the Welsh Assembly Government’s ‘policy gateway’ process.  
cy-gb	Mae’r dull cyffredinol a ddisgriﬁr yn y ddogfen strategaeth hon wedi’i integreiddio a’i broﬁ fel  rhan o broses ‘porth i bolisïau’ Llywodraeth Cynulliad Cymru.  

en-gb	At its time of production Wise About Waste, the ﬁrst national waste strategy for Wales, published in 2002, was bold and ambitious in comparison to where we started from. 
cy-gb	Pan gynhyrchwyd Yn Gall gyda Gwastraff, strategaeth wastraff genedlaethol gyntaf Cymru,  a gyhoeddwyd yn 2002, roedd yn ddewr ac yn uchelgeisiol o’i gymharu â’n man cychwyn. 

en-gb	Environmental, economic and social imperatives now require us to go further and to be even more challenging and ambitious. 
cy-gb	Bellach mae gorchmynion amgylcheddol, economaidd a chymdeithasol gorfodol yn golygu bod  angen i ni fynd ymhellach a bod yn fwy heriol ac uchelgeisiol fyth. 

en-gb	The environmental consequences of our unsustainable use of resources have been brought sharply to our attention, our economy depends upon a secure supply of affordable resources which is under threat, and social justice is threatened when the environment deteriorates and resources become limited. 
cy-gb	Tynnwyd ein sylw’n bendant at ganlyniadau amgylcheddol ein defnydd anghynaliadwy o adnoddau, mae ein heconomi yn dibynnu ar gyﬂenwad dibynadwy o adnoddau fforddiadwy sydd o dan fygythiad, a chaiff  cyﬁawnder cymdeithasol ei fygwth pan fydd yr amgylchedd yn dirywio ac adnoddau’n mynd yn brin. 

en-gb	The need to do more to tackle waste has never been so important.
cy-gb	Ni fu’r angen erioed mor daer i wneud mwy i fynd i’r afael â gwastraff.

en-gb	We received over 94 responses to our consultation on the draft overarching waste strategy document. 
cy-gb	Derbyniwyd dros 94 ymateb i’n hymgynghoriad ar y strategaeth wastraff drosfwaol ddrafft.  

en-gb	In addition, 114 people  provided detailed comments at the consultation events we held, in Swansea, Llandudno and Aberystwyth and young people commented on our youngpeople’s version. 
cy-gb	Yn ogystal â hynny, rhoddodd 114 o bobl sylwadau manwl yn y digwyddiadau ymgynghori a gynhaliwyd yn Abertawe, Llandudno ac Aberystwyth a rhoddodd pobl ifanc sylwadau ar ein fersiwn i bobl ifanc.

en-gb	I would like to thank everyone who responded. 
cy-gb	 Hoffwn ddiolch i bawb a ymatebodd. 

en-gb	Your comments have strongly  inﬂuenced the ﬁnal document. 
cy-gb	Mae eich sylwadau wedi dylanwadu’n  gryf ar y ddogfen derfynol. 

en-gb	In particular, there was strong support for:
cy-gb	Yn benodol, roedd cefnogaeth gref i’r canlynol:

en-gb	•  The overall goals, 
cy-gb	•  Y nodau cyffredinol, 

en-gb	•  The need for waste reduction as a priority action, and
cy-gb	•  Yr angen i leihau gwastraff fel mater o ﬂaenoriaeth, a’r 

en-gb	•  The recognition of the importance of behaviour change.
cy-gb	•  Sylweddoliad o bwysigrwydd newid ymddygiad.

en-gb	Towards Zero Waste provides us with the opportunity to conﬁrm that the outcomes that we are aiming to achieve are: 
cy-gb	Mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn rhoi cyﬂe i ni gadarnhau mai’r canlyniadau rydym yn ceisio eu cyﬂawni yw:

en-gb	•  A sustainable environment, where the impact of waste in Wales is reduced to within our environmental limits by 2050. 
cy-gb	•  Amgylchedd cynaliadwy, ble mae effaith gwastraff yng Nghymru’n cael ei leihau nes ei bod o fewn ein terfynau amgylcheddol erbyn 2050. 

en-gb	This means that waste production and management will only be at ‘One Planet’ levels.
cy-gb	Mae hyn yn golygu mai dim ond ar lefelau ‘Un Blaned’ y bydd cynhyrchu a rheoli gwastraff.

en-gb	•  A prosperous society, with a sustainable, resource efﬁcient economy.  
cy-gb	•  Cymdeithas ffyniannus, gydag economi gynaliadwy, sy’n gwneud defnydd effeithlon   o adnoddau.  

en-gb	•  A fair and just society, in which all citizens can achieve their full human potential and contribute to the wellbeing of Wales through actions on waste prevention, reuse and recycling.
cy-gb	•  Cymdeithas deg a chyﬁawn, lle gall pob dinesydd gyﬂawni ei botensial llawn fel unigolyn a chyfrannu at les Cymru drwy weithredu i atal, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff.

en-gb	2
cy-gb	2

en-gb	In order to achieve these outcomes we have set two challenging milestones:
cy-gb	Er mwyn cyﬂawni’r canlyniadau hyn rydym wedi gosod dwy garreg ﬁlltir heriol:

en-gb	2025: 
cy-gb	2025: 

en-gb	Towards zero waste
cy-gb	Tuag at ddyfodol diwastraff

en-gb	2025 is an intermediate step on the way towards ‘zero waste’, which we deﬁne as an aspirational end point where all waste that is produced is reused or recycled as a resource, without the need for any landﬁll or energy recovery. 
cy-gb	Cam canolraddol ar y ffordd tuag at ‘ddyfodol diwastraff’ yw 2025, a ddifﬁniwn fel pwynt  terfyn dyheadol lle mae pob gwastraff a gynhyrchir yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu fel adnodd, heb fod angen unrhyw dirlenwi nac adfer ynni. 

en-gb	By 2025, we will have signiﬁcantly reduced waste and will manage any waste that is produced in a way that makes the most of our valuable resources. 
cy-gb	Erbyn 2025, byddwn wedi lleihau gwastraff yn sylweddol a byddwn yn rheoli unrhyw wastraff a gynhyrchir mewn ffordd sy’n  gwneud y mwyaf o’n hadnoddau gwerthfawr. 

en-gb	This will mean that we will maximise recycling, minimise the amount of residual waste produced and landﬁll as close to zero waste as possible.
cy-gb	Golyga hyn y byddwn yn ailgylchu cymaint ag y gallwn ac yn lleihau’r swm o wastraff gweddilliol a gynhyrchir, ac yn dileu tirlenwi hyd y gallwn.

en-gb	2050: 
cy-gb	2050: 

en-gb	Achieving zero waste 
cy-gb	Cyﬂawni dyfodol diwastraff 

en-gb	By 2050 we will as a minimum reduce the impact of waste in Wales to within our environmental limits (which we deﬁne as one Wales: one planet levels of waste, roughly 65% less waste than we produce now), aiming to phase out residual waste through enhanced actions on waste prevention and sustainable consumption and production and ensuring that all waste that is produced is reused or recycled.
cy-gb	Erbyn 2050 byddwn yn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru nes ei bod o fewn ein terfynau  amgylcheddol (a ddifﬁniwn fel lefelau gwastraff Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned, sef 65% yn llai  o wastraff nag a gynhyrchwn yn awr, yn fras), gan anelu at gael gwared â gwastraff gweddilliol yn raddol trwy gamau cryfach i atal gwastraff a defnyddio a chynhyrchu’n gynaliadwy fel bod yr unig wastraff a gynhyrchir yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu.

en-gb	Behaviour change is the key. 
cy-gb	Newid ymddygiad yw’r allwedd. 

en-gb	We now need people to rethink why they are producing so much waste in the ﬁrst place. 
cy-gb	Mae arnom angen i bobl ailfeddwl yn awr pam eu bod yn cynhyrchu cymaint o wastraff yn y lle cyntaf. 

en-gb	We need to consider what we buy, use and throwaway. 
cy-gb	Mae angen i ni ystyried beth rydym yn ei brynu, ei ddefnyddio a’i daﬂu. 

en-gb	We need to think about whether we really need some things in the ﬁrst place and be more selective about what and how much we consume. 
cy-gb	Mae angen i ni feddwl a oes wir angen rhai pethau arnom yn y lle cyntaf  a bod yn fwy dethol ynglŷn â’r hyn rydym yn ei ddefnyddio a faint a ddefnyddiwn. 

en-gb	We need to think about keeping the products we buy for longer and reusing them or passing them on when we no longer want or need them. 
cy-gb	Mae angen i ni feddwl am gadw’r cynhyrchion a brynwn am fwy o amser a’u hailddefnyddio neu eu pasio  ymlaen pan na fyddwn eu heisiau neu eu hangen mwyach. 

en-gb	We also need a truly comprehensive recycling society, where everyone can recycle where ever they are - at home, at leisure or at work. 
cy-gb	Mae arnom angen cymdeithas ailgylchu wirioneddol gynhwysfawr hefyd, lle gall pawb ailgylchu lle bynnag y bônt - yn eu  cartreﬁ, wrth hamddena neu yn y gwaith. 

en-gb	We will need the co-operation of companies who provide goods and the packaging that protects them. 
cy-gb	Bydd arnom angen cydweithrediad cwmnïau sy’n darparu nwyddau a’r deunydd pacio sy’n eu diogelu. 

en-gb	A good example of this is the excellent progress that has been made in cutting the use of single trip carrier bags. 
cy-gb	Enghraifft dda o hyn yw’r cynnydd ardderchog a wnaed wrth leihau’r defnydd o fagiau  siopa untro. 

en-gb	It is heart-warming to see how many people have taken this on board voluntarily. 
cy-gb	Mae’n galonogol gweld cymaint o bobl sydd wedi mabwysiadu hyn o’u gwirfodd.  

en-gb	But more needs to be done.  
cy-gb	Ond mae angen gwneud mwy.  

en-gb	We will support Welsh businesses to take up the signiﬁcant opportunities to save money by reducing waste. 
cy-gb	Byddwn yn helpu busnesau Cymreig i fanteisio ar y cyﬂeoedd sylweddol i arbed arian drwy leihau  gwastraff. 

en-gb	We will encourage them to eco-design their products and packaging. 
cy-gb	Byddwn yn eu hannog i ecoddylunio eu cynhyrchion a’u deunydd pacio. 

en-gb	This should help to create the competitive edge in an ever demanding market place where green purchasing and supply chain improvements are now an important business imperative. 
cy-gb	Dylai hyn helpu i greu awch cystadleuol mewn marchnad lle mae’r galwadau’n cynyddu o hyd, a lle mae prynu gwyrdd a gwelliannau i’r gadwyn gyﬂenwi bellach yn un o hanfodion pwysig busnes. 

en-gb	Towards Zero Waste is of course about managing waste better and reducing waste but it is also about putting sustainable development at the heart of government. 
cy-gb	Wrth gwrs mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn ymwneud â rheoli gwastraff yn well a lleihau gwastraff ond mae hefyd yn ymwneud â rhoi datblygu cynaliadwy wrth wraidd y llywodraeth. 

en-gb	And for me, having sustainable development as a central organising principle is not just about reducing our carbon footprint - important as that is. 
cy-gb	Ac i mi, nid mater o leihau ein hôl troed carbon yn unig yw bod datblygu cynaliadwy yn  brif egwyddor drefniadol - er mor bwysig yw hynny. 

en-gb	It is about the long-term well-being of the people in Wales and being a government and country which values things like fairness and social justice and where we can look future generations in the eye about the decisions we make today which affect the communities they live in, the jobs they will have and the sort of society they will grow up in. 
cy-gb	Mae’n ymwneud â lles hirdymor pobl Cymru a bod yn llywodraeth ac yn wlad sy’n gwerthfawrogi pethau fel tegwch a chyﬁawnder  cymdeithasol a lle gallwn edrych i fyw llygaid cenedlaethau’r dyfodol ynglŷn â’r penderfyniadau  a wnawn heddiw sy’n effeithio ar y cymunedau maent yn byw ynddynt, y swyddi fydd ganddynta’r math o gymdeithas y byddant yn tyfu ynddi.  

en-gb	3
cy-gb	3

en-gb	This new overarching waste strategy document is bold and ambitious. 
cy-gb	Mae’r strategaeth wastraff drosfwaol newydd hon yn ddogfen ddewr ac uchelgeisiol.

en-gb	It sets out our goals for 2050, and outlines how we propose to achieve them. 
cy-gb	Mae’n gosod ein nodau ar gyfer 2050, ac yn amlinellu sut y bwriadwn eu cyﬂawni. 

en-gb	We want Wales to lead by example. 
cy-gb	Rydym am i Gymru arwain trwy esiampl. 

en-gb	Together with the detailed actions of the new sector plans, the new strategy document will build on the foundations set by Wise About Waste, and will take us towards a truly sustainable approach to managing our waste. 
cy-gb	Ochr yn ochr â chamau gweithredu manwl y cynlluniau sector newydd, bydd y strategaeth newydd yn adeiladu ar y sylfeini a bennwyd gan Yn Gall gyda Gwastraff, ac yn mynd â ni tuag at ddull gwirioneddol gynaliadwy o reoli ein gwastraff.

en-gb	Jane Davidson AM
cy-gb	Jane Davidson AC

en-gb	Minister for Environment, Sustainability and Housing 
cy-gb	Y Gweinidog dros yr Amgylchedd, Cynaliadwyedd a Thai

en-gb	5
cy-gb	5

en-gb	Part 1: 
cy-gb	Rhan 1: 

en-gb	Setting the scene
cy-gb	Cyﬂwyno’r cefndir

en-gb	The purpose 
cy-gb	Y diben 

en-gb	Towards Zero Waste is the new overarching waste strategy document for Wales. 
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff yw’r strategaeth wastraff drosfwaol ar gyfer Cymru. 

en-gb	It sets out how the Welsh Assembly Government will build on the successes achieved through Wise About Waste - The National Waste Strategy for Wales (2002). 
cy-gb	Mae’n nodi sut y bydd Llywodraeth Cynulliad Cymru’n adeiladu ar y llwyddiannau a gafwyd drwy Yn Gall gyda Gwastraff - Strategaeth Wastraff Genedlaethol Cymru (2002). 

en-gb	It sets out a long term framework for resource  efﬁciency and waste management between now and 2050. 
cy-gb	Mae’n amlinellu fframwaith  tymor hir ar gyfer defnyddio adnoddau a rheoli gwastraff yn effeithlon rhwng nawr a 2050.

en-gb	It identiﬁes the outcomes we wish to achieve, sets high level targets and lays out our general approach to delivering these targets and other key actions. 
cy-gb	Mae’n nodi’r canlyniadau y dymunwn eu cyﬂawni, yn gosod targedau lefel uchel ac yn egluro ein dull cyffredinol o gyﬂwyno’r targedau hyn a chamau allweddol eraill.

en-gb	The strategy document explains our role in the Assembly Government’s commitment to see Wales using only its fair share of the earth’s resources within the lifetime of a generation 1  and how we will reduce our impact on climate change. 
cy-gb	Eglura’r ddogfen strategaeth ein rôl yn ymrwymiad Llywodraeth y Cynulliad i weld Cymru’n defnyddio dim mwy na’i chyfran deg o adnoddau’r ddaear o fewn oes cenhedlaeth 1  a sut y byddwn yn lleihau ein heffaith ar y newid yn yr hinsawdd. 

en-gb	It also shows how we will make the most of the opportunities there are in resource efﬁciency and waste management to contribute towards a sustainable future for Wales.  
cy-gb	Mae hefyd yn dangos sut y byddwn yn gwneud yn fawr o’r cyﬂeoedd sydd ar gael i ddefnyddio adnoddau’n effeithlon a rheoli gwastraff  er mwyn cyfrannu at ddyfodol cynaliadwy i Gymru.  

en-gb	We are mindful of our obligations under EU and UK law, especially in relation to the statutory duty to produce a waste management plan for Wales that includes coverage of hazardous, packaging and biodegradable waste. 
cy-gb	Rydym yn ystyriol o’n hymrwymiadau o dan gyfraith yr UE a’r DU, yn enwedig mewn perthynasâ’r ddyletswydd statudol i gynhyrchu cynllun rheoli gwastraff i Gymru sy’n cynnwys ymdrin â gwastraff peryglus, deunydd pacio a gwastraff bioddiraddiadwy. 

en-gb	This strategy document identiﬁes high level outcomes, policies and targets, and forms part of a suite of documents that comprise the national waste management plan for Wales. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn nodi canlyniadau, polisïau a thargedau lefel uchel, ac mae’n  rhan o gyfres o ddogfennau sy’n  ffurﬁo cynllun rheoli gwastraff cenedlaethol i Gymru. 

en-gb	Detailed delivery actions will be provided in ’sector plans’ and other papers as necessary. 
cy-gb	Darperir camau cyﬂwyno manwl mewn‘cynlluniau sector’ a phapurau eraill fel bo’r angen. 

en-gb	The approach to the development of the sector plans is explained later in this document. 
cy-gb	Eglurir y dull o ddatblygu’r cynlluniau sector yn nes ymlaen yn y ddogfen hon. 

en-gb	Where new policies and actions have yet to be developed, Wise About Waste is still relevant, except where policies, targets and actions have been speciﬁcally updated. 
cy-gb	Pan fo polisïau a chamau newydd heb eu datblygu hyd yma, mae Yn Gall gyda Gwastraff yn dal i fod yn berthnasol, ac eithrio pan fo polisïau, targedau a chamau wedi eu diweddaru’n benodol. 

en-gb	The revised EU Waste Framework Directive requires that EU Members States must by 12 December 2010 bring into force the laws, regulations and administrative provisions necessary to comply with the Directive. 
cy-gb	Yn ôl Cyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff ddiwygiedig yr UE mae’n ofynnol i Aelod-  Wladwriaethau’r UE ddod â’r cyfreithiau, y rheoliadau a’r darpariaethau gweinyddol sydd eu hangen er mwyn cydymffurﬁo â’r Gyfarwyddeb i rym erbyn 12 Rhagfyr 2010. 

en-gb	This strategy document looks forward and has been developed with the requirements of the new Directive in mind, but it is possible that speciﬁc parts of it and associated supporting documents will need to be revisited to see if any revisions to particular policies are needed as a result of the transposition of the Directive into UK law.
cy-gb	Mae’r strategaeth hon yn edrych ymlaen ac wedi’i datblygu gyda golwg ar ofynion y Gyfarwyddeb newydd, ond mae’n bosibl y bydd angen ailedrych ar rannau penodol ohoni a dogfennau ategol cysylltiedig, er mwyn gweld a oes angen unrhyw ddiwygio ar bolisïau penodol yn sgil trosi’r  Gyfarwyddeb yn gyfraith DU.

en-gb	Furthermore, the Assembly Government’s Sustainable Development Scheme conﬁrms that sustainable development is our central organising principle, so that all our policies and programmes help us achieve the vision of a sustainable Wales that we have set out in the Scheme. 
cy-gb	Yn ychwanegol at hyn, mae Cynllun Datblygu Cynaliadwy Llywodraeth y Cynulliad yn cadarnhau mai datblygu cynaliadwy yw ein hegwyddor drefnu ganolog, fel bod ein holl bolisïau a’n  rhaglenni yn gefn i ni wireddu’r weledigaeth o Gymru gynaliadwy a amlinellwyd gennym yn y Cynllun. 

en-gb	In particular, the key principles that underpin this approach, and which underpin this strategy, are: 
cy-gb	Yn benodol, yr egwyddorion allweddol sy’n sail i’r agwedd hon, ac sy’n tanategu’r strategaeth hon, yw:

en-gb	•  Long-term:  
cy-gb	•  Tymor hir:  

en-gb	ensuring that all decisions promote the long term, sustainable wellbeing of people and communities, and do not promote short term ﬁxes that will continue to lock us into unsustainable patterns and lifestyles; 
cy-gb	sicrhau bod pob penderfyniad yn hyrwyddo lles tymor hir, cynaliadwy pobl a chymunedau, ac nad ydynt yn hyrwyddo atebion tymor byr fydd yn parhau i’n cadw’n gaeth i batrymau a ffyrdd o fyw anghynaliadwy; 

en-gb	•  Integration:  
cy-gb	•  Integreiddio:  

en-gb	ensuring that all decisions take full account of, and where possible fully integrate, the various social, economic and environmental outcomes that are being sought;
cy-gb	sicrhau bod pob penderfyniad yn ystyried yn llawn, a lle bo modd yn   integreiddio’n llawn, yr amrywiol ganlyniadau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol a geisir;

en-gb	1   One Wales: One Planet: 
cy-gb	1   Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned: 

en-gb	A new sustainable development scheme for Wales.
cy-gb	Cynllun datblygu cynaliadwy newydd i Gymru.

en-gb	6
cy-gb	6

en-gb	•  Involvement:  
cy-gb	•  Cynnwys:  

en-gb	engaging with, and involving, the people and communities that will be affected by decisions, so that working in partnership for sustainable development becomes part and parcel of the way we work.   
cy-gb	ymgysylltu â’r bobl a’r cymunedau y bydd y penderfyniadau’n effeithio arnynt, a’u cynnwys, fel bod gweithio mewn partneriaeth dros ddatblygu cynaliadwy yn dod yn ail natur i ni.   

en-gb	The current suite of documents that overall comprise the formal waste management plan for Wales are detailed in Appendix 1. 
cy-gb	Ceir manylion y gyfres bresennol o ddogfennau sydd, gyda’i gilydd, yn ffurﬁo cynllun rheoli  gwastraff ffurﬁol Cymru yn Atodiad 1. 

en-gb	What has already been achieved?
cy-gb	Beth a gyﬂawnwyd eisoes?

en-gb	We have come a long way since Wise About Waste - The National Waste Strategy for Wales, was published in 2002. 
cy-gb	Rydym wedi dod yn bell er cyhoeddi Yn Gall gyda Gwastraff - Strategaeth Wastraff Genedlaethol Cymru yn 2002. 

en-gb	Wise About Waste set a progressive and challenging programme for managing our waste, and we have achieved a great deal.  
cy-gb	Gosododd Yn Gall gyda Gwastraff raglen heriol a chynyddol er mwyn rheoli ein  gwastraff, ac rydym wedi cyﬂawni llawer.  

en-gb	Figure 1 - Municipal waste management in Wales
cy-gb	Fﬁgur 1 - Rheoli gwastraff trefol yng Nghymru

en-gb	                  (Source WasteDataFlow)
cy-gb	                  (Ffynhonnell LlifDataGwastraff)

en-gb	2,500
cy-gb	2,500

en-gb	2,000
cy-gb	2,000

en-gb	Other
cy-gb	Arall

en-gb	Composted
cy-gb	 Compostio 

en-gb	1,500
cy-gb	1,500

en-gb	Recycled
cy-gb	Ailgylchu

en-gb	RDF - Reﬁned Derived Fuel
cy-gb	 RDF - Tanwydd yn Deillio o Sbwriel 

en-gb	1,000
cy-gb	1,000

en-gb	Incineration without energy
cy-gb	Hylosgi heb adfer ynni

en-gb	Incineration with energy
cy-gb	 Hylosgi gan adfer ynni 

en-gb	500
cy-gb	500

en-gb	Landﬁll
cy-gb	Tirlenwi

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	2002-03 2003-04 2004-05 2005-06 2006-07 2007-08 2008-09
cy-gb	2002-03 2003-04 2004-05 2005-06 2006-07 2007-08 2008-09

en-gb	For municipal waste 2  the achievements include:
cy-gb	O ran gwastraff trefol 2  mae’r hyn a gyﬂawnwyd yn cynnwys:

en-gb	•  A year on year decline in waste arisings since 2004/05 and a substantial increase in the amount of municipal waste being reused recycled and composted (Figure 1).  
cy-gb	•  Gostyngiad ﬂwyddyn ar ôl blwyddyn mewn sgil-gynhyrchion gwastraff er 2004/05 a chynnydd sylweddol ym maint y gwastraff trefol sy’n cael ei ailddefnyddio, ei ailgylchu a’i gompostio (Fﬁgur 1).  

en-gb	•  We have met the municipal waste recycling/composting targets for 2003/04 (15%) and 2006/07 (25%). 
cy-gb	•  Rydym wedi bodloni’r targedau ailgylchu/compostio gwastraff trefol ar gyfer 2003/4 (15%) a 2006/07 (25%). 

en-gb	•  Meeting two years early our target to landﬁll less than 0.710 million tonnes of biodegradable municipal waste by 2010. 
cy-gb	•  Cyrraedd ein targed i dirlenwi llai na 0.710 miliwn tunnell o wastraff trefol bioddiraddiadwy erbyn 2010 ddwy ﬂynedd yn gynnar. 

en-gb	2   Throughout this document ‘Municipal waste’ means municipal waste collected by local authorities.
cy-gb	2   Drwy gydol y ddogfen hon, mae ‘Gwastraff trefol’ yn golygu gwastraff trefol sy’n cael ei gasglu gan awdurdodau lleol.

en-gb	7
cy-gb	7

en-gb	For commercial and industrial (C&I) waste  the achievements include:
cy-gb	O ran gwastraff masnachol a diwydiannol  mae’r hyn a gyﬂawnwyd yn cynnwys:

en-gb	•  Being on course to meet the 2010 target to achieve a reduction in C&I  waste produced equivalent to at least 10% of the 1998 arisings ﬁgure (the 2007 ﬁgure is 13% less than the ﬁgure for 1998/99).
cy-gb	•  Bod ar y trywydd iawn i fodloni targed 2010 o sicrhau lleihad yn y gwastraff masnachol a diwydiannol a gynhyrchir sy’n cyfateb i 10% o leiaf o fﬁgur sgil-gynhyrchion 1998 (mae fﬁgur 2007 13% yn is na’r fﬁgur ar gyfer 1998/99).

en-gb	•  Being on course to meet and exceed the 2010 target to reduce the amount of C&I waste sent to landﬁll to less than 80% of that landﬁlled in 1998/9 (the 2007 ﬁgure for the amount of C&I waste landﬁlled is 57% of the 1998/99 landﬁll ﬁgure).
cy-gb	•  Bod ar y trywydd iawn i fodloni a rhagori ar darged 2010 i leihau swm y gwastraff masnachol a diwydiannol a anfonir i’w dirlenwi i lai nag 80% o’r hyn a dirlenwyd ym 1998/99 (mae fﬁgur 2007 ar gyfer cyfanswm y gwastraff masnachol a diwydiannol a dirlenwyd yn 57% o fﬁgur tirlenwi 1998/99).

en-gb	•  Being on course to meet and exceed the 2010 target to reduce the amount of biodegradable C&I waste going to landﬁll to 80% of that landﬁlled in 1998 (the 2007 ﬁgure for the amount of biodegradable C&I waste landﬁlled is 44% of the 1998/99 landﬁll ﬁgure).
cy-gb	•  Bod ar y trywydd iawn i fodloni a rhagori ar darged 2010 i leihau cyfanswm y gwastraff diwydiannol a masnachol bioddiraddiadwy a anfonir i saﬂeoedd tirlenwi i 80% o’r hyn a dirlenwyd ym 1998 (mae fﬁgur 2007 ar gyfer cyfanswm y gwastraff masnachol a diwydiannol a dirlenwyd yn 44% o fﬁgur tirlenwi 1998/99).

en-gb	For construction and demolition waste  the achievements include: 
cy-gb	O ran gwastraff adeiladu a dymchwel  mae’r hyn a gyﬂawnwyd yn cynnwys: 

en-gb	•  Meeting our reuse/recycling target for construction and demolition waste of at least 85% by 2010 (the reuse/recycling rate for 2005/06 was 85%).
cy-gb	•  Bodloni ein targed ailddefnyddio/ailgylchu ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel gan o 85% o leiaf erbyn 2010 (cyfradd ailddefnyddio/ailgylchu ar gyfer 2005/06 oedd 85%).

en-gb	Figure 2 - Waste management of construction and demolition waste                 
cy-gb	Fﬁgur 2 - Rheoli gwastraff adeiladu a dymchwel

en-gb	  (Source: Wales Construction and Demolition Waste Survey 2005-06)
cy-gb	                  (Ffynhonnell: Arolwg Gwastraff Adeiladu a Dymchwel Cymru 2005-06)

en-gb	Wales Construction & Demolition Waste Survey 2005-06
cy-gb	Arolwg Gwastraff Adeiladu a Dymchwel Cymru 2005-06

en-gb	8,000,000
cy-gb	8,000,000

en-gb	7,000,000
cy-gb	7,000,000

en-gb	6,000,000  5,000,000
cy-gb	6,000,000  5,000,000

en-gb	4,000,000  3,000,000
cy-gb	4,000,000  3,000,000

en-gb	2,000,000  1,000,000
cy-gb	2,000,000  1,000,000

en-gb	0
cy-gb	0

en-gb	Waste management
cy-gb	Rheoli gwastraff

en-gb	8
cy-gb	8

en-gb	For hazardous waste  the achievements include: 
cy-gb	O ran gwastraff peryglus  mae’r hyn a gyﬂawnwyd yn cynnwys: 

en-gb	•  Being on course to exceed the 2010 target to reduce the amount of hazardous waste generated by at least 20% compared with 2000 (for wastes classiﬁed as special in 2000). 
cy-gb	•  Bod ar y trywydd iawn i ragori ar darged 2010 o leihau cyfanswm y gwastraff peryglus a gynhyrchir o 20% o leiaf o’i gymharu â 2000 (ar gyfer gwastraff a ddynodwyd fel arbennig yn 2000). 

en-gb	The 242,000 tonnes 3  of hazardous waste produced in 2008 represents a 33% reduction in the amount produced in 2000 (365,000 tonnes) 4 .
cy-gb	Mae’r 242,000 tunnell 3  o wastraff peryglus a gynhyrchwyd yn 2008 yn cynrychioli lleihad o 33% yn y swm a gynhyrchwyd yn 2000 (365,000 tunnell) 4 .

en-gb	•  Achieving a substantial reduction in the landﬁlling of hazardous waste produced in Wales with 46% landﬁlled in 2000 and 10% landﬁlled in 2008. 
cy-gb	•  Llwyddo i sicrhau lleihad cynaliadwy mewn tirlenwi gwastraff peryglus a gynhyrchir yng Nghymru gyda 46% wedi ei dirlenwi yn 2000 a 10% wedi ei dirlenwi yn 2008. 

en-gb	For packaging waste  the achievements (at an overall UK level) include: 
cy-gb	O ran deunydd pacio gwastraff  mae’r hyn a gyﬂawnwyd yn cynnwys (ar lefel y DU gyfan): 

en-gb	•  Around 65% of packaging waste in the UK in 2008 was recovered 5  compared to around 27% of packaging waste that was recovered in 1998 6 .
cy-gb	•  Adferwyd 5  tua 65% o wastraff deunydd pacio yn y DU yn 2008 o’i gymharu â thua 27% o’r gwastraff deunydd pacio a adferwyd ym 1998 6 .

en-gb	Further details on the types and quantities of wastes currently produced in Wales, and how they are managed, (including progress against targets set in Wise About Waste) are provided in the Waste Strategy Progress Report (2002-2008) that is published at the same time as this strategy document, and will also be provided in the sector plans. 
cy-gb	Rhoddir mwy o fanylion am y mathau a’r symiau o wastraff a gynhyrchir yng Nghymru ar hyn o bryd, a sut y cânt eu rheoli, (gan gynnwys cynnydd yn erbyn targedau a osodwyd yn Yn Gall gyda  Gwastraff) yn Adroddiad Cynnydd y Strategaeth Wastraff (2002-2008) a gyhoeddir yr un pryd  â’r ddogfen strategaeth hon, ac a ddarperir yn y cynlluniau sector hefyd. 

en-gb	The challenges we are facing and links to other Assembly Government strategies
cy-gb	Yr heriau sy’n ein hwynebu a chysylltiadau â strategaethau eraill Llywodraeth y Cynulliad

en-gb	We are facing many new and enhanced challenges; 
cy-gb	Rydym yn wynebu sawl her newydd a helaethach; 

en-gb	this overarching strategy document explains our approach to addressing them. 
cy-gb	mae’r ddogfen strategaeth drosfwaol  yn egluro ein dull o fynd i’r afael â hwy. 

en-gb	The challenges we are facing are described below.   
cy-gb	Disgriﬁr yr heriau sydd o’n blaen isod.     

en-gb	Sustainability
cy-gb	Cynaliadwyedd

en-gb	The goal of sustainable development is to ‘enable all people throughout the world to satisfy their basic needs and enjoy a better quality of life without compromising the quality of life of future generations’. 7  In Wales, sustainable development means enhancing the economic, social and environmental wellbeing of people and communities, achieving a better quality of life for our own and future generations:
cy-gb	Nod datblygu cynaliadwy yw ‘galluogi pobl ledled y byd i ddiwallu eu hanghenion sylfaenol  a mwynhau ansawdd bywyd gwell heb beryglu ansawdd bywyd cenedlaethau’r dyfodol’. 7  Yng Nghymru, mae datblygu cynaliadwy’n golygu gwella lles economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol pobl a chymunedau, gan sicrhau gwell ansawdd bywyd ar gyfer ein cenhedlaeth ni a chenedlaethau’r dyfodol:

en-gb	•  In ways which promote social justice and equality of opportunity; 
cy-gb	•  Mewn ffyrdd sy’n hyrwyddo cyﬁawnder cymdeithasol a chyﬂe cyfartal; 

en-gb	and
cy-gb	ac

en-gb	•  In ways which enhance the natural and cultural environment and respect its limits - using only our fair share of the earth’s resources and sustaining our cultural legacy.
cy-gb	•  Mewn ffyrdd sy’n gwella’r amgylchedd naturiol a diwylliannol ac yn parchu ei gyfyngiadau -   gan ddefnyddio dim ond ein cyfran deg ni o adnoddau’r ddaear a chynnal ein hetifeddiaeth   ddiwylliannol.

en-gb	Sustainable development is the process by which we reach the goal of sustainability.
cy-gb	Datblygu cynaliadwy yw’r broses a ddefnyddiwn i gyrraedd nod cynaliadwyedd.

en-gb	We want to make sure that Wales leads the way in sustainable waste management and that our 
cy-gb	Rydym am sicrhau bod Cymru’n arwain y ffordd mewn rheoli gwastraff yn gynaliadwy a bod ein 

en-gb	plans are every bit as challenging and progressive as those in Wise About Waste .
cy-gb	cynlluniau’r un mor heriol a blaengar â’r rhai yn Yn Gall gyda Gwastraff .

en-gb	A detailed sustainability appraisal (SA) that incorporated a Strategic Environmental Assessment (SEA) was carried out alongside, and to inform, the development of this strategy document. 
cy-gb	Cynhaliwyd arfarniad o gynaliadwyedd manwl oedd yn cynnwys Asesiad Amgylcheddol Strategol ar yr un pryd ag y datblygwyd y ddogfen strategaeth hon, ac yn sail iddi. 

en-gb	3   Excluding bilge water.
cy-gb	Mae’r arfarniad 3   Ac eithrio dŵr gwaelodion.

en-gb	4   Changes in classiﬁcation from Special to Hazardous Waste in 2005 resulted in more waste being classiﬁed as hazardous  rather than special.
cy-gb	4   Arweiniodd newid yn y dosbarthiad o Wastraff Arbennig i Wastraff Peryglus yn 2005 at fwy o wastraff yn cael ei ddosbarthu fel    gwastraff peryglus yn hytrach nag arbennig.

en-gb	5   Environment Agency National Waste Packaging Database.
cy-gb	5   Cronfa Ddata Gwastraff Deunydd Pacio Cenedlaethol Asiantaeth yr Amgylchedd.

en-gb	6   Defra e-Digest of Environmental Statistics, March 2006.
cy-gb	6   e-Grynhoad Defra o Ystadegau Amgylcheddol, Mawrth 2006.

en-gb	7   One Wales: One Planet: A new sustainable development scheme for Wales.
cy-gb	7   Cymru’n Un:Cenedl Un Blaned Cynllun datblygu cynaliadwy newydd i Gymru.

en-gb	9
cy-gb	9

en-gb	The SA post adoption statement accompanies this document 8 . 
cy-gb	o gynaliadwyedd ar ôl mabwysiadu yn cyd-fynd â’r ddogfen 8  hon. 

en-gb	This highlights how the SEA/ SA has inﬂuenced and informed the drafting of the strategy document and maximised the sustainability beneﬁts that can be derived from it.
cy-gb	Dengys hyn fel y mae’r  arfarniad o gynaliadwyedd/Asesiad Amgylcheddol Strategol wedi dylanwadu ac wedi llywio’r broses o ddrafftio’r strategaeth hon gan wneud yn fawr o’r manteision cynaliadwyedd y gellir eu cael ohoni.

en-gb	One Wales: 
cy-gb	Cymru’n Un: 

en-gb	One Planet: 
cy-gb	Cenedl Un Blaned: 

en-gb	The Sustainable Development Scheme of the Welsh Assembly Government
cy-gb	Cynllun Datblygu Cynaliadwy Llywodraeth Cynulliad Cymru

en-gb	The Welsh Assembly Government is proud that sustainable development is a core principle within its founding statute. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru’n falch bod datblygu cynaliadwy’n egwyddor graidd o fewn ei statud sylfaenol. 

en-gb	We are one of the few administrations in the world to have a distinctive statutory duty in relation to sustainable development. 
cy-gb	Rydym yn un o’r ychydig weinyddiaethau yn y byd sydd â dyletswydd statudol arbennig o ran datblygu cynaliadwy. 

en-gb	This duty, under the Government of Wales Act 2006 (Section 79), requires Welsh Ministers to make a scheme setting out how they propose, in the exercise of their functions, to promote sustainable development.
cy-gb	Mae’r ddyletswydd hon, o dan  Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (Adran 79), yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru greu cynllun sy’n nodi sut y bwriadant hyrwyddo datblygu cynaliadwy wrth  ymarfer eu swyddogaethau.

en-gb	Through our One Wales Programme for Government we are committed to developing a strong and conﬁdent nation: 
cy-gb	Trwy ein Rhaglen Cymru’n Un ar gyfer y Llywodraeth rydym yn ymrwymedig i ddatblygu  cenedl gref a hyderus: 

en-gb	living communities that fully reﬂect our rich and diverse culture, creating a fair and just society within a sustainable environment - generating a healthy future for all, ensuring opportunities for learning for life, and underpinned by the creation of a prosperous society.
cy-gb	cymunedau byw sy’n adlewyrchu ein diwylliant cyfoethog ac amrywiol yn llawn, o greu cymdeithas deg a chyﬁawn o fewn amgylchedd cynaliadwy - creu dyfodol iach i bawb, sicrhau cyﬂeoedd dysgu am oes, a’r cyfan wedi’i seilio ar greu  cymdeithas ffyniannus.

en-gb	Ecological footprint and ‘one Wales: one planet’
cy-gb	Ôl troed ecolegol a ‘Cymru’n un: Cenedl un blaned’

en-gb	Ecological footprinting measures the impacts of how we consume things and compares it to what the planet can cope with. 
cy-gb	Mae ôl troed ecolegol yn mesur effeithiau’r ffordd rydym yn defnyddio pethau ac yn cymharu gyda’r hyn y gall y blaned ymdopi ag ef. 

en-gb	It calculates how much land is needed to feed, produce energy and absorb the pollution and waste generated by our supply chains. 
cy-gb	Mae’n cyfrifo faint o dir sydd ei angen er mwyn bwydo, cynhyrchu ynni ac amsugno’r llygredd a’r gwastraff a gynhyrchir gan ein cadwyni cyﬂenwi.  

en-gb	Sustainability requires us to live within the planet’s environmental limits. 
cy-gb	Mae cynaliadwyedd yn ei gwneud hi’n ofynnol i ni fyw o fewn cyfyngiadau amgylcheddol y  blaned. 

en-gb	This can be summarised as ‘one Wales: 
cy-gb	Gellir crynhoi hyn fel ‘Cymru’n Un: 

en-gb	one planet’ as we are currently using three planets worth of resources, instead of the one available to us.  
cy-gb	Cenedl Un Blaned’ gan ein bod ni ar hyn o bryd yn  defnyddio gwerth tair planed o adnoddau, yn hytrach na’r un sydd ar gael i ni. 

en-gb	This is covered further in part 3.
cy-gb	Trafodir hyn ymhellach yn rhan 3.

en-gb	Wales’ ecological footprint is a headline indicator of sustainable development in the Sustainable Development Scheme.
cy-gb	Mae ôl troed ecolegol Cymru’n brif ddangosydd datblygu cynaliadwy yn y Cynllun Datblygu Cynaliadwy. 

en-gb	Climate change 
cy-gb	Y Newid yn yr hinsawdd

en-gb	 We will also reduce the greenhouse gas emissions produced through improved waste management. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn lleihau’r allyriadau nwyon tŷ gwydr a gynhyrchir drwy reoli gwastraff yn well. 

en-gb	There are two types of emissions: 
cy-gb	Mae dau fath o allyriadau: 

en-gb	•   Direct  emissions which come mainly from emissions of landﬁll gas from landﬁll sites, and transport associated with waste management. 
cy-gb	•   Daw allyriadau uniongyrchol  yn bennaf o allyriadau nwyon tirlenwi o saﬂeoedd tirlenwi, a chludiant sy’n ymwneud â rheoli gwastraff.

en-gb	8   Post Adoption Statement http://wales.gov.uk/consultations/environmentandcountryside/wastestrategy/;jsessionid=WhhyLh7Pd 8PyJnbgtmmH5kysKyQJ1s1m94zJvxxpZSMDL69G71W6!-897520699?lang=en.
cy-gb	8   Post Adoption Statement http://wales.gov.uk/consultations/environmentandcountryside/wastestrategy/;jsessionid=WhhyLh7Pd 8PyJnbgtmmH5kysKyQJ1s1m94zJvxxpZSMDL69G71W6!-897520699?lang=en.

en-gb	10
cy-gb	10

en-gb	One Wales: One Planet the Sustainable Development Scheme for Wales states:
cy-gb	Mae Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned, y Cynllun Datblygu Cynaliadwy ar gyfer Cymru’n nodi:

en-gb	We will reduce our greenhouse gas emissions by 3% a year from 2011 in those areas where we have devolved competence. 
cy-gb	Byddwn yn lleihau ein hallyriadau nwyon tŷ gwydr o 3% y ﬂwyddyn o 2011 ymlaen yn yr ardaloedd hynny ble rydym wedi datganoli cyfrifoldeb. 

en-gb	This target will apply to all direct emissions and emissions from electricity consumption except those from heavy industry and electricity generation.
cy-gb	Bydd y targed hwn yn gymwysi’r holl allyriadau uniongyrchol ac allyriadau o ddefnyddio trydan ac eithrio’r rheiny ddaw o ddiwydiant trwm a chynhyrchu trydan.

en-gb	The Climate Change Act places the UK target to reduce greenhouse gases by at least 80% by 2050 into statute. 
cy-gb	Mae’r Ddeddf Newid yn yr Hinsawdd yn rhoi targed i’r DU leihau nwyon tŷ gwydr o  80% o leiaf erbyn 2050 mewn statud. 

en-gb	It also establishes a system of 5 year carbon budgets for the UK. 
cy-gb	Mae hefyd yn sefydlu system o gyllidebau carbon 5 mlynedd ar gyfer y DU.  

en-gb	The UK Government set the level of the ﬁrst 3 budgets (2008-12; 2013-17; and 2018-22) in 2009.
cy-gb	Bydd Llywodraeth y DU yn pennu lefel y 3 cyllideb gyntaf  (2008-12; 2013-17; a 2018-22) yn 2009.

en-gb	Together our target for making annual reductions in those areas that we can directly control; 
cy-gb	Gyda’i gilydd, bydd ein targed ar gyfer gwneud gostyngiadau blynyddol yn y meysydd hynny y gallwn eu rheoli’n uniongyrchol; 

en-gb	and the UK targets and budgets for longer term across the board reductions, will drive action to reduce greenhouse gas emissions.
cy-gb	a thargedau a chyllidebau’r DU ar gyfer  gostyngiadau cyffredinol tymor hirach, yn annog gweithredu i leihau allyriadau nwyontŷ gwydr.

en-gb	•   Indirect  emissions, which are associated with the emissions from the manufacturing processes and associated transport. 
cy-gb	•   Allyriadau a ddaw o’r prosesau gweithgynhyrchu a’r cludiant cysylltiedig yw allyriadau anuniongyrchol . 

en-gb	These are sometimes also referred to as ‘embedded’ emissions. 
cy-gb	Cyfeirir at y rhain weithiau hefyd fel allyriadau ‘ymdreiddiedig’. 

en-gb	We take both types of emissions into account when we look at the ecological footprint of waste management. 
cy-gb	Rydym yn ystyried y ddau fath o allyriadau wrth edrych ar ôl troed ecolegol rheoli gwastraff. 

en-gb	It is estimated that just over half of the ecological footprint relates to carbon emissions. 9   How we manage our waste can help reduce both of these.
cy-gb	Amcangyfriﬁr bod ychydig dros hanner yr ôl troed ecolegol yn ymwneud ag allyriadau carbon. 9  Gall y modd rydym yn rheoli ein gwastraff helpu i leihau’r ddau yma.

en-gb	We will also take account of the need to adapt to climate change, including the location of waste facilities, the potential for waste composition to change and the potential need to increase the frequency of biodegradable waste collection.
cy-gb	Byddwn hefyd yn ystyried yr angen i addasu i newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys lleoliad cyﬂeusterau gwastraff,  y posibilrwydd y gallai cyfansoddiad gwastraff newida’r angen posibl i gasglu  gwastraff bioddiraddiadwy yn amlach.

en-gb	9   REAP software tool (2008), SEI.
cy-gb	9   Offer meddalwedd REAP (2008), SEI.

en-gb	11
cy-gb	11

en-gb	Stern review
cy-gb	Adolygiad Stern

en-gb	The 2006 Stern Review on the economics of climate change stated that waste is currently responsible for emitting 1.4 billion tonnes of carbon dioxide-equivalent climate change-causing emissions, half of which comes from landﬁll sites. 
cy-gb	Nodai Adolygiad Stern 2006 ar economeg newid yn yr hinsawdd bod gwastraff yn  gyfrifol ar hyn o bryd am ollwng 1.4 biliwn tunnell o allyriadau sy’n cyfateb i garbon deuocsid sy’n peri newid yn yr hinsawdd. Daw eu hanner o saﬂeoedd tirlenwi.  

en-gb	The waste industry is responsible for 3% of the UK’s emissions of gases that cause global warming. 
cy-gb	Mae’r diwydiant gwastraff yn gyfrifol am 3% o allyriadau nwyon y DU sy’n achosi cynhesu byd-eang. 

en-gb	The report said half of these emissions could be cut by 2020 at relatively low cost.  
cy-gb	Yn ôl yr adroddiad, gellid torri hanner yr allyriadau hyn erbyn 2020 am gost weddol isel. 

en-gb	Three-quarters of these emission cuts could be achieved at negative cost, with the remaining quarter at a cost of £5 per tonne of CO 2  equivalent emissions. 
cy-gb	Gellid llwyddo i wneud tri chwarter y toriadau allyriadau hyn am gost negyddol, gyda’r chwarter sy’n weddill am gost o £5 y dunnell o allyriadau sy’n cyfateb i CO 2 . 

en-gb	The review concluded that ‘Reusing and recycling lead to less resources being required to produce new goods and a reduction in associated emissions. 
cy-gb	Daeth yr adolygiad i’r casgliad bod ‘Ailddefnyddio ac ailgylchu yn arwain at lai o alw am adnoddau i gynhyrchu nwyddau newydd a gostyngiad yn yr allyriadau cysylltiedig. 

en-gb	Technologies such as energy-recovering incinerators also help to reduce emissions.’
cy-gb	Mae technolegau megis llosgwyr adfer ynni hefyd yn gallu helpu i leihau allyriadau.’

en-gb	Environment strategy
cy-gb	Strategaeth yr amgylchedd

en-gb	Published in March 2006, the Environment Strategy for Wales sets out the Assembly Government’s long term vision for the environment in Wales. 
cy-gb	Mae Strategaeth yr Amgylchedd ar gyfer Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2006, yn nodi gweledigaeth dymor hir Llywodraeth y Cynulliad ar gyfer yr amgylchedd yng Nghymru. 

en-gb	It included an aspiration that there would be ‘no additional landﬁll for municipal waste in Wales by 2026.’ The strategy lists four waste related outcomes:
cy-gb	Roedd yn cynnwys dyhead na fyddai ‘rhagor o dirlenwi ar gyfer gwastraff trefol yng Nghymru erbyn 2026.’Mae’r strategaeth yn rhestru pedwar canlyniad yn ymwneud â gwastraff:

en-gb	•  The use of alternative materials, secondary and recycled aggregates is maximised where possible in the construction industry.
cy-gb	•  Cynyddu’r defnydd o ddeunyddiau eraill, agregau eilaidd neu rai wedi eu hailgylchu,  lle bo modd yn y diwydiant adeiladu.

en-gb	•  Businesses produce well designed products that require fewer resources in their production, use and end of life, which create minimal waste and are easily reused or recycled.
cy-gb	•  Busnesau’n cynhyrchu cynnyrch ag iddynt gynllun da sy’n defnyddio llawer llai o adnoddau yn y broses o’u cynhyrchu, eu defnyddio ac ar ddiwedd oes, gan greu isafswm o wastraff ac y gellir yn rhwydd eu hailddefnyddio neu’u hailgylchu.

en-gb	•  Appropriate waste management facilities are in place to minimise the amount of waste going to landﬁll.
cy-gb	•  Cyﬂeusterau rheoli gwastraff priodol ar waith i gyfyngu ar swm y gwastraff a gaiff ei dirlenwi.

en-gb	•  Reduce, reuse and recycle are universally accepted in government, business, industry and home life.
cy-gb	•  Lleihau, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff yn cael eu derbyn yn gyffredinol mewn llywodraeth, busnes, diwydiant a bywyd y cartref.

en-gb	12
cy-gb	12

en-gb	Assembly Government strategies and action plans that this strategy must comply, and link, with include:
cy-gb	Strategaethau a chynlluniau gweithredu Llywodraeth y Cynulliad y mae’n rhaid i’r  strategaeth hon gydymffurﬁo, a chysylltu â hwy:

en-gb	•  One Wales Delivery Plan 2007-2011
cy-gb	•  Cynllun Cyﬂenwi Cymru’n Un 2007-2011

en-gb	•  Starting to Live Differently - The Wales Sustainable Development Scheme and Sustainable Development Action Plan 2004 - 2007
cy-gb	•  Dechrau Byw’n Wahanol - Cynllun Datblygu Cynaliadwy a Chynllun Gweithredu Datblygu Cynaliadwy Cymru 2004 - 2007

en-gb	•  One Wales: 
cy-gb	•  Cymru’n Un: 

en-gb	One Planet, a new Sustainable Development Scheme for Wales, May 2009
cy-gb	Cenedl Un Blaned, Cynllun Datblygu Cynaliadwy newydd i Gymru, Mai 2009

en-gb	•  Environment Strategy for Wales, 2006
cy-gb	•  Strategaeth Amgylcheddol ar gyfer Cymru, 2006

en-gb	•  Climate Change Strategy - high level policy statement, January 2009
cy-gb	•  Y Strategaeth Newid yn yr Hinsawdd - datganiad polisi lefel uchel, Ionawr 2009

en-gb	•  Capturing the Potential: 
cy-gb	•  Gwireddu’r Potensial: 

en-gb	A Green Jobs Strategy for Wales, July 2009
cy-gb	Strategaeth Swyddi Gwyrdd i Gymru, Gorffennaf 2009 

en-gb	•  One Wales: 
cy-gb	•  Cymru’n Un: 

en-gb	Connecting the Nation - The Wales Transport Strategy, 2008
cy-gb	Cysylltu’r Genedl - Strategaeth Drafnidiaeth Cymru, 2008

en-gb	•  One Wales: 
cy-gb	•  Cymru’n Un: 

en-gb	Connecting the Nation: 
cy-gb	Cysylltu’r Genedl: 

en-gb	The Wales Freight Strategy May 2008•  Welsh Assembly Government Integration Tool, 2002
cy-gb	Strategaeth Cludo Nwyddau Cymru Mai 2008•  Erfyn Integreiddio Llywodraeth Cynulliad Cymru, 2002

en-gb	•  People, Places, Futures - The Wales Spatial Plan Update 2008
cy-gb	•  Pobl, Lleoedd, Dyfodol - Diweddariad Cynllun Gofodol Cymru 2008 

en-gb	•  Planning Policy Wales, 2002
cy-gb	•  Polisi Cynllunio Cymru, 2002

en-gb	•  Creating Sustainable Places, 2005
cy-gb	•  Creu Lleoedd Cynaliadwy, 2005

en-gb	•  Making the Connections: 
cy-gb	•  Creu’r Cysylltiadau: 

en-gb	Delivering better services in Wales, 2004 and Delivering the Connections: 
cy-gb	Gwell gwasanaethau i Gymru, 2004 a Chreu’r Cysylltiadau: 

en-gb	From vision to action, 2005
cy-gb	Gwireddu’r Weledigaeth, 2005

en-gb	•  A shared Responsibility - Local Government’s contribution to improving people’s lives - A Policy Statement from the Welsh Assembly Government, 2007
cy-gb	•  Rhannu Cyfrifoldeb - Cyfraniad Llywodraeth Leol at wella bywydau pobl - Datganiad Polisi gan Lywodraeth Cynulliad Cymru, 2007

en-gb	•  Wales: 
cy-gb	 •  Cymru: 

en-gb	A Vibrant Economy, 2005 - The Welsh Assembly Government’s Strategic Framework for Economic Development
cy-gb	Economi yn Ffynnu, 2005 - Fframwaith Strategol Llywodraeth Cynulliad Cymru   ar gyfer Datblygu Economaidd 

en-gb	•  Social Enterprise Strategy for Wales June 2005
cy-gb	•  Strategaeth Mentrau Cymdeithasol ar gyfer Cymru Meheﬁn 2005

en-gb	•  The Third Dimension: 
cy-gb	•  Y Trydydd Dimensiwn: 

en-gb	A strategic action plan for the voluntary sector scheme, 2008
cy-gb	Cynllun gweithredu strategol ar gyfer Cynllun y Sector Gwirfoddol, 2008 

en-gb	•  The Social Enterprise Action Plan for Wales 2009
cy-gb	•  Cynllun Gweithredu Mentrau Cymdeithasol ar gyfer Cymru 2009

en-gb	•  The Learning Country 2: 
cy-gb	•  Y Wlad sy’n Dysgu 2: 

en-gb	Delivering the Promise, 2006
cy-gb	Cyﬂawni’r Addewid, 2006

en-gb	•  Race Equality Scheme 2005-2008
cy-gb	•  Y Cynllun Cydraddoldeb Hiliol 2005-2008

en-gb	•  Iaith Pawb: 
cy-gb	•  Iaith Pawb: 

en-gb	A National Action Plan for a Bilingual Wales, 2003
cy-gb	Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Cymru Ddwyieithog, 2003

en-gb	•  The Strategy for Older People in Wales, 2003
cy-gb	•  Y Strategaeth ar gyfer Pobl Hŷn yng Nghymru, 2003

en-gb	•  Mineral Planning Policy Wales, 2000
cy-gb	•  Polisi Cynllunio Mwynau Cymru, 2000

en-gb	•  Better Health, Better Wales 1998
cy-gb	•  Gwell Iechyd, Gwell Cymru 1998

en-gb	•  Quality of Food Strategy, Task and Finish Group Report, December 2007
cy-gb	•  Strategaeth Ansawdd Bwyd, Adroddiad Grŵp Gorchwyl a Gorffen, Rhagfyr 2007 

en-gb	•  Bioenergy Action Plan for Wales (February 2009)
cy-gb	•  Cynllun Gweithredu Bio-Ynni i Gymru (Chwefror 2009)

en-gb	A more complete list of relevant strategies and plans is provided in the Strategic Environment Assessment that forms part of the Sustainability Appraisal that is available on the Welsh Assembly Government website. 
cy-gb	Darperir rhestr fwy cyﬂawn o strategaethau a chynlluniau perthnasol yn yr Asesiad Amgylcheddol Strategol sy’n rhan o’r Arfarniad o Gynaliadwyedd sydd ar gael ar wefan  Llywodraeth Cynulliad Cymru.

en-gb	13
cy-gb	13

en-gb	Security of resources
cy-gb	Diogelwch adnoddau

en-gb	We need to ensure we have enough resources, at an affordable price, to sustain our economy and way of life. 
cy-gb	Mae angen i ni sicrhau bod gennym ddigon o adnoddau, am bris fforddiadwy, i gynnal ein heconomi a’n ffordd o fyw. 

en-gb	By using resources more efﬁciently through waste prevention and high reuse and recycling rates, material security is improved and dependence on primary resources from outside the UK is reduced.
cy-gb	Byddwn yn gwella diogelwch materol ac yn lleihau’r ddibyniaeth ar adnoddau crai o’r tu allan i’r DU drwy ddefnyddio adnoddau’n fwy effeithlon gan atal gwastraff  a sicrhau cyfraddau uchel o ailddefnyddio ac ailgylchu.

en-gb	Case study: 
cy-gb	Astudiaeth achos: 

en-gb	Copper
cy-gb	Copr

en-gb	Copper is a geologically rare resource. 
cy-gb	Mae copr yn adnodd daearegol prin. 

en-gb	Its principal uses are in construction, electrical and communication infrastructure, domestic and industrial equipment and transport. 
cy-gb	Caiff ei ddefnyddio’n bennaf ym maes adeiladu,  seilwaith trydanol a chyfathrebu, offer domestig a diwydiannol a chludiant. 

en-gb	As with most metals, copper exploitation has occurred only recently; 
cy-gb	Fel yn achos y rhan fwyaf o fetelau, dim ond yn ddiweddar y mae gorddefnyddio copr wedi digwydd; 

en-gb	only 2.5% was extracted before 1900. 
cy-gb	dim ond 2.5% gafodd ei echdynnu cyn 1900. 

en-gb	Most of the metal now resides in cabling, motors electrical generators and appliances. 
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o’r metel bellach i’w gael mewn ceblau, moduron, generaduron trydanol a pheiriannau. 

en-gb	While electrical transmission lines and transformers are used for decades, small but signiﬁcant quantities exist as ‘hibernating stock’: 
cy-gb	Er bod llinellau trosglwyddo trydan a throsglwyddyddion yn cael eu defnyddio am ddegawdau, mae cyﬂenwadau  bychain ond arwyddocaol i’w cael fel ‘cyﬂenwad segur’: 

en-gb	a resource previously consumed for technological purposes but no longer used. 
cy-gb	adnodd a ddefnyddid gynt at ddibenion technolegol ond nad yw’n cael ei ddefnyddio mwyach. 

en-gb	Examples include copper residing in obsolete cell phones, televisions, VCRs and computers. 
cy-gb	Mae enghreifftiau’n  cynnwys copr sy’n bodoli mewn ffonau cell segur, setiau teledu, peiriannau ﬁdeo a  chyfriﬁaduron. 

en-gb	A 2004 study in Connecticut found the ratio of in-use copper to hibernating copper was 13:1. 
cy-gb	Darganfu astudiaeth yn 2004 yn Connecticut mai cymhareb y copr sydd mewn defnydd i’r copr sy’n segur yw 13:1. 

en-gb	On average, each household had 1.1kg of hibernating copper. 
cy-gb	Ar gyfartaledd, roedd gan bob cartref 1.1kg o gopr segur.

en-gb	Of the copper deposited worldwide, almost 99% is potentially reusable. 
cy-gb	O’r copr sydd wedi ei ddyddodi ledled y byd, mae modd ailddefnyddio bron i 99% ohono.  

en-gb	However, reclaiming copper from items which have been discarded is not easy as they are often deposited without regard for reuse. 
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw’n hawdd adennill copr o eitemau sydd wedi eu taﬂu gan eu bod yn aml wedi eu gwaredu heb ystyriaeth i’w hailddefnyddio. 

en-gb	Nevertheless, around 40% of the world’s discarded copper is recycled. 
cy-gb	Serch hynny, mae tua 40% o gopr y byd sydd wedi ei waredu’n cael ei ailgylchu. 

en-gb	If every human predicted to be alive in 2100 were provided with 170kg of copper (North America’s per-capita average), 1.7 billion tonnes of the metal would be needed, well exceeding the current estimate for world reserves of 1.6 billion tonnes. 
cy-gb	Pe bai pob bod dynol y rhagdybir y bydd yn  fyw yn 2100 yn cael 170kg o gopr (cyfartaledd y pen yng Ngogledd America), byddai angen  tunnell o’r deunydd, llawer yn uwch na’r amcangyfrif presennol o ffynonellau’r byd o  biliwn tunnell. 

en-gb	Historically low, copper prices are already starting to rise. 
cy-gb	Mae prisiau copr, sydd â hanes o fod yn isel, eisoes yn dechrau codi. 

en-gb	Between 2000 and 2008 the price quadrupled to $8,000 a tonne. 
cy-gb	Rhwng 2000 a 2008 cynyddodd y pris bedair gwaith drosodd i $8,000 y dunnell. 

en-gb	If prices grow further, efﬁciency of usage and ease of recoverability will be incentivised. 
cy-gb	Os bydd prisiau’n dal i gynyddu, bydd hyn yn annog defnydd mwy effeithlon ac yn hwyluso adfer. 

en-gb	Substitution with iron, aluminium and magnesium is also starting to become economic as during the last copper price surge in the 1960s.
cy-gb	Mae defnyddio haearn, alwminiwm a magnesiwm yn ei le hefyd yn dechrau dod yn economaidd fel y digwyddodd yn ystod y cynnydd diwethaf ym mhris copr yn y 1960au.

en-gb	Source: 
cy-gb	Ffynhonell: 

en-gb	Resource Efﬁciency Knowledge Transfer Network publication ‘Material Security - Ensuring resource availability for the UK Economy’
cy-gb	Resource Efﬁciency Knowledge Transfer Network publication‘Material Security - Ensuring resource availability for the UK Economy’

en-gb	14
cy-gb	14

en-gb	Legislation 
cy-gb	Deddfwriaeth 

en-gb	European Legislation
cy-gb	Deddfwriaeth Ewropeaidd

en-gb	We have to comply with European legislation under our membership of the European Union and its associated treaties. 
cy-gb	Mae’n rhaid i ni gydymffurﬁo â deddfwriaeth Ewropeaidd o dan ein haelodaeth o’r Undeb Ewropeaidd a’i chytundebau cysylltiedig. 

en-gb	The main legal instruments driving our policies are: 
cy-gb	Dyma’r prif offerynnau cyfreithiol sy’n sbarduno ein polisïau: 

en-gb	Waste Framework Directive (2008/98/EC)
cy-gb	Y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff (2008/98/EC)

en-gb	The EU Waste Framework Directive lays down measures to protect the environment and human health by preventing or reducing the adverse impacts of the generation and management of waste, and by reducing the overall impacts of, and improving the efﬁciency of, resource use. 
cy-gb	Mae Cyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yr UE yn dynodi mesurau i ddiogelu’r  amgylchedd ac iechyd pobl drwy atal neu leihau effeithiau negyddol cynhyrchu a rheoli gwastraff, a thrwy leihau  effeithiau cyffredinol defnyddio adnoddau a gwella effeithiolrwydd hynny. 

en-gb	Revisions to the Waste Framework Directive (2008/98/EC) were adopted in December 2008 and will need to be implemented by December 2010. 
cy-gb	Mabwysiadwyd  adolygiadau i’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff (2008/98/EC) ym mis Rhagfyr 2008 a bydd angen eu gweithredu erbyn mis Rhagfyr 2010. 

en-gb	The revised Directive includes requirements for member states to:
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb ddiwygiedig yn cynnwys gofynion i aelod-wladwriaethau:

en-gb	•  Apply the waste hierarchy in waste management legislation and policy (Figure 3).
cy-gb	•  Gymhwyso’r hierarchiaeth wastraff mewn deddfwriaeth a pholisïau rheoli gwastraff (Fﬁgur 3).

en-gb	•  Promote the high quality recycling of waste materials as part of the overall aim to make the EU a ‘recycling society’.
cy-gb	•  Hyrwyddo ailgylchu deunyddiau gwastraff i safon uchel fel rhan o’r nod cyffredinol i wneud yr UE yn ‘gymdeithas ailgylchu’.

en-gb	•  Ensure that separate collection is set up for at least the following: paper, metal, plastic and glass by 2015.
cy-gb	•  Erbyn 2015, sicrhau bod casgliad ar wahân ar gyfer y canlynol o leiaf: papur, metel,    plastig a gwydr.

en-gb	•  Prepare for reuse and the recycling of waste materials such as at least paper, metal, plastic and glass from households shall be increased to a minimum of overall 50% by weight by 2020.
cy-gb	•  Erbyn 2020, cynnydd hyd at isafswm o 50%, yn ôl pwysau, yn y gwastraff a baratoir i’w ailddefnyddio neu a gaiff ei ailgylchu - megis o leiaf papur, metel plastig a gwydr o gartreﬁ.

en-gb	•  Prepare for reuse, recycling and other material recovery of non-hazardous construction and demolition waste shall be increased to a minimum of 70% by weight in 2020.
cy-gb	•  Erbyn 2020, cynnydd hyd at isafswm o 70%, yn ôl pwysau, yn y gwastraff adeiladu a dymchwel (nad yw’n beryglus) a baratoir i’w ailddefnyddio, a gaiff ei ailgylchu neu a gaiff   ei adfer fel arall.

en-gb	•  Establish an integrated and adequate network of waste disposal installations and installations for the recovery of mixed household waste.
cy-gb	•  Sefydlu rhwydwaith integredig a digonol o osodiadau gwaredu gwastraff a gosodiadau ar gyfer adfer gwastraff cymysg cartreﬁ.

en-gb	•  Ensure that waste management is carried out without endangering human health and without harming the environment.
cy-gb	•  Sicrhau bod rheoli gwastraff yn digwydd heb beryglu iechyd pobl a heb niweidio’r amgylchedd.

en-gb	•  Establish waste management plans.
cy-gb	•  Sefydlu cynlluniau rheoli gwastraff.

en-gb	•  Establish Waste Prevention Programmes describing existing prevention measures, evaluating the usefulness of other measures and determine benchmarks for measurement of adopted prevention measures. 
cy-gb	•  Sefydlu Rhaglenni Atal Gwastraff gan ddisgriﬁo mesurau atal presennol, gwerthuso defnyddioldeb mesurau eraill a phenderfynu ar feincnodau ar gyfer mesur mesurau atal sy’n cael eu mabwysiadu. 

en-gb	The Welsh Assembly Government will ensure that the Directive is fully transposed in Wales by the required deadline of 12 December 2010.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cynulliad Cymru’n sicrhau bod y Gyfarwyddeb wedi ei throsi’n llawn yng Nghymru erbyn y dyddiad cau gofynnol sef 12 Rhagfyr 2010.

en-gb	15
cy-gb	15

en-gb	Waste Framework Directive and the Waste Hierarchy
cy-gb	Y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff a’r Hierarchiaeth Wastraff

en-gb	Article 4 of the Waste Framework Directive states that the following waste hierarchy shall be applied as a priority order in waste prevention and management legislation and policy
cy-gb	Mae Erthygl 4 o’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn nodi y bydd yr hierarchiaeth  wastraff ganlynol yn cael ei chymhwyso fel gorchymyn blaenoriaeth mewn  deddfwriaethau a pholisïau atal a rheoli gwastraff

en-gb	a) Prevention
cy-gb	a)  Atal

en-gb	b) Preparing for reuse c)  Recycling
cy-gb	b)  Paratoi i ailddefnyddio c)  Ailgylchu

en-gb	d) Other recovery - e.g. energy recovery, and e) Disposal
cy-gb	d)  Adfer arall - e.e. adfer ynni, a e)  Gwaredu

en-gb	Deﬁnitions
cy-gb	Difﬁniadau

en-gb	Prevention  means measures taken before a substance, material or product has become  waste that reduces:
cy-gb	Ystyr atal  yw cymryd camau cyn i sylwedd, deunydd neu gynnyrch ddod yn wastraff er mwyn lleihau:

en-gb	a) The quantity of waste, including through the reuse of products or the extension of the lifespan of products
cy-gb	a) Swm y gwastraff, gan gynnwys ailddefnyddio cynnyrch neu ymestyn hyd oes cynnyrch

en-gb	b) The adverse impacts of the generated waste on the environment and human health, or
cy-gb	b) Effeithiau niweidiol y gwastraff a gynhyrchir ar yr amgylchedd ac iechyd pobl, neu 

en-gb	c)  The content of harmful substances in materials and products.
cy-gb	c)  Cynnwys sylweddau sy’n peri niwed mewn deunyddiau a chynnyrch.

en-gb	Reuse  means any operation by which products or components that are not waste are used again for the same purpose for which they were conceived.
cy-gb	Ystyr ailddefnyddio yw unrhyw weithred lle bo cynnyrch neu gydrannau nad ydynt  yn wastraff yn cael eu defnyddio eto ar gyfer y diben y cawsant eu creu.

en-gb	Preparing for Reuse  means checking, cleaning or repairing recovery operations, by which products or components of products that have become waste are prepared so that they can be reused without any other re-processing.  
cy-gb	Ystyr Paratoi i Ailddefnyddio  yw gweithrediadau adfer sy’n archwilio, glanhau neu atgyweirio, lle bo cynnyrch neu gydrannau cynhyrchion sydd wedi dod yn wastraff  yn cael eu paratoi fel bod modd eu hailddefnyddio heb unrhyw gyn-brosesu arall. 

en-gb	Recycling  means any recovery operation by which waste materials are reprocessed into products, materials or substances whether for the original or other purposes. 
cy-gb	Ystyr ailgylchu  yw unrhyw weithred adfer lle mae deunyddiau gwastraff yn cael euhailbrosesu’n gynnyrch, deunyddiau neu sylweddau naill ai ar gyfer y diben gwreiddiol neu ddibenion eraill. 

en-gb	It includes the reprocessing of organic material but does not include energy recovery and the reprocessing into materials that are to be used as fuels or for backﬁlling operations.
cy-gb	Mae’n cynnwys ailbrosesu deunyddiau organig ond nid yw’n cynnwys adfer ynni ac ailbrosesu yn ddeunyddiau fydd yn cael eu defnyddio yn danwydd neu ar gyfer gweithrediadau ôl-lenwi.

en-gb	Treatment  means recovery or disposal operations, including preparation prior to recovery or disposal.
cy-gb	Ystyr trin  yw gweithrediadau adfer neu waredu, gan gynnwys paratoi cyn adfer neu waredu. 

en-gb	Recovery operations  (including energy recovery) means any operation the principle result of which is waste serving a useful purpose by replacing other materials which would otherwise have been used to fulﬁl a particular function, or waste being prepared to fulﬁl that function, in the plant or in the wider economy.
cy-gb	Ystyr gweithrediadau adfer  (gan gynnwys adfer ynni) yw unrhyw weithred y mae ei  phrif ganlyniad yn arwain at roi defnydd buddiol i wastraff drwy ddisodli deunyddiau eraill a ddefnyddid fel arall i gyﬂawni swyddogaeth benodol, neu wastraff sy’n cael ei baratoi i gyﬂawni’r swyddogaeth honno, yn y gwaith neu yn yr economi ehangach.

en-gb	Disposal  means any operation which is not recovery even where the operation has 
cy-gb	Ystyr gwaredu  yw unrhyw weithred nad yw’n adfer hyd yn oed pan fo’r weithred 

en-gb	as a secondary consequence the reclamation of substances or energy. 
cy-gb	yn adfer sylweddau neu ynni fel canlyniad eilaidd.

en-gb	16
cy-gb	16

en-gb	Figure 3: 
cy-gb	Fﬁgur 3: 

en-gb	The waste hierarchy
cy-gb	Yr hierarchiaeth wastraff

en-gb	Prevention
cy-gb	Atal

en-gb	Most preferred option
cy-gb	Y dewis a ffefrir fwyaf

en-gb	Preparing for Reuse Recycling
cy-gb	Paratoi ar gyfer Ailddefnyddio Ailgylchu

en-gb	Other Recovery e.g. 
cy-gb	Adfer Arall e.e. 

en-gb	Energy
cy-gb	Ynni

en-gb	Disposal
cy-gb	Gwaredu

en-gb	Least preferred option
cy-gb	Y dewis a ffefrir leiaf

en-gb	The Landﬁll Directive (1999/31/EC)
cy-gb	Y Gyfarwyddeb Tirlenwi (1999/31/EC)

en-gb	Key requirements of this directive are:
cy-gb	Gofynion allweddol y gyfarwyddeb hon yw:

en-gb	•  A substantial reduction in the amount of biodegradable waste (BMW) sent to landﬁll:  
cy-gb	•  Gostyngiad sylweddol yn swm y gwastraff bioddiraddiadwy a anfonir i saﬂeoedd tirlenwi:  

en-gb	-  By 2010 to reduce BMW to 75% of that produced in 1995 -  By 2013 to reduce BMW to 50% of that produced in 1995 -  By 2020 to reduce BMW to 35% of that produced in 1995
cy-gb	-  Erbyn 2010 lleihau gwastraff bioddiraddiadwy i 75% o’r hyn a gynhyrchwyd ym 1995 -  Erbyn 2013 lleihau gwastraff bioddiraddiadwy i 50% o’r hyn a gynhyrchwyd ym 1995 -  Erbyn 2020 lleihau gwastraff bioddiraddiadwy i 35% o’r hyn a gynhyrchwyd ym 1995

en-gb	•  The treatment of all wastes prior to landﬁll.
cy-gb	•  Trin pob gwastraff cyn ei dirlenwi.

en-gb	Following discussions with the European Commission the UK has decided that it has been using a too narrow deﬁnition of municipal waste (only waste collected by local authorities). 
cy-gb	Yn dilyn trafodaethau gyda’r Comisiwn Ewropeaidd mae’r DU wedi penderfynu ei bod wedi bod yn defnyddio difﬁniad rhy gyfyng o wastraff trefol (gwastraff a gesglir gan awdurdodau lleol yn unig). 

en-gb	It is planned to change this to include all waste from households, and all wastes of a similar nature and composition to wastes from households, whoever collects it. 
cy-gb	Bwriedir newid hyn i gynnwys pob gwastraff o gartreﬁ, a phob gwastraff o natur a chyfansoddiad tebyg i wastraff o gartreﬁ, pwy bynnag sy’n ei gasglu. 

en-gb	As a result, the deﬁnition will be extended to cover most commercial waste.
cy-gb	O ganlyniad i hyn, bydd y difﬁniad yn cael ei ymestyn i gynnwys y rhan fwyaf o wastraff masnachol.

en-gb	This decision was made after the draft of Towards Zero Waste was launched for consultation. 
cy-gb	Gwnaed y penderfyniad hwn ar ôl i Tuag at Ddyfodol Diwastraff gael ei lansio ar gyfer  ymgynghori. 

en-gb	The term ’municipal’ in the consultation applied only to municipal wastes collected by local authorities. 
cy-gb	Roedd y term ‘trefol’ yn yr ymgynghoriad yn cyfeirio at ‘wastraff trefol a gesglir gan awdurdodau lleol’ yn unig. 

en-gb	This strategy document now refers to ‘municipal waste collected by localauthorities’, and to ‘commercial waste’ for the municipal waste not collected by local authorities. 
cy-gb	Mae’r strategaeth hon bellach yn cyfeirio at wastraff trefol a gesglir gan awdurdodau lleol, ac at wastraff masnachol ar gyfer y gwastraff trefol nad yw’n cael ei gasglu gan yr awdurdodau lleol. 

en-gb	Final decisions on terminology will be decided following consultation.  
cy-gb	Gwneir y penderfyniadau terfynol ynglŷn â therminoleg yn dilyn yr ymgynghori.  

en-gb	17
cy-gb	17

en-gb	The Packaging and Packaging Waste Directive (94/62/EC)
cy-gb	Y Gyfarwyddeb Deunydd Pacio a Gwastraff Deunydd Pacio (94/62/EC)

en-gb	The key requirements of this Directive are that it:
cy-gb	Gofynion allweddol y Gyfarwyddeb hon yw ei bod:

en-gb	•  Sets minimum targets of 60% recovery, 55% recycling and 15%-60% recycling of each material (varying according to speciﬁc material type) to be met by 31st December 2008.
cy-gb	•  Yn gosod targedau lleiafswm i adfer 60%, ailgylchu 55% ac ailgylchu 15%-60% o bob deunydd (yn amrywio yn ôl union fath y deunydd) i’w bodloni erbyn 31 Rhagfyr 2008.

en-gb	•  Requires, where appropriate, the encouragement of the use of recycled packaging materials in the manufacturing of packaging and other products as well as encouragement of reuse of packaging.
cy-gb	•  Lle bo’n briodol, yn ei gwneud yn ofynnol i annog defnyddio deunydd pacio wedi ei ailgylchu wrth gynhyrchu deunydd pacio a chynnyrch eraill yn ogystal ag annog ailddefnyddio   deunydd pacio.

en-gb	•  Requires that all packaging placed on the market complies with the ‘essential requirements’ listed in the Directive, which includes the requirements that:
cy-gb	•  Yn ei gwneud yn ofynnol i’r holl ddeunydd pacio sy’n cael ei roi ar y farchnad gydymffurﬁo   â’r ‘gofynion hanfodol’ a restrir yn y Gyfarwyddeb, sy’n cynnwys y gofynion bod y:

en-gb	-  Packaging shall be manufactured so that the packaging volume and weight be limited to the minimum amount adequate to maintain the necessary level of safety, hygiene and acceptance for the packed product and for the consumer.
cy-gb	-  Deunydd pacio i’w weithgynhyrchu fel bod cyfaint a phwysau’r deunydd pacio’n cael ei gyfyngu i’r lleiafswm sy’n ddigonol i gynnal y lefel angenrheidiol o ddiogelwch, hylendid a derbyniad i’r cynnyrch sy’n cael ei bacio ar gyfer y defnyddiwr.

en-gb	-  Packaging shall be designed, produced and commercialised in such a way as to permit its reuse or recovery, including recycling, and to minimise its impact on the environment when packaging waste or residues from packaging waste management operations are disposed of.
cy-gb	-  Deunydd pacio’n cael ei ddylunio, ei gynhyrchu a’i fasnachu fel bod modd ei ailddefnyddio   neu ei adfer, gan gynnwys ailgylchu, ac i leihau ei effaith ar yr amgylchedd pan fydd gwastraff deunydd pacio neu weddillion o weithrediadau  rheoli gwastraff deunydd pacio’n   cael eu gwaredu.

en-gb	Other Directives
cy-gb	Cyfarwyddebau Eraill

en-gb	There are a number of other EU Waste Directives that are relevant, and a non exhaustive list includes:
cy-gb	Mae sawl Cyfarwyddeb Wastraff arall gan yr UE sy’n berthnasol, ac mae rhestr nad yw’n gyﬂawn  yn cynnwys:

en-gb	•  Waste electrical and electronic equipment (2002/96/EC)
cy-gb	•  Gwastraff cyfarpar trydanol ac electronig (2002/96/EC)

en-gb	•  Batteries and accumulators (2006/66/EC)
cy-gb	•  Batris a chronaduron (2006/66/EC)

en-gb	•  End of life vehicles (2000/53/EC) 
cy-gb	•  Cerbydau diwedd oes (2000/53/EC) 

en-gb	National Assembly for Wales legislation
cy-gb	Deddfwriaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru

en-gb	The National Assembly for Wales (Legislative Competence) (Environment) Order 2010 has conferred the National Assembly for Wales with legislative competence to make primary legislation (known as Assembly ‘Measures’) in respect of waste. 
cy-gb	Mae Gorchymyn Llywodraeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol)  (Amgylchedd) 2010 wedi rhoi cymhwysedd deddfwriaethol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru lunio  deddfwriaeth sylfaenol (a elwir yn ‘Fesurau’ y Cynulliad) ym maes gwastraff. 

en-gb	The power to make Measures relating to waste is contained in section 93 of the Government of Wales Act 2006 (c.32) and the National Assembly for Wales’ competence to legislate in these areas is found in Matters 6.1 and 6.2 in Field 6 of Schedule 5 to the Government of Wales Act 2006. 
cy-gb	Cynhwysir y pwerau i lunio Mesurau’n ymwneud â gwastraff yn adran 93 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (p.32) a gwelir cymhwysedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru i ddeddfu yn y meysydd hyn ym Materion 6.1  a 6.2 ym Maes 6 o Atodlen 5 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. 

en-gb	Matters 6.1 and 6.2 were added to Schedule 5 by the National Assembly for Wales (Legislative Competence) (Environment) Order 2010.   
cy-gb	Ychwanegwyd Materion 6.1 a 6.2 at Atodlen 5 gan Orchymyn  Llywodraeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd  Deddfwriaethol) (Amgylchedd) 2010.

en-gb	The proposed Waste (Wales) Measure 2010 was laid before the National Assembly for Wales on 22 February 2010. 
cy-gb	Cyﬂwynwyd Mesur Gwastraff arfaethedig 2010 (Cymru) gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar 22 Chwefror 2010. 

en-gb	The proposed Measure makes provision to reduce the amount of waste and litter in Wales whilst also providing a more effective system of waste management. 
cy-gb	Mae’r Mesur arfaethedig yn gwneud darpariaeth i leihau swm y gwastraff  a’r sbwriel yng Nghymru ar yr un pryd â darparu system fwy effeithiol hefyd o reoli gwastraff.  

en-gb	A summary of the proposals contained in each part of the proposed Measure is provided over page.
cy-gb	Darperir crynodeb isod o’r cynigion a gynhwysir ym mhob rhan o’r Mesur arfaethedig. 

en-gb	18
cy-gb	18

en-gb	The proposed Measure provides a power to enable the Welsh Ministers to make regulations requiring retailers to apply the net proceeds of revenues raised from the sale of single use carrier bags to speciﬁc environmental purposes or bodies. 
cy-gb	Mae’r Mesur arfaethedig yn rhoi’r pŵer i alluogi Gweinidogion Cymru i wneud rheoliadau’n mynnu bod manwerthwyr yn defnyddio enillion net o refeniw a godir drwy werthu bagiau siopa  untro, at ddibenion neu gyrff amgylcheddol penodol. 

en-gb	The power contained in the proposed Measure will only be used if voluntary arrangements with retailers, in relation to how they use the proceeds from the sale of single use carrier bags, are not satisfactory. 
cy-gb	Defnyddir y pŵer yn y Mesur arfaethedig  yn unig os bydd trefniadau gwirfoddol gyda manwerthwyr, o ran y modd y maent yn defnyddio  elw o werthu bagiau siopa untro, yn anfoddhaol. 

en-gb	The proposed Measure will complement the Welsh Assembly Government’s policy on single use carrier bags.   
cy-gb	Bydd y Mesur arfaethedig yn cyd-fynd â pholisi Llywodraeth Cynulliad Cymru ar fagiau siopa untro. 

en-gb	The proposed Measure sets statutory targets for the percentage of municipal waste material to be recycled, prepared for reuse and composted as well as making local authorities liable to pay penalties in the event that they fail to meet these targets. 
cy-gb	Mae’r Mesur arfaethedig yn gosod targedau statudol ar gyfer canran y gwastraff trefol  sydd i’w ailgylchu, i’w baratoi ar gyfer ei ailddefnyddio a’i gompostio yn ogystal â gwneud awdurdodau lleol yn agored i dalu dirwyon os byddent yn methu â chyrraedd y targedau hyn.

en-gb	The proposed Measure also enables the Welsh Ministers to establish other targets in relation to the prevention, reduction, collection, management, treatment or disposal of waste; and impose penalties for non-compliance with such targets.  
cy-gb	Mae’r Mesur arfaethedig hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru i sefydlu targedau eraill yn ymwneud ag atal, lleihau, casglu, rheoli, trin neu waredu gwastraff; a gosod dirwyon am beidio  â chydymffurﬁo â thargedau o’r fath.      

en-gb	The proposed Measure provides the Welsh Ministers with a power to ban or restrict the disposal of speciﬁed kinds of waste to landﬁll.  
cy-gb	Mae’r Mesur arfaethedig yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru wahardd neu gyfyngu ar waredu mathau penodol o wastraff i’w dirlenwi.

en-gb	The proposed Measure provides the Welsh Ministers with the power to establish Site Waste Management Plans in relation to works involving construction and demolition in Wales. 
cy-gb	 Mae’r Mesur arfaethedig yn rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru sefydlu Cynlluniau Rheoli  Gwastraff Saﬂe yn achos gwaith cysylltiedig ag adeiladu a dymchwel yng Nghymru. 

en-gb	In particular, the proposed Measure provides a power for the Welsh Ministers to make provision for a fees and charging scheme in relation to Site Waste Management Plans.
cy-gb	Yn benodol,mae’r Mesur arfaethedig yn rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru wneud darpariaeth ar gyfer cynllun  fﬁoedd a thaliadau mewn cysylltiad â Chynlluniau Rheoli Gwastraff Saﬂe.           

en-gb	Key principles
cy-gb	Egwyddorion allweddol

en-gb	Other key principles drawn on in the development of this strategy document, and which the Assembly Government expects to be applied by those making decisions in respect of waste in Wales (including in respect of the development and delivery of the sector plans), are:
cy-gb	Egwyddorion allweddol eraill sy’n sail i’r ddogfen strategaeth hon, ac y mae Llywodraeth y Cynulliad yn disgwyl i’r rhai hynny sy’n gwneud penderfyniadau ynglŷn â gwastraff yng Nghymru eu cymhwyso (gan gynnwys mewn cysylltiad â datblygu a chyﬂawni cynlluniau sector) yw:

en-gb	Protection of human health and the environment
cy-gb	Amddiffyn iechyd pobl a’r amgylchedd

en-gb	Waste management must be carried out without endangering human health, without harming the environment and, in particular:
cy-gb	Mae’n rhaid i reoli gwastraff ddigwydd heb beryglu iechyd pobl, heb niweidio’r amgylchedd ac, yn enwedig:

en-gb	(a)   Without risk to water, air, soil, plants or animals;
cy-gb	(a)   Heb risg i ddŵr, aer, pridd, planhigion neu anifeiliaid;

en-gb	(b)   Without causing a nuisance through noise or odours; 
cy-gb	(b)   Heb achosi niwsans drwy sŵn neu arogleuon; 

en-gb	and
cy-gb	a

en-gb	(c)   Without adversely affecting the countryside or places of special interest.
cy-gb	(c)   Heb gael effaith niweidiol ar gefn gwlad neu lefydd o ddiddordeb arbennig.

en-gb	In particular, appropriate techniques must be developed for the treatment and ﬁnal disposal of hazardous substances in order to meet the above requirements. 
cy-gb	Yn benodol, rhaid datblygu technegau priodol ar gyfer trin a chael gwared â sylweddau peryglus  yn derfynol i fodloni’r gofynion uchod. 

en-gb	The draft strategy for consultation was subject to a Health Impact Assessment which is available on the Welsh Assembly Government website.
cy-gb	Roedd y strategaeth ddrafft ar gyfer ymgynghori yn ddibynnol ar Asesiad o’r Effaith ar Iechyd sydd ar gael ar wefan Llywodraeth Cynulliad Cymru.

en-gb	Information on the general technical requirements for the management of wastes are provided on the Environment Agency’s web site 10 .
cy-gb	Darperir gwybodaeth ar y gofynion technegol cyffredinol ar gyfer rheoli gwastraff ar wefan  Asiantaeth yr Amgylchedd 10 .

en-gb	10   http://www.environment-agency.gov.uk/business/topics/waste/.
cy-gb	10   http://www.environment-agency.gov.uk/business/topics/waste/.

en-gb	19
cy-gb	19

en-gb	Application of the waste hierarchy
cy-gb	Cymhwyso’r hierarchiaeth wastraff  

en-gb	The waste hierarchy will be applied by the Assembly Government as an order of priority in legislation and policy unless, for speciﬁc waste streams, departing from this hierarchy is justiﬁed  by life cycle thinking on the overall impacts of the generation and management of such waste. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth y Cynulliad yn mabwysiadu’r hierarchiaeth wastraff fel trefn ﬂaenoriaeth  mewn deddfwriaeth a pholisïau, oni bai fod cyﬁawnhad dros beidio â dilyn y hierarchiaeth hon ar gyfer ffrydiau gwastraff penodol. Gellir cyﬁawnhau peidio â’i dilyn os bydd ‘meddylfryd  cylch oes yn cael ei ddefnyddio i asesu effaith gyffredinol cynhyrchu a rheoli gwastraff o’r fath.  

en-gb	The Assembly Government has applied this principle in its prioritisation of provisions contained in the Proposed Waste (Wales) Measure 2010. 
cy-gb	Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi defnyddio’r egwyddor hon wrth ﬂaenoriaethu darpariaethau a gynhwysir ym Mesur Arfaethedig ynghylch Gwastraff (Cymru) 2010. 

en-gb	The proposed Measure 2010 makes provision in Wales to reduce the amount of waste and litter, increase recycling and reduce landﬁll.     
cy-gb	Mae Mesur arfaethedig 2010 yn gwneud darpariaeth yng Nghymru i leihau swm y gwastraff a’r sbwriel, cynyddu ailgylchu a lleihau tirlenwi.    

en-gb	The waste hierarchy should be applied by everyone else in Wales making waste management decisions, unless a life cycle assessment guides otherwise. 
cy-gb	Dylai pawb arall yng Nghymru sy’n gwneud penderfyniadau rheoli gwastraff fabwysiadu’r  hierarchiaeth wastraff, oni bai fod asesiad cylch oes yn rhoi cyfarwyddyd gwahanol. 

en-gb	It should be noted that the waste hierarchy is not absolute, and does not mean that all waste should be reduced or recycled where it is not practical to do so, nor does it necessarily mean absolutely zero landﬁll or energy from waste where this is not practical.  
cy-gb	Dylid nodi nad yw’r hierarchiaeth wastraff yn derfynol, ac nid yw’n golygu y dylid lleihau neu ailgylchu pob gwastraff pan nad yw’n ymarferol gwneud hynny, ac nid yw’n golygu dim tirlenwi nac ynni o wastraff o anghenraid pan fo hyn yn anymarferol.

en-gb	Polluter-pays
cy-gb	Llygrwr yn talu

en-gb	The polluter-pays principle is a guiding principle at European and international levels and also in Wales. 
cy-gb	Mae’r egwyddor fod y llygrwr yn talu yn egwyddor arweiniol ar lefel Ewrop ac yn rhyngwladol a hefyd yng Nghymru. 

en-gb	The waste producer and the waste holder should manage the waste in a way that guarantees a high level of protection of the environment and human health. 
cy-gb	Dylai cynhyrchydd y gwastraff a deilydd y gwastraff reoli’r gwastraff  mewn ffordd sy’n gwarantu lefel uchel o amddiffyniad i’r amgylchedd ac iechyd pobl. 

en-gb	In accordance with the polluter-pays principle, the costs of waste management shall be borne by the original waste producer or by the current or previous waste holders. 
cy-gb	Yn unolâ’r egwyddor fod y llygrwr yn talu, ysgwyddir cost rheoli gwastraff gan y sawl a gynhyrchodd y gwastraff gwreiddiol neu gan y sawl sy’n dal y gwastraff ar hyn o bryd neu oedd yn ei ddal cynt

en-gb	The polluter-pays principle extends to the costs of waste management being be borne partly or wholly by the producer of the product from which the waste came and the distributors of such product potentially sharing these costs. 
cy-gb	.Mae’r egwyddor fod y llygrwr yn talu’n ymestyn i gostau rheoli gwastraff yn cael eu hysgwyddo yn rhannol neu’n gyfan gwbl gan gynhyrchydd y cynnyrch y deilliodd y gwastraff ohono gyda dosbarthwyr cynnyrch felly o bosibl yn rhannu’r costau hyn.

en-gb	Extended producer responsibility
cy-gb	Cyfrifoldeb estynedig y cynhyrchydd

en-gb	The revised Waste Framework Directive introduces the principle of ’extended producerresponsibility’. 
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff ddiwygiedig yn cyﬂwyno’r egwyddor o ‘gyfrifoldeb  estynedig y cynhyrchydd’. 

en-gb	Producer responsibility means that anyone who professionally develops, manufactures, processes, treats, sells or imports products (producer of the product) has a responsibility for the waste that remains after those products have been used, as well as for the subsequent management of the waste and ﬁnancial responsibility for such activities. 
cy-gb	Ystyr cyfrifoldeb y cynhyrchydd yw bod gan unrhyw un sy’n mynd  ati’n broffesiynol i ddatblygu, gweithgynhyrchu, prosesu, trin, gwerthu neu fewnforio cynnyrch (cynhyrchydd y cynnyrch) gyfrifoldeb am y gwastraff sydd ar ôl wedi i’r cynnyrch hwn gael ei  ddefnyddio, yn ogystal â thros reoli’r gwastraff wedyn a chyfrifoldeb ariannol am weithgareddau  o’r fath. 

en-gb	This may include an acceptance of returned products and may include the obligation to provide publicly available information as to the extent to which the product is re-usable and recyclable. 
cy-gb	Gall hyn gynnwys derbyn cynnyrch wedi ei ddychwelyd a gall gynnwys y gofyniad i  ddarparu gwybodaeth sydd ar gael i’r cyhoedd ynglŷn ag i ba raddau y mae modd ailddefnyddio  ac ailgylchu’r cynnyrch.

en-gb	By extending producer responsibility, producers need to meet the full costs of sustainable waste management for their products. 
cy-gb	Trwy ymestyn cyfrifoldeb y cynhyrchydd, mae angen i gynhyrchwyr ysgwyddo costau llawn rheoli gwastraff eu cynnyrch yn gynaliadwy. 

en-gb	We anticipate that this would incentivise (through increased cost of waste management) using less materials or the use of materials that are easier to recycle instead. 
cy-gb	Rydym yn rhagweld y byddai hyn yn ysgogi (drwy gost gynyddol rheoli gwastraff) defnyddio llai o ddeunyddiau neu ddefnyddio deunyddiau sy’n hawsi’w hailgylchu yn lle hynny. 

en-gb	Extended producer responsibility includes the encouragement of the design of products in order to reduce their environmental impacts and the generation of waste in the course of the production. 
cy-gb	Mae cyfrifoldeb estynedig y cynhyrchydd yn cynnwys anogaeth i ddylunio’r cynnyrch er mwyn lleihau ei effaith amgylcheddol a chynhyrchu gwastraff yn y broses gynhyrchu. 

en-gb	The concept of extended producer responsibility will be explored further within the relevant sector plans.  
cy-gb	Edrychir yn fanylach ar y cysyniad o gyfrifoldeb estynedig y cynhyrchydd yn y cynlluniau sector perthnasol. 

en-gb	20
cy-gb	20

en-gb	Proximity principle
cy-gb	Egwyddor agosrwydd

en-gb	The Waste Framework Directive also establishes the principle of ‘proximity’ within the context of the requirement for member states to establish an integrated and adequate network of waste disposal installations and of installations for the recovery of mixed municipal waste collected from private households, including where such collection also covers such waste from other producers, taking into account best available techniques.
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff hefyd yn sefydlu egwyddor ‘agosrwydd’ yng nghyd- destun y gofyniad i aelod-wladwriaethau sefydlu rhwydwaith integredig a digonol o weithfeydd gwaredu gwastraff a gweithfeydd ar gyfer adfer gwastraff trefol cymysg o gartreﬁ preifat, gan gynnwys lle mae casgliad o’r fath yn cynnwys gwastraff gan gynhyrchwyr eraill, gan ystyried y technegau gorau sydd ar gael.

en-gb	The Directive requires that the network shall enable waste to be disposed of, or the wastes referred to in the preceding paragraph to be recovered, in one of the nearest appropriate installations, by means of the most appropriate methods and technologies, in order to ensure a high level of protection for the environment and public health. 
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb yn ei gwneud  hi’n ofynnol i’r rhwydwaith alluogi gwastraff i gael ei waredu, neu i’r gwastraff y cyfeirir ato yn y paragraff blaenorol gael ei adfer, yn un o’r gweithfeydd priodol agosaf, drwy gyfrwng  y dulliau a’r technolegau mwyaf priodol, er mwyn sicrhau lefel uchel o amddiffyniad i’r  amgylchedd ac i iechyd pobl.    

en-gb	The proximity principle also links to the Directive’s requirement that the network shall be designed to enable Member States to move towards the aim of self-sufﬁciency in waste disposal as well as in the recovery of waste referred to above, taking into account geographical circumstances or the need for specialised installations for certain types of waste. 
cy-gb	Mae’r egwyddor agosrwydd hefyd yn cysylltu â gofyniad y Gyfarwyddeb bod y rhwydwaith yn cael ei gynllunio mewn modd sy’n galluogi Aelod-Wladwriaethau i symud tuag at y nod o hunangynhaliaeth mewn gwaredu gwastraff yn ogystal ag wrth adfer gwastraff fel y cyfeirir  uchod, gan roi ystyriaeth i amgylchiadau daearyddol neu’r angen am weithfeydd arbenigol ar gyfer mathau penodol o wastraff. 

en-gb	The Directive also makes it clear that each Member State does not have to possess the full range of ﬁnal  recovery facilities within that Member State.
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb yn gwneud yn glir hefyd nad oes raid i bob Aelod-Wladwriaeth feddu ar amrediad llawn o gyﬂeusterau adfer terfynol o fewn yr Aelod- Wladwriaeth honno.

en-gb	This principle must be applied in Wales when decisions are taken on the siting of appropriate waste facilities. 
cy-gb	Mae’n rhaid cymhwyso’r egwyddor hon yng Nghymru wrth wneud penderfyniadau ynglŷn  â lleoli cyﬂeusterau gwastraff priodol.

en-gb	21
cy-gb	21

en-gb	Precautionary principle
cy-gb	Yr egwyddor ragofalus

en-gb	The precautionary principle will be applied by the Assembly government and should be used by all waste related decision makers in the management of risk in Wales. 
cy-gb	Bydd yr egwyddor ragofalus yn cael ei chymhwyso gan Lywodraeth y Cynulliad a dylai pawb sy’n gwneud penderfyniadau yn ymwneud â gwastraff wrth reoli risg yng Nghymru ei defnyddio.

en-gb	Precaution should be applied where scientiﬁc evidence is insufﬁcient, inconclusive or uncertain and where there are indications through preliminary objective scientiﬁc evaluation that there are reasonable grounds for concern that the potentially dangerous effects on the environment, human, animal or plant health may be inconsistent with the chosen level of protection (further guidance is provided in the ‘Communication from the Commission on the Precautionary Principle’ 11 ).
cy-gb	Dylid arfer rhagofal lle mae’r dystiolaeth wyddonol yn annigonol, yn amhendant neu’n ansicr a lle mae arwyddion, drwy werthusiad gwyddonol gwrthrychol cychwynnol bod sail resymol dros bryderu y gallai fod effaith beryglus ar yr amgylchedd, pobl, iechyd anifeiliaid neu blanhigion yn anghyson â’r lefel dioglewch a ddewiswyd (darperir rhagor o arweiniad yn y ‘Neges gan y Comisiwn ar yr Egwyddor Ragofalus’ 11 ).

en-gb	Equality of opportunity
cy-gb	Cyﬂe Cyfartal

en-gb	It is a key principle of the  Assembly Government that we afford the opportunity to all the citizens of Wales to contribute to waste prevention, reuse and recycling, irrespective of where they live, their health, mobility and personal circumstances. 
cy-gb	Egwyddor allweddol Llywodraeth y Cynulliad yw ein bod yn rhoi’r cyﬂe i holl ddinasyddion Cymru  gyfrannu at atal, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff, waeth ble maen nhw’n byw, sut iechyd sydd ganddynt, eu symudeddna’u hamgylchiadau personol. 

en-gb	This principle should be applied across Wales, particularly by local authorities in the provision of waste collection services from households.
cy-gb	Dylid cymhwyso’r egwyddor hon ledled Cymru, yn enwedig gan awdurdodau lleol wrth ddarparu gwasanaethau casglu gwastraff o gartreﬁ.

en-gb	11   19 COM (2000) 1 ﬁnal.
cy-gb	11   19 COM (2000) 1 terfynol.

en-gb	23
cy-gb	23

en-gb	Part 2: 
cy-gb	Rhan 2: 

en-gb	Overview and implementation
cy-gb	Trosolwg a gweithredu

en-gb	This section describes the structure and purpose of our overarching strategy document and other delivery documents that will form part of our overall waste management plan for Wales.
cy-gb	Mae’r adran hon yn disgriﬁo strwythur a phwrpas ein strategaeth drosfwaol a’r dogfennau  cyﬂenwi eraill a fydd yn ffurﬁo rhan o’n cynllun rheoli gwastraff cyffredinol ar gyfer Cymru.

en-gb	There are ﬁve different types of document that build on and take further our policies, targets and actions contained in Wise About Waste (2002), together with a comprehensive summary of progress so far and the current situation in respect of waste production and management in Wales:
cy-gb	Mae pum gwahanol fath o ddogfen yn adeiladu ar ein polisïau a’n targedau a’r camau a gynhwysir yn Yn Gall gyda Gwastraff (2002) ac yn eu datblygu ymhellach, ynghyd â chrynodeb  cynhwysfawr o gynnydd hyd yn hyn a’r sefyllfa gyfredol o ran cynhyrchu a rheoli gwastraff yng Nghymru:

en-gb	•  Our high level strategy document ‘Towards Zero Waste’
cy-gb	•  Ein strategaeth lefel uchel ‘Tuag at Ddyfodol Diwastraff’ 

en-gb	 •  Delivery documents called ‘sector plans’
cy-gb	•  Dogfennau cyﬂenwi a elwir yn ‘gynlluniau sector’

en-gb	•  A communications plan
cy-gb	•  Cynllun cyfathrebu

en-gb	•  A supporting evidence base 
cy-gb	•  Sail dystiolaeth ategol

en-gb	•  Waste Strategy Progress Report 2002-2008.
cy-gb	•  Adroddiad Cynnydd y Strategaeth Wastraff 2002-2008.

en-gb	Another key part of our approach is working within Government, both the Welsh Assembly Government, and where we do not directly have the powers, by working with the UK and European Governments.
cy-gb	Rhan arall bwysig o’n dull gweithredu yw gweithio o fewn y Llywodraeth, sef Llywodraeth Cynulliad Cymru, a phan nad oes gennym y pwerau uniongyrchol, trwy weithio gydaLlywodraethau’r DU ac Ewrop.

en-gb	Towards Zero Waste
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff 

en-gb	Our overarching strategy document, ‘Towards Zero Waste’, is a long term framework which describes the social, economic and environmental outcomes that we will aim to achieve and our contribution towards a sustainable future. 
cy-gb	Mae ein strategaeth gyffredinol, ‘Tuag at Ddyfodol Diwastraff’, yn fframwaith hirdymor sy’n  disgriﬁo’r canlyniadau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol y byddwn yn ceisio eu  cyﬂawni a’n cyfraniad at ddyfodol cynaliadwy. 

en-gb	It also details our high level policies, targets and principles. 
cy-gb	Mae hefyd yn disgriﬁo ein polisïau, ein targedaua’u hegwyddorion lefel uchel. 

en-gb	It is supported by an evidence base 12 , and implemented through sector plans and by working within Government. 
cy-gb	Fe’i hategir gan sail dystiolaeth 12 , a’i gweithredu trwy gynlluniau sector a thrwy weithio o fewn y Llywodraeth. 

en-gb	Figure 4, on page 26, describes this approach in more detail.
cy-gb	Mae Fﬁgur 4 ar dudalen 26 yn disgriﬁo’r dull gweithredu yma’n fanylach.

en-gb	Sector plans
cy-gb	Cynlluniau sector 

en-gb	Sector plans are the implementation plans for the strategy. 
cy-gb	Cynlluniau gweithredu’r strategaeth yw’r cynlluniau sector. 

en-gb	They will describe the role of the sector, the Assembly Government and others in delivering the outcomes, targets and policies in Towards Zero Waste. 
cy-gb	Byddant yn disgriﬁo swyddogaeth y sector, Llywodraeth y Cynulliad ac eraill wrth gyﬂawni’r canlyniadau, y targedau a’r polisïau sydd yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	They will be developed with sector representatives to make sure they can be achieved and will be living, ﬂexible documents that will be placed on the Welsh Assembly Government website.
cy-gb	Cânt eu datblygu gyda chynrychiolwyr y sectorau i wneud yn siŵr y gellir eu cyﬂawni a byddant yn ddogfennau byw, hyblyg a fydd i’w gweld ar wefan  Llywodraeth Cynulliad Cymru.

en-gb	They will:
cy-gb	Byddant yn:

en-gb	•  Deﬁne what the sector plan will cover and what and who is included in that sector.
cy-gb	•  Difﬁnio’r hyn y bydd y cynllun sector yn ei gynnwys a beth a phwy sy’n rhan o’r sector hwnnw.

en-gb	•  Outline the current performance of the sector, including providing details of the types, quantities and source of waste.
cy-gb	•  Amlinellu perfformiad y sector ar hyn o bryd, yn cynnwys rhoi manylion am y mathau a’r symiau o wastraff a’i ffynhonnell.

en-gb	•  Describe how the principles, outcomes, policies and targets laid out in Towards Zero Waste apply to the sector.
cy-gb	•  Disgriﬁo sut y mae’r egwyddorion, y canlyniadau, y polisïau a’r targedau a nodir yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn berthnasol i’r sector.

en-gb	12   Evidence Base www.wales.gov.uk/environmentandcountryside.
cy-gb	12   Sail y dystiolaeth www.cymru.gov.uk/environmentandcountryside.

en-gb	24
cy-gb	24

en-gb	•  Identify the general technical requirements for the management of wastes produced by that sector (including waste legislation covering that sector).
cy-gb	•  Nodi’r gofynion technegol cyffredinol ar gyfer rheoli gwastraff a gynhyrchir gan y sector (yn cynnwys y ddeddfwriaeth wastraff sy’n berthnasol i’r sector hwnnw).

en-gb	•  Set sector speciﬁc objectives and develop the mechanisms, targets and policies to achieve them.
cy-gb	•  Pennu amcanion penodol i’r sector ac yn datblygu’r mecanweithiau, y targedau a’r polisïau i’w cyﬂawni.

en-gb	•  Identify any special arrangements for particular wastes.
cy-gb	•  Nodi unrhyw drefniadau arbennig ar gyfer mathau arbennig o wastraff.

en-gb	•  Contain a detailed action plan, deﬁning the roles and responsibilities of the sector, the Assembly Government and others.
cy-gb	•  Cynnwys cynllun gweithredu manwl, yn difﬁnio swyddogaethau a chyfrifoldebau’r sector, Llywodraeth y Cynulliad ac eraill.

en-gb	•  Contain indicators to measure and monitor progress.
cy-gb	•  Cynnwys dangosyddion i fesur a monitro cynnydd.

en-gb	•  Explain where the actions of one sector may affect those of another and how these linkages will be managed.
cy-gb	•  Egluro sut y gall gweithredoedd un sector effeithio ar rai sector arall a sut y caiff y cysylltiadau   hyn eu rheoli.

en-gb	The plans will be evidence based and linked to best practice case studies.
cy-gb	Bydd y cynlluniau yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn gysylltiedig ag astudiaethau achos  arfer gorau.

en-gb	We will develop a rolling programme of sector plans on a priority basis and the following sector plans will be developed ﬁrst:
cy-gb	Byddwn yn datblygu rhaglen dreigl o gynlluniau sector ar sail blaenoriaeth a chaiff y cynlluniau  sector canlynol eu datblygu’n gyntaf:

en-gb	•  Municipal waste collected by local authorities
cy-gb	•  Gwastraff trefol a gesglir gan awdurdodau lleol 

en-gb	•  Collection, infrastructure and markets 
cy-gb	•  Casglu, seilwaith a marchnadoedd 

en-gb	•  Construction and demolition
cy-gb	•  Adeiladu a dymchwel

en-gb	•  Retail including wholesale, food manufacturers and hospitality (with a focus on food waste and it this will also address packaging in detail)
cy-gb	•  Manwerthu yn cynnwys cyfanwerthu, cynhyrchwyr bwyd a lletygarwch (gan ganolbwyntio ar wastraff bwyd a manylu ar ddeunydd pacio hefyd)

en-gb	•  Subsequent speciﬁc sector plans will include the public sector and agriculture and there will also be a sector plan covering the remaining commercial and industrial waste sectors.
cy-gb	•  Bydd cynlluniau sector penodol dilynol yn cynnwys y sector cyhoeddus ac amaethyddiaeth a bydd yna hefyd gynllun sector yn ymdrin â’r sectorau gwastraff masnachol a diwydiannol sy’n weddill.

en-gb	All plans will address packaging, hazardous waste and biodegradable wastes as well as the priority materials identiﬁed later in this strategy.
cy-gb	Bydd yr holl gynlluniau yn ymdrin â deunydd pacio, gwastraff peryglus a gwastraff  bioddiraddiadwy yn ogystal â’r deunyddiau blaenoriaeth a nodir yn nes ymlaen yn y strategaeth hon.

en-gb	The collection, infrastructure and markets plan will include coverage of:
cy-gb	Bydd y cynllun casglu, seilwaith a marchnadoedd hefyd yn ymdrin â’r canlynol:

en-gb	•  Existing waste collection schemes and major disposal and recovery installations, including any special arrangements for waste oils, hazardous waste or waste streams addressed by speciﬁc   EU legislation;
cy-gb	•  Cynlluniau casglu gwastraff sydd ohoni a gweithfeydd gwaredu ac adfer mawr, yn cynnwys unrhyw drefniadau arbennig ar gyfer olew gwastraff, gwastraff peryglus neu ffrydiau gwastraff a drafodir yn neddfwriaeth benodol yr UE;

en-gb	•  An assessment of the need for new collection schemes, the closure of existing waste installations, additional waste installation infrastructure required to ensure an integrated and adequate network of disposal and recovery installations, and, if necessary, the investments related thereto;
cy-gb	•  Asesiad o’r angen am gynlluniau casglu newydd, cau gweithfeydd gwastraff presennol, y seilwaith gweithfeydd gwastraff ychwanegol sydd ei angen i sicrhau rhwydwaith integredig a digonol o weithfeydd gwaredu ac adfer ac, os oes angen, y buddsoddiad sy’n gysylltiedig â hynny;

en-gb	25
cy-gb	25

en-gb	• Sufﬁcient information on     the location criteria for     site identiﬁcation and on the     capacity of future disposal or     major recovery installations,     if necessary;
cy-gb	• Gwybodaeth ddigonol am y meini prawf lleoli wrth ddod     o hyd i saﬂeoedd a      chynhwysedd gweithfeydd     gwaredu neu adfer mawr a geir     yn y dyfodol, os oes angen;

en-gb	• General waste management policies, including planned waste management technologies and methods, or policies for waste posing speciﬁc management problems.
cy-gb	• Polisïau rheoli gwastraff cyffredinol, yn cynnwys     technolegau a dulliau rheoli gwastraff cynlluniedig, neu bolisïau ar gyfer gwastraff     sy’n creu problemau penodol o ran rheolaeth.

en-gb	The sector plans will be subject to sustainability appraisal/strategic environmental assessment (SEA) in the same way that this strategy has been. 
cy-gb	Bydd y cynlluniau sector yn destun arfarniad o gynaliadwyedd/ asesiad amgylcheddol strategol yn yr un ffordd ag y bu’r strategaeth hon. 

en-gb	They will be subject to separate consultation. 
cy-gb	Byddwn yn ymgynghori yn eu cylch ar wahân. 

en-gb	Progress Report 
cy-gb	Adroddiad Cynnydd 

en-gb	Further details on the types and quantities of wastes currently produced in Wales, and how they are managed, and progress against targets and actions set in Wise About Waste are provided in the Waste Strategy Progress Report (2002-2008) that is published at the same time as this strategy. 
cy-gb	Darperir manylion pellach am y mathau a’r symiau o wastraff a gynhyrchir yng Nghymru ar hyn o bryd, a’r ffordd y cânt eu rheoli, a chynnydd o’i gymharu â’r targedau a’r camau a nodir yn Yn Gall gyda Gwastraff, yn Adroddiad Cynnydd y Strategaeth Wastraff (2002-08) a gyhoeddir ar yr un pryd â’r strategaeth hon. 

en-gb	Communications plan
cy-gb	Cynllun cyfathrebu

en-gb	A communications plan is being developed which will set out the approach to promoting behaviour change. 
cy-gb	Mae cynllun cyfathrebu yn cael ei ddatblygu a fydd yn disgriﬁo’r dull o hyrwyddo newid mewn ymddygiad. 

en-gb	There will be one overarching plan, with the details of speciﬁc communications actions contained in each of the sector plans. 
cy-gb	Bydd yna un cynllun cyffredinol, a chaiff manylion y camau cyfathrebu penodol eu cynnwys ym mhob un o’r cynlluniau sector. 

en-gb	This will be developed closely with the  delivery bodies and stakeholders to ensure consistent and co-ordinated messages on waste, and that national and local communication is aligned. 
cy-gb	Caiff hyn ei ddatblygu’n agos gyda’r cyrff  cyﬂenwi a’r rhanddeiliaid er mwyn sicrhau negeseuon cyson a chydgysylltiedig am wastraff,  a bod cyfathrebu cenedlaethol a lleol wedi’i alinio. 

en-gb	This will include any necessary messages in respect of legislation. 
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys unrhyw negeseuon  angenrheidiol am ddeddfwriaeth. 

en-gb	26
cy-gb	26

en-gb	Evidence base
cy-gb	Sail y dystiolaeth

en-gb	The evidence base is made up of all the supporting documentation which helped us to write this strategy document. 
cy-gb	Mae sail y dystiolaeth yn cynnwys yr holl ddogfennau ategol a’n helpodd ni i ysgrifennu’r  strategaeth hon. 

en-gb	The documents are available to view and download on the Welsh Assembly Government website.
cy-gb	Mae’r dogfennau ar gael i’w gweld a’u lawrlwytho ar wefan Llywodraeth Cynulliad Cymru.

en-gb	Figure 4 - Strategy framework structure
cy-gb	Ff gur 4 - Strwythur fframwaith y strategaeth

en-gb	Towards Zero Waste
cy-gb	 Tuag at Ddyfodol Diwastraff

en-gb	Evidence 
cy-gb	 Tystiolaeth

en-gb	Plan Evidence to support Towards Zero Waste (including the Progress Report) Sector Plan  Municipal Waste All waste collected by Local Authorities 
cy-gb	Cynllun Tystiolaeth i gefnogi Tuag at Ddyfodol Diwastraff (yn cynnwys yr Adroddiad Cynnydd)Cynllun Sector Gwastraff Trefol Pob gwastraff a gesglir gan Awdurdodau Lleol. 

en-gb	This includes household waste 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys gwastraff y cartref

en-gb	Sector Plan Construction & Demolition
cy-gb	 Cynllun Sector Adeiladu a Dymchwel

en-gb	 Waste produced by the construction and demolition of all types ofdevelopment Sector Plan  Wholesale &   Retail including food manufacturers Initially looking at reducing food and packaging waste 
cy-gb	 Gwastraff a gynhyrchir wrth adeiladu a dymchwel pob math a ddatblygiad Cynllun Sector Cyfanwerthu a Manwerthu yn cynnwys  cynhyrchwyr bwyd Yn edrych i ddechrau ar leihau gwastraff bwyd a deunydd pacio

en-gb	Sector Plan
cy-gb	 Cynllun Sector

en-gb	Collection, Infrastructure & Markets
cy-gb	Casglu, Seilwaith a Marchnadoedd

en-gb	The collection and treatment of waste & markets for recycled materials
cy-gb	 Casglu a thrin gwastraff a marchnadoedd ar gyfer deunyddiau wedi’u hailgylchu

en-gb	 Sector Plan  Public Sector Driving change and providing leadership
cy-gb	Cynllun Sector  Y Sector Cyhoeddus Sbarduno newid a rhoi arweiniad

en-gb	27
cy-gb	27

en-gb	What it means for you
cy-gb	Yr hyn y mae’n ei olygu i chi

en-gb	Our strategy is ambitious and challenging, but achievable. 
cy-gb	Mae ein strategaeth yn uchelgeisiol a heriol, ond o fewn ein cyrraedd. 

en-gb	It involves every section of society and it is important we all play our part.
cy-gb	Mae’n cynnwys pob rhan o gymdeithas ac mae’n bwysig fod pob un ohonom yn chwarae ein rhan.

en-gb	Businesses  need to prevent or reduce waste through product and packaging design and the way they use materials and services, and take responsibility for the impact of their supply chains. 
cy-gb	Mae angen i fusnesau  atal  neu leihau gwastraff trwy ddylunio cynhyrchion a deunydd pacio a’r ffordd y defnyddiant ddeunyddiau a gwasanaethau, ac ysgwyddo’r cyfrifoldeb am effaith eu cadwyni cyf enwi. 

en-gb	Welsh business should ensure their products will not become future legacy 13  wastes. 
cy-gb	Dylai busnesau Cymru sicrhau  na fydd eu cynhyrchion yn  dod yn wastraff etifeddol 13  yn  y dyfodol. 

en-gb	They also need to source separate their recyclable and biodegradable wastes, including the wastes produced by their customers on their premises, and regard them as a quality resource. 
cy-gb	Mae angen iddynt hefyd wahanu eu gwastraff ailgylchadwy a bioddiraddiadwy yn ei darddiad, yn cynnwys y gwastraff a gynhyrchir ar eu saf e gan eu cwsmeriaid, a’u hystyried  fel adnodd o safon. 

en-gb	They need to ensure that the products they produce are easy to reuse and recycle. 
cy-gb	Mae angen iddynt sicrhau bod y cynhyrchion a gynhyrchant yn hawdd i’w hailddefnyddio a’u hailgylchu. 

en-gb	Producers need to share responsibility for waste and recycling.
cy-gb	Mae angen i gynhyrchwyr rannu’r cyfrifoldeb am wastraff ac ailgylchu.

en-gb	Communities  (whether urban, rural or valley) need to reduce waste as far as possible, deliver clean, separated recyclates, for collection by local authorities, and start thinking of waste as resources and so help create local jobs. 
cy-gb	Mae angen i gymunedau  (boed drefol, gwledig neu yn y cymoedd) leihau gwastraff cyn belledâ phosibl, darparu deunyddiau eildro glân, wedi’u gwahanu i’w casglu gan awdurdodau lleol, a dechrau meddwl am wastraff fel adnoddau gan helpu i greu swyddi lleol. 

en-gb	We also need to change behaviour so that we meet our targets.   
cy-gb	Mae angen i ni hefyd  newid ymddygiad fel ein bod yn cyrraedd ein targedau.   

en-gb	The public sector  has an important part to play, recognising the signif cant proportion of the Welsh population that works in the sector and the inf uence that its procurement activity can have on supply chains. 
cy-gb	Mae gan y sector cyhoeddus  ran bwysig i’w chwarae, o gydnabod bod cyfran sylweddol o boblogaeth Cymru yn gweithio yn y sector a’r dylanwad y gall ei weithgarwch caffael ei gael ar gadwyni cyf enwi. 

en-gb	People need to be able to recycle wherever they work, rest and play and they should have access to sustainable products in all localities managed by the public sector.  
cy-gb	Mae angen i bobl allu ailgylchu lle bynnag y maent yn gweithio, yn gorffwys  ac yn chwarae a dylent allu cael gafael ar gynhyrchion cynaliadwy ym mhobman a reolir gan y sector cyhoeddus.

en-gb	13   Legacy wastes - are materials, which are often hazardous, for example asbestos, that it is not currently feasible to recover or recycle and therefore cannot be returned into the chain of utility. 
cy-gb	13   Deunyddiau yw gwastraff etifeddol sy’n aml yn beryglus, fel asbestos, nad yw’n ymarferol eu hadfer na’u hailgylchu ar hyn o bryd ac na ellir eu dychwelyd i’r gadwyn ddefnydd felly. 

en-gb	The only option is disposal, and this is likely to continue to be the case in the future if that material continues to be used in the present way. 
cy-gb	Gwaredu yw’r unig opsiwn, ac mae’n debygol y bydd hyn yn parhau i fod yn wir yn y dyfodol os parheir i ddefnyddio’r deunydd hwnnw yn y ffordd bresennol. 

en-gb	In order for waste not to become legacy waste the original product needs to be redesigned so that it can be recovered and reused. 
cy-gb	Er mwyn sicrhau nad yw gwastraff  yn dod yn wastraff etifeddol mae angen ailddylunio’r cynnyrch gwreiddiol fel y gellir ei adfer a’i ailddefnyddio. 

en-gb	In the meantime, new treatment methodologies need to be developed wherever possible to avoid these materials being sent for disposal.
cy-gb	Yn y cyfamser,  mae angen datblygu methodolegau trin newydd lle bynnag y bo modd rhag i’r deunyddiau hyn gael eu hanfon i’w gwaredu. 

en-gb	28
cy-gb	28

en-gb	Government  has a vital role to play in leading and ensuring that clear messages are presented.  
cy-gb	Mae gan y Llywodraeth  ran hollbwysig i’w chwarae wrth arwain a sicrhau y cyf wynir negeseuon clir. 

en-gb	The Welsh Assembly Government needs to consider how businesses that preserve resources, rather than waste them, can be incentivised. 
cy-gb	Mae angen i Lywodraeth Cynulliad Cymru ystyried sut y gellir cymell busnesau sy’n diogelu adnoddau, yn hytrach na’u gwastraff.  

en-gb	Local authorities  need to support  the most benef cial alternatives to  landf lls and encourage systems that treat waste as a resource. 
cy-gb	Mae angen i awdurdodau lleol   gefnogi’r dewisiadau mwyaf llesol yn hytrach na thirlenwi ac annog systemau sy’n trin gwastraff fel adnodd. 

en-gb	They also have a role to play in respect of the engagement of their citizens and communities.  
cy-gb	Mae ganddynt hefyd rani’w chwarae wrth ymgysylltu â’u dinasyddion a’u cymunedau.

en-gb	The waste management sector  needs to help ensure that the right infrastructure and facilities are in place. 
cy-gb	Mae angen i’r sector rheoli gwastraff helpu i sicrhau bod y seilwaith a’r cyf eusterau priodol yn eu lle. 

en-gb	These facilities need to be as sustainable as possible. 
cy-gb	Mae angen i’r cyfleusterau hyn fod mor gynaliadwy â phosibl. 

en-gb	Markets need to be developed so that recyclates become economic opportunities. 
cy-gb	Mae angen datblygu marchnadoedd fel bod deunyddiau eildro yn dod yn gyfleoedd economaidd. 

en-gb	Reprocessors also have a key role to play. 
cy-gb	Mae gan ailbroseswyr ran bwysig i’w chwarae.

en-gb	The third sector 14  has a distinctive role to play in implementing the revised waste strategy in Wales, as part of the waste management sector. 
cy-gb	Mae gan y trydydd sector 14  ran nodedig i’w chwarae wrth weithredu’r strategaeth wastraff  ddiwygiedig yng Nghymru, fel rhan o’r sector rheoli gwastraff. 

en-gb	The third sector promotes areas of sustainable development that sometimes get overlooked. 
cy-gb	Mae’r trydydd sector yn hybu meysydd datblygu cynaliadwy a esgeulusir ambell waith. 

en-gb	It is important that environmental and economic gains achieved through higher recycling and resource eff ciency are achieved in tandem with social gains. 
cy-gb	Mae’n bwysig fod enillion amgylcheddol ac economaidd a gyf awnir trwy ailgylchu mwy a defnyddio adnoddau yn fwy effeithlon yn digwydd law yn llaw ag enillion cymdeithasol. 

en-gb	These include the creation of training and employment opportunities for the socially excluded, including those with learning diff culties and other disadvantages.  
cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys creu cyfleoedd hyfforddi a chyf ogaeth i rai sydd wedi’u hallgáu o gymdeithas, yn cynnwys pobl sydd ag anawsterau dysgu ac anfanteision eraill.  

en-gb	The regulatory bodies 15  protect human and animal health and the environment from the mismanagement of waste and enforce and ensure compliance with waste and waste related legislation. 
cy-gb	Mae’r cyrff rheoleiddio 15  yn amddiffyn iechyd pobl ac anifeiliaid a’r amgylchedd rhag camreoli gwastraff ac yn gorfodi a sicrhau cydymffurfiad â deddfwriaeth yn ymwneud â  gwastraff a meysydd cysylltiedig. 

en-gb	14   Third sector - this refers to organisations including voluntary and community groups, social enterprises, charities, cooperatives and mutuals.
cy-gb	14   Y trydydd sector - mae hyn yn cyfeirio at fudiadau yn cynnwys grwpiau gwirfoddol a chymunedol, mentrau cymdeithasol, elusennau, mentrau cydweithredol a chydfuddiannol.

en-gb	15   Key regulatory bodies include the Environment Agency, the State Veterinary Service and the Local Authority Environment  Protection, Development Planning and Trading Standards functions (the latter enforcing the Packaging Essential Requirements Regulations that serve to eliminate over packaging of goods).
cy-gb	15   Ymysg y prif gyrff rheoleiddio mae Asiantaeth yr Amgylchedd, y Gwasanaeth Milfeddygol Gwladol a dyletswyddau Amddiffyn yr Amgylchedd, Cynllunio Datblygu a Safonau Masnach yr Awdurdodau Lleol (gyda’r olaf yn gorfodi’r Rheoliadau Gofynion  Hanfodol Deunydd Pacio sy’n ceisio dileu rhoi gormod o ddeunydd pacio am nwyddau).

en-gb	29
cy-gb	29

en-gb	They have a key role to play in ensuring a level playing field and that the law is adequately enforced to protect human and animal health, and the environment. 
cy-gb	Mae ganddynt ran allweddol i’w chwarae wrth sicrhau tegwch i bawb a bod y gyfraith yn cael ei gorfodi’n ddigonol i amddiffyn iechyd pobl ac anifeiliaid, a’r amgylchedd. 

en-gb	Information on the general technical requirements for the management of wastes are provided on the Environment Agency’s web site 16 .
cy-gb	Ceir gwybodaeth am y gofynion technegol cyffredinol ar gyfer rheoli gwastraff ar wefan Asiantaeth yr Amgylchedd 16 .

en-gb	Other Governments  - where the Assembly Government does not  have devolved powers, or the necessary degree of direct inf uence, we will work closely with the UK and European  Governments to make sure our interests are represented and to encourage the adoption of policies and actions that will help us deliver the targets and outcomes proposed in this strategy.
cy-gb	Llywodraethau Eraill  - os nad oes gan Lywodraeth y  Cynulliad bwerau datganoledig, neu’r gyfradd angenrheidiol o ddylanwad uniongyrchol, byddwn yn gweithio’n agos gyda Llywodraethau’r DU ac Ewrop i wneud yn siŵr fod ein buddiannau yn cael eu cynrychioli ac i annog mabwysiadu polisïau a chamau gweithredu a fydd yn ein helpu i gyf awni’r targedau a’r canlyniadau a gynigir yn y strategaeth hon.

en-gb	16 http://www.environment-agency.gov.uk/business/topics/waste/.
cy-gb	16 http://www.environment-agency.gov.uk/business/topics/waste/.

en-gb	31
cy-gb	31

en-gb	Part 3: 
cy-gb	Rhan 3: 

en-gb	Towards Zero Waste outcomes: 
cy-gb	Canlyniadau Tuag at Ddyfodol Diwastraff: 

en-gb	building a sustainable future
cy-gb	creu dyfodol cynaliadwy

en-gb	This section describes the outcomes that we are seeking to achieve in our overarching strategy document and the supporting sector plans. 
cy-gb	Mae’r rhan hon yn disgrif o’r canlyniadau y ceisiwn eu cyf awni yn ein strategaeth drosfwaol  a’r cynlluniau sector ategol. 

en-gb	Whilst meeting our EU obligations enshrined in legislation, we are seeking to go further in accordance with our sustainable development goals Building a sustainable future as described in the ‘One Wales - a progressive agenda for the government of Wales’ agreement (One Wales) will be fundamental to our approach. 
cy-gb	Gan fodloni ein hymrwymiadau UE sydd  wedi eu cynnwys mewn deddfwriaeth, ceisiwn fynd ymhellach yn unol â’n nodau datblygu cynaliadwy. Bydd adeiladu dyfodol cynaliadwy fel y disgrif r yng nghytundeb ‘Cymru’n Un - rhaglen flaengar ar gyfer llywodraethu Cymru’ (Cymru’n Un) yn sylfaenol i’n dull. 

en-gb	This means we will consider the environmental, social and economic implications of our actions and decisions. 
cy-gb	Mae hyn yn golygu y byddwn yn ystyried goblygiadau amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd ein gweithredoedd a’n  penderfyniadau. 

en-gb	The key outcomes of Towards Zero Waste, as derived from One Wales are:
cy-gb	Prif ganlyniadau Tuag at Ddyfodol Diwastraff, yn sgil dogfen Cymru’n Un yw:

en-gb	A Sustainable Environment , where the impact of waste in Wales is reduced to within our environmental limits 17  by 2050. 
cy-gb	Amgylchedd Cynaliadwy , lle bydd effaith gwastraff yng Nghymru’n cael ei lleihau i lefel sydd o fewn ein terfynau amgylcheddol 17  erbyn 2050. 

en-gb	This means we will take action on reducing the ecological footprint of waste in Wales to ‘one Wales: one planet’ levels through waste prevention and recycling, so that we contribute to using only our fair share of the earth’s resources.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y byddwn yn gweithredu i leihau ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru i lefelau ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’ drwy atal ac ailgylchu gwastraff, fel ein bod yn cyfrannu at ddefnyddio ein cyfran deg yn unig o adnoddau’r ddaear.

en-gb	A Prosperous Society , with a sustainable, resource eff cient economy. 
cy-gb	Cymdeithas Ffyniannus , gydag economi gynaliadwy, sy’n defnyddio adnoddau’n effeithlon.  

en-gb	More ‘green jobs’ across a range of skill levels will be provided within the waste and resource management industry in Wales, and increased prof t for businesses will be achieved through resource eff cient practices, which are ‘future proofed’ against increasing competition for resources.
cy-gb	Darperir mwy o ‘swyddi gwyrdd’ ar draws gwahanol lefelau sgiliau o fewn y diwydiant rheoli gwastraff ac adnoddau yng Nghymru, a bydd cynnydd yn elw busnesau drwy arferion sy’n  defnyddio adnoddau’n effeithlon, a ddiogelir yn y dyfodol yn erbyn cystadleuaeth gynyddol am adnoddau.

en-gb	A Fair and Just Society , in which all citizens can achieve their full human potential and  contribute to the wellbeing of Wales through actions on waste prevention, reuse and recycling.
cy-gb	Cymdeithas Deg a Chyf awn , lle gall pob dinesydd gyf awni eu llawn botensial a chyfrannu  at les Cymru drwy weithredu i atal, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff.

en-gb	What we mean by each of these outcomes is described in more detail over page.
cy-gb	Manylir ar ystyr pob un o’r canlyniadau hyn isod.

en-gb	17   Environmental Limits - ‘Our Vision of a Sustainable Wales is one where Wales: lives within its environmental limits, using only its fair share of the earth’s resources so that our ecological footprint is reduced to the global average availability of resources, and we are resilient to the impacts of climate change’ (Source: One Wales: One Planet: A new sustainable development scheme for Wales).
cy-gb	17   Terfynau Amgylcheddol - ‘Ein Gweledigaeth o Gymru Gynaliadwy yw un lle mae Cymru: yn byw o fewn ei therfynau amgylcheddol, yn defnyddio ddim ond ei chyfran deg o adnoddau’r ddaear er mwyn lleihau ein hôl-troed ecolegoli’r adnoddau sydd ar gael ar gyfartaledd yn fyd-eang, a’n bod yn gwrthsefyll effeithiau’r newid yn yr hinsawdd’  (Ffynhonnell: Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned: Cynllun datblygu cynaliadwy newydd i Gymru).

en-gb	32
cy-gb	32

en-gb	Figure 5 - Towards zero waste outcomes - building a sustainable future
cy-gb	Ffigur 5 - Tuag at ganlyniadau diwastraff - creu dyfodol cynaliadwy

en-gb	A Sustainable Environment in which we reduce the impact of waste in Wales to within our environmental limits by 2050
cy-gb	Amgylchedd Cynaliadwy lle’r ydym yn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i fod o fewn ein terfynau amgylcheddol erbyn 2050

en-gb	 A Fair and Just Society,  in which citizens can achieve  their full human potential and contribute to the wellbeing of Wales through actions on waste prevention, reuse and recycling A Prosperous Society With a sustainable, resource efﬁcient economy
cy-gb	Cymdeithas Deg a Chyﬁawn,  lle gall dinasyddion gyﬂawni eu llawn botensial  a chyfrannu at les Cymru  drwy weithredu i atal,  ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraffCymdeithas Ffyniannus  gydag economi gynaliadwy, sy’n defnyddio  adnoddau’n effeithlon

en-gb	Case study: ‘ Presteigne Zero Waste Community Project’
cy-gb	Astudiaeth Achos: ‘Prosiect Cymunedol Diwastraff Llanandras’

en-gb	The Presteigne Zero Waste Community pilot project combines all of our environmental, social and economic outcomes. 
cy-gb	Mae prosiect peilot Cymunedol Diwastraff Llanandras yn cyfuno ein holl ganlyniadau amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd. 

en-gb	The householders and businesses of Presteigne and Norton will pilot an approach to resource management that will demonstrate how Zero Waste could be achieved.
cy-gb	Bydd perchnogion tai a busnesau Llanandras a Norton yn treialu dull o reoli adnoddau fydd yn dangos sut gellir sicrhau dim gwastraff.

en-gb	It is based on the idea of ‘slow recycling’, which involves a detailed kerbside sort undertaken by a ‘milkman’ style recycler working with just 250 properties per day. 
cy-gb	Mae’n seiliedig ar y syniad o ‘ailgylchu araf’, sy’n cynnwys casglu gwastraff a’i ddidoli o ddrws i ddrws gan weithiwr ailgylchu yn null ‘y dyn llaeth’ar gyfer 250 o eiddo y dydd yn unig. 

en-gb	This is to maximise participation and recycling rates and optimise the quality of recyclate retrieved. 
cy-gb	Pwrpas hyn yw hybu cymaint â phosibl i gymryd rhan yn y prosiect a chynnydd  cyfraddau ailgylchu hyd yr eithaf a gwella cymaint â phosibl ar ansawdd y deunydd eildrosy’n cael ei adfer.

en-gb	It will also involve an exploration into zero waste - a focus on reducing the amount of waste generated within the community - by looking at the reasons why householders and businesses produce the waste they do, and suggesting alternatives so that the waste  is not produced in the f rst place. 
cy-gb	Bydd hefyd yn cynnwys ymchwilio i ddim gwastraff - canolbwyntio ar leihau faint o wastraff  sy’n cael ei greu yn y gymuned - drwy edrych ar y rhesymau pam mae perchnogion tai a  busnesau’n creu’r gwastraff sydd ganddynt, a chynnig awgrymiadau eraill fel nad yw’r  gwastraff yn cael ei gynhyrchu yn y lle cyntaf. 

en-gb	A localised recycling and reprocessing hub will also be developed so that the economic value of the recyclates are retained in the local community where possible.
cy-gb	Bydd canolfan ailgylchu ac ailbrosesu hefyd  yn cael ei datblygu er mwyn cadw gwerth economaidd y deunydd eildro yn y gymuned leol lle bo’n bosibl.

en-gb	33
cy-gb	33

en-gb	A Sustainable Environment 
cy-gb	Amgylchedd Cynaliadwy 

en-gb	The Assembly Government’s ‘One Wales’ document describes a sustainable environment as one where we reduce the impacts of climate change, achieve sustainable consumption and production, support rural development and improve the local environment. 
cy-gb	Mae dogfen ‘Cymru’n Un’ Llywodraeth y Cynulliad yn disgrif o amgylchedd cynaliadwy fel unlle’r ydym yn lleihau effeithiau newid yn yr hinsawdd, yn defnyddio a chynhyrchu mewn modd  cynaliadwy, yn cefnogi datblygu gwledig ac yn gwella’r amgylchedd lleol. 

en-gb	Towards Zero Waste shows how we will reduce the impact of waste in Wales to within our environmental limits by focussing on reducing the ecological footprint of waste to ‘one Wales: one planet’ levels by 2050. 
cy-gb	Mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn dangos sut y byddwn yn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i lefel sydd o fewn ein terfynau amgylcheddol drwy ganolbwyntio ar leihau ôl troed ecolegol gwastraff i lefelau ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’ erbyn 2050. 

en-gb	This approach will reduce the impact of climate change from waste activities, achieve sustainable consumption and production, help sustain our economy and manage and conserve the planet’s resources. 
cy-gb	Bydd y dull hwn yn lleihau effaith y newid yn yr hinsawdd yn sgil gweithgareddau gwastraff, bydd yn sicrhau bod nwyddau’n cael eu defnyddio a’u cynhyrchu’n gynaliadwy. Hefyd bydd yn helpu i gynnal ein heconomi a rheoli a chadw adnoddau’r blaned.

en-gb	What is ecological footprinting and ‘one Wales: one planet’?
cy-gb	Beth yw cyfrifo ôl troed ecolegol a ‘Chymru’n Un: Cenedl Un Blaned’?

en-gb	Ecological footprinting measures the impacts of how we consume things and compares it to what the planet can cope with. 
cy-gb	Mae cyfrifo ôl troed ecolegol yn mesur effeithiau’r ffordd rydym yn defnyddio pethau ac yn ei gymharu â’r hyn y gall y blaned ymdopi ag ef. 

en-gb	It calculates how much land is needed to feed, produce energy and absorb the pollution and waste generated by our supply chains.  
cy-gb	Mae’n amcangyfrif faint o dir sydd ei angen i fwydo, cynhyrchu ynni ac amsugno’r llygredd a’r gwastraff a gynhyrchir gan ein cadwyni cyf enwi. 

en-gb	Sustainability requires us to live within the planet’s environmental limits.
cy-gb	Er mwyn bod yn gynaliadwy rhaid i ni fyw o fewn terfynau amgylcheddol y blaned.

en-gb	The Welsh Assembly Government is using ecological footprinting as a way to measure if it is meeting its sustainable development commitments. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru’n defnyddio cyfrifo ôl troed ecolegol fel ffordd i fesur  a yw’n cyf awni ei hymrwymiadau datblygu cynaliadwy. 

en-gb	The Assembly Government proposes that:
cy-gb	Mae Llywodraeth y Cynulliad yn cynnig:

en-gb	‘Within the lifetime of a generation we want to see Wales using only its fair share of theearth’s resources, and where our ecological footprint is reduced to the global average availability of resources - 1.88 global hectares per person’ 1 .
cy-gb	‘O fewn oes cenhedlaeth, rydym am sicrhau mai dim ond ei chyfran deg o adnoddau’r ddaear a dim mwy y bydd Cymru yn ei defnyddio, gan leihau ein hôl troed ecolegol i’r adnoddau sydd ar gael ar gyfartaledd yn fyd-eang - 1.88 hectar byd-eang y pen’ 1 .

en-gb	To achieve this goal over a generation, we will need to reduce by two thirds the total resources we currently use to sustain our lifestyles.
cy-gb	Er mwyn cyf awni’r nod dros gyfnod o genhedlaeth, bydd angen i ni leihau cyfanswm  yr adnoddau a ddefnyddiwn ar hyn o bryd i gynnal ein ffyrdd o fyw o ddwy ran o dair.

en-gb	This is summarised as ‘one Wales: one planet’ as we are currently using three planets worth of resources, instead of the one available to us. 
cy-gb	Crynhoir hyn fel “Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’ gan ein bod ar hyn o bryd yn  defnyddio gwerth tair planed o adnoddau, yn hytrach na’r un sydd ar gael i ni. 

en-gb	Recent research 2  has estimated that waste generation contributes 15% to Wales’ ecological footprint.
cy-gb	Mae ymchwil 2  ddiweddar wedi amcangyfrif bod y gwastraff a gynhyrchir yn cyfrannu 15% at ôl troed ecolegol Cymru.

en-gb	1 One Wales: One Planet: 
cy-gb	1 Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned: 

en-gb	A new sustainable development scheme for Wales 2 SEI (2008) Wales Ecological Footprint - Scenarios to 2020
cy-gb	Cynllun datblygu cynaliadwy newydd i Gymru 2 SEI (2008) Ôl troed Ecolegol Cymru - Senarios hyd at 2020

en-gb	34
cy-gb	34

en-gb	What is the ecological footprint of waste?
cy-gb	Beth yw ôl troed ecolegol gwastraff?

en-gb	The ecological footprint of waste is different to the ecological footprint of Wales described on the previous page.
cy-gb	Mae ôl troed ecolegol gwastraff yn wahanol i ôl troed ecolegol Cymru a ddisgrif wyd yn f aenorol.

en-gb	The ecological footprint of waste shows the environmental consequences of what people in Wales buy, use and then throwaway. 
cy-gb	Mae ôl troed ecolegol gwastraff yn dangos beth yw canlyniadau amgylcheddol yr hyn y mae pobl yng Nghymru’n ei brynu, ei ddefnyddio ac yna’n ei daf u. 

en-gb	It takes into account the impact of products produced in other countries but consumed in Wales. 
cy-gb	Mae’n cymryd i ystyriaeth effaith y cynhyrchion a gynhyrchir mewn gwledydd eraill ond a ddefnyddir yng Nghymru. 

en-gb	The ecological footprint of waste also includes what is achieved through recovering materials and recycling them into new products as well as any energy recovered from the waste stream. 
cy-gb	Bydd ôl troed ecolegol gwastraff hefyd yn cynnwys yr hyn a gyf awnir drwy adfer defnyddiau a’u hailgylchu’n gynhyrchion newydd yn ogystal ag unrhyw ynnisy’n cael ei adfer o’r llif gwastraff. 

en-gb	The diagram below shows what environmental impacts are captured in the ecological footprint of waste paper.
cy-gb	Mae’r diagram isod yn dangos beth yw effeithiau  amgylcheddol ôl troed ecolegol gwastraff papur. 

en-gb	In our strategy, we are measuring the ecological footprint of waste, and putting in place actions that will reduce this to ‘one Wales: one planet’ levels.
cy-gb	Yn ein strategaeth, rydym yn mesur ôl troed ecolegol gwastraff, ac yn gweithredu camau a fydd yn lleihau hyn i lefelau ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’.

en-gb	Figure 6 - The ecological footprint of paper waste (Source: Arup)
cy-gb	Ff gur 6 - Ôl troed ecolegol gwastraff papur (Ffynhonnell: Arup)

en-gb	Impact of 100% recycled paper Impact of paper landlled
cy-gb	Effaith papur sydd wedi’i ailgylchu 100% Effaith papur a anfonir i safl eoedd tirlenwi

en-gb	Footprint Impacts Methane
cy-gb	E ffeithiau ar yr Ôl Troed Methan

en-gb	Energy to spread waste
cy-gb	Ynni i ledaenu gwastra 

en-gb	Physical Inputs eg. dyes and inks Energy Inputs eg manufacturing,processing
cy-gb	Mewnbynnau ffisegol, Mewnbynnau ynni, ee. llifynnau ac inciau ee gweithgynhyrchu, prosesu

en-gb	Physical Inputs eg shop infrastructure Energy Inputs eg lighting
cy-gb	Mewnbynnau ffisegol, ee seilwaith siop Mewnbynnau ynni, ee goleuadau

en-gb	LAND FILL
cy-gb	TIRLENWI

en-gb	CO ²
cy-gb	CO²

en-gb	TRANSPORT
cy-gb	TRAFNIDIAETH

en-gb	CO² CO²  CO²
cy-gb	CO² CO²  CO²

en-gb	LAND FOR GROWTH
cy-gb	TIR AR GYFER TWR

en-gb	TRANSPORT
cy-gb	TRAFNIDIAETH

en-gb	TRANSPORT
cy-gb	TRAFNIDIAETH

en-gb	TRANSPORT
cy-gb	TRAFNIDIAETH

en-gb	MANUFACTURING
cy-gb	GWEITHGYNHYRCHU

en-gb	& PROCESSING SHOP HOME
cy-gb	A PHROSESU SIOP CARTREF

en-gb	CO² CO²
cy-gb	CO² CO²

en-gb	RECYCLING
cy-gb	AILGYLCHU

en-gb	 TRANSPORT TRANSPORT
cy-gb	 TRAFNIDIAETH TRAFNIDIAETH

en-gb	Material Input eg bleach Energy Inputs for manufacturing
cy-gb	Mewnbwn materol, Mewnbynnau ynni ee cannydd ar gyfer gweithgynhyrchu

en-gb	35
cy-gb	35

en-gb	Why have we chosen the ecological footprint of waste to measure progress towards living within our environmental limits?
cy-gb	Pam ydym ni wedi dewis ôl troed ecolegol gwastraff i fesur cynnydd tuag at fyw o fewn ein terfynau amgylcheddol?

en-gb	We have chosen the ecological footprint of waste as our primary indicator for measuring whether we are living within our environmental limits. 
cy-gb	Rydym wedi dewis ôl troed ecolegol gwastraff fel ein prif ddangosydd i fesur a ydym yn byw o fewn ein terfynau amgylcheddol ai peidio. 

en-gb	This is because it helps us understand:
cy-gb	Y rheswm am hyn yw oherwydd ei fod yn ein helpu i ddeall:

en-gb	 Resource use , by comparing the amount of resources we use - both in producing products from virgin materials, and also how much can be displaced through recycling or energy recovery - to how much the planet can cope with.
cy-gb	 Y defnydd o adnoddau , drwy gymharu faint o adnoddau rydym yn eu defnyddio - o ran cynhyrchu cynhyrchion o ddeunyddiau crai, a hefyd faint y gellir ei ddadleoli drwy ailgylchu neu  adfer ynni - â faint y gall y blaned ymdopi ag ef.

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	Every tonne of steel packaging recycled makes the following environmental savings:•  1.5 tonnes of iron ore
cy-gb	Mae pob tunnell a ailgylchir o ddeunydd pacio dur yn gyfystyr â’r arbedion amgylcheddol canlynol:

en-gb	•  0.5 tonnes of coal
cy-gb	•  0.5 tunnell o lo

en-gb	•  0.5 tonnes of the water required in production
cy-gb	•  0.5 tunnell o’r dŵr sydd ei angen i’w gynhyrchu

en-gb	•  75% of the energy needed to make steel from virgin material
cy-gb	 •  75% o’r ynni sydd ei angen i wneud dur o ddeunydd crai •  1.28 tunnell o wastraff soled

en-gb	•  1.28 tonnes of solid waste
cy-gb	•  1.5 tunnell o fwyn haearn

en-gb	•  Reduction in air emissions by 86%
cy-gb	•  Gostyngiad o 86% mewn allyriadau i’r aer

en-gb	•  Reduction in water pollution by 76%.
cy-gb	•  Gostyngiad o 76% mewn llygredd dŵr.

en-gb	(Source: WasteOnline - http:www.wasteonline.org.uk/resources/InformationSheets/ metals.htm)
cy-gb	(Ffynhonnell: WasteOnline - http:www.wasteonline.org.uk/resources/InformationShieets/  metals.htm)

en-gb	 The impact of waste on climate change and how it’s managed , by measuring both direct and indirect greenhouse gas emissions. 
cy-gb	 Effaith gwastraff ar y newid yn yr hinsawdd a sut mae’n cael ei reoli , drwy fesur allyriadau  nwyon tŷ gwydr uniongyrchol ac anuniongyrchol. 

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	Recycling one tonne of aluminium saves about the same amount of carbon dioxide (CO 2 ) as taking a small car off the road for a year. 
cy-gb	Mae ailgylchu un dunnell o alwminiwm yn arbed tua’r un faint o garbon deuocsid (CO 2 )â thynnu car bach oddi ar y ffordd am f wyddyn. 

en-gb	(source: Alupro http://www.alupro.org.uk/facts-and-f gures.html)
cy-gb	(ffynhonnell: Alupro http://www.alupro.org.uk/facts-and-f gures.html)

en-gb	It is estimated that just over half of the ecological footprint of waste relates to carbon emissions 18 .
cy-gb	Amcangyfrifir bod ychydig dros hanner ôl troed ecolegol gwastraff yn gysylltiedig ag allyriadau carbon 18 .

en-gb	18   REAP Software tool (2008) Stockholm Environmental Institute.
cy-gb	18   Offer meddalwedd REAP  (2008) SEI.

en-gb	36
cy-gb	36

en-gb	What is the ecological footprint of waste in Wales?
cy-gb	Beth yw ôl troed ecolegol gwastraff Cymru?

en-gb	In 2007 waste management in Wales generated an impact of approximately 4,180,000 global hectares (gha). 
cy-gb	Yn 2007 roedd effaith rheoli gwastraff yng Nghymru tua 4,180,000 hectar byd-eang (gha). 

en-gb	Global hectares are the way that our ecological footprint is measured. 
cy-gb	Hectarau byd-eang yw’r dull a ddefnyddir i fesur ein hôl troed ecolegol. 

en-gb	This is the equivalent of 2.7 planets 19 . 
cy-gb	Mae’n gyfystyr â 2.7 planed 19 . 

en-gb	To reduce the impact of waste in Wales to within our environment limits - one Wales: one planet levels - we need to reduce the ecological footprint of waste by 75% by 2050. 
cy-gb	Er mwyn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i lefel sydd o fewn ein terfynau amgylcheddol  - Cymru’n Un:  Cenedl Un Blaned - mae angen i ni sicrhau gostyngiad o 75% yn ein hôl troed ecolegol gwastraff erbyn 2050. 

en-gb	Figure 7 - Ecological footprint of waste across all sectors
cy-gb	Ff gur 7 - Ôl troed ecolegol gwastraff ar draws pob sector

en-gb	Construction & demolition 14%
cy-gb	 Adeiladu a dymchwel 14%

en-gb	Commercial & industrial
cy-gb	Masnachol a diwydiannol

en-gb	Municipal 51%
cy-gb	Trefol 51%

en-gb	35%
cy-gb	35%

en-gb	What actions will reduce the ecological footprint of Waste to one Wales: one planet levels?
cy-gb	Pa gamau fydd yn lleihau ôl troed ecolegol Gwastraff i lefelau Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned?

en-gb	To reduce Wales’ ecological footprint of waste to ‘one Wales: one planet’ levels: 
cy-gb	Er mwyn lleihau ôl troed ecolegol gwastraff i lefelau ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’: 

en-gb	We need to focus on waste prevention, and more sustainable ways of consuming and producing.
cy-gb	Mae angen i ni ganolbwyntio ar atal gwastraff, a dulliau mwy cynaliadwy o ddefnyddio a chynhyrchu.

en-gb	Waste prevention is the best way of reducing the ecological footprint of waste in Wales. 
cy-gb	Atal gwastraff yw’r ffordd orau o leihau ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	To achieve one Wales: one planet levels by 2050 we need to reduce our waste arisings across all sectors by around 1.5% each year from now to 2050. 
cy-gb	Er mwyn cyrraedd lefelau Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned erbyn 2050 mae angen i ni leihau ein sgil- gynhyrchion gwastraff ar draws pob sector ar sail tua 1.5% bob blwyddyn o nawr hyd 2050.  

en-gb	Figure 8 below shows our current trends in producing waste against what is needed to reach one Wales: one planet levels.
cy-gb	Mae Ffigur 8 isod yn dangos ein tueddiadau presennol o ran cynhyrchu gwastraff yn erbyn yr hyn sydd ei angen i gyrraedd lefelau Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned.

en-gb	19   Ecological Footprint impacts of the Welsh Waste Strategy ARUP Report.
cy-gb	19   Adroddiad ARUP Effeithiau Ôl troed Ecolegol Strategaeth Wastraff Cymru.

en-gb	37
cy-gb	37

en-gb	Figure 8 - Waste prevention trends needed to meet ‘one Wales: one planet’ levels of waste
cy-gb	Ffigur 8 - Tueddiadau atal gwastraff sydd eu hangen i gyrraedd lefelau gwastraff Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned

en-gb	6,000,000 5,000,000 4,000,000 3,000,000 2,000,000 1,000,000  0
cy-gb	6,000,000, 5,000,000 4,000,000 3,000,000 2,000,000 1,000,000  0

en-gb	Municipal 
cy-gb	Trefol 

en-gb	Industrial 
cy-gb	Diwydiannol

en-gb	Commercial
cy-gb	 Masnachol

en-gb	For commercial and industrial waste, data is collected through surveys. 
cy-gb	Cesglir data ar gyfer gwastraff masnachol a diwydiannol drwy arolygon. 

en-gb	These were undertaken in 1998, 2003 and 2007 and the dots in Figure 8 represent waste arisings at those points in time.  
cy-gb	Cynhaliwyd y rhain yn 1998, 2003 a 2007 ac mae’r dotiau yn Ffigur 8 yn cynrychioli’r sgil-gynhyrchion gwastraff ar y pwyntiau hynny mewn amser. 

en-gb	It is not possible to infer trends between those survey dates.  
cy-gb	Nid yw’n bosibl casglu tueddiadau rhwng y dyddiadau hynny yn yr arolwg.  

en-gb	Data on municipal waste collected by local authorities is obtained quarterly using an electronic web based system called WasteDataFlow, and it is possible to show more detail on trends in waste arisings for municipal waste. 
cy-gb	Caiff data ar wastraff trefol a gesglir gan awdurdodau lleol ei gasglu’n chwarterol drwy system electronig ar y we o’r enw WasteDataFlow, ac mae’n bosibl dangos mwy o fanylion ar dueddiadau mewn sgil-gynhyrchion gwastraff ar gyfer gwastraff trefol. 

en-gb	It is also important to note that in Figure 8 an annual reduction of 1.5% on a 2006-07 baseline has been applied to each waste stream for simplicity,  but this does not ref ect the actual target that will be set in the sector plans (the proposed waste reduction targets for each waste stream are presented later, and are shown graphically in Appendix 2).
cy-gb	Mae hefyd yn bwysig  nodi yn Ffigur 8 bod gostyngiad blynyddol o 1.5% ar linell sylfaen  2006-07 wedi’i ddefnyddio  i bob llif gwastraff i bwrpas symlrwydd, ond nid yw hyn yn adlewyrchu’r targed gwirioneddol a bennir yn y cynlluniau sector (cyf wynir y targedau lleihau gwastraff arfaethedig ar gyfer pob llif  gwastraff yn ddiweddarach, ac fe’u dangosir drwy gyfrwng graff yn Atodiad 2).

en-gb	Where waste is produced, we need to focus on very high levels of recycling, and make sure that it is the right type of recycling.
cy-gb	Pan fo gwastraff yn cael ei gynhyrchu, mae angen i ni ganolbwyntio ar lefelau ailgylchu uchel iawn, a sicrhau ei fod y math cywir o ailgylchu.

en-gb	Where waste is produced, the best way of reducing the ecological footprint of waste is to recycle in a closed loop 20  and to concentrate on recycling the materials which will reduce the footprint the most (see text box over page). 
cy-gb	Pan fo gwastraff yn cael ei gynhyrchu, y ffordd orau i leihau ôl troed ecolegol gwastraff yw drwy ailgylchu mewn dolen gaeedig 20  a chanolbwyntio ar ailgylchu’r deunyddiau fydd yn lleihau’r  ôl troed fwyaf. 

en-gb	Part 4 details the waste recycling and other waste management targets that have been set to support this outcome.
cy-gb	Mae Rhan 4 yn manylu ar ailgylchu gwastraff a thargedau gwastraff eraill a bennwyd i gefnogi’r canlyniad hwn.

en-gb	To achieve closed loop recycling (especially for paper, glass and textiles) the right collection system needs to be in place so that the recyclate is not contaminated. 
cy-gb	Er mwyn sicrhau ailgylchu dolen gaeedig (yn arbennig ar gyfer papur, gwydr a thecstilau) rhaid  sefydlu’r system gasglu briodol fel nad yw’r deunydd eildro’n cael ei heintio. 

en-gb	For household waste this is best achieved through kerbside sort whereby recyclable materials are sorted at the kerbside into different containers or compartments on a collection vehicle. 
cy-gb	Gyda gwastraff y cartref y ffordd orau o gyf awni hyn yw drwy gasglu gwastraff o ddrws i ddrws a didoli’r deunyddiau eildro’r un pryd i wahanol gynwysyddion neu rannau o’r cerbyd casglu. 

en-gb	20   Closed Loop Recycling - recycling where recycled materials are being used continually for the same purpose, for example a glass bottle recycled into new glass product, rather than downgraded.
cy-gb	20   Ailgylchu Dolen Gaeedig - ailgylchu lle defnyddir y deunyddiau a ailgylchir yn gyson i’r un pwrpas, er enghraifft ailgylchu poteli   gwydr yn gynnyrch gwydr newydd, yn hytrach na’u hisraddio.

en-gb	38
cy-gb	38

en-gb	What type of recycling reduces the ecological footprint most?
cy-gb	Pa fath o ailgylchu sy’nlleihau’r ôl troed ecolegol fwyaf?

en-gb	After waste prevention and preparing for reuse, the best way to reduce the ecological footprint of our waste is by recycling. 
cy-gb	Ar ôl atal gwastraff a pharatoi  i’w ailddefnyddio, y ffordd  orau i leihau ôl troed ecolegol ein gwastraff yw drwy ailgylchu. 

en-gb	Recycling some materials - especially paper and metals - has greater  benef ts than others:
cy-gb	Mae mwy o fudd  i ailgylchu rhai deunyddiau nag eraill - yn arbennig papur a metelau:

en-gb	•  Recycling paper and card will significantly reduce our footprint by between 82% and 94% per tonne (depending on the type of recycling).
cy-gb	•  Bydd ailgylchu papur a chardbord yn lleihau ein hôl troed yn sylweddol rhwng 82% a 94% y dunnell (yn dibynnu ar y math o ailgylchu).

en-gb	•  Recycling non ferrous metal will signif cantly reduce our footprint by between 79% and 85% (depending on the type of recycling).
cy-gb	•  Bydd ailgylchu metel anfferrus yn lleihau ein hôl troed yn sylweddol rhwng 79% a 85% (yn dibynnu ar y math o ailgylchu).

en-gb	•  Recycling ferrous metals will signif cantly reduce our footprint by between 36% and 52% (depending on the type of recycling).
cy-gb	•  Bydd ailgylchu metel fferrus yn lleihau ein hôl troed yn sylweddol rhwng 36% a 52% (yn dibynnu ar y math o ailgylchu).

en-gb	The type of recycling used will also affect how much we can reduce our ecological footprint by. 
cy-gb	Bydd y math o ailgylchu a ddefnyddir hefyd yn effeithio ar faint y gallwn leihau ein hôl troed ecolegol. 

en-gb	Closed loop recycling is much better for the environment than open loop recycling. 
cy-gb	Mae ailgylchu dolen gaeedig yn llawer gwell i’r amgylchedd nag ailgylchu dolen agored. 

en-gb	In some cases, for example glass and plastic, open loop recycling can be more damaging to the environment
cy-gb	Mewn rhai achosion, er enghraifft gwydr a phlastig, gall ailgylchu dolen agored fod yn  fwy niweidiol i’r amgylchedd.

en-gb	•  Closed loop recycling of dense plastics will reduce the footprint by 60%, whereas open loop recycling will increase the footprint by 28%.
cy-gb	•  Bydd ailgylchu plastigau trwchus drwy ddull dolen gaeedig yn sicrhau gostyngiad o 60% yn yr ôl troed, tra bydd ailgylchu dolen agored yn sicrhau cynnydd o 28% yn yr ôl troed.

en-gb	•  Closed loop recycling of plastic film will reduce footprint by 47% and open loop recycling will increase the footprint by 27%.
cy-gb	•  Bydd ailgylchu ffilm plastig drwy ddull dolen gaeedig yn sicrhau gostyngiad o 47% yn yr ôl troed tra bydd ailgylchu dolen agored yn     sicrhau cynnydd o 27% yn yr ôl troed.

en-gb	•  Glass has one of the lowest ecological footprints per tonne. 
cy-gb	•  Mae ôl troed ecolegol gwydr yn un o’r rhai isaf y dunnell.     

en-gb	Open loop recycling will increase the footprint.
cy-gb	Bydd ailgylchu dolen agored yn cynyddu’r ôl troed.

en-gb	Source - Ecological Footprint impacts of the Wales Waste Strategy ARUP report 
cy-gb	Ffynhonnell - Adroddiad ARUP   Effeithiau Ôl troed Ecolegol Strategaeth Wastraff Cymru

en-gb	39
cy-gb	39

en-gb	Measuring and Monitoring Progress
cy-gb	Mesur a Monitro Cynnydd

en-gb	We will measure and monitor our progress towards a sustainable environment through the indicators below:
cy-gb	Byddwn yn mesur a monitro ein cynnydd tuag at gymdeithas ffyniannus drwy’r  dangosyddion isod:

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Ecological Footprint of Waste We will evaluate the ecological footprint of waste in Wales periodically (at least every five years).
cy-gb	Ôl troed Ecolegol Gwastraff Byddwn yn gwerthuso ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru’n rheolaidd (o leiaf bob pum mlynedd).

en-gb	Climate change We will investigate ways of monitoring and measuring the direct emissions of greenhouse gas from the waste sector in Wales.
cy-gb	Y Newid yn yr Hinsawdd Byddwn yn ymchwilio i ffyrdd o fonitro a mesur allyriadau uniongyrchol nwyon tŷ gwydr gan y sector gwastraff yng Nghymru.

en-gb	Waste management We will measure waste arisings, management, disposal and capacity across all sectors to monitor progress against the waste prevention and management targets and progress towards the establishment of an integrated and adequate network of recovery and disposal facilities.
cy-gb	Rheoli gwastraff Byddwn yn mesur sgil-gynhyrchion gwastraff, rheolaeth, gwaredu a chynhwysedd ar draws pob sector er mwyn monitro cynnydd yn erbyn atal gwastraff a thargedau rheoli, a chynnydd tuag at sefydlu rhwydwaith cyf eusterau gwaredu ac adfer integredig a digonol.

en-gb	We will improve information on the destination of recyclates and how they are managed (i.e. whether by closed or open loop).
cy-gb	Byddwn yn gwella gwybodaeth ynglŷn â ble y danfonir  deunyddiau eildro a sut y cânt eu rheoli (hy boed drwy ddull dolen gaeedig neu agored).

en-gb	Eco-design We will monitor the progress and outcomes of  eco-design activity of Welsh companies that receive support from the Assembly Government, using key environment performance indicators.
cy-gb	Ecoddylunio Byddwn yn monitro cynnydd a chanlyniadau gweithgaredd ecoddylunio cwmnïau Cymru sy’n cael cymorth gan Lywodraeth y Cynulliad, drwy ddefnyddio dangosyddion perfformiad amgylchedd allweddol.

en-gb	A Prosperous Society
cy-gb	Cymdeithas Ffyniannus

en-gb	The Assembly Government’s One Wales document describes a prosperous society as one with a strong and enterprising economy and full employment based on quality jobs. 
cy-gb	Mae dogfen Cymru’n Un Llywodraeth y Cynulliad yn disgrif o cymdeithas ffyniannus fel  un ag economi gadarn a mentrus a chyf ogaeth lawn yn seiliedig ar swyddi o ansawdd.

en-gb	It is one where everyone has the opportunity to achieve a reasonable standard of living, no matter where they live or what they do and where people are equipped with the skills they need, at all levels, to enable them to make the best possible contribution to the economy and their communities, and to fulf l their individual potential. 
cy-gb	Mae’n gymdeithas lle mae gan bawb gyf e i sicrhau safon byw resymol, waeth ble maent yn byw na beth maent yn ei wneud, a lle mae pobl yn meddu ar y sgiliau sydd eu hangen arnynt, ar bob lefel, er mwyn gallu cyfrannu yn y ffordd orau bosibl i’r economi a’u cymunedau, a chyf awni eu potensial fel unigolion. 

en-gb	Towards Zero Waste shows how our actions on resource eff ciency and waste management will support the development of a sustainable, resource eff cient economy that:
cy-gb	Mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn dangos sut y bydd ein camau gweithredu o safbwynt  defnyddio adnoddau’n effeithlon a rheoli gwastraff yn cefnogi’r broses o ddatblygu economi gynaliadwy, effeithlon o ran adnoddau sy’n:

en-gb	•  Provides more ‘green’ jobs within the waste and resource management industry across a range of skill levels in Wales and increases the number of high skilled, high value green jobs.
cy-gb	•  Darparu mwy o swyddi ‘gwyrdd’ yn y diwydiant rheoli gwastraff ac adnoddau ar draws gwahanol lefelau sgiliau yng Nghymru ac yn cynyddu nifer y swyddi gwyrdd sgìl uchel, gwerth uchel.

en-gb	•  Is resilient against future competing demands including, rising costs of, and security of supply of global material resources, saving money and maintaining or increasing prof t through more eff cient resource management.
cy-gb	•  Gwrthsefyll y gofynion cystadleuol yn y dyfodol yn cynnwys, costau cynyddol a sicrwydd o ran cyf enwad adnoddau materol byd-eang, arbed arian a chynnal neu gynyddu elw drwy reoli adnoddau’n fwy effeithlon.

en-gb	40
cy-gb	40

en-gb	What does a sustainable, resource eff cient economy look like?
cy-gb	Beth yn hollol yw economi gynaliadwy, sy’n defnyddio adnoddau’n effeithlon?

en-gb	Around 10,000 people are currently employed in the waste management industry in Wales 1.  
cy-gb	Mae tua 10,000 o bobl yn cael eu cyf ogi ar hyn o bryd yn y diwydiant rheoli gwastraff yng Nghymru 1 . 

en-gb	The workforce is spread across the public sector, private sector, SMEs and social enterprises. 
cy-gb	Mae’r gweithlu wedi’i rannu ar draws y sector cyhoeddus, y sector preifat, busnesau bach a chanolig a mentrau cymdeithasol. 

en-gb	The recycling workforce has increased substantially over the past two decades, and employment in waste collection, treatment and disposal has increased too. 
cy-gb	Mae’r gweithlu ailgylchu wedi cynyddu’n sylweddol dros y ddau ddegawd diwethaf, a bu cynnydd hefyd mewn swyddi casglu, trin a gwaredu gwastraff. 

en-gb	By taking forward the actions and target in this strategy, there is an enormous opportunity to develop more skills and increase employment further within Wales. 
cy-gb	Drwy fynd ati i weithredu a chyrraedd y targedau yn y strategaeth hon, mae cyf e gwych i ddatblygu mwy o sgiliau a chynyddu cyf ogaeth ymhellach yng Nghymru. 

en-gb	Increasing Employment -  It is estimated that employment within the waste management industry in the UK will increase by around 5,000 between 2006 and 2014 1 .  
cy-gb	Cynyddu Cyf ogaeth  - Amcangyfrif r y bydd cynnydd o tua 5,000 yn y diwydiant rheoli gwastraff yn y DU rhwng 2006 a 2014 1 . 

en-gb	Skilled trade occupations will account for the majority of this increase (+53% on 2006 levels) while drivers and plant operatives will increase by around 30%.  
cy-gb	Bydd y rhan fwyaf o’r cynnydd hwn mewn galwedigaethau crefftau medrus (+53% ar lefelau 2006) tra bydd cynnydd o tua 30% o ran gyrwyr a gweithredwyr peiriannau.  

en-gb	Data from the European Commission shows that the waste management sector for the EU-25 amounts to 1.2 to 1.5 million jobs. 
cy-gb	Mae data o’r Comisiwn Ewropeaidd yn dangos bod y sector rheoli gwastraff ar gyfer  yr EU-25 yn rhoi cyfanswm o 1.2 i 1.5 miliwn o swyddi. 

en-gb	Recycling 100,000 tonnes of waste can create up to 250 jobs as opposed to 20-40 in the case of incineration and approximately  10 landf lling 2 .
cy-gb	Mae ailgylchu 100,000 tunnell o wastraff yn gallu creu 250 o swyddi o’i gymharu â 20-40 wrth losgi a thua 10 wrth dirlenwi 2 .

en-gb	Skills and capacity building -  Skills will be needed in areas that include the design, development, installation, operation and maintenance of process plant. 
cy-gb	Sgiliau ac adeiladu cynhwysedd -  Bydd angen sgiliau mewn meysydd sy’n cynnwys dylunio, datblygu, gosod, gweithredu a chynnal y saf e prosesu. 

en-gb	Also, to achieve the significant levels of waste reduction required, Wales will need more expertise in lifecycle assessment and design, creative industries, clean technologies and processes and environmental management and monitoring 1 . 
cy-gb	Hefyd, er mwyn icrhau’r gostyngiad sylweddol sydd ei angen mewn lefelau gwastraff, bydd angen mwy o arbenigedd ar Gymru mewn asesu cylch oes a dylunio, diwydiannau creadigol, technolegau a phrosesau glân a rheoli a monitro amgylcheddol 1 . 

en-gb	Wales will need to build capacity to deliver waste related skills and training. 
cy-gb	Bydd angen i Gymru adeiladu cynhwysedd i ddarparu sgiliau a hyfforddiant ym maes  gwastraff.

en-gb	1 Source: 
cy-gb	1 Ffynhonnell: 

en-gb	Energy and Sector Skills - Sector Skills agreement S1 and 2 report waste management industry - March 2007
cy-gb	Ynni a Sgiliau Sector - Cytundeb Sgiliau Sector adroddiad diwydiant rheoli gwastraff S1 a 2 - Mawrth 2007

en-gb	2 Source: 
cy-gb	2 Ffynhonnell: 

en-gb	data highlighted by the European Commission, under the framework of the
cy-gb	data a danlinellwyd gan y Comisiwn Ewropeaidd, o dan fframwaith Strategaeth

en-gb	EU Recycling Thematic Strategy (2005) - taken from ‘Municipal Waste in Europe ACR+ Association of Cities and Regions for Recycling and Sustainable Resource management
cy-gb	Thematig Ailgylchu UE (2005) - a gymerwyd o ‘Municipal Waste in Europe ACR+ Association of Cities and Regions for Recycling and Sustainable Resource

en-gb	41
cy-gb	41

en-gb	Measuring and monitoring progress
cy-gb	Mesur a monitro cynnydd

en-gb	We will measure and monitor our progress in contributing to a prosperous society through the following indicators:
cy-gb	Byddwn yn defnyddio’r dangosyddion canlynol i fesur a monitro ein cynnydd o ran cyfrannu  at gymdeithas ffyniannus:

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Employment and job type We will monitor and measure the number of people employed in the waste management industry in Wales, the type of jobs they are employed in, and the sector in which they are employed. 
cy-gb	Cyf ogaeth a math o swydd Byddwn yn monitro a mesur nifer y bobl a gyflgir yn y diwydiant rheoli gwastraff yng Nghymru, y math o swyddi a wneir, a’r sector y maent wedi eu cyf ogi ynddo. 

en-gb	Skill levels and Training Skills
cy-gb	Lefelau sgiliau a hyfforddiant Sgiliau

en-gb	We will measure skill levels in the Waste Management sector.  
cy-gb	Byddwn yn mesur lefelau sgiliau yn y sector Rheoli Gwastraff. 

en-gb	Developing a skilled workforce for the changing nature of waste management facilities is a key part of Sector Plans.
cy-gb	Mae datblygu gweithlu crefftus ar gyfer natur newidiol cyf eusterau rheoli gwastraff yn rhan allweddol o’r Cynlluniau Sector.

en-gb	Training
cy-gb	Hyfforddiant

en-gb	We will explore the possibilities for measuring and monitoring the number and type of training courses that are available which are suitable for the changing industry, together with the uptake of training places and qualifications achieved.
cy-gb	Byddwn yn ymchwilio i’r posibilrwydd o fesur a monitro nifer y cyrsiau hyfforddi, a’r mathau ohonynt sydd ar gaelsy’n addas i’r diwydiant newidiol hwn, ynghyd â faint sy’n  manteisio ar lefydd hyfforddi a’r cymwysterau sy’n cael eu hennill.

en-gb	Resource use and efficiency 
cy-gb	Defnydd ac effeithlonrwydd adnoddau

en-gb	We will explore the possibilities for measuring and monitoring the amount of energy (electricity and fuel) generated by the anaerobic digestion of waste. 
cy-gb	Byddwn yn ymchwilio i’r posibilrwydd o fesur a monitro faint o ynni (trydan a thanwydd) sy’n cael ei gynhyrchu  drwy dreulio gwastraff yn anaerobig. 

en-gb	Further Actions  
cy-gb	Gweithredu Pellach

en-gb	We will undertake research to quantify the economic impact and further number and types of green jobs that will be created through the actions in our strategy. 
cy-gb	Byddwn yn gwneud ymchwil i fesur yr effaith economaidd a’r niferoedd a’r mathau ychwanegol o swyddi gwyrdd fydd yn cael eu creu drwy’r camau gweithredu yn ein strategaeth.

en-gb	We will work closely with Department for Children, Education, Life-Long Learning and Skills (DCELLS), the Energy and Utility (EU) Skills Council and others to assess the skills gap in the  resource efficiency and waste management industry and ensure that the specifc qualifications and skills needed are given full support in each of our sector plans.
cy-gb	Byddwn yn gweithio’n agos gyda’r Adran Plant, Addysg, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau (APADGOS), y Cyngor Sgiliau Ynni a Chyflustodau ac eraill i asesu’r bwlch mewn sgiliau yn y diwydiant rheoli gwastraff a defnyddio adnoddau’n effeithlon. Byddwn yn sicrhau bod y cymwysterau a’r sgiliau penodol sydd eu hangen yn cael cefnogaeth lawn ym mhob un o’n cynlluniau sector.

en-gb	42
cy-gb	42

en-gb	A Fair and Just Society
cy-gb	Cymdeithas Deg a Chyf awn

en-gb	The Assembly Government’s One Wales document describes a fair and just society as one where all citizens are empowered to determine their own lives and to shape the communities in which they live, and where everyone achieves their full human potential and can live free from poverty, discrimination, fear or abuse. 
cy-gb	Mae dogfen Cymru’n Un Llywodraeth y Cynulliad yn disgrif o cymdeithas deg a chyf awn fel  un lle gall pob dinesydd benderfynu ar natur eu bywydau eu hunain a llywio’r cymunedau y maent yn byw ynddynt, a lle mae pawb yn cyf awni ei lawn botensial a lle nad oes neb yn gorfod  dioddef tlodi, gwahaniaethu yn eu herbyn, ofn na cham-drin. 

en-gb	The sector plans will implement the targets, actions and policies in Towards Zero Waste in a manner in which citizens can, through actions on waste prevention, reuse and recycling: 
cy-gb	Bydd y cynlluniau sector yn gweithredu’r targedau, y camau gweithredu a’r polisïau yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff mewn ffordd lle gall dinasyddion, drwy gamau sy’n atal gwastraff,  ailddefnyddio ac ailgylchu: 

en-gb	•  Achieve their full human potential
cy-gb	•  Gyflwni eu llawn botensial

en-gb	•  Enrich their communities
cy-gb	•  Cyfoethogi eu cymunedau

en-gb	•  Contribute towards the wellbeing of Wales
cy-gb	•  Cyfrannu tuag at les Cymru

en-gb	 •  Improve their local environment
cy-gb	•  Gwella eu hamgylchedd lleol

en-gb	•  Actively improve the quality of their life.
cy-gb	•  Mynd ati i wella ansawdd eu bywydau.

en-gb	There will be equality of opportunity for all citizens of Wales to contribute to waste prevention, reuse and recycling irrespective of where they live, their health and ability, mobility or personal circumstances.
cy-gb	Bydd cyfl cyfartal i holl ddinasyddion Cymru gyfrannu at atal gwastraff, ailddefnyddio  ac ailgylchu, waeth ble maent yn byw, waeth beth fo’u hiechyd a’u gallu, symudedd neu amgylchiadau personol.

en-gb	What does a Fair and Just Society look like?
cy-gb	Beth yn hollol yw Cymdeithas Deg a Chyf awn?

en-gb	Waste management and resource eff ciency has a big role to play in a fair and just society.  
cy-gb	Mae gan reoli gwastraff a defnyddio adnoddau’n effeithlon ran fawr i’w chwarae mewn cymdeithas deg a chyf awn.  

en-gb	Full human potential  - There are many opportunities in waste management and  resource eff ciency to increase employment, through recycling and waste prevention activities. 
cy-gb	Potensial llawn  - Mae nifer o gyf eoedd mewn rheoli gwastraff a defnyddio adnoddau’n effeithlon i gynyddu cyf ogaeth, drwy weithgareddau ailgylchu ac atal gwastraff.  

en-gb	There are also many opportunities for increasing employability through these activities.
cy-gb	Hefyd mae nifer o gyf eoedd i gynyddu cyf ogadwyedd drwy’r gweithgareddau hyn.

en-gb	Contribute to the wellbeing of Wales through an improved local environment and enriched communities which are empowered to shape their services  - Such a society engages all citizens. 
cy-gb	Cyfrannu at les Cymru drwy amgylchedd lleol gwell a chymunedau wedi eu hymgyfoethogi sydd â’r grym i lywio eu gwasanaethau  - Mae cymdeithas o’r fath yn cynnwys pob dinesydd. 

en-gb	Citizens can contribute to a resource eff cient society and therefore contribute to the reduction in waste production in the local community and ultimately Wales as a whole. 
cy-gb	Gall dinasyddion gyfrannu at gymdeithas sy’n defnyddioadnoddau’n effeithlon a thrwy hynny gyfrannu at leihau’r gwastraff a gynhyrchir yn y gymuned leol ac yng Nghymru gyfan yn y pen draw. 

en-gb	The waste management sector needs to ensure that the community has access to separate recycling and reuse facilities and the community needs to actively use these. 
cy-gb	Mae angen i’r sector rheoli gwastraff sicrhau bod gan y gymuned fynediad at gyf eusterau ailgylchu ac ailddefnyddio ar wahân, ac mae angen i’r gymuned ddefnyddio’r rhain. 

en-gb	By producing less waste, citizens can help create a more pleasant local environment. 
cy-gb	Drwy gynhyrchu llai o wastraff, gall dinasyddion helpu i greu amgylchedd lleol mwy dymunol. 

en-gb	Local communities should be involved in how recyclates are used, and the recyclates are then used for the benef t of the local community, leading to a greater sense of community and social cohesion and wellbeing.
cy-gb	Dylai cymunedau lleol gyfrannu at y ffordd y caiff deunyddiau eildro eu defnyddio,  a dylai’r rheiny wedyn gael eu defnyddio er budd y gymuned leol, gan arwain at fwy  o ymdeimlad o gymuned  a chydlyniad a lles cymdeithasol.

en-gb	Equality of opportunity  - To ensure equality of opportunity, the level of recycling services and targets set across all local authorities should be equal. 
cy-gb	Cyflecyfartal  - Er mwyn sicrhau cyf e cyfartal, dylai lefel gwasanaethau a thargedau ailgylchu a bennir ar draws yr holl awdurdodau lleol fod yn gyfartal. 

en-gb	It is a key principle of the Assembly Government that we afford the opportunity to all the citizens of Wales to contribute to waste prevention, reuse and recycling, irrespective of where they live, their health, mobility and personal circumstances.
cy-gb	Mae’n egwyddor allweddol gan Lywodraeth y Cynulliad ein bod yn rhoi cyf e i holl ddinasyddion Cymru gyfrannu at atal gwastraff, waeth ble maent yn byw, sut mae eu hiechyd, eu symudeddna’u hamgylchiadau personol.

en-gb	43
cy-gb	43

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	In the recently published, Living in Wales survey for 2007, over 30% of people surveyed said they would pay more for products made from recycled material and over 50% said that they bought goods because they used less energy. 
cy-gb	Yn yr arolwg Byw yng Nghymru 2007 a gyhoeddwyd yn ddiweddar, dywedodd dros 30% o’r bobl a gymerodd ran yn yr arolwg y byddent yn talu mwy am gynhyrchion wedi eu gwneud o ddeunydd wedi’i ailgylchu a dywedodd mwy na 50% eu bod yn prynu nwyddau oherwydd eu bod yn defnyddio llai o ynni.

en-gb	Measuring and monitoring progress
cy-gb	Mesur a monitro cynnydd

en-gb	We will measure and monitor our progress in developing a fair and just society through the following indicators:
cy-gb	Byddwn yn mesur a monitro ein cynnydd tuag at ddatblygu cymdeithas deg a chyf awn drwy’r dangosyddion canlynol:

en-gb	Indicators
cy-gb	Dangosyddion

en-gb	Contribution to the wellbeing of Wales through an improved local environment and We will measure community satisfaction of involvement  in waste services and activities, through the ‘Living in  Wales Survey’.
cy-gb	Cyfrannu at les Cymru Byddwn yn mesur bodlonrwydd cymunedol yn sgil cyfrannu drwy well amgylchedd lleol at wasanaethau a gweithgareddau gwastraff drwy’r  a chymunedau wedi eu ‘Arolwg Byw yng Nghymru’. 

en-gb	enriched communities which are empowered to shape their services
cy-gb	 hymgyfoethogi sydd â’r grym i lywio eu gwasanaethau

en-gb	Full human potential Increased employment
cy-gb	Potensial llawn Cynnydd mewn cyf ogaeth

en-gb	The number of jobs will be measured as in ‘A Prosperous Society’ above.
cy-gb	Bydd nifer y swyddi’n cael eu mesur fel yn ‘Cymdeithas 

en-gb	Increased employability
cy-gb	Ffyniannus’ uchod.

en-gb	We will also investigate ways of measuring and monitoring the potential for increasing employability through waste prevention, reuse and recycling activities. 
cy-gb	Cynnydd mewn cyf ogadwyedd Byddwn yn ymchwilio i ffyrdd o fesur a monitro’r potensial i gynyddu cyf ogadwyedd drwy weithgareddau atal, ailddefnyddio ac ailgylchu gwastraff. 

en-gb	Equality of opportunity Level of recycling services
cy-gb	Cyfle cyfartal Lefel gwasanaethau ailgylchu 

en-gb	We will investigate in the municipal sector plan ways of measuring the level of recycling facilities services provided across all local authorities to ensure equality of service.
cy-gb	Byddwn yn ymchwilio yn y cynllun sector trefol i ffyrdd o fesur lefel gwasanaethau cyf eusterau ailgylchu a ddarperir ar draws yr holl awdurdodau lleol i sicrhau gwasanaeth lle mae cyfle cyfartal.

en-gb	Access to jobs
cy-gb	Mynediad at swyddi

en-gb	We will monitor the gender and ethnic diversity of the waste management sector.
cy-gb	Byddwn yn monitro rhyw ac amrywiaeth ethnig y sector rheoli gwastraff.

en-gb	Access to knowledge and understanding
cy-gb	Mynediad at wybodaeth a dealltwriaeth

en-gb	We will measure citizens’ access to knowledge and understanding of resource efficiency and waste management through Waste Awareness Wales surveys.
cy-gb	Byddwn yn mesur mynediad dinasyddion at wybodaeth a dealltwriaeth o reoli gwastraff a defnyddio adnoddau’n effeithlon drwy arolygon Cynllun Craff am Wastraff Cymru.

en-gb	45
cy-gb	45

en-gb	Part 4: 
cy-gb	Rhan 4: 

en-gb	Implementing the outcomes: 
cy-gb	Gweithredu’r canlyniadau: 

en-gb	our milestones, targets and priorities
cy-gb	ein cerrig milltir, ein targedau a’n blaenoriaethau

en-gb	To implement our outcomes, we are working towards two key milestones. These are: 
cy-gb	Er mwyn gweithredu ein canlyniadau, rydym yn gweithio tuag at ddwy garreg f lltir  allweddol, sef: 

en-gb	2025: 
cy-gb	2025: 

en-gb	Towards zero waste  
cy-gb	Tuag at ddyfodol diwastraff

en-gb	2025 is an intermediate step on the way towards ‘zero waste’, which we def ne as an aspirational end point where all waste that is produced is reused or recycled as a resource, without the need for any landf ll or energy recovery. 
cy-gb	Cam canolraddol ar y ffordd tuag at ‘ddyfodol diwastraff’ yw 2025, a ddiff niwn fel pwynt  terfyn dyheadol lle mae pob gwastraff a gynhyrchir yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu  fel adnodd, heb fod angen unrhyw dirlenwi nac adfer ynni. 

en-gb	By 2025, we will have significantly reduced waste through actions on sustainable consumption and production and will manage any waste that is produced in a way that makes the most of our valuable resources. 
cy-gb	Erbyn 2025, byddwn wedi lleihau gwastraff yn sylweddol trwy gamau sy’n gysylltiedig â defnyddio a chynhyrchu’n gynaliadwy a byddwn yn rheoli unrhyw wastraff a gynhyrchir mewn ffordd sy’n gwneud y mwyaf o’n hadnoddau gwerthfawr. 

en-gb	This will mean that we will maximise recycling and minimise the amount of residual waste produced, and eliminate landfill as far as possible.
cy-gb	Golyga hyn y byddwn yn ailgylchu cymaint ag y gallwn ac yn lleihau’r swm o wastraff gweddilliol a gynhyrchir, ac yn dileu tirlenwi hyd y gallwn.

en-gb	2050: 
cy-gb	2050: 

en-gb	Achieving zero waste    
cy-gb	Cyflawni dyfodol diwastraff

en-gb	As a minimum, we will reduce the impact of waste in Wales to within our environmental limits (which we def ne as ‘one Wales: one planet’ levels of waste, roughly 65% less waste than we produce now), aiming to phase out residual waste through actions on waste prevention and sustainable consumption and production so that the only waste that is produced is reused or recycled as a resource (thus meeting the aspirations of the ’zero waste’ philosophy).
cy-gb	Fel isafswm, byddwn yn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru nes ei fod o fewn ein terfynau  amgylcheddol (a ddiff niwn fel lefelau gwastraff ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’, sef 65%  yn llai o wastraff nag a gynhyrchwn yn awr, yn fras), gan anelu at gael gwared â gwastraff  gweddilliol yn raddol trwy gamau i atal gwastraff a defnyddio a chynhyrchu’n gynaliadwy fel  bod yr unig wastraff a gynhyrchir yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu fel adnodd (ac felly’n bodloni dyheadau’r egwyddor ‘ddiwastraff’).

en-gb	A further description of these milestones (along with the specif c targets, policies and actions) is provided below. 
cy-gb	Isod ceir disgrif ad pellach o’r cerrig milltir hyn (ynghyd â’r targedau, y polisïau a’r camau  penodol). 

en-gb	Figure 9 shows how they link together to achieve our outcomes.
cy-gb	Mae Ffigur 9 yn dangos sut maent yn cysylltu a'i gilydd i gyflawni canlyniadau.

en-gb	46
cy-gb	46

en-gb	Figure 9 - Towards zero waste - milestones
cy-gb	Ffigur 9 - Tuag at ddyfodol diwastraff - cerrig milltir

en-gb	In 2010 ... 
cy-gb	Yn 2010 ... 

en-gb	The ecological footprint of waste in Wales ...
cy-gb	Mae ôl troed  ecolegol wastraff yng Nghymru...

en-gb	Is the equivalent of three planets.
cy-gb	Yn gyfwerth â thair planed.

en-gb	By focusing on waste prevention, sustainable consumption and production and the waste management targets outlined in ‘Towards Zero Waste’  we can contribute to achieving this
cy-gb	Drwy ganolbwyntio ar atal gwastraff, defnyddio a chynhyrchu’n gynaliadwy a’r targedau rheoli gwastraff a amlinellir yn ‘Tuag at Ddyfodol Diwastraff’ gallwn gyfrannu at gyﬂawni hyn

en-gb	2025 - Where waste is produced, we make the most of our valuable resources.
cy-gb	 2025 - Os cynhyrchir gwastraff, byddwn yn gwneud y mwyaf o’n adnoddau gwerthfawr.

en-gb	The ecological footprint of waste in Wales is around 2 planets
cy-gb	 Mae ôl troed ecolegol gwastraff  yng Nghymru oddeutu 2 blaned

en-gb	More green jobs and a skilled workforce in a  resource economy
cy-gb	 Mwy o swyddi gwyrdd  a gweithlu medrus  mewn economi adnodd.  

en-gb	70% of materials are recycled.
cy-gb	Caiff 70% o ddeunyddiau eu  hailgylchu. 

en-gb	Residual waste is  phased out of landﬁll to high energy efﬁciency Energy from Waste plants
cy-gb	Caiff gwastraff  gweddilliol ei ddileu’n raddol o  saﬂeoedd tirlenwi i weithfeydd  Ynni o Wastraff sy’n defnyddio  ynni’n hynod effeithlon. 

en-gb	We will continue to focus on waste prevention so that
cy-gb	Byddwn yn parhau i ganolbwyntio ar atal gwastraff fel bod

en-gb	2050 - Waste in Wales is within our environmental limits One Wales: One Planet
cy-gb	2050 - Gwastraff yng Nghymru o fewn ein terfynau amgylcheddol Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned

en-gb	100% recycling, no residual waste, no Energy from Waste
cy-gb	Ailgylchu 100%, dim gwastraff gweddilliol, dim Ynni o Wastraff

en-gb	47
cy-gb	47

en-gb	2025: 
cy-gb	2025: 

en-gb	Towards Zero Waste
cy-gb	Tuag at Ddyfodol Diwastraff 

en-gb	By 2025, we will have made a signif cant reduction in waste (27%), and will manage any waste that is produced in a way that makes the most of our valuable resources. 
cy-gb	Erbyn 2025, byddwn wedi lleihau gwastraff yn sylweddol (27%), a byddwn yn rheoli unrhyw  wastraff a gynhyrchir mewn ffordd sy’n gwneud y mwyaf o’n hadnoddau gwerthfawr. 

en-gb	This means maximising recycling and minimising the amount of residual waste produced, and achieving as close to zero landfill as possible.
cy-gb	Mae hyn yn golygu ailgylchu i’r eithaf a lleihau’r swm o wastraff gweddilliol a gynhyrchir, a thirlenwi cyn lleied â phosibl.

en-gb	This is an intermediate step on the way to our 2050 target of achieving zero waste and ‘living within our environmental limits’. 
cy-gb	Cam canolraddol yw hwn tuag at ein targed 2050 o sicrhau dyfodol diwastraff a ‘byw o fewn ein terfynau amgylcheddol’. 

en-gb	This is needed because reducing the impact of waste in Wales to ‘one Wales: one planet’ levels will require big changes in the way that products and services are designed, and the actions that consumers and businesses take.
cy-gb	Mae angen hyn gan y bydd angen newidiadau mawr yn y ffordd y caiff cynhyrchion a gwasanaethau eu dylunio, a’r ffordd y mae defnyddwyr a busnesau yn gweithredu, er mwyn lleihau effaith gwastraff yng Nghymru i lefelau ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’.

en-gb	Towards Zero Waste means that:
cy-gb	Mae Tuag at Ddyfodol Diwastraff yn golygu:

en-gb	•  Waste will be reduced signif cantly 
cy-gb	•  Y bydd gostyngiad sylweddol mewn gwastraff 

en-gb	•  There will be a strong economy in resource management
cy-gb	•  Y bydd yna economi gref ym maes rheoli adnoddau 

en-gb	•  Residual waste will be minimised 
cy-gb	•  Y caiff gwastraff gweddilliol ei leihau i’r eithaf   

en-gb	•  Landfill will be eliminated as far as possible
cy-gb	•  Y caiff tirlenwi ei ddileu hyd y gellir 

en-gb	•  Legacy wastes will be tackled. 
cy-gb	•  Y byddwn yn mynd i’r afael â gwastraff etifeddol. 

en-gb	Waste prevention 
cy-gb	Atal gwastraff 

en-gb	We need to reduce our waste arisings by around 1.5% (of the 2007 baseline) each year across all sectors in order to achieve our one planet goal for 2050. 
cy-gb	Mae angen i ni leihau ein sgil-gynhyrchion gwastraff o ryw 1.5% (o linell sylfaen 2007) bob blwyddyn ar draws pob sector er mwyn cyf awni ein nod Un Blaned erbyn 2050. 

en-gb	48
cy-gb	48

en-gb	What is waste prevention?
cy-gb	Beth yw atal gwastraff?

en-gb	The Waste Framework Directive  def nes waste prevention as
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff  yn diff nio atal gwastraff fel

en-gb	‘Measures taken before a substance, material or product has become waste, that reduce the quantity of waste, including through re-use of products or the extension of lifespan of products the adverse impacts of generated waste on the environment and human health or the content of harmful substances in materials and products’.
cy-gb	‘Measures taken before a substance, material or product has become waste, that reduce  the quantity of waste, including through re-use of products or the extension of lifespan  of products the adverse impacts of generated waste on the environment and human  health or the content of harmful substances in materials and products’.

en-gb	The OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) breaks down waste prevention into three components:
cy-gb	Mae’r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn rhannu atal gwastraff yn dair elfen:

en-gb	Strict avoidance  involves the complete prevention of waste generation by virtual elimination of hazardous substances, or by reducing material or energy intensity in production, consumption and distribution.
cy-gb	Osgoi’n llwyr  - sef atal cynhyrchu gwastraff yn llwyr drwy ddileu sylweddau peryglus i bob pwrpas, neu drwy leihau dwysedd deunyddiau neu ynni wrth gynhyrchu, defnyddio  a dosbarthu.

en-gb	Reduction at source  involves minimising the use of hazardous substances and/or minimising material or energy consumption.
cy-gb	Lleihau yn y tarddiad  - ystyr hyn yw lleihau’r defnydd o sylweddau peryglus a/neu leihau’r defnydd o ddeunyddiau neu ynni.

en-gb	Product reuse  involves the multiple use of a product in its original form, for its original or alternative purpose, with or without reconditioning. 
cy-gb	Ailddefnyddio cynnyrch - mae hyn yn golygu defnyddio cynnyrch yn ei ffurf wreiddiol dro ar ôl tro, i’w bwrpas gwreiddiol neu bwrpas arall, ar ôl ei ail-gyf yru neu heb wneud hynny. 

en-gb	This includes refurbishment and repair. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys adnewyddu ac atgyweirio. 

en-gb	Reuse is important, and is the part of the waste hierarchy most often overlooked. 
cy-gb	Mae ailddefnyddio’n bwysig, a dyma’r elfen o’r hierarchiaeth wastraff sy’n cael ei hesgeuluso amlaf. 

en-gb	Not only does it move material use up the waste hierarchy, but it also provides social  and economic benef ts to Welsh communities, such as opportunities for jobs and increasing skills.
cy-gb	Yn ogystal â symud y defnydd o ddeunyddiau i fyny’r hierarchiaeth wastraff, mae hefyd yn darparu manteision cymdeithasol ac economaidd i gymunedau Cymru, fel cyf eoedd am swyddi a gwella sgiliau.

en-gb	The Waste Framework Directive requires member states to give f rst priority to the adoption of prevention measures, and they must draw up Waste Prevention Plans  by December 12, 2013 (Article 29). 
cy-gb	Yn ôl y Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff disgwylir i aelod-wladwriaethau roi’r f aenoriaeth gyntaf i fabwysiadu mesurau atal, a rhaid iddynt lunio Cynlluniau Atal Gwastraff  erbyn 12 Rhagfyr, 2013 (Erthygl 29). 

en-gb	They shall also take ‘measures, as appropriate, to promote the reuse of products and preparing for reuse activities, notably by encouraging the establishment and support of reuse and repair networks, the use of economic instruments, procurement criteria, quantitative objectives and other measures (Article 11, paragraph 1).
cy-gb	Dylent hefyd ddilyn ‘measures,  as appropriate, to promote the reuse of products and preparing for reuse activities, notably by encouraging the establishment and support of reuse and repair networks,  the use of economic instruments, procurement criteria, quantitative objectives and other measures (Erthygl 11, paragraff 1).

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	In 2008-09, 4,142 tonnes were reused via community recycling organisations in Wales - this included 2,856 tonnes of furniture. 
cy-gb	Yn 2008-09, ailddefnyddiwyd 4,142 tunnell trwy sefydliadau ailgylchu cymunedol  yng Nghymru - roedd hyn yn cynnwys 2,856 tunnell o ddodrefn/celf . 

en-gb	 (Source: Cylch Let’s Prove It Report 2009) 90% of all products are waste within six months of purchase.  (Source: Environment Agency MEP report). 
cy-gb	 (Ffynhonnell: Adroddiad ‘Let’s Prove It’ Cylch 2009) Mae 90% o bob cynnyrch yn wastraff o fewn chwe mis o gael ei brynu.  (Ffynhonnell: Adroddiad MEP Asiantaeth yr Amgylchedd). 

en-gb	49
cy-gb	49

en-gb	What Activities Prevent Waste?
cy-gb	Pa Weithgareddau sy’n Atal Gwastraff?

en-gb	Wherever waste is produced, there are ways to reduce it by using sustainable  consumption and production (SCP). 
cy-gb	Lle bynnag y caiff gwastraff ei gynhyrchu, mae yna ffyrdd o’i leihau drwy ddilyn dulliau  defnyddio a chynhyrchu cynaliadwy. 

en-gb	SCP is funding the best way to consume and produce things so that resources are not wasted or cause air or water pollution or the degradation of land. 
cy-gb	Ystyr hyn yw dod o hyd i’r ffordd orau o ddefnyddio a chynhyrchu pethau fel na chaiff adnoddau eu gwastraffu a heb lygru aer na dŵr na diraddio’r tir. 

en-gb	Ways that reduce consumption or make production less wasteful will help to reduce Wales’ ecological footprint the most. 
cy-gb	Ffyrdd sy’n lleihau defnydd neu’n gwneud cynhyrchu’n llai gwastraffus  fydd yn helpu i leihau ôl troed ecolegol Cymru fwyaf. 

en-gb	Where waste cannot be avoided, the next best option is to reuse. 
cy-gb	Os na ellir osgoi gwastraff,  ei ailddefnyddio yw’r dewis gorau nesaf. 

en-gb	What we consume (the amount and type of products we buy and the services we use, along with their supply chains) has an impact on the environment - from the amount of energy used to the pollution created. 
cy-gb	Mae’r hyn a ddefnyddiwn (y swm a’r math o gynhyrchion a brynwn a’r gwasanaethau a ddefnyddiwn, ynghyd â’u cadwyni cyf enwi) yn cael effaith ar yr amgylchedd -o’r swm o ynni a ddefnyddir i’r llygredd a grëir. 

en-gb	When a product is thrown away as waste, the amount of raw material and energy it takes to make and transport the product is also thrown away.  
cy-gb	Pan gaiff cynnyrch ei daf u fel gwastraff,  mae hynny o ddeunydd crai ac ynni y mae’n ei gymryd i wneud a chludo’r cynnyrch  hefyd yn cael ei daf u i ffwrdd.  

en-gb	The things we can do to reduce the impact, and reach one Wales: 
cy-gb	Dyma’r pethau y gallwn eu gwneud i leihau’r effaith, a chyrraedd lefelau Cymru’n Un: 

en-gb	one planet levels are: 
cy-gb	Cenedl Un Blaned: 

en-gb	 Changing the way that products are designed by using eco-design  
cy-gb	 Newid y ffordd y caiff cynhyrchion eu dylunio trwy ecoddylunio

en-gb	Eco-design minimises the impact of a product or service over its life cycle by: 
cy-gb	Mae ecoddylunio’n lleihau effaith cynnyrch neu wasanaeth yn ystod ei gylch bywyd drwy:

en-gb	•  Designing to reduce the amount and type of materials in products .  
cy-gb	•  Ddylunio i leihau swm y deunyddiau a’r math o ddeunyddiau sydd mewn cynhyrchion .  

en-gb	•  Improving the longevity of products - many products are designed for a short life span and are meant to be thrown away. 
cy-gb	•  Gwneud i gynhyrchion bara’n hirach - caiff amryw o gynhyrchion eu dylunio i bara am gyfnod byr gyda’r bwriad o’u taf u i ffwrdd. 

en-gb	Electronic equipment, particularly computers and mobile phones, are designed with ‘inbuilt obsolescence’ and are diff cult or impossible to repair or upgrade with new parts. 
cy-gb	Caiff cyfarpar electronig, a chyfrif aduron a ffonau symudol yn enwedig, eu dylunio i gynnwys ‘darfodedigrwydd mewnol’ ac mae’n anodd neu’n amhosibl eu hatgyweirio neu eu huwchraddio gyda rhannau newydd. 

en-gb	By changing the way that these types of products are designed it will be possible to increase the lifespan so that they can be used and upgraded in the future. 
cy-gb	Drwy newid y ffordd y caiff y mathau hyn o gynhyrchion eu dylunio bydd modd cynyddu hyd eu hoes fel y gellir eu defnyddio a’u huwchraddio yn y dyfodol. 

en-gb	Increased product leasing my also help this.
cy-gb	Gall prydlesu mwy o gynhyrchion hefyd helpu yn hyn o beth.

en-gb	•  Designing for reuse  - many products are currently designed so that they are used once and then disposed of. 
cy-gb	•  Dylunio ar gyfer ailddefnyddio - ar hyn o bryd caiff amryw o gynhyrchion eu dylunio fel eu bod yn cael eu defnyddio unwaith ac yna’u gwaredu. 

en-gb	However some types of materials or products could be designed so that they can be reused a number of times. 
cy-gb	Ond gellid dylunio rhai mathau o ddeunyddiau neu gynhyrchion fel y gellir eu hailddefnyddio amryw o   weithiau. 

en-gb	For example, many retailers use reusable packaging e.g. crates and cages to transport produce from their distribution centres to the shop floor. 
cy-gb	Er enghraifft, mae amryw o fanwerthwyr yn defnyddio pecynnau y gellir eu hailddefnyddio ee cratiau a chaetsys i gludo cynnyrch o’u canolfannau dosbarthu i’r siop. 

en-gb	Reuse is better than disposal because it avoids the using new virgin materials to replace the product. 
cy-gb	Mae ailddefnyddio’n well na gwaredu gan ei fod yn osgoi defnyddio deunyddiau   crai newydd i ddisodli’r cynnyrch. 

en-gb	It is better than recycling because it avoids using energy to clean and re-manufacture the original product.  
cy-gb	Mae’n well nag ailgylchu gan ei fod yn osgoi defnyddio ynni i lanhau ac ailgynhyrchu’r cynnyrch gwreiddiol.  

en-gb	•  Designing for waste separation and recycling  - eventually all products reach a point where they cannot continue to be used, even if they can be repaired or updated. 
cy-gb	•  Dylunio er mwyn gwahanu ac ailgylchu gwastraff  - yn y pen draw bydd pob cynnyrch yn cyrraedd pwynt pan na ellir dal ati i’w ddefnyddio, hyd yn oed os gellir ei atgyweirio neu ei ddiweddaru. 

en-gb	If products are not designed so that they can be easily dismantled and the different materials separated, it may not be possible to reuse or recycle the various parts. 
cy-gb	Os na chaiff cynhyrchion eu dylunio fel bod modd eu tynnu’n ddarnau’n hawdd a gwahanu’r gwahanol ddeunyddiau, efallai na fydd modd ailddefnyddio neu ailgylchu’r gwahanol rannau. 

en-gb	However if we think about the whole lifecycle when the product is being designed,  it is possible to design with recycling in mind.
cy-gb	Ond os meddyliwn am eu cylch bywyd ar ei hyd wrth ddylunio’r cynnyrch, mae modd dylunio gydag ailgylchu mewn golwg. 

en-gb	50
cy-gb	50

en-gb	 Evaluating production processes to make them more resource efficient
cy-gb	 Gwerthuso prosesau cynhyrchu fel eu bod yn defnyddio adnoddau yn fwy effeithlon

en-gb	The types of materials used during manufacture will be considered. 
cy-gb	Caiff y mathau o ddeunyddiau a ddefnyddir wrth weithgynhyrchu eu hystyried. 

en-gb	Those, such as hazardous waste, which are hard to manage or which cannot be recycled, will be discontinued, and replaced with other materials (unless they are critical to the nation).  
cy-gb	Rhoddir y gorau i ddefnyddio’r rheiny, fel gwastraff peryglus, sy’n anodd eu rheoli neu na ellir eu hailgylchu, a defnyddir deunyddiau eraill yn eu lle (oni bai eu bod yn hanfodol  i’r genedl).  

en-gb	 Green procurement and greening supply chains
cy-gb	 Caffael gwyrdd a gwneud cadwyni cyf enwi’n fwy gwyrdd

en-gb	Moving to more sustainable procurement activities will reduce how much waste is generated. 
cy-gb	Bydd symud tuag at weithgareddau caffael mwy gwyrdd yn cynhyrchu llai o wastraff.  

en-gb	Large businesses can use their purchasing power to have a powerful inf uence over their suppliers. 
cy-gb	Gall busnesau mawr ddefnyddio eu pŵer prynu i fod â dylanwad grymus ar eu cyf enwyr. 

en-gb	Also by using environmental demands, institutions can shift markets and influence design and durability. 
cy-gb	Yn ogystal â hynny, trwy ddefnyddio galwadau amgylcheddol, gall sefydliadau newid  marchnadoedd a dylanwadu ar ddyluniad a gwydnwch. 

en-gb	This is green procurement. 
cy-gb	Dyma yw caffael gwyrdd. 

en-gb	By understanding where an organisation has the most environmental impact, they can they can use green procurement to make the most signif cant reduction in their environmental impact. 
cy-gb	Trwy ddeall lle mae sefydliad yn cael yr effaith fwyaf ar yr amgylchedd, gallant  ddefnyddio caffael gwyrdd i wneud y gostyngiad mwyaf arwyddocaol yn eu heffaith  amgylcheddol. 

en-gb	This is particularly relevant to retailers and manufacturers. 
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o berthnasol i fanwerthwyr a gweithgynhyrchwyr. 

en-gb	By looking at their supply chains they can identify where there can reduce the impact of their production. 
cy-gb	Trwy edrych ar eu cadwyni cyf enwi gallant nodi lle gallant leihau effaith eu cynhyrchiant. 

en-gb	This will then reduce the impact per tonne of waste they generate. 
cy-gb	Yna bydd hyn yn lleihau’r effaith fesul tunnell o’r gwastraff a gynhyrchir ganddynt. 

en-gb	Tools are available for analysing these impacts.
cy-gb	Mae offer i ddadansoddi’r effeithiau hyn ar gael.

en-gb	 Changing our lifestyles and behaviour
cy-gb	 Newid ein hymddygiad a’n ffordd o fyw

en-gb	There needs to be a signif cant behavioural change to achieve the levels of waste prevention needed, and this means us all being challenged and accepting that challenge, including accepting the need for changes. 
cy-gb	Mae angen newid ymddygiad yn sylweddol er mwyn atal gwastraff i’r lefelau  angenrheidiol, ac mae hyn yn golygu bod pob un ohonom yn cael ein herio ac yn derbyn yr her honno, yn cynnwys derbyn bod angen newidiadau. 

en-gb	For example, this may include the fortnightly collection of residual refuse, and considering whether it is fair that people can throw away as much waste as they want without paying extra for its disposal. 
cy-gb	Er enghraifft, gall hyn gynnwys  casglu sbwriel gweddilliol bob pythefnos, ac ystyried a yw’n deg bod pobl yn gallu taf u cymaint o wastraff ag y dymunant heb dalu mwy am ei waredu. 

en-gb	Actions to achieve this will be considered in more detail in the sector plans.
cy-gb	Bydd y cynlluniau sector yn ystyried camau i gyf awni hyn yn fanylach.

en-gb	 Encouraging reuse through
cy-gb	 Annog ailddefnyddio trwy

en-gb	•  Using reuse services such as donating unwanted items to charity shops. 
cy-gb	•  Ddefnyddio gwasanaethau ailddefnyddio fel cyfrannu eitemau nad oes arnoch eu heisiau i siopau elusen.  

en-gb	•  Developing Freecycle and other similar groups and local exchanges.
cy-gb	•  Datblygu Freecycle a grwpiau a chyfnewidfeydd lleol tebyg eraill. 

en-gb	•  Supporting schemes that involve ‘reusable’ products instead of disposable products. 
cy-gb	•  Cefnogi cynlluniau sy’n cynnwys cynhyrchion y gellir eu ‘hailddefnyddio’ yn hytrach na chynhyrchion untro.  

en-gb	•  Improving reuse facilities at recycling centres. 
cy-gb	•  Gwella cyfleusterau ailddefnyddio mewn canolfannau ailgylchu. 

en-gb	•  By increasing the skills needed for refurbishment within the jobs market, the reuse and refurbishment of products can grow. 
cy-gb	•  Cynyddu’r sgiliau sydd eu hangen i adnewyddu o fewn y farchnad swyddi, fel y gellir ailddefnyddio ac adnewyddu mwy ar gynhyrchion. 

en-gb	•  Improving the collection methods and services for large, reusable items. 
cy-gb	•  Gwella dulliau a gwasanaethau casglu eitemau mawr y gellir eu hailddefnyddio. 

en-gb	•  Local authority departments (in particular social services and housing) purchasing reused furniture for their clients.
cy-gb	•  Adrannau awdurdod lleol (gwasanaethau cymdeithasol a thai yn arbennig) yn prynu dodrefn/celf ail-law i’w cleientiaid.

en-gb	51
cy-gb	51

en-gb	Targets and priorities for waste prevention 21
cy-gb	Targedau a blaenoriaethau atal gwastraff 21

en-gb	Household Waste
cy-gb	Gwastraff o Gartref

en-gb	Waste Prevention Target Waste prevention is the best way of reducing the ecological footprint of waste in Wales. 
cy-gb	Targed Atal Gwastraff Atal gwastraff yw’r ffordd orau o leihau ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	To achieve 
cy-gb	Er mwyn cyf awni lefelau 

en-gb	‘one Wales: one planet’ levels by 2050 we need to reduce our waste arisings across all sectors by around 1.5% (of the 2007 baseline) each year.
cy-gb	‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’ erbyn 2050 mae angen i ni leihau ein sgil-gynhyrchion gwastraff o ryw 1.5% (o linell sylfaen 2007) bob blwyddyn ar draws pob sector.

en-gb	In our municipal sector plan we will consult on a waste prevention target for household waste of 1.2% (of the 2006-07 baseline) each year 22 . 
cy-gb	Yn ein cynllun sector trefol byddwn yn ymgynghori ynglŷnâ tharged atal gwastraff o 1.2% (o linell sylfaen 2006-07) bob blwyddyn ar gyfer gwastraff o gartref 22 . 

en-gb	Household hazardous waste Developing a pathway to zero hazardous household waste will be a key action for the municipal sector plan.
cy-gb	Gwastraff peryglus o gartref Bydd datblygu llwybr at ddim gwastraff peryglus o gartref yn gam gweithredu allweddol yn y cynllun sector trefol. 

en-gb	Packaging waste Reducing packaging will be a key action for the municipal sector plan and the retail sector plan.
cy-gb	Gwastraff deunydd pacio Bydd lleihau deunydd pacio yn gam gweithredu allweddol yn y cynllun sector trefol a’r cynllun sector manwerthu. 

en-gb	Priority Materials Reducing our waste arisings overall is very important.  
cy-gb	Deunyddiau blaenoriaeth Mae lleihau lefel gyffredinol ein sgil-gynhyrchion gwastraff yn bwysig dros ben. 

en-gb	However, there are some materials which, if waste prevention action is focussed on them, will reduce our ecological footprint sooner. 
cy-gb	Ond mae yna rai deunyddiau a fydd yn lleihau ein hôl troed ecolegol yn gynt os bydd camau atal gwastraff yn canolbwyntio arnynt. 

en-gb	For household waste, these are
cy-gb	O ran gwastraff o gartref , dyma yw’r deunyddiau

en-gb	•  Food waste
cy-gb	•  Gwastraff bwyd  

en-gb	•  Plastic 
cy-gb	•  Plastig

en-gb	•  Paper
cy-gb	•  Papur

en-gb	WEEE (waste electronic and electrical equipment), batteries, oil, clinical waste, hazardous items, textiles, shoes, wood, nappies, carpet, furniture also have a combined high impact on our ecological footprint. 
cy-gb	Mae cyfarpar trydanol ac electronig gwastraff, batris, olew,  gwastraff clinigol, eitemau peryglus, tecstilau, esgidiau, pren, cewynnau, carpedi a dodrefn/celf hefyd yn cael  effaith gyfun uchel ar ein hôl troed ecolegol.

en-gb	21   These targets were determined from the evidence base used to support the development of the strategy, and which was presented as part of the consultation on Towards Zero Waste. 
cy-gb	21   Pennwyd y targedau hyn ar sail y dystiolaeth a ddefnyddiwyd i gefnogi datblygu’r strategaeth, ac a gyf wynwyd fel rhan o’r ymgynghoriad ar Tuag at Ddyfodol Diwastraff. 

en-gb	Modelling of options included the use of an ecological footprint 
cy-gb	Roedd modelu’r opsiynau yn cynnwys defnyddio offeryn ôl troed ecolegol 

en-gb	tool (REAP) and a life cycle assessment tool (WRATE).  
cy-gb	(REAP) ac offeryn asesu cylch bywyd (WRATE). 

en-gb	22   The waste prevention targets will be recalculated periodically to evaluate if the desired outcome of achieving one Wales: one planet levels of waste is being achieved. 
cy-gb	22   Caiff y targedau atal gwastraff eu hail-gyfrifo o bryd i’w gilydd i werthuso a yw’r canlyniad a ddymunir o gyf awni lefelau gwastraff Cymru’n Un; Cenedl Un Blaned yn cael ei gyf awni. 

en-gb	This is because the actual reduction in the ecological footprint of waste will also depend on the type of material avoided, and its overall management.
cy-gb	Y rheswm am hyn yw y bydd y gwir ostyngiad yn ôl troed ecolegol gwastraff hefyd yn dibynnu ar y math o ddeunydd sy’n cael ei osgoi, a’r dull cyffredinol o’i reoli.

en-gb	52
cy-gb	52

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	Food Waste
cy-gb	Gwastraff Bwyd 

en-gb	•  UK households waste 8.3 million tonnes of food and drink every year, of which 5.3 million tonnes could have been avoidable (edible in the vast majority of situations). 
cy-gb	•  Mae aelwydydd y DU yn gwastraffu 8.3 miliwn tunnell o fwyd a diod bob blwyddyn, y gellid bod wedi osgoi 5.3 miliwn tunnell ohono (bwytadwy yn y mwyafrif helaeth o sefyllfaoedd). 

en-gb	•  If we stopped wasting all this avoidable food, it would save the equivalent of 20 million tonnes of carbon dioxide equivalents - the equivalent of removing  1 in 4 cars off UK roads (2.4% of UK emissions).
cy-gb	•  Pe byddem yn rhoi’r gorau i wastraffu’r holl fwyd dieisiau yma, byddai’n arbed swm cyfwerth ag 20 miliwn tunnell o garbon deuocsid - sy’n gyfwerth â thynnu 1 o bob 4 car oddi ar ffyrdd y DU (2.4% o allyriadau’r DU).

en-gb	(Source: WRAP study on ‘Household Food and Drink Waste in the UK’ 2009)
cy-gb	(Ffynhonnell: Astudiaeth WRAP ar ‘Household Food and Drink Waste in the UK’ 2009)

en-gb	53
cy-gb	53

en-gb	Commercial and Industrial Waste
cy-gb	Gwastraff Masnachol a Diwydiannol

en-gb	Waste Prevention Target Waste prevention is the best way of reducing the ecological footprint of waste in Wales. 
cy-gb	Targed Atal Gwastraff Atal gwastraff yw’r ffordd orau o leihau ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	To achieve ‘one Wales: one planet’ levels by 2050 we need to reduce our waste arisings across all sectors by around 1.5% (of the 2007 baseline) each year. 
cy-gb	Er mwyn cyf awni lefelau ‘Cymru’n Un; Cenedl Un Blaned’ erbyn 2050 mae angen i ni leihau ein sgil-gynhyrchion gwastraff o ryw 1.5% (o linell  sylfaen 2007) bob blwyddyn ar draws pob sector. 

en-gb	In our sector plans we will consult on annual waste prevention targets of 1.2% for commercial and around % for industrial waste (in each case this will be an annual percentage reduction of the 2006-07 baseline; for industrial waste the target will vary according to each sector). 
cy-gb	Byddwn yn ymgynghori ar dargedau atal gwastraff  blynyddol o 1.2% ar gyfer gwastraff masnachol a rhyw % ar gyfer gwastraff diwydiannol yn ein cynlluniau sector (bydd hwn yn ostyngiad canrannol blynyddol o linell sylfaen 2006-07 ym mhob achos; ar gyfer gwastraff  diwydiannol bydd y targed yn amrywio yn ôl pob sector).

en-gb	Hazardous waste Developing a pathway to zero hazardous waste will be 
cy-gb	Gwastraff peryglus Bydd datblygu llwybr at ddim gwastraff peryglus yn gam 

en-gb	a key action for each sector plan.
cy-gb	gweithredu allweddol ym mhob cynllun sector.

en-gb	Packaging waste Reducing packaging will be a key action for the retail sector plan.
cy-gb	Gwastraff deunydd pacio Bydd lleihau deunydd pacio yn gam gweithredu allweddol yn y cynllun sector manwerthu. 

en-gb	Priority Materials Reducing our waste arisings overall is very important.  
cy-gb	Deunyddiau Blaenoriaeth Mae lleihau lefel gyffredinol ein sgil-gynhyrchion gwastraff yn bwysig dros ben. 

en-gb	However, there are some materials which, if waste prevention action is focussed on them, will reduce our ecological footprint sooner. 
cy-gb	Ond mae yna rai deunyddiau a fydd yn lleihau ein hôl troed ecolegol yn gynt os bydd camau atal gwastraff yn canolbwyntio arnynt. 

en-gb	For commercial and industrial waste these are:
cy-gb	O ran gwastraff masnachol a diwydiannol, dyma yw’r deunyddiau:

en-gb	•  Food - food waste generates over 30% of the total ecological footprint impact of commercial and industrial waste in Wales. 
cy-gb	•  Bwyd - mae gwastraff bwyd yn cynhyrchu dros 30% o holl ôl troed ecolegol gwastraff masnachol a diwydiannol yng Nghymru. 

en-gb	Working with food producers, food retailers (such as supermarkets and restaurants) and food industries such as hospital catering facilities to reduce food waste will result in the largest reduction in ecological footprint from this sector.
cy-gb	Bydd gweithio gyda chynhyrchwyr bwyd, manwerthwyr bwyd (fel archfarchnadoedd a thai bwyta) a diwydiannau bwyd fel cyf eusterau arlwyo mewn ysbytai i leihau gwastraff bwyd yn arwain at y gostyngiad mwyaf  yn ôl troed ecolegol y sector hwn.

en-gb	•  Paper and card - paper and card also has a large ecological footprint impact in terms of commercial and industrial waste (15% of the total).  
cy-gb	•  Papur a chardbord - mae papur a chardbord hefyd yn cael effaith fawr ar ôl troed ecolegol o safbwynt gwastraff masnachol a diwydiannol (15% o’r cyfanswm).

en-gb	•  Chemicals - chemical waste represents 12% of the total ecological footprint impact but only 4% of the total tonnage of waste.
cy-gb	•  Cemegau - mae gwastraff cemegol yn cynrychioli 12% o’r holl ôl troed ecolegol ond dim ond 4% o gyfanswm y tunelli o wastraff. 

en-gb	54
cy-gb	54

en-gb	Case study: 
cy-gb	Astudiaeth Achos: 

en-gb	Ecodesign
cy-gb	Ecoddylunio

en-gb	Orangebox is a UK market leader in the R&D, manufacture and service of seating for the commercial environment. 
cy-gb	Mae Orangebox yn arwain y farchnad yn y DU o ran ymchwil a datblygu, gweithgynhyrchu a gwasanaethu seddi ar gyfer yr amgylchedd masnachol. 

en-gb	They were supported by the Welsh Assembly Government funded Ecodesign Centre (EDC) to enable them to design out waste from their UK leading ARA chair. 
cy-gb	Derbyniodd gefnogaeth gan y  Ganolfan Ecoddylunio a ariannwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru i’w alluogi i ddylunio  eu cadair ARA, un o brif gadeiriau’r DU, fel nad yw’n cynnwys unrhyw wastraff. 

en-gb	The chair was designed to incorporate environmental features, including product light weighting through a mono-material backing unit, improved assembly and disassembly time for refurbishment or recycling of the chair and improved overall resource eff ciency.
cy-gb	Dyluniwyd y gadair i ymgorffori nodweddion amgylcheddol, yn cynnwys gwneud cynnyrch mor ysgafn  ag y gellir trwy uned gefn un deunydd, ei chydosod a’i datgymalu’n gyf ymach ar gyfer  adnewyddu neu ailgylchu’r gadair a gwell effeithlonrwydd cyffredinol o ran adnoddau.

en-gb	This has enabled Orangebox to become the f rst European company in their sector to achieve Cradle to Cradle accreditation. 
cy-gb	Mae hyn wedi galluogi Orangebox i ddod y cwmni cyntaf yn ei sector yn Ewrop i ennill achrediad Cradle to Cradle. 

en-gb	They also set up an in-house recycling centre, diverting large volumes of waste material from landfill. 
cy-gb	Sefydlodd ganolfan ailgylchu fewnol hefyd, gan ddargyfeirio  llawer iawn o ddeunydd gwastraff o saf eoedd tirlenwi.  

en-gb	Construction and Demolition Waste
cy-gb	Gwastraff Adeiladu a Dymchwel

en-gb	Waste Prevention Target Waste prevention is the best way of reducing the ecological footprint of waste in Wales. 
cy-gb	Targed Atal Gwastraff Atal gwastraff yw’r ffordd orau o leihau ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru. 

en-gb	To achieve one Wales: one planet levels by 2050 we need to reduce our waste arisings across all sectors by around 1.5% (of the 2005 baseline) each year.
cy-gb	Er mwyn cyflawni lefelau ‘Cymru’n Un; Cenedl Un Blaned’ erbyn 2050 mae angen i ni leihau ein sgil-gynhyrchion gwastraff o ryw 1.5% (o linell  sylfaen 2007) bob blwyddyn ar draws pob sector.

en-gb	In our construction and demolition sector plan we will consult on an annual waste prevention target of 1.4% (based in a 2006/07 baseline) for the construction and demolition waste managed off site.
cy-gb	Yn ein cynllun sector adeiladu a dymchwel byddwn yn ymgynghori ar darged atal gwastraff blynyddol o 1.4% (yn seiliedig ar linell sylfaen 2006/07) ar gyfer gwastraff adeiladu a dymchwel a reolir oddi ar y saf e.

en-gb	Hazardous waste Developing options for minimising hazardous waste will be a key action for the construction and demolition sector plan.
cy-gb	Gwastraff peryglus Bydd datblygu opsiynau ar gyfer lleihau gwastraff peryglus yn gam gweithredu allweddol yn y cynllun sector adeiladu a dymchwel. 

en-gb	Packaging waste Reducing packaging waste will be a key action for the 
cy-gb	Gwastraff deunydd pacio Bydd lleihau gwastraff deunydd pacio yn gam gweithredu 

en-gb	construction and demolition sector plan.
cy-gb	allweddol yn y cynllun sector adeiladu a dymchwel.

en-gb	Priority Materials Reducing our waste arisings overall is very important. 
cy-gb	Deunyddiau blaenoriaeth Mae lleihau lefel gyffredinol ein sgil-gynhyrchion gwastraff yn bwysig dros ben. 

en-gb	The construction and demolition sector plan will focus on reducing our waste arisings, with specif c emphasis on the priority materials which will reduce our ecological footprint the most.
cy-gb	Bydd cynllun y sector adeiladu a dymchwel yn canolbwyntio ar leihau ein sgil-gynhyrchion gwastraff, gan ganolbwyntio’n benodol ar y deunyddiau  blaenoriaeth a fydd yn lleihau ein hôl troed ecolegol fwyaf.

en-gb	For construction and demolition the priority wastes are:
cy-gb	Dyma yw’r gwastraff blaenoriaeth ym maes adeiladu a dymchwel:

en-gb	•  Wood
cy-gb	•  Pren

en-gb	•  Plastic
cy-gb	•  Plastig

en-gb	•  Metal
cy-gb	•  Metel

en-gb	•  Insulation and gypsum
cy-gb	•  Deunydd inswleiddio a gypswm

en-gb	•  Hazardous waste.
cy-gb	•  Gwastraff peryglus.

en-gb	55
cy-gb	55

en-gb	Further Research
cy-gb	Ymchwil Bellach

en-gb	Commercial and Industrial waste trends are closely aligned with economic trends. 
cy-gb	Mae tueddiadau o ran gwastraff adeiladu a dymchwel yn cydgerdded yn agos â thueddiadau economaidd. 

en-gb	Through our sector plans we will work to set targets to reduce growth in waste streams in line with business as usual trends. 
cy-gb	Trwy ein cynlluniau sector byddwn yn gweithio i bennu targedau i leihau’r twf  mewn ffrydiau gwastraff yn unol â thueddiadau busnes fel arfer. 

en-gb	We propose to undertake further research on indicators to further measure household waste prevention.
cy-gb	Bwriadwn gynnal ymchwil bellach ar ddangosyddion i fesur ymhellach i ba raddau rydym yn atal gwastraff o gartref .

en-gb	A strong economy in resource management
cy-gb	Economi gref ym maes rheoli adnoddau 

en-gb	This means that recyclates will be collected and managed with supply to Welsh manufacturing in mind. 
cy-gb	Golyga hyn y caiff deunyddiau eildro eu casglu a’u rheoli gyda golwg ar eu cyf enwi i weithgynhyrchwyr yng Nghymru. 

en-gb	There will be strong markets for recyclates in place in the local economy and the  benef ts of recycling will remain, as far as possible, within the local community.
cy-gb	Bydd yna farchnadoedd cryf ar gyfer deunyddiau eildro yn yr economi leol a bydd manteision ailgylchu yn parhau i fod o fewn y gymuned leol, cyn belled ag y bo modd.

en-gb	To achieve this we will need:
cy-gb	Bydd arnom angen y canlynol er mwyn cyf awni hyn:

en-gb	High levels of clean recyclates to drive the market
cy-gb	Lefelau uchel o ddeunyddiau eildro glân i sbarduno’r farchnad

en-gb	This means that all sectors in Wales will be recycling at least 70% of their waste - this includes businesses, households and the public sector. 
cy-gb	Golyga hyn y bydd pob sector yng Nghymru yn ailgylchu o leiaf 70% o’i wastraff - mae hyn yn cynnwys busnesau, aelwydydd a’r sector cyhoeddus.  

en-gb	The recyclates will also need to be separated out at source so they are not contaminated and are  of a high quality. 
cy-gb	Bydd angen didoli’r deunyddiau eildro yn eu tarddiad hefyd fel nad ydynt wedi’u halogi a’u bod o safon uchel. 

en-gb	This is achieved most sustainably by ‘source separation’ - where each material  is collected separately. 
cy-gb	Y ffordd fwyaf cynaliadwy o wneud hyn yw ‘gwahanu yn y tarddiad’ - lle caiff pob deunydd ei gasglu ar wahân. 

en-gb	We need an effective collection system for source separation across all sectors. 
cy-gb	Mae arnom angen system gasglu  effeithiol ar gyfer gwahanu yn y  tarddiad ar draws pob sector. 

en-gb	In particular, we will look at the mixed element of commercial and industrial waste that is currently  sent to landfill. 
cy-gb	Byddwn yn edrych yn arbennig ar yr elfen gymysg o wastraff masnachol a diwydiannol a anfonir i saf eoedd tirlenwi ar hyn o bryd. 

en-gb	‘Mixed’ waste in this context is the waste that is not segregated and which contains a mixture of wastes very similar in composition to household wastes. 
cy-gb	Gwastraff ‘cymysg’ yn y cyd-destun hwn yw gwastraff nad yw wedi’i wahanu ac sy’n cynnwys cymysgedd o wastraff sy’n debyg iawn o ran cyfansoddiad i wastraff o gartref .  

en-gb	The vast majority of this ‘mixed‘ waste could and should be recycled,  but is currently landf lled. 
cy-gb	Gellid ailgylchu’r mwyafrif helaeth o’r gwastraff ‘cymysg’ yma, ac yn wir dylid gwneud hynny, ond ar hyn o bryd caiff ei anfon i saf eoedd tirlenwi. 

en-gb	A big change in recycling is needed across all sectors to achieve a recycling rate of 70% or higher by 2025. 
cy-gb	Mae angen newid mawr mewn ailgylchu ar draws pob sector er mwyn cyrraedd cyfradd ailgylchu o 70% neu uwch erbyn 2025. 

en-gb	There is good evidence that businesses and public sector bodies can very rapidly exceed 70% recycling levels once they make the commitment and the necessary collection services can be secured.
cy-gb	Mae tystiolaeth dda y gall busnesau a chyrff sector cyhoeddus ragori ar lefelau ailgylchu o 70% yn fuan iawn unwaith iddynt ymrwymo i hynny a sicrhau’r gwasanaethau casglu angenrheidiol.

en-gb	56
cy-gb	56

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	In a recent study of landf lled mixed commercial and industrial waste commissioned by the Environment Agency Wales, it was estimated that Welsh businesses threw away waste worth £30 million pounds in 2005 - around half a million tonnes of potentially recyclable material went to landf ll. 
cy-gb	Mewn astudiaeth ddiweddar o wastraff tirlenwi masnachol a diwydiannol cymysg a gomisiynwyd gan Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru, amcangyfrifwyd bod busnesau Cymru wedi taf u gwerth £30 miliwn o wastraff yn 2005 - aeth tua hanner miliwn tunnell o ddeunydd y byddai modd ei ailgylchu i saf eoedd tirlenwi. 

en-gb	If this mixed waste had been separated at source, up to 77 per cent could have been reused, recycled or composted. 
cy-gb	Pe byddai’r gwastraff  cymysg yma wedi cael ei wahanu yn y tarddiad, gellid bod wedi ailddefnyddio, ailgylchu  neu gompostio hyd at 77 y cant ohono. 

en-gb	These are materials and products ‘left over’ from out of date manufacturing techniques which cannot be easily recycled, and the only way of managing them is to dispose of them.
cy-gb	Deunyddiau a chynhyrchion sy’n ‘weddill’ oherwydd technegau gweithgynhyrchu hen ffasiwn yw’r rhain, na ellir eu hailgylchu’n hawdd, a’r unig ffordd o’u rheoli yw drwy eu gwaredu.

en-gb	Cardboard boxes and containers are the largest component of the business waste making up 15% (or 100,000 tonnes) of the total. 
cy-gb	Blychau a chynwysyddion cardbord yw’r elfen fwyaf o wastraff busnes, yn gyfrifol am 15% (neu 100,000 tunnell) o’r cyfanswm. 

en-gb	Kitchen waste made up 13% (90,000 tonnes).
cy-gb	Roedd gwastraff o geginau yn gyfrifol am 13% (90,000 tunnell).

en-gb	(Source: Determination of Biodegradability of Mixed Commercial and Industrial waste Landf lled in Wales - SLR)
cy-gb	(Ffynhonnell: Determination of Biodegradability of Mixed Commercial and Industrial waste Landf lled in Wales - SLR)

en-gb	Case study - Grays Waste Management
cy-gb	Astudiaeth Achos - Grays Waste Management

en-gb	Grays Waste Management collects waste from around 600 companies across North Wales including Stena Line Ferries, Vion Foods and Anglesey Aluminum. 
cy-gb	Mae Grays Waste Management yn casglu gwastraff gan ryw 600 o gwmnïau ledled gogledd Cymru yn cynnwys Stena Line Ferries, Vion Foods ac Alwminiwm Môn. 

en-gb	The company currently recovers between 50 and 60 per cent of the waste it collects including wood, plastic, glass, paper, electrical products and scrap metal, and sells on these recovered materials to a variety of end users including wood chip factory, Kronospan, and the UPM paper mill in Shotton. 
cy-gb	Ar hyn o bryd mae’r cwmni yn adfer rhwng 50 a 60 y cant o’r gwastraff y mae’n ei gasglu yn cynnwys pren, plastig, gwydr, papur, nwyddau trydanol a metel sgrap, ac yn gwerthu’r deunyddiau hyn a  adferwyd i amrywiaeth o ddefnyddwyr terfynol yn cynnwys ffatri sglodion pren, Kronospan,  a’r felin bapur UPM yn Shotton.

en-gb	Since WRAP established a presence in Wales in 2007, it has worked closely with Grays on a number of projects including setting up a source-segregated waste collection for businesses.  
cy-gb	Ers i WRAP sefydlu presenoldeb yng Nghymru yn 2007, mae wedi gweithio’n agos gyda Grays ar amryw o brosiectau yn cynnwys sefydlu gwasanaeth casglu gwastraff a wahanwyd  yn ei darddiad i fusnesau. 

en-gb	Through funding provided by WRAP, the company was able to purchase the necessary containers to store various types of waste, as well as the vehicles that were needed to transport the waste from participating businesses.  
cy-gb	Trwy gyllid a ddarparwyd gan WRAP, llwyddodd y cwmni i brynu’r cynwysyddion angenrheidiol i storio gwahanol fathau o wastraff, yn ogystal â’r cerbydau angenrheidiol i gludo’r gwastraff o saf eoedd y busnesau oedd yn cymryd rhan.   

en-gb	This innovative scheme demonstrates that source separation of commercial waste can be implemented through simple measures. 
cy-gb	Mae’r cynllun arloesol hwn yn dangos y gellir defnyddio mesurau syml i wahanu gwastraff  masnachol yn ei darddiad. 

en-gb	Less waste is ultimately sent to landf ll if the amount of waste created at the front of the supply chain is reduced. 
cy-gb	Yn y pen draw caiff llai o wastraff ei anfon i saf eoedd tirlenwi os cynhyrchir llai o wastraff ym mhen blaen y gadwyn gyf enwi. 

en-gb	In addition, source separation saves time and energy associated with the recovery process of non-segregated waste. 
cy-gb	Yn ogystal â hynny, mae gwahanu yn y tarddiad yn arbed yr amser a’r ynni sy’n gysylltiedig â’r broses o adfer gwastraff heb ei wahanu. 

en-gb	Initiatives such as this help businesses to fulf l their environmental obligations whilst also saving money and valuable resources.
cy-gb	Mae mentrau fel hyn yn helpu busnesau i gyf awni eu hymrwymiadau amgylcheddol ac yn arbed arian ac adnoddau gwerthfawr ar yr un pryd.

en-gb	57
cy-gb	57

en-gb	The right kind of recycling facilities
cy-gb	Y math iawn o gyf eusterau ailgylchu

en-gb	All recycling operations will be ‘closed loop’ to achieve the best environmental benefits. 
cy-gb	Bydd pob gwaith ailgylchu yn rhai ‘dolen gaeedig’ er mwyn sicrhau’r manteision amgylcheddol gorau. 

en-gb	Far better information will be provided on the destination of recyclate and how the recyclate is managed.
cy-gb	Darperir gwybodaeth well o lawer ynglŷn â chyrchfan y deunydd eildro a’r ffordd y caiff  ei reoli. 

en-gb	We also want recycling facilities that accept recyclates depending on the material they are rather than the sector they come from. 
cy-gb	Rydym hefyd am i gyf eusterau ailgylchu dderbyn deunyddiau eildro ar sail eu deunydd yn hytrach na’r sector y deuant ohono. 

en-gb	By treating the same type of material in the same type of facility, we can achieve economies of scale at a local level, reducing waste management costs for both businesses and local authorities. 
cy-gb	Trwy drin yr un math o ddeunydd yn yr un math o gyf euster, gallwn sicrhau arbedion maint ar lefel leol, gan leihau costau rheoli gwastraff i fusnesau ac awdurdodau lleol fel ei gilydd. 

en-gb	However, the right level of infrastructure has to be in place and this will be addressed in the sector plan for collections, infrastructure and markets.
cy-gb	Rhaid cael y lefel gywir o seilwaith, fodd bynnag, ac ymdrinnirâ hyn yn y cynllun sector ar gyfer casgliadau, seilwaith a marchnadoedd.

en-gb	Case study: 
cy-gb	Astudiaeth Achos: 

en-gb	Plastics Sorting Ltd, Plastic Reprocessing Plant
cy-gb	Plastics Sorting Cyf, Ffatri Ailbrosesu Plastig

en-gb	Plastics Sorting Ltd is an example of closed loop recycling, and how the economic benef ts of recyclate can be retained in a local economy. 
cy-gb	Mae Plastics Sorting Cyf yn enghraifft o ailgylchu dolen gaeedig, a sut y gellir cadw manteision economaidd deunydd eildro mewn economi leol. 

en-gb	Closed loop recycling means that products are recycled back into their original product - for example, bottles are re-melted or cleaned and made into more bottles.   
cy-gb	Mae ailgylchu dolen gaeedig yn golygu bod cynhyrchion yn cael eu hailgylchu’n ôl i’w cynnyrch gwreiddiol - er enghraifft,  caiff poteli eu hail-doddi neu eu glanhau i greu mwy o boteli. 

en-gb	The project will develop a 24 thousand tonne capacity reprocessing plant for collected plastic bottles. 
cy-gb	Bydd y prosiect yn datblygu ffatri ailbrosesu â’r gallu i drin 24 mil o dunelli o boteli plastig a gesglir. 

en-gb	This will provide two local manufacturers with high-quality product - replacing the need for expensive imports of virgin material and will employ 20 people when fully operational. 
cy-gb	Bydd hyn yn darparu cynnyrch o safon uchel i ddau weithgynhyrchwr lleol - gan ddileu’r angen am fewnforion neu ddeunydd crai drud, a phan fydd yn gwbl weithredol bydd yn cyf ogi 20 o bobl. 

en-gb	Cleanstream Group CIC have been operating kerbside recycling collections in Wales for many years, to enable the collection of clean recyclates which can be used by reprocessing plant such as this.
cy-gb	Bu Cleanstream Group CIC yn cynnal casgliadau ailgylchu o ddrws i ddrws yng Nghymru ers blynyddoedd lawer, fel y gellir casglu deunyddiau eildro glân y gellir eu defnyddio gan ffatrïoedd ailgylchu fel hon.

en-gb	Closed loop recycling can ensure a stable market for collected materials and that much more material (and its economic value) is retained in the Welsh and UK economy.
cy-gb	Gall ailgylchu dolen gaeedig sicrhau marchnad sefydlog i ddeunyddiau a gesglir a bod llawer mwy o ddeunydd (a’i werth economaidd) yn cael ei gadw yn economi Cymru a’r DU. 

en-gb	Strong markets for recyclates and anaerobic digestion digestate
cy-gb	Marchnad gref i ddeunyddiau eildro a gweddillion treuliad anaerobig

en-gb	We will work closely with businesses in Wales to make sure that the right market is created for recyclate and digestate from anaerobic digestion plants and this will be addressed in our sector plans.
cy-gb	Byddwn yn gweithio’n agos gyda busnesau Cymru i wneud yn siŵr fod y farchnad iawn yn cael ei chreu ar gyfer deunyddiau eildro a gweddillion o weithfeydd treulio anaerobig a byddwn yn ymdrin â hyn yn ein cynlluniau sector.

en-gb	58
cy-gb	58

en-gb	Residual waste will be minimised
cy-gb	Cynhyrchir cyn lleied â phosibl o wastraff gweddilliol

en-gb	Substantially less residual waste will be produced than at present, and it will be phased out of  landf ll sites to high eff ciency energy from waste plants.  
cy-gb	Cynhyrchir llawer iawn yn llai o wastraff gweddilliol nag a wneir ar hyn o bryd, a chaiff ei  ddargyfeirio’n raddol o saf eoedd tirlenwi i weithfeydd ynni o wastraff sy’n defnyddio ynni’n  hynod effeithlon.  

en-gb	Landfill will be eliminated as far as possible
cy-gb	Byddwn yn rhoi’r gorau i dirlenwi hyd y gallwn

en-gb	To reduce Wales’ greenhouse gas emissions and make the most of our valuable resources we need to divert waste from landfill. 
cy-gb	Mae angen i ni ddargyfeirio gwastraff o saf eoedd tirlenwi er mwyn lleihau allyriadau nwyon ty gwydr Cymru a gwneud y gorau o'n hadnoddau werthfawr.

en-gb	The best way to treat most wastes diverted from landf ll is for them to be recycled. 
cy-gb	Y ffordd orau o drin y rhan fwyaf o wastraff a ddargyfeirir o saf eoedd tirlenwi yw ei ailgylchu. 

en-gb	In particular, diverting food waste to anaerobic digestion, and waste paper, card and metals from landf ll sites to recycling will have the greatest benefits. 
cy-gb	Dargyfeirio gwastraff  bwyd i saf eoedd treulio anaerobig, a phapur, cardbord a metelau gwastraff o saf eoedd tirlenwi i’w hailgylchu fydd yn cael y budd mwyaf. 

en-gb	Landf lling of all wastes will be phased out as far as possible in the period up to 2025. 
cy-gb	Rhoddir y gorau’n raddol i anfon gwastraff  i saf eoedd tirlenwi i’r graddau y mae hynny’n bosibl yn ystod y cyfnod hyd at 2025. 

en-gb	There will be a particular focus on reducing the amount of biodegradable waste landf lled in order to reduce emissions of methane, a greenhouse gas 23 times more potent than carbon dioxide.
cy-gb	Byddwn yncanolbwyntio’n arbennig ar dirlenwi llai o wastraff bioddiraddiadwy er mwyn lleihau allyriadau methan, nwy tŷ gwydr sydd 23 gwaith yn gryfach na charbon deuocsid.

en-gb	The Committee on Climate Change 2008 stated that ‘anaerobic digestion has signif cant potential to reduce greenhouse gas emissions’… and ‘the use of AD is strongly recommended for source segregated food waste - the technology produces both biogas and digestate’.
cy-gb	Dywedodd y Pwyllgor ar Newid Hinsawdd 2008, ‘anaerobic digestion has signif cant potential to reduce greenhouse gas emissions’… a ‘the use of AD is strongly recommended for source segregated food waste - the technology produces both biogas and digestate’.

en-gb	Reducing the impacts of landfill facilities
cy-gb	Lleihau effeithiau cyf eusterau tirlenwi

en-gb	Landf ll sites contribute to a large amount of greenhouse gas emissions. 
cy-gb	Mae saf eoedd tirlenwi’n cyfrannu llawer iawn o allyriadau nwyon tŷ gwydr. 

en-gb	We will investigate further the emissions from operational and closed sites and work with our partners to f nd out whether emissions can be reduced even more.
cy-gb	Byddwn yn ymchwilio ymhellach i’r allyriadau o saf eoedd gweithredol a segur ac yn gweithio gyda’n partneriaid i ddarganfod a ellir creu llai fyth o allyriadau.

en-gb	Legacy wastes will be tackled
cy-gb	Byddwn yn mynd i’r afael â gwastraff etifeddol 

en-gb	There will be some materials and products which cannot be easily recycled, and the only way of managing them is to dispose of them. 
cy-gb	Bydd rhai deunyddiau a chynhyrchion na ellir eu hailgylchu’n rhwydd, a’r unig ffordd o’u rheoli yw eu gwaredu. 

en-gb	Alternative ways of treating these will be found, and efforts will be made to ensure that products are redesigned so that they do not become problematic legacy wastes in the future. 
cy-gb	Byddwn yn dod o hyd i ffyrdd eraill o drin y rhain, ac yn ymdrechu i sicrhau bod cynhyrchion yn cael eu hail-ddylunio fel nad ydynt yn dod yn wastraff etifeddol problemus yn y dyfodol.   

en-gb	59
cy-gb	59

en-gb	Targets and priorities for reuse, recycling and landfill reduction
cy-gb	Targedau a blaenoriaethau ar gyfer ailddefnyddio, ailgylchu a lleihau gwastraff tirlenwi Gwastraff Masnachol

en-gb	Packaging waste Reusing and recycling packaging will be key actions for the retail sector plan and the collection, infrastructure and markets sector plan. 
cy-gb	Gwastraff deunydd pacio Bydd ailddefnyddio ac ailgylchu deunydd pacio yn gamau allweddol yn y cynllun sector manwerthu a’r cynllun casglu, seilwaith a marchnadoedd. 

en-gb	This will include making packaging more recyclable.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys gwneud deunydd pacio yn haws ei ailgylchu. 

en-gb	Landfill of biodegradable waste 
cy-gb	Tirlenwi gwastraff bioddiraddiadwy 

en-gb	Further reducing the landfilling of biodegradable wastes will be a key aim of each sector plan.
cy-gb	Bydd anfon llai fyth o wastraff bioddiraddiadwy  i saf eoedd tirlenwi yn un o nodau allweddol pob  cynllun sector.

en-gb	Priority Materials 
cy-gb	Deunyddiau blaenoriaeth 

en-gb	Our collection, infrastructure and markets sector plan will also concentrate on the following areas for action
cy-gb	Bydd ein cynllun sector casglu, seilwaith a marchnadoedd hefyd yn canolbwyntio ar y meysydd gweithredu canlynol

en-gb	•  Diverting food waste from landfill to anaerobic digestion plants 
cy-gb	•  Dargyfeirio gwastraff bwyd o safleoedd tirlenwi i safleoedd treulio anaerobig

en-gb	•  Recycling paper and card rather than landfilling it
cy-gb	•  Ailgylchu papur a chardbord yn hytrach na’i dirlenwi

en-gb	•  Recycling metals
cy-gb	•  Ailgylchu metelau

en-gb	Further Actions We will also explore in our sector plans the feasibility of setting
cy-gb	Camau pellach Byddwn hefyd yn archwilio ymarferoldeb pennu’r canlynol yn ein cynlluniau sector

en-gb	•  Separate recycling targets for our priority materials
cy-gb	•  Targedau ailgylchu ar wahân ar gyfer ein deunyddiau blaenoriaeth

en-gb	•  ‘Preparing for reuse’ targets.
cy-gb	•  Targedau ‘paratoi i ailddefnyddio’.

en-gb	Our sector plans will also develop ways of phasing out hazardous waste from landfill in the medium term.
cy-gb	Bydd ein cynlluniau sector hefyd yn datblygu ffyrdd o gael gwared yn raddol ar wastraff peryglus o saf eoedd tirlenwi yn y tymor canolig. 

en-gb	DID YOU KNOW…?
cy-gb	A WYDDOCH CHI…?

en-gb	Recycling aluminum is 20 times more energy eff cient than making it from the raw material, bauxite. 
cy-gb	Mae ailgylchu alwminiwm 20 gwaith yn fwy effeithlon o ran defnyddio ynni na’i wneud allan o’r deunydd crai, bocsit. 

en-gb	The drinks can you give for recycling today is often made into a new can, f lled and put back on the shelf in just six weeks. 
cy-gb	Caiff y tun diod y rhoddwch i’w ailgylchu’r dyddiau hyn yn aml ei wneud yn dun newydd, ei lenwi a’i roi’n ôl ar y silff mewn cyn lleied â chwe wythnos. 

en-gb	Aluminum can be recycled over and over again without loss of quality. 
cy-gb	Gellir ailgylchu alwminiwm drosodd a throsodd heb iddo golli ei ansawdd. 

en-gb	75% of all the aluminum ever produced is still in use.
cy-gb	Mae 75% o’r holl alwminiwm a gynhyrchwyd erioed yn dal i gael ei ddefnyddio.

en-gb	(Source: Alupro website http://www.alupro.org.uk/facts-and-f gures.html)
cy-gb	(Ffynhonnell: Gwefan Alupro (http://www.alupro.org.uk/facts-and-f gures.html)

en-gb	23   Industrial waste has higher recycling currently. 
cy-gb	23   Mae’r lefelau ailgylchu ar gyfer gwastraff diwydiannol yn uwch ar hyn o bryd. 

en-gb	Future Recycling and Landf ll Diversion Targets for Wales, Eunomia, 2009.
cy-gb	Future Recycling and Landf ll Diversion Targets for Wales, Eunomia, 2009.

en-gb	60
cy-gb	60

en-gb	The preparing for reuse, recycling and other material recovery, including backf lling operations  using waste to substitute other materials, of non-hazardous  construction and demolition  waste excluding naturally occurring material defined in  category 17 05 04 in the list of  waste shall be increased to a  minimum of 70% by weight.
cy-gb	Byddwn yn cynyddu’r swm a baratoir i’w ailddefnyddio a’i ailgylchu a dulliau adfer deunyddiau eraill, yn cynnwys  gweithrediadau ôl-lenwi yn defnyddio gwastraff yn lle  deunyddiau eraill, o wastraff adeiladu a dymchwel heb fod yn  beryglus ac eithrio deunyddiau  sy’n digwydd yn naturiol a ddiffinnir yng nghategori  17 05 04 yn y rhestr o wastraff, i isafswm o 70% yn ôl pwysau. 

en-gb	- Increased to a minimum  of 90% by weight.
cy-gb	- Cynyddwyd i isafswm  o 90% yn ôl pwysau. 

en-gb	Landfill 50% of the amount of C&D  waste produced in Wales that was landf lled in the 2007 baseline 75% of the amount of C&D waste produced in Wales that was landf lled in the  2007 baseline Packaging waste Reusing and recycling packaging will be key actions for the construction and demolition sector plan. 
cy-gb	Tirlenwi 50% o’r gwastraff adeiladu  a dymchwel a gynhyrchwyd yng Nghymru a dirlenwyd yn 200775% o’r gwastraff adeiladu  a dymchwel a gynhyrchwyd yng Nghymru a dirlenwyd  yn ôl llinell sylfaen 2007 Gwastraff deunydd pacio Bydd ailddefnyddio ac ailgylchu deunydd pacio yn gamau gweithredu allweddol yng nghynllun y sector adeiladu a dymchwel. 

en-gb	This will include making packaging more recyclable.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys gwneud deunydd pacio yn haws ei ailgylchu. 

en-gb	Landfill of biodegradable waste 
cy-gb	Gwastraff tirlenwi a bioddiraddadwy

en-gb	Further reducing the landfilling of biodegradable wastes will be a key aim of each sector plan.
cy-gb	Un o nodau allweddol pob cynllun sector fydd tirlenwi llai fyth o wastraff bioddiraddiadwy. 

en-gb	Priority Materials We will also plan to have separate recycling targets for our priority materials in our sector plans.
cy-gb	Deunyddiau blaenoriaeth Byddwn hefyd yn cynllunio i gael targedau ailgylchu ar wahân ar gyfer ein deunyddiau blaenoriaeth yn ein cynlluniau sector. 

en-gb	Further Actions Reducing the quantity of waste to landf ll towards zero will be a key objective throughout the sector plan. 
cy-gb	Camau pellach Bydd gostwng y gwastraff a anfonir i saf eoedd tirlenwi tuag at ddim yn amcan allweddol drwy’r holl gynllun sector.  

en-gb	The Waste Framework Directive sets a target that by 2020, the preparing for reuse, recycling and other material recovery, including backf lling operations using waste to substitute other materials, of non-hazardous construction and demolition waste excluding naturally occurring  material def ned in category 17 05 04 in the list of waste shall be increased to a minimum of 70% by weight. 
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn pennu targed  y byddwn yn cynyddu’r swm a baratoir i’w ailddefnyddio a’i ailgylchu ac ar gyfer dulliau adfer deunyddiau eraill, yn cynnwys gweithrediadau ôl-lenwi yn defnyddio gwastraff yn lle deunyddiau eraill, o wastraff adeiladu a dymchwel heb fod yn beryglus ac eithrio deunyddiau sy’n digwydd yn naturiol a ddiff nnir yng nghategori 17 05 04 yn y rhestr o wastraff, i isafswm o 70% yn ôl pwysau erbyn 2020.

en-gb	61
cy-gb	61

en-gb	Municipal Waste collected by local authorities 09/10 12/13 15/16 19/20 24/25
cy-gb	Gwastraff Trefol a gesglir gan awdurdodau lleol 09/10 12/13 15/16 19/20 24/25

en-gb	Minimum levels of preparing for reuse  and recycling/composting (or AD) for municipal waste.
cy-gb	Lefelau isaf paratoi i ailddefnyddio ac ailgylchu/ compostio (neu dreulio anaerobig) ar gyfer gwastraff  trefol.

en-gb	We will consult on proposed minimum levels of composting (or AD) of source separated food waste from kitchens in our municipal sector plan.
cy-gb	Byddwn yn ymgynghori ar lefelau isaf arfaethedig o gompostio (neu dreulio anaerobig) gwastraff bwyd o geginau a wahanwyd yn ei darddiad yn ein cynllun sector trefol.

en-gb	Minimum proportion of  preparing for reuse/recycling/ composting that must come  from source separation 24 . 
cy-gb	Cyfran isaf o baratoi i  ailddefnyddio/ailgylchu/compostio y mae’n rhaid iddi  ddod o wahanu yn ei darddiad 24 . 

en-gb	40% 52% 58% 64% 70%
cy-gb	40% 52% 58% 64% 70%

en-gb	80% 80% 80% 80% 80%
cy-gb	80% 80% 80% 80% 80%

en-gb	Maximum level of energy from  waste of municipal waste for  - - 42% 36% 30% individual local authorities.
cy-gb	Lefel uchaf o ynni o wastraff o wastraff trefol ar gyfer  - - 42% 36% 30% awdurdodau lleol unigol.

en-gb	Minimum levels of preparing for reuse (excluding WEEE).
cy-gb	Lefelau isaf o baratoi i  ailddefnyddio (ac eithrio cyfarpar trydanol ac electronig gwastraff).

en-gb	- 0.4% 0.6% 0.8% 1.0%
cy-gb	- 0.4% 0.6% 0.8% 1.0%

en-gb	We propose to undertake research to build on this target in the municipal sector plan.
cy-gb	Bwriadwn gynnal ymchwil i adeiladu ar y targed hwn yn y cynllun sector trefol.

en-gb	24   ‘source separation’ means recyclables collected separately at source from kerbside, bring and/or CA sites; it excludes recyclables separated out from mixed residual waste.
cy-gb	24   Ystyr ‘gwahanu yn y tarddiad’ yw deunyddiau ailgylchadwy a gesglir ar wahân, o’u tarddiad - o ddrws i ddrws, o safleoedd dod â gwastraff a/neu o safleoedd amwynder dinesig. Nid yw’n cynnwys deunyddiau ailgylchadwy a wahanwyd oddi wrth wastraff  gweddilliol cymysg.

en-gb	62
cy-gb	62

en-gb	Municipal Waste collected by local authorities (continued) 09/10 12/13 15/16 19/20 24/25
cy-gb	Gwastraff Trefol a gesglir gan awdurdodau lleol (parhad) 09/10 12/13 15/16 19/20 24/25

en-gb	Packaging waste Reusing and recycling packaging will be key actions for the municipal sector plan, the retail sector plan and the  collection, infrastructure and markets sector plan. 
cy-gb	Gwastraff deunydd pacio Bydd ailddefnyddio ac ailgylchu deunydd pacio yn gamau gweithredu allweddol yn y cynllun sector trefol, y cynllun sector manwerthu a’r cynllun sector casglu, seilwaith a marchnadoedd. 

en-gb	This will include making packaging more recyclable.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys gwneud deunydd pacio yn haws ei ailgylchu. 

en-gb	Landfill of biodegradable waste 
cy-gb	Tirlenwi gwastraff bioddiraddiadwy

en-gb	Further reducing the landf lling of biodegradable wastes will be a key aim of each sector plan.
cy-gb	Bydd tirlenwi llai fyth o wastraff bioddiraddiadwy yn un o nodau allweddol pob cynllun sector.

en-gb	Priority materials Our collection, infrastructure and markets sector plan will concentrate on the following areas for action: 
cy-gb	Deunyddiau blaenoriaeth Bydd ein cynllun sector casglu, seilwaith a marchnadoedd yn canolbwyntio ar weithredu yn y meysydd canlynol: 

en-gb	•  Diverting food waste from landf ll to anaerobic digestion plants 
cy-gb	•  Dargyfeirio gwastraff bwyd o saf eoedd tirlenwi i ffatrïoedd treulio anaerobig 

en-gb	•  Diverting paper and card from landf ll to recycling 
cy-gb	•  Dargyfeirio papur a chardbord o saf eoedd tirlenwi i’w hailgylchu

en-gb	•  Diverting metals from landf ll to recycling
cy-gb	•  Dargyfeirio metelau o saf eoedd tirlenwi i’w hailgylchu

en-gb	Our sector plans will also develop ways of phasing out household hazardous waste from landf ll in the medium term.
cy-gb	Bydd ein cynlluniau sector hefyd yn datblygu ffyrdd o roi’r gorau’n raddol i anfon gwastraff peryglus o gartref i safleoedd tirlenwi yn y tymor canolig.

en-gb	Case study - Procurement Programme
cy-gb	Astudiaeth Achos - Rhaglen Gaffael

en-gb	The Assembly Government has earmarked £26 million of new funding for the anaerobic digestion of separately collected food waste from households. 
cy-gb	Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi neilltuo £26 miliwn o gyllid newydd ar gyfer treulio anaerobig gwastraff bwyd a gasglwyd ar wahân o aelwydydd. 

en-gb	This new money will go to local authorities across Wales to help them develop anaerobic digestion plants as an alternative to landf ll.
cy-gb	Bydd awdurdodau lleol ar draws Cymru yn derbyn yr arian newydd i’w helpu i ddatblygu ffatrïoedd treulio anaerobig yn lle saf eoedd tirlenwi.

en-gb	The Waste Framework Directive sets a target that by 2020 the preparing for reuse and the recycling of waste materials such as at least paper, metal, plastic and glass from households and possibly from other origins as far as these waste streams are similar to waste from households, shall be increased to a minimum of overall 50% by weight.
cy-gb	Mae’r Gyfarwyddeb Fframwaith Gwastraff yn pennu targed y bydd paratoi i ailddefnyddio ac  ailgylchu deunyddiau gwastraff fel papur, metel, plastig a gwydr, o leiaf, o gartref ac o bosibl  o ffynonellau eraill cyn belled â bod y ffrydiau gwastraff hyn yn debyg i wastraff o gartref , yn cael ei gynyddu i 50% o leiaf yn ôl pwysau erbyn 2020. 

en-gb	63
cy-gb	63

en-gb	2050: 
cy-gb	2050: 

en-gb	Achieving Zero Waste
cy-gb	Cyflawni Dyfodol Diwastraff 

en-gb	By 2050, we will have reduced the impact of waste in Wales to within our environmental limits. 
cy-gb	Erbyn 2050, byddwn wedi lleihau effaith gwastraff yng Nghymru fel ei fod o fewn ein terfynau  amgylcheddol. 

en-gb	Residual waste will have been eliminated and any waste that is produced will all be recycled. 
cy-gb	Bydd gwastraff gweddilliol wedi’i ddileu a chaiff unrhyw wastraff a gynhyrchir ei ailgylchu. 

en-gb	This means that the ecological footprint of waste in Wales will be at one Wales: one planet levels. 
cy-gb	Golyga hyn y bydd ôl troed ecolegol gwastraff yng Nghymru yn cyrraedd  lefelau Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned. 

en-gb	It will be achieved by continuing and enhancing our current efforts on:
cy-gb	Gwneir hyn drwy barhau a gwella ein hymdrechion presennol o ran:

en-gb	Achieving one planet levels of waste - ‘Living within our environmental limits’
cy-gb	Cyf awni lefelau gwastraff Cymru Un Blaned - ‘Byw o fewn ein terfynau amgylcheddol’

en-gb	Greater effort will be made to challenge waste at all stages of its production, with all products designed to minimise waste at end of life and during production. 
cy-gb	Gwneir mwy o ymdrech i herio gwastraff yn ystod pob cyfnod o’i gynhyrchu, a chaiff pob  cynnyrch ei ddylunio i leihau gwastraff ar ddiwedd ei oes ac wrth ei gynhyrchu. 

en-gb	All products will use as little material as possible, with the majority of it sourced from recyclate - ensuring a continual loop of the use of resources, with as few virgin resources used as possible. 
cy-gb	Bydd pob cynnyrch yn defnyddio cyn lleied o ddeunydd â phosibl, a bydd y rhan fwyaf ohono’n tarddu o ddeunydd eildro - gan sicrhau dolen barhaus o ran defnyddio adnoddau, a chan ddefnyddio  cyn lleied â phosibl o ddeunyddiau crai o’r newydd. 

en-gb	Resources will be highly valued to a level that none will be wasted.
cy-gb	Caiff adnoddau eu gwerthfawrogi’n fawr fel  nad oes dim yn cael ei wastraffu.

en-gb	Aiming to phase out residual waste and achieve ‘zero waste’ through ensuring that all waste is reused or recycled
cy-gb	Ceisio cael gwared yn raddol â gwastraff gweddilliol a sicrhau ‘dyfodoldiwastraff’ trwy sicrhau bod pob gwastraff yn cael ei ailddefnyddio neu ei ailgylchu

en-gb	Any waste that is produced, will be reused, recycled, composted (for green waste) or anaerobically digested (for food waste). 
cy-gb	Caiff unrhyw wastraff a  gynhyrchir ei ailddefnyddio,  ei ailgylchu, ei gompostio (gwastraff gwyrdd) neu eidreulio’n anaerobig (gwastraff  bwyd). 

en-gb	All products and packaging will be designed for disassembly and re-use or recycling, and the collection services and facilities to recycle all of the material will be in place. 
cy-gb	Caiff pob cynnyrch a phecyn ei ddylunio fel y  gellir ei dynnu’n ddarnau a’i  ailddefnyddio neu ei ailgylchu, a bydd gwasanaeth casglu a chyf eusterau i ailgylchu’r holl ddeunydd ar gael. 

en-gb	All recycling operations will be ‘closed loop’, or employ‘up-cycling’. 
cy-gb	Bydd pob saf e ailgylchu yn rhai ‘dolen  gaeedig’, neu’n defnyddio ‘uwchgylchu’. 

en-gb	As far as possible, recyclate will be used directly in Welsh manufacturing processes. 
cy-gb	Cyn belled ag y bo modd, defnyddir deunyddiau  eildro yn uniongyrchol mewn prosesau gweithgynhyrchu Cymreig. 

en-gb	This means there will be far less need for residual waste treatment facilities such as energy from waste plants with the number and/or capacity required progressively reducing from 2025 to 2050.
cy-gb	Golyga hyn y bydd llawer llai o angen am gyf eusterau trin gwastraff gweddilliol fel ffatrïoedd  ynni o wastraff a bydd y nifer a/neu’r cynhwysedd gofynnol yn gostwng yn gyson o 2025 i 2050.

en-gb	65
cy-gb	65

en-gb	Part 5: 
cy-gb	Rhan 5: 

en-gb	Delivery
cy-gb	Cyflawni

en-gb	This section describes the activities that we will undertake to achieve our outcomes and how we will implement the targets, actions and policies in further detail in respect of both the 2025 and 2050 milestones. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn disgrif o’r gweithgareddau y byddwn yn eu gwneud i gyf awni ein canlyniadau ac yn rhoi manylion ynglŷn â’r ffordd y byddwn yn rhoi’r targedau, y camau gweithredu a’r polisïau ar waith o ran cerrig milltir 2025 a 2050. 

en-gb	It includes what will be delivered for our two key milestones:
cy-gb	Mae’n cynnwys yr hyn a ddarperir ar gyfer ein dwy brif garreg f lltir:

en-gb	•  In our sector plans
cy-gb	•  Yn ein cynlluniau sector 

en-gb	•  Within the Assembly Government 
cy-gb	•  O fewn Llywodraeth y Cynulliad

en-gb	•  By working with others 
cy-gb	 •  Drwy weithio gydag eraill  

en-gb	Waste prevention targets
cy-gb	Targedau atal gwastraff

en-gb	We will take the following approach to deliver the waste prevention targets. 
cy-gb	Byddwn yn gweithredu yn y dull canlynol er mwyn cyf awni’r targedau atal gwastraff. 

en-gb	Figure 10 - Delivery of waste prevention targets
cy-gb	Ffigur 10 - Cyflawni’r targedau atal gwastraff

en-gb	The Waste Strategy for Wales, sets the waste prevention targets for ‘One Wales, One Planet’ & identiﬁes the most important materials to target.
cy-gb	 Mae Strategaeth Wastraff Cymru yn nodi’r targedau atal gwastraff ar gyfer ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’ ac yn nodi’r deunyddiau pwysicaf i’w targedu.

en-gb	Delivery
cy-gb	 Cyﬂawni 

en-gb	The Welsh Assembly Government will (where it does not have its own powers to) work with UK, EU &World governments to help inﬂuence or  change legislation & explore initiatives for waste prevention
cy-gb	 Bydd Llywodraeth Cynulliad Cymru (os nad oes ganddi ei phwerau ei hun) yn gweithio gyda llywodraethau’r DU, yr UE a’r byd i helpu i ddylanwadu neu newid deddfwriaeth ac archwilio mentrau i atal gwastraff

en-gb	Delivery
cy-gb	 Cyﬂawni

en-gb	 Commercial & Industrial sector plans (including construction) will set and deliver sector speciﬁc waste prevention targets by making products and packaging more environmentally  friendly
cy-gb	 Bydd cynlluniau sector Masnachol a Diwydiannol (yn cynnwys adeiladu) yn gosod ac yn darparu targedau atal gwastraff sector-benodol trwy wneud cynhyrchion a deunydd pacio yn fwy ecogyfeillgar

en-gb	Delivery
cy-gb	Cyﬂawni

en-gb	 The municipal sector plan will set and deliver waste prevention targets for waste collected by Local  Authorities by encouraging behaviour change in Welsh citizens
cy-gb	Bydd y cynllun sector gwastraff trefol yn gosod ac yn cyﬂawni targedau atal gwastraff ar gyfer gwastraff a gesglir  gan Awdurdodau  Lleol drwy annog  dinasyddion Cymru i newid eu hymddygiad

en-gb	 Delivery
cy-gb	 Cyﬂawni 

en-gb	Public sector procurement  plan will be a driver for change by purchasing greener supplies and using greener services
cy-gb	 Bydd cynllun caffael y sector  cyhoeddus yn sbarduno newid  drwy brynu cyﬂenwadau mwy gwyrdd a defnyddio gwasanaethau mwy gwyrdd 

en-gb	Result
cy-gb	Canlyniad

en-gb	Waste prevention targets met
cy-gb	Cyﬂawni’r targedau atal gwastraff

en-gb	66
cy-gb	66

en-gb	In our Sector Plans
cy-gb	Yn ein Cynlluniau Sector

en-gb	The sector plans will consider the following ways of achieving and implementing waste prevention:
cy-gb	Bydd y cynlluniau sector yn ystyried y ffyrdd canlynol o gyf awni a gweithredu o ran atal  gwastraff:

en-gb	•  Using ecodesign techniques to change the way that products are designed.
cy-gb	•  Defnyddio technegau ecoddylunio i newid y ffordd y caiff cynhyrchion eu dylunio.

en-gb	•  Evaluating production processes to make them more resource eff cient.
cy-gb	•  Gwerthuso prosesau cynhyrchu fel eu bod yn defnyddio adnoddau’n fwy effeithlon.  

en-gb	•  Evaluating the capacity to undertake green procurement and to green supply chains.
cy-gb	•  Gwerthuso’r cynhwysedd i gaffael yn wyrdd a gwneud cadwyni cyf enwi’n fwy gwyrdd.

en-gb	•  Working with industry to deal with legacy wastes and ensure that hazardous waste is designed out of products and processes as far as possible.
cy-gb	•  Gweithio gyda diwydiant i ddelio â gwastraff etifeddol a sicrhau bod cynhyrchion a phrosesau yn cael eu dylunio fel nad ydynt yn creu gwastraff peryglus, hyd y gellir.

en-gb	•  Evaluating ways to encourage source separation as a way to drive waste prevention behaviour as well as to deliver high quality recyclate.
cy-gb	•  Gwerthuso ffyrdd o annog gwahanu yn y tarddiad fel ffordd o sbarduno ymddygiad atal gwastraff yn ogystal â darparu deunydd eildro o safon uchel.

en-gb	•  Evaluating ways to encourage sustainable construction practices to prevent, minimise and manage waste responsibly.
cy-gb	•  Gwerthuso ffyrdd o annog arferion adeiladu cynaliadwy er mwyn atal, lleihau a rheoli gwastraff yn gyfrifol.

en-gb	•  Changing lifestyles and behaviour. 
cy-gb	•  Newid ymddygiad a ffyrdd o fyw.  

en-gb	These will be achieved through:
cy-gb	Cyf awnir y rhain drwy:

en-gb	•  Education and awareness raising campaigns. 
cy-gb	•  Addysg ac ymgyrchoedd codi ymwybyddiaeth. 

en-gb	These play a big role in encouraging people to buy better quality, durable and functional goods, as well as second hand and buying fewer products in general.  
cy-gb	Mae’r rhain yn gwneud cyfraniad pwysig at annog pobl i brynu nwyddau o well safon, cryfach a mwy ymarferol, yn ogystal â phrynu’n ail-law a phrynu llai o gynhyrchion yn gyffredinol.  

en-gb	•  Advice and support for businesses.
cy-gb	•  Cyngor a chefnogaeth   i fusnesau.

en-gb	•  Evaluating the role in waste prevention of the provision by local authorities of household waste collection services. 
cy-gb	•  Gwerthuso swyddogaeth awdurdodau lleol sy’n darparu gwasanaethau casglu  gwastraff o gartref , o ran atal gwastraff. 

en-gb	There needs to be significant behavioural change to achieve the levels of waste prevention needed, and this means us all being challenged and accepting that challenge, including accepting the need for changes.  
cy-gb	Mae angen newid sylweddol yn ymddygiad pobl er mwyn cyrraedd y lefelau atal gwastraff angenrheidiol, ac mae hyn yn golygu ein herio ni i gyd a ninnau’n derbyn yr her honno, gan dderbyn y ffaith fod angen newidiadau.  

en-gb	•  Sector commitments and targets.
cy-gb	•  Ymrwymiadau a thargedau sector.

en-gb	•  Promoting zero waste strategies.
cy-gb	•  Hyrwyddo strategaethau diwastraff. 

en-gb	•  Consideration of appropriate levers and instruments.
cy-gb	•  Ystyried dulliau ac offer priodol.

en-gb	Spatial Plan
cy-gb	Y Cynllun Gofodol

en-gb	We will also ensure that our sector plans taken into account the varying needs of different areas of Wales, especially in relation to rural, urban and valley areas. 
cy-gb	Byddwn hefyd yn sicrhau bod ein cynlluniau sector yn ystyried amrywiol anghenion gwahanol rannau o Gymru, yn enwedig o ran ardaloedd gwledig, trefol a’r cymoedd. 

en-gb	Particular attention will be paid to the needs of small businesses.
cy-gb	Rhoddir sylw arbennig i anghenion busnesau bach.

en-gb	67
cy-gb	67

en-gb	Within the Assembly Government
cy-gb	O fewn Llywodraeth y Cynulliad

en-gb	The public sector
cy-gb	Y sector cyhoeddus

en-gb	The public sector in Wales is a major instrument for change. 
cy-gb	Mae’r sector cyhoeddus yn symbylydd newid pwysig yng Nghymru. 

en-gb	We will work to ensure that all public sector bodies and services funded by the Assembly Government adopt sustainable waste management practices.
cy-gb	Byddwn yn gweithio i sicrhau  bod holl gyrff y sector cyhoeddus a gwasanaethau a ariennir gan Lywodraeth y Cynulliad yn mabwysiadu arferion rheoli gwastraff cynaliadwy.

en-gb	Procurement and the public sector waste minimisation campaign
cy-gb	Caffael ac ymgyrch lleihau gwastraff y sector cyhoeddus

en-gb	Through a change in public sector procurement, we are aiming to drive change, by greening supply chains. 
cy-gb	Trwy newid arferion caffael y sector cyhoeddus, rydym yn ceisio sbarduno newid drwy wneud cadwyni cyf enwi yn fwy gwyrdd. 

en-gb	Relevant departments within the Assembly Governments will work together to develop a Public Sector Plan. 
cy-gb	Bydd adrannau perthnasol Llywodraeth y Cynulliad yn cydweithio i ddatblygu Cynllun Sector Cyhoeddus. 

en-gb	This will encourage waste reduction, high quality recycling, product leasing and reuse as conditions of public sector grants. 
cy-gb	Bydd hwn yn annog cynhyrchu llai o wastraff,  ailgylchu o safon uchel, prydlesu ac ailddefnyddio cynhyrchion fel amodau grantiau’r sector cyhoeddus. 

en-gb	We will build on the current public sector waste minimisation campaign to ensure that the tools and support that are available are taken up by all public sectors. 
cy-gb	Byddwn yn adeiladu ar ymgyrch leihau gwastraff bresennol y sector cyhoeddus  i sicrhau bod pob corff sector cyhoeddus yn mabwysiadu’r offer a’r gefnogaeth sydd ar gael. 

en-gb	Leadership by the Assembly
cy-gb	Arweiniad gan y Cynulliad

en-gb	It is important that the Assembly Government shows how to lead the way, and we will support waste reduction and recycling at all Assembly Government off ces, buildings and events, and Assembly Government sponsored events. 
cy-gb	Mae’n bwysig bod Llywodraeth y Cynulliad yn dangos sut i arwain y ffordd, a byddwn yn cefnogi  lleihau ac ailgylchu gwastraff yn holl swyddfeydd, adeiladau a digwyddiadau Llywodraeth y Cynulliad, ac mewn digwyddiadau a noddir ganddi. 

en-gb	We will ensure that all Assembly Government grants require recipients to take active steps to meet waste reduction and recycling targets. 
cy-gb	Byddwn yn sicrhau bod holl grantiau Llywodraeth y Cynulliad yn mynnu bod y rhai sy’n eu derbyn yn cymryd camau ymarferol i fodloni targedau lleihau ac ailgylchu gwastraff. 

en-gb	We also want Wales to take a lead on the world stage to promote sustainable consumption and production and ‘one Wales: one planet’. 
cy-gb	Rydym hefyd am i Gymru gymryd arwain ar lwyfan y byd i hyrwyddo defnydd a chynhyrchiant cynaliadwy a ‘Cymru’n Un: Cenedl Un Blaned’. 

en-gb	We propose to hold an international conference on waste reduction in Wales.
cy-gb	Bwriadwn gynnal cynhadledd ryngwladol ar leihau gwastraff yng Nghymru.

en-gb	Key features of the Assembly Government’s in-house environmental performance in respect of waste during 2008-09 are summarised as follows. 
cy-gb	Dyma grynodeb o nodweddion allweddol perfformiad amgylcheddol mewnol Llywodraeth y Cynulliad o ran gwastraff yn ystod 2008-09. 

en-gb	The changes quoted are against performance in 2007-08. 
cy-gb	Mae’r newidiadau a ddyfynnir yn seiliedig  ar berfformiad yn 2007-08. 

en-gb	•  20% reduction in paper consumption.•  
cy-gb	•  Gostyngiad o 20% yn y defnydd o bapur. 

en-gb	83% of paper from recycled sources. 
cy-gb	•  83% o bapur o ffynonellau wedi’u hailgylchu. 

en-gb	•  All publications produced on recycled paper.
cy-gb	•  Pob cyhoeddiad yn ymddangos ar bapur wedi’i ailgylchu.

en-gb	•  5.4% decrease in waste arisings from the estate.         
cy-gb	•  Gostyngiad o 5.4% mewn sgil-gynhyrchion gwastraff o’r ystâd.  

en-gb	•  59% of all waste sent for recycling. 
cy-gb	•  Anfonir 59% o’r holl wastraff i’w ailgylchu. 

en-gb	•  Green Dragon Level 5 system extended to 8 off ces. 
cy-gb	•  System Lefel 5 y Ddraig Werdd 5 wedi’i hymestyn i 8 swyddfa. 

en-gb	Working with the UK and European (EU) Governments
cy-gb	Gweithio gyda Llywodraethau’r DU ac Ewrop (yr UE)

en-gb	Some of the tools needed to achieve waste prevention, to the levels required, are not currently within the scope of the Assembly Government. 
cy-gb	Nid yw rhai o’r offer sydd eu hangen i atal gwastraff, i’r lefelau angenrheidiol, o fewn cwmpas Llywodraeth y Cynulliad ar hyn o bryd. 

en-gb	We will work closely with the UK and EU Government’s to ensure producers take more responsibility for their products and product design.
cy-gb	Byddwn yn gweithio’n agos gyda Llywodraethau’r DUa’r UE i sicrhau bod cynhyrchwyr yn cymryd mwy o gyfrifoldeb am eu cynhyrchion ac wrth ddylunio cynnyrch.

en-gb	68
cy-gb	68

en-gb	Other schemes and regulation
cy-gb	Cynlluniau a rheoliadau eraill