en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	VIOLENCE AGAINST WOMEN, DOMESTIC ABUSE
cy-gb	DEDDF TRAIS YN ERBYN MENYWOD, CAM-DRIN

en-gb	AND SEXUAL VIOLENCE (WALES) ACT 2015
cy-gb	DOMESTIG A THRAIS RHYWIOL (CYMRU) 2015

en-gb	EXPLANATORY NOTES
cy-gb	NODIADAU ESBONIADOL

en-gb	INTRODUCTION
cy-gb	CYFLWYNIAD

en-gb	1. 
cy-gb	1. 

en-gb	These Explanatory Notes relate to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015 which was passed by the National Assembly for Wales on 10 March 2015 and received Royal Assent on 29 April 2015.
cy-gb	Mae’r Nodiadau Esboniadol hyn yn ymwneud â Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 10 Mawrth 2015 ac a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015.

en-gb	2. 
cy-gb	2. 

en-gb	They have been prepared by the Welsh Government’s Department for Local Government and Communities in order to assist the reader of the Act. 
cy-gb	Maent wedi cael eu paratoi gan yr Adran Llywodraeth Leol a Chymunedau yn Llywodraeth Cymru er mwyn cynorthwyo’r sawl sy’n darllen y Ddeddf. 

en-gb	The Explanatory Notes should be read in conjunction with the Act but are not part of it. 
cy-gb	Dylid darllen y Nodiadau Esboniadol ar y cyd â’r Ddeddf ond nid ydynt yn rhan ohoni. 

en-gb	They are not meant to be a comprehensive description of the Act. 
cy-gb	Ni fwriedir iddynt fod yn ddisgrifiad cynhwysfawr o’r Ddeddf. 

en-gb	Where an individual section of the Act does not seem to require any explanation or comment, none is given.
cy-gb	Pan ymddengys nad oes angen unrhyw esboniad na sylw ar adran unigol o’r Ddeddf, ni chaiff un ei roi.

en-gb	SUMMARY OF THE ACT
cy-gb	CRYNODEB O’R DDEDDF

en-gb	3. 
cy-gb	3. 

en-gb	In summary, the Act makes provision to:
cy-gb	Yn gryno, mae’r Ddeddf yn gwneud darpariaeth:

en-gb	require the production of national and local strategies for tackling gender-based violence, domestic abuse and sexual violence;
cy-gb	i’w gwneud yn ofynnol paratoi strategaethau cenedlaethol a lleol ar gyfer mynd i’r afael â thrais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol;

en-gb	provide the Welsh Ministers with the power to issue guidance to assist certain public bodies in contributing to the pursuit of the purpose of the Act;
cy-gb	i roi’r p * er i Weinidogion Cymru ddyroddi canllawiau i gynorthwyo cyrff cyhoeddus penodol wrth iddynt gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf;

en-gb	amend the Education Act 1996 to give the Welsh Ministers a power to make regulations to require local authorities to publish information about whether, and if so how, local authority education functions are being exercised to promote the purpose of the Act; 
cy-gb	i ddiwygio Deddf Addysg 1996 er mwyn rhoi p * er i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau sy’n ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol gyhoeddi gwybodaeth ynghylch pa un a yw swyddogaethau addysg awdurdodau lleol yn cael eu harfer i hyrwyddo diben y Ddeddf, ac os ydynt, sut y maent yn gwneud hynny; 

en-gb	and
cy-gb	a

en-gb	provide for the appointment by the Welsh Ministers of an adviser to give advice and other assistance to the Welsh Ministers in relation to achieving the purpose of the Act.
cy-gb	i ddarparu y bydd Gweinidogion Cymru yn penodi cynghorydd i roi cyngor a chynhorthwy arall i Weinidogion Cymru mewn perthynas â chyflawni diben y Ddeddf.

en-gb	COMMENTARY ON SECTIONS
cy-gb	SYLWEBAETH AR ADRANNAU

en-gb	Section 1 – The purpose of this Act
cy-gb	Adran 1 - Diben y Ddeddf hon

en-gb	4. 
cy-gb	4. 

en-gb	The purpose of the Act is explained by this section, which is the improvement of:
cy-gb	Mae’r adran hon yn egluro diben y Ddeddf, sef gwella’r canlynol:

en-gb	arrangements for the prevention of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence;
cy-gb	y trefniadau ar gyfer atal trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol;

en-gb	arrangements for protection of victims of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence; 
cy-gb	y trefniadau ar gyfer amddiffyn dioddefwyr trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol; 

en-gb	and
cy-gb	a

en-gb	the support for people affected by gender-based violence, domestic abuse and sexual violence.
cy-gb	y cymorth i bobl yr effeithir arnynt gan drais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	The various functions of public bodies provided for in the Act are directed towards the achievement of this purpose. 
cy-gb	Caiff amrywiol swyddogaethau’r cyrff cyhoeddus y darperir ar eu cyfer yn y Ddeddf hon eu cyfeirio at gyflawni’r diben hwn. 

en-gb	Any reference in the Act (and these notes) to the purpose of the Act is a reference to this purpose.
cy-gb	Mae unrhyw gyfeiriad yn y Ddeddf (ac yn y nodiadau hyn) at ddiben y Ddeddf yn gyfeiriad at y diben hwn.

en-gb	Section 2 – Violence against women and girls
cy-gb	Adran 2 – Trais yn erbyn menywod a merched

en-gb	This section provides a focus on violence against women and girls by requiring persons exercising functions under the Act (defined in section 2(2) as “relevant functions”), to have regard to the need to remove or minimise factors which increase the risk, or exacerbate the impact on victims, of violence against women and girls. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn rhoi sylw i drais yn erbyn menywod a merched, drwy ei gwneud yn ofynnol i bersonau sy’n arfer swyddogaethau o dan y Ddeddf (a ddiffinnir yn adran 2(2) fel “swyddogaethau perthnasol”) roi sylw i’r angen i ddileu neu leihau ffactorau sy’n cynyddu’r risg o drais yn erbyn menywod a merched, neu’n gwaethygu effaith trais o’r fath ar ddioddefwyr. 

en-gb	However, a person exercising relevant functions must also have regard to all other relevant matters.
cy-gb	Rhaid i berson sy’n arfer swyddogaethau perthnasol, fodd bynnag, roi sylw hefyd i’r holl faterion perthnasol eraill.

en-gb	Section 3 – Duty to prepare, publish and review a national strategy
cy-gb	Adran 3 – Dyletswydd i baratoi, cyhoeddi ac adolygu strategaeth genedlaethol

en-gb	The Welsh Ministers are required by this section to prepare, publish and periodically review a strategy setting out how they will work towards achieving the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru baratoi a chyhoeddi strategaeth yn nodi sut y byddant yn gweithio tuag at gyflawni diben y Ddeddf, ac i adolygu’r strategaeth honno o dro i dro. 

en-gb	The strategy must specify objectives which the Welsh Ministers, in exercising their functions, will have to take all reasonable steps to achieve (see section 4). 
cy-gb	Rhaid i’r strategaeth bennu amcanion y bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru gymryd pob cam rhesymol i’w cyflawni, wrth arfer eu swyddogaethau (gweler adran 4). 

en-gb	The national strategy will set out the steps the Welsh Ministers propose to take to tackle gender-based violence, domestic abuse and sexual violence.
cy-gb	Bydd y strategaeth genedlaethol yn nodi’r camau y mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu eu cymryd i fynd i’r afael â thrais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

en-gb	In line with the purpose of the Act, the objectives specified in the national strategy and the actions identified to achieve those objectives must focus on prevention, protection and support and will specify actions that will be taken by the Welsh Ministers. 
cy-gb	Yn unol â diben y Ddeddf, rhaid i’r amcanion a bennir yn y strategaeth genedlaethol a’r camau a nodir i gyflawni’r amcanion hynny ganolbwyntio ar atal, amddiffyn a chynorthwyo, a byddant yn pennu’r camau y bydd Gweinidogion Cymru yn eu cymryd. 

en-gb	Objectives specified in respect of prevention could include awareness raising campaigns, educational initiatives or programmes aimed at the rehabilitation of perpetrators. 
cy-gb	Gallai amcanion a bennir mewn cysylltiad â threfniadau atal gynnwys ymgyrchoedd i gynyddu ymwybyddiaeth, mentrau addysgol neu raglenni sydd â’r nod o adsefydlu tramgwyddwyr. 

en-gb	In respect of protection and support, objectives may cover actions proposed by the Welsh Ministers to support the early identification of victims through the implementation of a national training programme for staff working within the public sector in Wales (such as local authorities and Local Health Boards) who work directly with the public.
cy-gb	O ran trefniadau amddiffyn a chynorthwyo, gall amcanion gynnwys y camau y mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu eu cymryd i gefnogi’r gwaith o ganfod dioddefwyr yn gynnar, drwy weithredu rhaglen hyfforddi genedlaethol ar gyfer staff sy’n gweithio yn y sector cyhoeddus yng Nghymru (megis mewn awdurdodau lleol a Byrddau Iechyd Lleol) ac sy’n gweithio’n uniongyrchol â’r cyhoedd.

en-gb	The persons consulted by the Welsh Ministers before publication of the first national strategy and in revising the national strategy (see subsection (7)) are likely to include local authorities and Local Health Boards: 
cy-gb	Mae’r personau hynny y bydd Gweinidogion Cymru yn ymgynghori â hwy cyn cyhoeddi’r strategaeth genedlaethol gyntaf ac wrth adolygu’r strategaeth genedlaethol (gweler is-adran 7) yn debygol o gynnwys awdurdodau lleol a Byrddau Iechyd Lleol: 

en-gb	these bodies are required to have regard to the national strategy in preparing and reviewing their local strategy (see section 7). 
cy-gb	mae’n ofynnol i’r cyrff hyn roi sylw i’r strategaeth genedlaethol wrth baratoi ac adolygu eu strategaethau lleol (gweler adran 7). 

en-gb	Other likely consultees are organisations whose activities are capable of contributing to the pursuit of the purpose of the Act; 
cy-gb	Yr ymgyngoreion tebygol eraill yw sefydliadau y gall eu gweithgareddau gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf; 

en-gb	for example, police and crime commissioners and providers of probation services.
cy-gb	er enghraifft comisiynwyr heddlu a throseddu a darparwyr gwasanaethau prawf.

en-gb	Section 5 – Duty to prepare local strategies
cy-gb	Adran 5 – Dyletswydd i baratoi strategaethau lleol

en-gb	This section requires a local authority and a Local Health Board any part of whose area lies within the area of the local authority to jointly prepare and publish a strategy (a “local strategy”) for contributing to the pursuit of the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol a Bwrdd Iechyd Lleol y mae unrhyw ran o’i ardal o fewn ardal yr awdurdod lleol baratoi a chyhoeddi strategaeth (“strategaeth leol”) ar y cyd er mwyn cyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	There are currently seven Local Health Boards in Wales and their role is to plan, secure and deliver healthcare services in their areas. 
cy-gb	Ar hyn o bryd ceir saith Bwrdd Iechyd Lleol yng Nghymru a’u rôl yw cynllunio, sicrhau a chyflenwi gwasanaethau gofal iechyd yn eu hardaloedd. 

en-gb	“Local authority” is defined in section 24(1) and means the council of a county or county borough in Wales.
cy-gb	Diffinnir “awdurdod lleol” yn adran 24(1), a’i ystyr yw cyngor sir neu fwrdeistref sirol yng Nghymru.

en-gb	2
cy-gb	2

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	A local strategy may include provision relating to specific action the relevant local authority and Local Health Board expect to be undertaken within the authority’s area by any public authority, any voluntary organisation or other person whose activities are capable of contributing to the pursuit of the purpose of the Act. 
cy-gb	Gall strategaeth leol gynnwys darpariaeth mewn perthynas â chamau gweithredu penodol y mae’r awdurdod lleol a’r Bwrdd Iechyd Lleol perthnasol yn disgwyl iddynt gael eu cymryd, o fewn ardal yr awdurdod, gan unrhyw awdurdod cyhoeddus, unrhyw gorff gwirfoddol neu berson arall y gallai ei weithgareddau gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	For example, a third sector domestic abuse service provider in a local authority area may wish to undertake a joint awareness raising campaign with the local authority and relevant Local Health Board. 
cy-gb	Er enghraifft, efallai y bydd darparwr gwasanaeth trydydd sector ym maes cam-drin domestig o fewn ardal awdurdod lleol yn dymuno cynnal ymgyrch i godi ymwybyddiaeth ar y cyd â’r awdurdod lleol a’r Bwrdd Iechyd Lleol perthnasol. 

en-gb	If all parties were in agreement, details of this action could be included in the local strategy for that area.
cy-gb	Pe byddai pob parti’n gytûn, gellid cynnwys manylion y cam gweithredu hwn yn y strategaeth leol ar gyfer yr ardal honno.

en-gb	Section 7 – Matters to which regard must be had in preparing or reviewing a local strategy
cy-gb	Adran 7 – Materion y mae’n rhaid rhoi sylw iddynt wrth baratoi neu adolygu strategaeth leol

en-gb	Section 7(1) outlines a number of matters to which local authorities and Local Health Boards must have regard in preparing or reviewing a local strategy.
cy-gb	Mae adran 7(1) yn amlinellu nifer o faterion y mae’n rhaid i awdurdodau lleol a Byrddau Iechyd Lleol roi sylw iddynt wrth baratoi neu adolygu strategaeth leol.

en-gb	This includes the most recent needs assessment prepared under section 14 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys yr asesiad diweddaraf o anghenion a baratowyd o dan adran 14 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. 

en-gb	Section 14 of that Act requires a local authority and each Local Health Board any of whose area falls within the local authority’s area to jointly assess the needs for care and support, support for carers and preventative services in the authority’s area. 
cy-gb	O dan adran 14 o’r Ddeddf honno mae’n ofynnol i awdurdod lleol a phob Bwrdd Iechyd Lleol y mae unrhyw ran o’i ardal o fewn ardal yr awdurdod lleol asesu, ar y cyd, yr anghenion o ran gofal a chymorth, cymorth i ofalwyr, a gwasanaethau ataliol yn ardal yr awdurdod. 

en-gb	This assessment could identify needs for care and support in consequence of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence; 
cy-gb	Gallai’r asesiad hwn ganfod anghenion gofal a chymorth o ganlyniad i drais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol; 

en-gb	such information would help inform the development of local strategies.
cy-gb	byddai gwybodaeth o’r fath yn helpu i lywio’r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol.

en-gb	Paragraphs (c) to (e) of subsection (1) refer to strategic assessments prepared in accordance with regulations made under section 6 of the Crime and Disorder Act 1998. 
cy-gb	Mae paragraffau (c) i (e) o is-adran (1) yn cyfeirio at asesiadau strategol a baratoir yn unol â rheoliadau o dan adran 6 o Ddeddf Trosedd ac Anhrefn 1998. 

en-gb	These assessments inform the content of strategies prepared for a local authority area by a number of public bodies (including local authorities and Local Health Boards and collectively referred to as community safety partnerships) under section 6(1) of that Act for the purpose of reducing crime and disorder, reoffending and substance abuse in the local authority area. 
cy-gb	Mae’r asesiadau hyn yn llywio cynnwys y strategaethau a baratoir ar gyfer ardal awdurdod lleol gan nifer o gyrff cyhoeddus (gan gynnwys awdurdodau lleol a Byrddau Iechyd Lleol ac y cyfeirir atynt ar y cyd fel partneriaethau diogelwch cymunedol) o dan adran 6(1) o’r Ddeddf honno er mwyn lleihau trosedd ac anhrefn, aildroseddu a chamddefnyddio sylweddau yn ardal yr awdurdod lleol. 

en-gb	Strategic assessments relating to reducing crime and disorder and re-offending are undertaken in accordance with regulations 5 to 7 of the Crime and Disorder (Formulation and Implementation of Strategy) (Wales) Regulations 2007 and strategic assessments relating to combating substance misuse are undertaken in accordance with regulations 5 to 7 of the Substance Misuse (Formulation and Implementation of Strategy) (Wales) Regulations 2007. 
cy-gb	Cynhelir asesiadau strategol sy’n ymwneud â lleihau trosedd ac anhrefn ac aildroseddu yn unol â rheoliadau 5 i 7 o Reoliadau Trosedd ac Anhrefn (Llunio a Gweithredu Strategaeth) (Cymru) 2007, ac asesiadau strategol sy’n ymwneud â mynd i’r afael â chamddefnyddio sylweddau yn unol â rheoliadau 5 i 7 o Reoliadau Camddefnyddio Sylweddau (Llunio a Gweithredu Strategaeth) (Cymru) 2007. 

en-gb	Strategic assessments are undertaken annually for a local authority area by the strategy group established by the community safety partnership under the relevant regulations. 
cy-gb	Mae’r gr * p strategaeth a sefydlwyd gan y bartneriaeth diogelwch cymunedol o dan y rheoliadau perthnasol yn cynnal asesiadau strategol blynyddol ar gyfer ardal awdurdod lleol. 

en-gb	The purpose of the strategic assessment is to assist the community safety partnership in revising their partnership plan. 
cy-gb	Diben yr asesiad strategol yw cynorthwyo’r bartneriaeth diogelwch cymunedol i ddiwygio ei chynllun partneriaeth. 

en-gb	The partnership plan for each local authority area sets out the strategies prepared for that area under section 6(1) of the Crime and Disorder Act 1998 along with information relating to how they are to be implemented. 
cy-gb	Mae’r cynllun partneriaeth ar gyfer pob ardal awdurdod lleol yn nodi’r strategaethau a baratowyd ar gyfer yr ardal honno o dan adran 6(1) o Ddeddf Trosedd ac Anhrefn 1998 ynghyd â gwybodaeth ynghylch sut y maent i’w rhoi ar waith. 

en-gb	The strategy group includes representatives from local authorities and Local Health Boards as well as other public bodies that make up the community safety partnership to which the requirements of section 6 of the 1998 Act apply. 
cy-gb	Mae’r gr * p strategaeth yn cynnwys cynrychiolwyr o awdurdodau lleol a Byrddau Iechyd Lleol yn ogystal â chyrff cyhoeddus eraill sy’n ffurfio’r bartneriaeth diogelwch cymunedol y mae gofynion adran 6 o Ddeddf 1998 yn gymwys iddynt. 

en-gb	Strategic assessments include an analysis of the levels and patterns of re-offending, crime, disorder and substance misuse for local authority areas. 
cy-gb	Mae asesiadau strategol yn cynnwys dadansoddiad o lefelau a phatrymau aildroseddu, trosedd, anhrefn a chamddefnyddio sylweddau ar gyfer ardaloedd awdurdod lleol. 

en-gb	These assessments may therefore identify levels and patterns of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence, which could help inform the development of local strategies. 
cy-gb	Mae’n bosibl, felly, y bydd asesiadau o’r fath yn nodi lefelau a phatrymau o drais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol, a allai helpu i lywio’r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol. 

en-gb	The assessments also analyse any changes in the level and patterns of re-offending, crime, disorder and substance misuse and the reasons for such changes. 
cy-gb	Mae’r asesiadau hefyd yn dadansoddi unrhyw newidiadau yn lefelau a phatrymau aildroseddu, trosedd, anhrefn a chamddefnyddio sylweddau a’r hyn sy’n gyfrifol am newidiadau o’r fath. 

en-gb	This analysis is likely to assist in the preparation and review of local strategies under section 6 of the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act.
cy-gb	Mae’r dadansoddiad hwn yn debygol o fod o gymorth wrth baratoi ac adolygu strategaethau lleol o dan adran 6 o Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru).

en-gb	3
cy-gb	3

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	In the event that Ministers consider these assessments were inadequate for the purpose of informing the development of local strategies, they will be able to exercise the regulation power in subsection (2) to require a local authority or Local Health Board to carry out further assessments . 
cy-gb	Os bydd Gweinidogion o’r farn bod yr asesiadau hyn yn annigonol er mwyn llywio’r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol, cânt arfer y p * er gwneud rheoliadau yn is-adran (2) i’w gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol neu Fwrdd Iechyd Lleol gynnal rhagor o asesiadau.

en-gb	Section 9 – Information about educational provision to promote the purpose of this Act
cy-gb	Adran 9 – Gwybodaeth am ddarpariaeth addysgol i hybu diben y Ddeddf hon

en-gb	This section inserts subsection (6A) into section 29 of the Education Act 1996 (“the 1996 Act”). 
cy-gb	Mae’r adran hon yn mewnosod is-adran (6A) i adran 29 o Ddeddf Addysg 1996 (“Deddf 1996”). 

en-gb	Section 29 of the 1996 Act provide the Welsh Ministers with powers to make regulations to require local authorities in Wales to provide the Welsh Ministers with information, or publish information relating to the provision of primary and secondary education in their area. 
cy-gb	Mae adran 29 o Ddeddf 1996 yn rhoi’r p * er i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol yng Nghymru ddarparu gwybodaeth i Weinidogion Cymru, neu gyhoeddi gwybodaeth ynghylch y ddarpariaeth addysg gynradd ac uwchradd yn eu hardaloedd. 

en-gb	Inserting subsection (6A) into section 29 of the 1996 Act will enable the Welsh Ministers, by regulations, to require local authorities to provide information to the public on action taken to promote the purpose of the Act by authorities in the exercise of their education functions. 
cy-gb	Bydd mewnosod is-adran (6A) i adran 29 o Ddeddf 1996 yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddarparu gwybodaeth i’r cyhoedd ynghylch y camau a gymerodd awdurdodau i hyrwyddo diben y Ddeddf wrth arfer eu swyddogaethau addysg. 

en-gb	The power enables the Welsh Ministers to prescribe the information to be published, when it will be published and how it will be published.
cy-gb	Mae’r p * er yn galluogi Gweinidogion Cymru i ragnodi’r wybodaeth sydd i’w chyhoeddi, pryd y’i cyhoeddir ac ar ba ffurf y’i cyhoeddir.

en-gb	This section also amends section 408 of the 1996 Act. 
cy-gb	Mae’r adran hon hefyd yn diwygio adran 408 o Ddeddf 1996. 

en-gb	Section 408 provides the Welsh Ministers with power to make regulations regarding the publication of information by local authorities and the governing body and head teacher of local authority maintained schools. 
cy-gb	Mae adran 408 yn rhoi’r p * er i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau ynghylch cyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol a chyrff llywodraethu a phenaethiaid ysgolion a gynhelir gan awdurdod lleol. 

en-gb	The regulations may require the publication of information generally, or to a prescribed person, about a number of matters including the curriculum for maintained schools and educational provision made by schools. 
cy-gb	Caiff y rheoliadau ei gwneud yn ofynnol cyhoeddi gwybodaeth yn gyffredinol, neu i berson rhagnodedig, ynghylch nifer o faterion gan gynnwys y cwricwlwm ar gyfer ysgolion a gynhelir a’r ddarpariaeth addysgol a gynigir gan ysgolion. 

en-gb	Section 9(3)(a) to (c) of the Act expands the list of matters in respect of which information can be required by regulations to include information relating to the provision of sex education and the statements of policy prepared by schools with regard to the provision of sex education. 
cy-gb	Mae adran 9(3)(a) i (c) o’r Ddeddf yn ehangu’r rhestr o faterion y caniateir ei gwneud yn ofynnol, drwy reoliadau, ddarparu gwybodaeth amdanynt i gynnwys gwybodaeth ynghylch y ddarpariaeth addysg rhyw a’r datganiadau polisi a baratowyd gan ysgolion ynghylch y ddarpariaeth addysg rhyw. 

en-gb	Section 9(3)(d) inserts subsection (8A) into section 408 of the 1996 Act which will require the Welsh Ministers, in making regulations under section 408(1) of that Act, to have regard to the desirability of information being available about whether, and if so how, any parts of the curriculum and any educational provision at maintained schools promote the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae adran 9(3)(d) yn mewnosod is-adran (8A) i adran 408 o Ddeddf 1996, a fydd yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru, wrth wneud rheoliadau o dan adran 408(1) o’r Ddeddf honno, roi sylw i ddymunoldeb bod gwybodaeth ar gael ynghylch a yw unrhyw rannau o’r cwricwlwm ac unrhyw ddarpariaeth addysgol mewn ysgolion a gynhelir yn hyrwyddo diben y Ddeddf ac, os ydynt, sut y maent yn gwneud hynny. 

en-gb	The duty contained in the new subsection (8A) inserted into the 1996 Act would not apply to maintained nursery schools.
cy-gb	Ni fyddai’r ddyletswydd yn yr is-adran (8A) newydd a fewnosodir i Ddeddf 1996 yn gymwys i ysgolion meithrin a gynhelir.

en-gb	Section 10 – Guidance to further and higher education institutions
cy-gb	Adran 10 – Canllawiau i sefydliadau addysg bellach ac uwch

en-gb	This section enables the Welsh Ministers to issue guidance to the governing bodies of institutions in Wales within the further education sector on how they may contribute to the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn galluogi Gweinidogion Cymru i ddyroddi canllawiau i gyrff llywodraethu sefydliadau o fewn y sector addysg bellach yng Nghymru ynghylch sut y gallant gyfrannu at ddiben y Ddeddf. 

en-gb	An institution is within the further education sector if it is conducted by a further education corporation, is an institution designated under section 28 of the Further and Higher Education Act 1992 (“the 1992 Act”) or is a sixth form college.
cy-gb	Mae sefydliad o fewn y sector addysg bellach os yw’n cael ei redeg gan gorfforaeth addysg bellach, yn sefydliad dynodedig o dan adran 28 o Ddeddf Addysg Bellach ac Uwch 1992 (“Deddf 1992”) neu’n goleg chweched dosbarth.

en-gb	4
cy-gb	4

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	The section also enables the Higher Education Funding Council for Wales (“HEFCW”) to issue guidance to the governing bodies of institutions in Wales within the higher education sector on how the bodies may contribute to the pursuit of the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae’r adran hefyd yn galluogi Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru i ddyroddi canllawiau i gyrff llywodraethu sefydliadau o fewn y sector addysg uwch yng Nghymru o ran sut y gall y cyrff gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	An institution is within the higher education sector if it is a university receiving financial support under section 65 of the 1992 Act, an institution conducted by a higher education corporation or is an institution in relation to which a designation made, or having effect as if made, under section 129 of the Education Reform Act 1988 has effect (as defined in section 72(3) of the 1992 Act).
cy-gb	Mae sefydliad o fewn y sector addysg uwch os yw’n brifysgol sy’n derbyn cymorth ariannol o dan adran 65 o Ddeddf 1992, yn sefydliad sy’n cael ei redeg gan gorfforaeth addysg uwch neu’n sefydliad y mae dynodiad a wnaed, neu sy’n cael effaith fel pe bai wedi ei wneud, o dan adran 129 o Ddeddf Diwygio Addysg 1988 yn cael effaith mewn perthynas ag ef (fel y’i diffinnir yn adran 72(3) o Ddeddf 1992).

en-gb	The governing bodies of institutions in Wales within the further and higher education sector in Wales must have regard to guidance issued to them under this section. 
cy-gb	Rhaid i gyrff llywodraethu sefydliadau yng Nghymru o fewn y sector addysg bellach ac uwch yng Nghymru roi sylw i ganllawiau a ddyroddir iddynt o dan yr adran hon. 

en-gb	An institution is “in Wales” if its activities are carried on wholly or principally in Wales. 
cy-gb	Mae sefydliad “yng Nghymru” os yw ei weithgareddau’n cael eu cynnal yn gyfan gwbl neu’n bennaf yng Nghymru. 

en-gb	The section would not be applicable, for example, to an institution delivering a particular course of education in Wales if the activities of the institution were principally carried out in England.
cy-gb	Ni fyddai’r adran hon yn gymwys i sefydliad sy’n darparu cwrs addysg penodol yng Nghymru, er enghraifft, pe bai gweithgareddau’r sefydliad yn cael eu cynnal yn Lloegr yn bennaf.

en-gb	Subsection (3) imposes limits relevant to the content of the guidance that may be issued by the Welsh Ministers and HEFCW under this section. 
cy-gb	Mae is-adran (3) yn gosod cyfyngiadau ar gynnwys y canllawiau y caiff Gweinidogion Cymru a Chyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru eu dyroddi o dan yr adran hon. 

en-gb	The guidance may not be directed at a particular institution or relate to the matters listed in (b) to (d).
cy-gb	Ni chaiff y canllawiau fod ar gyfer sefydliad penodol nac ymwneud â’r materion a restrir yn (b) i (d).

en-gb	Section 11 – National indicators
cy-gb	Adran 11 – Dangosyddion cenedlaethol

en-gb	This section requires the Welsh Ministers to publish indicators which may be used to measure progress towards the achievement of the purpose of this Act. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gyhoeddi dangosyddion y gellir eu defnyddio i fesur y cynnydd a wneir tuag at gyflawni diben y Ddeddf hon. 

en-gb	It requires the Welsh Ministers to consult with whoever they consider relevant before publishing the indicators. 
cy-gb	Mae’n ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ymgynghori ag unrhyw un y maent yn ei ystyried yn berthnasol cyn cyhoeddi’r dangosyddion. 

en-gb	This would likely include local authorities, Local Health Boards and third sector organisations working in the sector.
cy-gb	Mae’n debygol y byddai hyn yn cynnwys awdurdodau lleol, Byrddau Iechyd Lleol a sefydliadau trydydd sector sy’n gweithio yn y maes.

en-gb	An indicator could, for example, be the incidence of domestic abuse or sexual crime across Wales, the number of individuals in a particular part of Wales who have been referred to Multi Agency Risk Assessment Conferences (MARACs) or the number of public sector bodies in Wales who have domestic abuse work place policies.
cy-gb	Er enghraifft, gallai nifer yr achosion o gam-drin domestig neu drosedd rywiol ledled Cymru, nifer yr unigolion mewn rhan benodol o Gymru sydd wedi eu hatgyfeirio at Gynadleddau Asesu Risg Amlasiantaethol neu nifer y cyrff cyhoeddus yng Nghymru sydd â pholisïau cam-drin domestig ar gyfer y gweithle fod yn ddangosyddion.

en-gb	Sections 14 to 17 – Meaning of “relevant authority”; 
cy-gb	Adrannau 14 i 17 – Ystyr “awdurdod perthnasol”; 

en-gb	power to issue statutory guidance; 
cy-gb	pŵer i ddyroddi canllawiau statudol; 

en-gb	consultation and National Assembly for Wales procedures; 
cy-gb	ymgynghori a gweithdrefnau Cynulliad Cenedlaethol Cymru; 

en-gb	duty to follow statutory guidance
cy-gb	dyletswydd i ddilyn canllawiau statudol

en-gb	Section 15(1) gives the Welsh Ministers the power to issue guidance to relevant
cy-gb	Mae adran 15(1) yn rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru ddyroddi canllawiau i

en-gb	authorities on how the authorities should exercise their functions with a view to contributing to the pursuit of the purpose of the Act. 
cy-gb	awdurdodau perthnasol ar sut y dylai’r awdurdodau arfer eu swyddogaethau er mwyn cyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	The meaning of ‘relevant authority’ is set in section 14 as a local authority, a Local Health Board (both are further defined in section 24), a fire and rescue authority in Wales and a National Health Service trust.
cy-gb	Nodir ystyr “awdurdodau perthnasol” yn adran 14 fel awdurdod lleol, Bwrdd Iechyd Lleol (ceir diffiniad pellach o’r ddau yma yn adran 24), awdurdod tân ac achub yng Nghymru ac un o ymddiriedolaethau’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

en-gb	5
cy-gb	5

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	Section 15(2) provides examples of the types of matters the guidance might address. 
cy-gb	Mae adran 15(2) yn rhoi enghreifftiau o’r mathau o faterion y gallai’r canllawiau sôn amdanynt. 

en-gb	The guidance could be about ways in which authorities could raise awareness of issues relating to the purpose of this Act. 
cy-gb	Gallai’r canllawiau ymdrin â’r modd y gallai awdurdodau gynyddu ymwybyddiaeth o faterion sy’n ymwneud â diben y Ddeddf hon. 

en-gb	For example, guidance could require local authorities to designate a member of staff for the purpose of championing, in schools and other settings, initiatives relevant to tackling gender-based violence, domestic abuse and sexual violence; 
cy-gb	Er enghraifft, gallai canllawiau ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddynodi aelod o staff i fod yn eiriolwr, mewn ysgolion a lleoliadau eraill, dros fentrau sy’n berthnasol i ymdrin â thrais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol; 

en-gb	such initiatives could include raising awareness about the purpose of the Act or developing ways of improving practice and standards in the methods adopted to contribute to achieving the purpose of the Act. 
cy-gb	gallai mentrau o’r fath gynnwys codi ymwybyddiaeth o ddiben y Ddeddf neu ddatblygu ffyrdd o wella arferion a safonau o ran y dulliau a ddefnyddir i gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	Guidance could also be issued in relation to providing support to encourage professionals (such as accident and emergency medical staff) who come into regular contact with victims of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence to ask potential victims about abuse or violence in certain circumstances, and where appropriate, to act to seek to reduce suffering and harm. 
cy-gb	Gellid dyroddi canllawiau hefyd mewn perthynas â helpu i annog gweithwyr proffesiynol (megis staff meddygol damweiniau ac achosion brys) sy’n dod i gysylltiad rheolaidd â dioddefwyr trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol i holi dioddefwyr posibl ynghylch camdriniaeth neu drais mewn amgylchiadau penodol a, phan fo’n briodol, i weithredu i geisio lleihau dioddefaint a niwed. 

en-gb	Additionally, the training of staff within relevant authorities could be supported by guidance issued under this section. 
cy-gb	Yn ogystal, gallai canllawiau a ddyroddir o dan yr adran hon gefnogi’r gwaith o hyfforddi staff o fewn awdurdodau perthnasol. 

en-gb	The Welsh Ministers consulted on a National Training Framework on gender-based violence, domestic abuse and sexual violence on 23 October 2014. 
cy-gb	Ymgynghorodd Gweinidogion Cymru ar Fframwaith Hyfforddi Cenedlaethol ar drais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol ar 23 Hydref 2014. 

en-gb	Guidance could for example assist relevant authorities to use the National Training Framework as a basis of staff training in this subject area, including on how to support their staff to ask and act.
cy-gb	Er enghraifft, gallai canllawiau gynorthwyo awdurdodau perthnasol i ddefnyddio’r Fframwaith Hyfforddi Cenedlaethol fel sylfaen ar gyfer hyfforddi staff yn y maes hwn, gan gynnwys sut i helpu eu staff i holi a gweithredu.

en-gb	Section 17 places a duty on relevant authorities to follow any guidance issued under section 15 of the Act. 
cy-gb	Mae adran 17 yn rhoi dyletswydd ar awdurdodau perthnasol i ddilyn unrhyw ganllawiau a ddyroddir o dan adran 15 o’r Ddeddf. 

en-gb	The aim of such a duty is to ensure a consistent and effective approach is taken to tackling the issues of gender-based violence, domestic abuse and sexual violence across Wales. 
cy-gb	Nod y ddyletswydd hon yw sicrhau dull cyson ac effeithiol o fynd i’r afael â materion yn ymwneud â thrais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol ledled Cymru. 

en-gb	A relevant authority is not subject to the duty in so far as it decides, in accordance with section 17(2), on an alternative policy in respect of the subject matter of the guidance. 
cy-gb	Nid yw awdurdod perthnasol yn ddarostyngedig i’r ddyletswydd i’r graddau y bo’n penderfynu, yn unol ag adran 17(2), ar bolisi amgen mewn perthynas â phwnc y canllawiau. 

en-gb	In such circumstances the authority must decide on its alternative policy and issue a policy statement setting out its alternative approach (see section 18 for requirements applicable in respect of such statements). 
cy-gb	O dan amgylchiadau o’r fath rhaid i’r awdurdod benderfynu ar ei bolisi amgen a dyroddi datganiad polisi yn nodi ei ddull amgen o fynd o’i chwmpas hi (gweler adran 18 am y gofynion sy’n gymwys i ddatganiadau o’r fath). 

en-gb	This flexibility allows a relevant authority to pursue an alternative solution, in full or in part, to that set out in the statutory guidance; 
cy-gb	Mae’r hyblygrwydd hwn yn caniatáu i awdurdod perthnasol geisio ffordd o ymdrin â’r mater sy’n wahanol, yn llwyr neu yn rhannol, i’r hyn a nodir yn y canllawiau statudol; 

en-gb	this could occur, for example, if an alternative policy adopted by a local authority provided a more tailored solution to address local needs.
cy-gb	gallai hynny ddigwydd, er enghraifft, pe bai polisi amgen a fabwysiedir gan awdurdod lleol yn darparu dull sy’n fwy cydnaws ag anghenion lleol.

en-gb	Where the Welsh Ministers consider that the alternative policy published by the relevant authority is not likely to contribute to the purpose of the Act, section 19 enables the Welsh Ministers to issue a direction to a relevant authority. 
cy-gb	Pan fo Gweinidogion Cymru o’r farn nad yw’r polisi amgen a gyhoeddwyd gan yr awdurdod perthnasol yn debygol o gyfrannu at ddiben y Ddeddf mae adran 19 yn galluogi Gweinidogion Cymru i ddyroddi cyfarwyddyd i awdurdod perthnasol. 

en-gb	The direction may require the relevant authority to take any action in order to comply with guidance issued to the authority under section 15. 
cy-gb	Gallai’r cyfarwyddyd ei gwneud yn ofynnol i’r awdurdod perthnasol gymryd unrhyw gamau er mwyn cydymffurfio â chanllawiau a ddyroddwyd i’r awdurdod o dan adran 15. 

en-gb	A relevant authority must comply with a direction issued by the Welsh Ministers under this section.
cy-gb	Rhaid i awdurdod perthnasol gydymffurfio â chyfarwyddyd a ddyroddwyd gan Weinidogion Cymru o dan yr adran hon.

en-gb	6
cy-gb	6

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	Sections 20-23 – National Adviser; 
cy-gb	Adrannau 20 i 23 – Cynghorydd Cenedlaethol; 

en-gb	functions of the Adviser; 
cy-gb	swyddogaethau’r Cynghorydd; 

en-gb	annual plan and annual report; 
cy-gb	cynllun blynyddol ac adroddiadau blynyddol; 

en-gb	publication of reports
cy-gb	cyhoeddi adroddiadau

en-gb	Section 20 establishes the post of the National Adviser. 
cy-gb	Mae adran 20 yn sefydlu swydd y Cynghorydd Cenedlaethol. 

en-gb	The Adviser will be an individual appointed, via a public appointments process, by the Welsh Ministers and will hold office in accordance with terms specified by Ministers. 
cy-gb	Unigolyn a benodir drwy broses penodiadau cyhoeddus gan Weinidogion Cymru fydd y Cynghorydd, a bydd yn dal y swydd yn unol â thelerau a bennir gan y Gweinidogion. 

en-gb	The section also provides that the Welsh Ministers may pay expenses, remuneration, allowances and pensions in respect of the Adviser. 
cy-gb	Mae’r adran hefyd yn darparu y caiff Gweinidogion Cymru dalu treuliau, tâl cydnabyddiaeth, lwfansau a phensiynau mewn cysylltiad â’r Cynghorydd. 

en-gb	Ministers will also be able to provide the Adviser with the support necessary for the Adviser to exercise his or her functions (by for example, allocating Welsh Government staff to assist the Adviser and providing office space and equipment).
cy-gb	Yn ogystal, caniateir i’r Gweinidogion roi i’r Cynghorydd y cymorth sydd ei angen arno i arfer ei swyddogaethau (er enghraifft, drwy ddyrannu staff Llywodraeth Cymru i’w gynorthwyo a darparu swyddfa ac offer ar ei gyfer).

en-gb	Section 21 sets out the Adviser’s functions, all of which are related to the pursuit of the purpose of the Act. 
cy-gb	Mae adran 21 yn nodi swyddogaethau’r Cynghorydd, gyda phob un ohonynt yn ymwneud â chyflawni diben y Ddeddf. 

en-gb	This is not a civil service role; 
cy-gb	Nid rôl o fewn y gwasanaeth sifil yw hon; 

en-gb	it is a statutory advisory role, and the Adviser will advise and assist the Welsh Ministers in tackling gender-based violence, domestic abuse and sexual violence. 
cy-gb	rôl gynghorol statudol ydyw, a bydd y Cynghorydd yn cynghori ac yn cynorthwyo Gweinidogion Cymru o ran mynd i’r afael â thrais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol. 

en-gb	An element of the Adviser’s role will involve working with public service providers across Wales to promote best practice across the public sector.
cy-gb	Bydd gweithio gyda darparwyr gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru er mwyn hyrwyddo arfer gorau ar draws y sector cyhoeddus yn rhan o waith y Cynghorydd.

en-gb	The Adviser will also have a key role in reviewing the actions being taken by local authorities, Local Health Boards, fire and rescue authorities and NHS Trusts under the duties imposed by the Act, and advising the Welsh Ministers of the findings. 
cy-gb	Bydd gan y Cynghorydd rôl allweddol hefyd yn y gwaith o adolygu’r camau a gymerir gan awdurdodau lleol, Byrddau Iechyd Lleol, awdurdodau tân ac achub ac Ymddiriedolaethau’r GIG o dan y dyletswyddau a osodir gan y Ddeddf, gan roi gwybod i Weinidogion Cymru am y canlyniadau. 

en-gb	To that end, section 21 requires local authorities, Local Health Boards, fire and rescue authorities and NHS Trusts to comply with reasonable requests for information made by the Adviser. 
cy-gb	I’r perwyl hwnnw, mae adran 21 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol, Byrddau Iechyd Lleol, awdurdodau tân ac achub ac Ymddiriedolaethau’r GIG gydymffurfio â cheisiadau rhesymol am wybodaeth gan y Cynghorydd. 

en-gb	This power allows the Adviser to access the information he or she considers necessary to inform the exercise of the functions mentioned in section 21(1). 
cy-gb	Mae’r p * er hwn yn galluogi’r Cynghorydd i gael mynediad at yr wybodaeth y mae’n ei hystyried yn angenrheidiol i’w lywio wrth arfer y swyddogaethau y sonnir amdanynt yn adran 21(1). 

en-gb	Relevant information for these purposes could be details of procedures and processes in place to identify and respond to victims of the abuse and violence covered by the Act; 
cy-gb	Gallai gwybodaeth berthnasol at y dibenion hyn fod yn fanylion gweithdrefnau a phrosesau ar gyfer canfod dioddefwyr y gamdriniaeth a’r trais y mae’r Ddeddf yn ymwneud ag ef, ac ymateb iddynt; 

en-gb	or details of relevant training undertaken by staff for the purpose of tackling such abuse and violence.
cy-gb	neu’n fanylion hyfforddiant perthnasol y mae staff wedi’i dderbyn at ddibenion mynd i’r afael â cham-drin a thrais.

en-gb	This group of sections refers to both a “National Adviser” and “Ministerial Adviser”. 
cy-gb	Mae’r gr * p hwn o adrannau yn cyfeirio at “Cynghorydd Cenedlaethol” a “Cynghorydd Gweinidogol”. 

en-gb	The Bill for this Act on introduction to the National Assembly for Wales referred to the office established under section 20 as the “Ministerial Adviser”. 
cy-gb	Pan gyflwynwyd y Bil ar gyfer y Ddeddf hon i Gynulliad Cenedlaethol Cymru roedd yn cyfeirio at y swydd a sefydlir o dan 20 fel y “Cynghorydd Gweinidogol”. 

en-gb	At stage 3 of the Bill’s scrutiny before the Assembly, the Welsh Government tabled amendments to the Bill to change the title of the Adviser to “National Adviser”. 
cy-gb	Yng ngham 3 o’r broses o graffu ar y Bil yn y Cynulliad, cyflwynodd Llywodraeth Cymru welliannau i’r Bil er mwyn newid enw’r Cynghorydd i “Cynghorydd Cenedlaethol”. 

en-gb	Some of the amendments were not agreed by the Assembly, and therefore some references to “Ministerial Adviser” remain.
cy-gb	Ni chafodd rhai o’r gwelliannau hynny eu cytuno gan y Cynulliad, felly ceir rhai cyfeiriadau at “Cynghorydd Gweinidogol” yn y Ddeddf o hyd.

en-gb	Under section 22, the Adviser is required to prepare an annual plan and annual report related to the exercise of the Adviser’s functions. 
cy-gb	O dan adran 22, mae gofyn i’r Cynghorydd baratoi cynllun blynyddol ac adroddiad blynyddol parthed arferiad ei swyddogaethau. 

en-gb	This section sets out what should be included in the plan and enables the Adviser to consult with anyone in its preparation. 
cy-gb	Mae’r adran hon yn nodi’r hyn y dylid ei gynnwys yn y cynllun ac yn galluogi’r Cynghorydd i ymgynghori ag unrhyw un wrth ei baratoi. 

en-gb	The plan requires the approval of the Welsh Ministers (which may be modified, with the Adviser’s agreement).
cy-gb	Mae angen cymeradwyaeth Gweinidogion Cymru ar y cynllun (a gellir ei ddiwygio, os yw’r Cynghorydd yn cytuno).

en-gb	7
cy-gb	7

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	The Adviser’s annual reports must also be submitted to the Welsh Ministers. 
cy-gb	Hefyd, rhaid i adroddiadau blynyddol y Cynghorydd gael eu cyflwyno i Weinidogion Cymru. 

en-gb	This will enable the Welsh Ministers to have full oversight of the work of the Ministerial Adviser and ensure the role is contributing to the achievement of the purpose of the Act.
cy-gb	Bydd hyn yn galluogi Gweinidogion Cymru i gael trosolwg llawn o waith y Cynghorydd Gweinidogol a sicrhau bod y rôl yn cyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf.

en-gb	The annual plans and reports required under section 22 of the Act must be published by the Welsh Ministers under section 23. 
cy-gb	O dan adran 23, rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi’r cynlluniau a’r adroddiadau blynyddol sy’n ofynnol o dan adran 22 o’r Ddeddf. 

en-gb	This is to ensure that information about the exercise of functions by the Adviser is publicly available. 
cy-gb	Mae hyn er mwyn sicrhau bod gwybodaeth ynghylch arfer swyddogaethau’r Cynghorydd ar gael yn gyhoeddus. 

en-gb	This information will be of particular interest to those public and third sector organisations working in the gender-based violence, domestic abuse and sexual violence sector.
cy-gb	Bydd yr wybodaeth hon o ddiddordeb penodol i’r sefydliadau cyhoeddus a’r sefydliadau trydydd sector hynny sy’n gweithio ym maes trais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

en-gb	Section 23 also sets out which other reports are required to be published by the Welsh Ministers. 
cy-gb	Mae adran 23 hefyd yn nodi pa adroddiadau eraill y mae gofyn i Weinidogion Cymru eu cyhoeddi. 

en-gb	Reports mentioned in the Adviser’s annual plan must be published; 
cy-gb	Rhaid cyhoeddi adroddiadau a grybwyllir yng nghynllun blynyddol y Cynghorydd; 

en-gb	while any other reports not mentioned in the annual plan may be published at the Welsh Ministers’ discretion.
cy-gb	caniateir cyhoeddi adroddiadau eraill, nad ydynt wedi’u crybwyll yn y cynllun blynyddol, yn ôl disgresiwn Gweinidogion Cymru.

en-gb	The Welsh Ministers’ duty to publish information under section 23(1) is subject to a qualification. 
cy-gb	Mae’r ddyletswydd ar Weinidogion Cymru i gyhoeddi gwybodaeth o dan adran 23(1) yn un amodol. 

en-gb	Subsection (3) allows the Welsh Ministers to remove information in the reports or plans sent to them by the Adviser prior to publishing those documents. 
cy-gb	Mae is-adran (3) yn caniatáu i Weinidogion Cymru dynnu gwybodaeth o adroddiadau neu gynlluniau y mae’r Cynghorydd yn eu hanfon atynt cyn cyhoeddi’r dogfennau hynny. 

en-gb	For example, information contained in a report produced by the Adviser could enable a victim or perpetrator of domestic abuse to be identified; 
cy-gb	Er enghraifft, gallai gwybodaeth a gynhwysir mewn adroddiad gan y Cynghorydd olygu y gellid adnabod dioddefwr neu dramgwyddwr cam-drin domestig; 

en-gb	publication of this information could place the individual at risk of harm or prejudice a pending criminal case.
cy-gb	gallai cyhoeddi’r wybodaeth honno wneud yr unigolyn yn agored i risg o niwed neu gallai ragfarnu achos llys sydd yn yr arfaeth.

en-gb	Section 24 – Interpretation
cy-gb	Adran 24 – Dehongli

en-gb	This section sets out the meanings of the defined terms used in the Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn nodi ystyr y termau diffiniedig a ddefnyddir yn y Ddeddf.

en-gb	This section defines the terms “abuse” “domestic abuse”, “gender-based violence” and “sexual violence”, and does so by describing the behaviours which are to be considered abusive or violent for the purpose of the Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn diffinio’r termau “cam-drin”, “cam-drin domestig”, “trais ar sail rhywedd” a “trais rhywiol”, ac mae’n gwneud hynny drwy ddisgrifio’r ymddygiadau sydd i gael eu hystyried yn gamdriniaeth neu’n drais at ddibenion y Ddeddf.

en-gb	The Act provides that domestic abuse requires the abuser to be “associated” to the victim. 
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn darparu ei bod yn ofynnol, o ran cam-drin domestig, bod y sawl sy’n cam-drin yn “gysylltiedig” â’r dioddefwr. 

en-gb	An “associated person” is defined in subsections (2) to (4).
cy-gb	Diffinnir person sy’n “gysylltiedig” yn is-adrannau (2) i (4).

en-gb	This includes in subsection (2)(h) those who are in or have had an “intimate personal relationship”. 
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys, yn is-adran (2)(h), y rheini sydd mewn “perthynas bersonol agos” â’i gilydd, neu sydd wedi bod mewn perthynas o’r fath. 

en-gb	This Act differs from the approach taken in the definition of “associated persons” in section 58(2)(h) of the Housing (Wales) Act 2014 and section 62(3)(a) of the Family Law Act 1996 (as inserted by section 4 of the Domestic Violence, Crime and Victims Act 2004). 
cy-gb	Mae’r dull a ddefnyddir yn y Ddeddf hon yn wahanol i’r dull a ddefnyddir wrth ddiffinio “personau cysylltiedig” yn adran 58(2)(h) o Ddeddf Tai (Cymru) 2014 ac “associated persons” yn adran 62(3)(a) o Ddeddf Cyfraith Teulu 1996 (fel y’i mewnosodir gan adran 4 o Ddeddf Trais Domestig, Troseddu a Dioddefwyr 2004). 

en-gb	In those Acts, the intimate personal relationship must be of a “significant duration”. 
cy-gb	Yn y Deddfau hynny, rhaid i’r berthynas bersonol agos fod yn fod yn un sydd wedi “parhau am gyfnod sylweddol”(“significant duration”). 

en-gb	This is not the case under this Act. 
cy-gb	Nid yw hynny’n wir o dan y Ddeddf hon. 

en-gb	Section 24(2)(h) captures intimate personal relationships of any duration, to reflect that abuse may be present at the very early stages of an intimate personal relationship. 
cy-gb	Mae adran 24(2)(h) yn cwmpasu perthynas bersonol agos o unrhyw hyd, er mwyn adlewyrchu’r ffaith y gall trais fod yn bresennol yng nghamau cynnar iawn perthynas bersonol agos. 

en-gb	An intimate personal relationship may exist whether the persons are the same or the opposite sex.
cy-gb	Gall perthynas bersonol agos fodoli rhwng dau berson o’r un rhyw neu rhwng dau berson o rywiau gwahanol.

en-gb	8
cy-gb	8

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	“Abuse” is defined to mean physical, sexual, emotional, psychological and financial abuse. 
cy-gb	Diffinnir “cam-drin” i olygu cam-drin corfforol, rhywiol, emosiynol, seicolegol ac ariannol. 

en-gb	Victims of domestic abuse often feel threatened, coerced or controlled. 
cy-gb	Yn aml, mae dioddefwyr cam-drin domestig yn teimlo o dan fygythiad, gorfodaeth neu reolaeth. 

en-gb	This may for example be as a result of threats of, or actual, physical violence. 
cy-gb	Gallai hyn fod o ganlyniad i drais corfforol gwirioneddol, er enghraifft, neu fygythiad ohono. 

en-gb	In either case, the definition of abuse would extend to such conduct by constituting physical abuse in the case of actual physical violence, or psychological abuse in the case of threats of violence. 
cy-gb	Yn y naill achos neu’r llall byddai’r diffiniad o gam-drin yn ymestyn i ymddygiad o’r fath, gan y byddai’n gamdriniaeth gorfforol yn achos trais corfforol gwirioneddol, neu’n gamdriniaeth seicolegol yn achos bygythiadau o drais. 

en-gb	A perpetrator may also unreasonably withhold a victim’s access to their bank account for the purpose of controlling them. 
cy-gb	Gallai tramgwyddwr hefyd rwystro dioddefwr, mewn modd afresymol, rhag cael mynediad i’w gyfrif banc er mwyn ei reoli. 

en-gb	Such behaviour would constitute financial abuse, and therefore captured by the definition of domestic abuse. 
cy-gb	Byddai ymddygiad o’r fath yn gam-drin ariannol, ac felly’n dod o dan y diffiniad o gam-drin domestig. 

en-gb	However, reasonable intervention in the financial affairs of another person would not constitute abuse. 
cy-gb	Fodd bynnag, ni fyddai ymyrraeth resymol â materion ariannol person arall yn cael ei hystyried yn gamdriniaeth. 

en-gb	Therefore, “financial abuse” would not extend to a parent who reasonably manages the financial affairs of their child. 
cy-gb	Ni fyddai cam-drin ariannol felly yn cwmpasu rhiant sy’n rheoli materion ariannol ei blentyn mewn modd rhesymol. 

en-gb	Abuse may not always include acts perpetrated directly against the victim.
cy-gb	Mae’n bosibl nad yw cam-drin yn cynnwys gweithredoedd uniongyrchol yn erbyn y dioddefwr bob amser.

en-gb	Psychological and emotional abuse could follow from acts done to, or in respect of, things that are important to victims. 
cy-gb	Gallai cam-drin seicolegol ac emosiynol ddilyn o ymyrryd â phethau sy’n bwysig i ddioddefwr, neu mewn perthynas â’r pethau hynny. 

en-gb	This could include deliberate damage to a victim’s home or belongings, or violence perpetrated against a victim’s pets. 
cy-gb	Gallai hynny gynnwys niwed bwriadol i gartref neu eiddo dioddefwr, neu ymddwyn yn dreisgar tuag at anifeiliaid anwes dioddefwr. 

en-gb	Forced pregnancy could amount to, and arises from, psychological or emotional abuse, where a woman or girl is coerced or deceived into having sex without contraception for the purpose of making her pregnant. 
cy-gb	Gallai beichiogrwydd dan orfod fod yn gam-drin seicolegol neu emosiynol, a chodi ohono, pan fo menyw neu ferch yn cael ei gorfodi neu ei thwyllo i gael rhyw heb ddulliau atal cenhedlu er mwyn ei gwneud yn feichiog. 

en-gb	And forced abortion could also amount to, and arise from, such abuse, where a woman or girl is coerced or deceived into terminating her pregnancy, whether or not the termination procedure itself is lawful.
cy-gb	A gallai erthyliad dan orfod hefyd fod yn gam-drin o’r fath, a chodi ohono, pan fo menyw neu ferch yn cael ei gorfodi neu ei thwyllo i derfynu ei beichiogrwydd, pa un a yw’r weithdrefn derfynu ei hun yn gyfreithlon ai peidio.

en-gb	An example of gender-based violence falling within paragraph (a) of the definition is a type of so-called “honour-based violence”, where people suffer violence, threats of violence or harassment as a result of the perception that they have caused disgrace or dishonour to the family or community where the perceived disgrace or dishonour arises from values, beliefs or customs relating to gender or sexual orientation (such as beliefs about relationships outside marriage with persons of the opposite sex or beliefs about homosexuality).
cy-gb	Un enghraifft o drais ar sail rhywedd sy’n dod o fewn paragraff (a) o’r diffiniad yw’r hyn a elwir yn “drais ar sail anrhydedd”, pan fo pobl yn dioddef trais, bygythiadau o drais neu aflonyddu yn sgil y canfyddiad eu bod wedi peri gwarth neu gywilydd i’r teulu neu’r gymuned pan fo’r gwarth neu’r cywilydd canfyddedig yn codi o werthoedd, credoau neu arferion sy’n ymwneud â rhywedd neu gyfeiriadedd rhywiol (megis credoau ynghylch cael perthynas â pherson o’r rhyw arall oddi allan i briodas neu gredoau ynghylch cyfunrhywiaeth).

en-gb	The definition of gender-based violence for the purposes of the Act includes harassment and female genital mutilation; 
cy-gb	Mae’r diffiniad o drais ar sail rhywedd at ddibenion y Ddeddf yn cynnwys aflonyddu ac anffurfio organau cenhedlu benywod; 

en-gb	both of which are defined in subsection (5).
cy-gb	diffinnir y ddau yn is-adran (5).

en-gb	The definition of sexual violence for the purposes of the Act includes sexual exploitation and sexual harassment, both of which are defined in subsection (5). 
cy-gb	Mae’r diffiniad o drais rhywiol at ddibenion y Ddeddf yn cynnwys camfanteisio rhywiol ac aflonyddu rhywiol, ac mae’r ddau wedi eu diffinio yn is-adran (5). 

en-gb	Sexual exploitation includes rape, sexual assault and a number of child sex offences. 
cy-gb	Mae camfanteisio rhywiol yn cynnwys treisio, ymosod rhywiol a nifer o droseddau rhyw yn erbyn plant. 

en-gb	“Harassment” is also defined in subsection (5) and includes speech amounting to harassment.
cy-gb	Diffinnir “aflonyddu” yn is-adran (5) hefyd, ac mae’r diffiniad yn cynnwys aflonyddu ar ffurf siarad.

en-gb	9
cy-gb	9

en-gb	These notes refer to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence 
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a 

en-gb	(Wales) Act 2015 (anaw 3) which received Royal Assent on 29 April 2015
cy-gb	Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (dccc3) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 29 Ebrill 2015

en-gb	46. 
cy-gb	46. 

en-gb	A summary table of the behaviours is attached below:
cy-gb	Atodir tabl sy’n crynhoi’r ymddygiadau isod:

en-gb	Behaviours
cy-gb	Ymddygiadau

en-gb	Victim
cy-gb	Dioddefwr

en-gb	Perpetrator
cy-gb	Tramgwyddwr

en-gb	Gender-based violence
cy-gb	Trais ar sail Rhywedd

en-gb	Arising from values, beliefs or customs relating to gender or sexual orientation
cy-gb	Yn codi o werthoedd, credoau neu arferion sy’n ymwneud â rhywedd neu gyfeiriadedd rhywiol

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Female Genital Mutilation
cy-gb	Anffurfio organau cenhedlu benywod

en-gb	Women and girls
cy-gb	Menywod a merched

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Forced Marriage
cy-gb	Priodas dan orfod

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Domestic Abuse
cy-gb	Cam-drin Domestig

en-gb	Person associated with the perpetrator (see section 24(2)).
cy-gb	Person sy’n gysylltiedig â’r tramgwyddwr (gweler adran 24(2))

en-gb	Person associated with the victim (see section 24(2))
cy-gb	Person sy’n gysylltiedig â’r dioddefwr (gweler adran 24(2))

en-gb	Sexual Violence
cy-gb	Trais Rhywiol

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	Anyone
cy-gb	Unrhyw un

en-gb	RECORD OF PROCEEDINGS IN NATIONAL ASSEMBLY FOR WALES
cy-gb	COFNOD Y TRAFODION YNG NGHYNULLIAD CENEDLAETHOL CYMRU

en-gb	47.  
cy-gb	47.  

en-gb	The following table sets out the dates for each stage of the Act’s passage through the 
cy-gb	Mae’r tabl a ganlyn yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cam o daith y Ddeddf drwy 

en-gb	National Assembly for Wales. 
cy-gb	Gynulliad Cenedlaethol Cymru. 

en-gb	The Record of Proceedings and further information on the passage of this Act can be found on the National Assembly for Wales’ website at: 
cy-gb	Gellir gweld Cofnod y Trafodion a rhagor o wybodaeth am daith y Ddeddf ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn: 

en-gb	http://www.senedd.assembly.wales/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=10028
cy-gb	http://www.senedd.cynulliad.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=10028

en-gb	Stage
cy-gb	Cam

en-gb	Date
cy-gb	Dyddiad

en-gb	Introduced
cy-gb	Cyflwynwyd

en-gb	30 June 2014
cy-gb	30 Mehefin 2014

en-gb	Stage 1 – Debate
cy-gb	Cam 1 – Dadl

en-gb	25 November 2014
cy-gb	25 Tachwedd 2014

en-gb	Stage 2 Scrutiny Committee – consideration of amendments
cy-gb	Cam 2 Pwyllgor Craffu – ystyried y gwelliannau

en-gb	22 January 2015
cy-gb	22 Ionawr 2015

en-gb	Stage 3 Plenary - consideration of amendments
cy-gb	Cam 3 Cyfarfod Llawn - ystyried y gwelliannau

en-gb	3 March 2015
cy-gb	3 Mawrth 2015

en-gb	Stage 4 Approved by the Assembly
cy-gb	Cam 4 Cymeradwywyd gan y Cynulliad

en-gb	10 March 2015
cy-gb	10 Mawrth 2015

en-gb	Royal Assent
cy-gb	Y Cydsyniad Brenhinol

en-gb	29 April 2015
cy-gb	29 Ebrill 2015

en-gb	10
cy-gb	10