en-gb	1
cy-gb	1

en-gb	Organ Donation Annual Report 2018
cy-gb	Adroddiad Blynyddol 2018 ar Roi Organau

en-gb	Together for Health
cy-gb	Law yn Llaw at Iechyd

en-gb	© Crown Copyright 201
cy-gb	© Crown Copyright 2018     WG36624      ISBN

en-gb	1.0 Introduction 
cy-gb	1.0 Cyflwyniad 

en-gb	This year’s annual report demonstrates the outstanding support the Welsh public has given to organ donation and transplantation. 
cy-gb	Mae’r adroddiad blynyddol eleni yn dangos cefnogaeth aruthrol y cyhoedd yng Nghymru i roi a thrawsblannu organau. 

en-gb	In 2017/18 Wales had its highest number of donors ever seen and the highest consent rate for the whole of the UK at 70%.  (England, Scotland and Northern Ireland were 66%, 57% and 66%, respectively). 
cy-gb	Yn 2017/18, gwelwyd y nifer fwyaf o roddwyr erioed yng Nghymru a’r gyfradd cydsynio uchaf ledled y DU gyfan, sef 70%, (66% yn Lloegr, 57% yn yr Alban a 66% yng Ngogledd Iwerddon). 

en-gb	This means that more families in Wales have supported donation proceeding to save and transform the lives of people in need of a transplant.  
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod mwy o deuluoedd yng Nghymru wedi cefnogi’r broses rhoi organau, gan arwain at achub a thrawsnewid bywydau pobl yr oedd angen trawsblaniad arnynt,  

en-gb	The introduction of the soft opt out system, the compliance to best practice by the Welsh NHS and the Welsh Government communication campaign have all contributed to the  improvements; 
cy-gb	Mae cyflwyno’r system feddal o optio allan, cydymffurfiaeth GIG Cymru ag arfer gorau ac ymgyrch gyfathrebu Llywodraeth Cymru oll wedi cyfrannu at y gwelliannau; 

en-gb	with a continued   upward trend for organ donation in Wales.  More people from Wales have now registered their decision on the organ donor register with 40% registering yes to donate and 6 % registering no. 
cy-gb	gyda’r duedd tuag i fyny yn parhau o ran rhoi organau yng Nghymru, Mae mwy o bobl yng Nghymru bellach wedi cofrestru eu penderfyniad ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau gyda 40% yn cofrestru eu bod yn fodlon rhoi organau a 6% yn cofrestru nad ydynt yn fodlon. 

en-gb	We now have a total of 46% of the population with a recorded organ donation decision. 
cy-gb	Bellach, mae cyfanswm o 46% o’r boblogaeth wedi cofnodi penderfyniad ar roi organau. 

en-gb	Although we are able to celebrate the success and  increase in proceeding donors we must not forget all families who have lost loved ones regardless of their ability to support donation proceeding. 
cy-gb	Er y gallwn ddathlu’r llwyddiant a’r cynnydd yn nifer yr achosion o roi organau a aeth yn eu blaen ni ddylem anghofio’r holl deuluoedd sydd wedi colli anwyliaid, p’un a oeddent yn gallu cefnogi’r broses rhoi organau ai peidio. 

en-gb	To lose a loved one and have to consider their decision to donate or not even know their organ donation decision can make the end of life donation conversation very difficult for some families. 
cy-gb	Gall colli anwylyn a gorfod ystyried ei benderfyniad i roi organau, neu ddim hyd yn oed gwybod beth yw ei benderfyniad ar roi organau, wneud y sgwrs ar roi organau ar ddiwedd oes yn anodd iawn i rai teuluoedd. 

en-gb	Family support is crucial for organ donation to proceed so we will continue to promote greater discussion of organ donation within families to ensure individuals know the organ donation decision of those closest to them.  We know from many studies that when family members are aware of their loved one’s organ donation decision they are far more likely to support donation proceeding.  
cy-gb	Mae cefnogaeth y teulu yn hollbwysig er mwyn i’r broses rhoi organau fynd yn ei blaen felly byddwn yn parhau i hyrwyddo mwy o drafodaeth ar roi organau o fewn teuluoedd er mwyn sicrhau bod unigolion yn gwybod beth yw penderfyniad y bobl agosaf atynt ar roi organau, Gwyddom o lawer o astudiaethau, pan fydd aelodau’r teulu yn ymwybodol o benderfyniad ei anwylyd ar roi organau eu bod yn llawer mwy tebygol o gefnogi’r broses rhoi organau.  

en-gb	1.1 Summary of Donor and Transplant Activity 
cy-gb	1.1 Crynodeb o Weithgarwch Rhoi a Thrawsblannu Organau 

en-gb	Activity in Wales in the financial year to 31 March 2018, compared with the previous year 
cy-gb	Gweithgarwch yng Nghymru yn y flwyddyn ariannol hyd at 31 Mawrth 2018, o gymharu â’r flwyddyn flaenorol 

en-gb	there was a 21% increase in the number of deceased donors donating in Wales to 74 
cy-gb	gwelwyd cynnydd o 21% i 74 yn nifer y rhoddwyr ymadawedig a roddodd organau yng Nghymru 

en-gb	the number of donors after death determined by neurological criteria (DBD) increased by 13% to 45, while the number of donors after circulatory death (DCD) increased by 38% to 29 
cy-gb	cynyddodd nifer y rhoddwyr yn dilyn eu marwolaeth a gadarnhawyd yn ôl meini prawf niwrolegol (DBD) 13% i 45, a chynyddodd nifer y rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol (DCD) 38% i 29 

en-gb	the number of living donors donating in Wales fell by 14% to 31, accounting for 30% of the total number of organ donors 
cy-gb	lleihaodd nifer y rhoddwyr byw a roddodd organau yng Nghymru 14% i 31, sef 30% o gyfanswm y rhoddwyr organau 

en-gb	the number of patients transplanted in Wales whose lives were saved or improved by an organ transplant fell by 8% to 85 
cy-gb	lleihaodd nifer y cleifion a gafodd drawsblaniad yng Nghymru lle cafodd eu bywydau eu hachub neu eu gwella 8% i 85 

en-gb	The total number of patients waiting for a transplant residing in Wales has fallen slightly, so that: 
cy-gb	Mae cyfanswm nifer y cleifion sy’n aros i gael trawsblaniad ac sy’n byw yng Nghymru wedi lleihau ychydig, sy’n golygu: 

en-gb	there were 233 patients waiting for a transplant at the end of March 2018, with a further 157 temporarily suspended from transplant lists 
cy-gb	bod 233 o gleifion yn aros am drawsblaniad ar ddiwedd mis Mawrth 2018, a bod 157 o unigolion eraill wedi’u tynnu oddi ar restrau trawsblaniad dros dro 

en-gb	16 patients died while on the active waiting list for their transplant and a further 27 were removed from the transplant list.  The removals were mostly as a result of deteriorating health and ineligibility for transplant and many of these patients would have died shortly afterwards. 
cy-gb	bu farw 16 o gleifion ar y rhestr aros weithredol am drawsblaniad a chafodd 27 o unigolion eraill eu tynnu oddi ar y rhestr drawsblaniad, Cafodd yr unigolion hyn eu tynnu oddi ar y rhestr am fod eu hiechyd wedi gwaethygu a’u bod yn anghymwys i gael trawsblaniad, a byddai llawer o’r cleifion hyn wedi marw yn fuan wedi hynny. 

en-gb	Some of the other key messages from this report are that, compared with last year, there has been: 
cy-gb	Mae rhai o’r negeseuon allweddol eraill o’r adroddiad hwn, o gymharu â’r llynedd, yn cynnwys: 

en-gb	An increase in the overall referral rate of potential donors from 89.2% to 92.9% and the proportion of approaches involving a Specialist Nurse - Organ Donation from 87.9% to 92.4% 
cy-gb	Cynnydd yn y gyfradd atgyfeirio gyffredinol o roddwyr posibl o 89.2% i 92.9% ac yng nghyfran y trafodaethau a oedd yn cynnwys Nyrs Arbenigol Rhoi Organau o 87.9% i 92.4% 

en-gb	An increase in the overall consent/authorisation rate for organ donation from 63.8% to 70.1% 
cy-gb	Cynnydd o 63.8% i 70.1% yn y gyfradd cydsynio/awdurdodi i roi organau yn gyffredinol 

en-gb	An increase of 8% in the total number of liver transplants 
cy-gb	Cynnydd o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau afu 

en-gb	An increase of 11% in the total number of cardiothoracic organ transplants 
cy-gb	Cynnydd o 11% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau o organau cardiothorasig 

en-gb	A fall of 8% in the total number of kidney transplants 
cy-gb	Gostyngiad o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau aren 

en-gb	An increase of 40% in the number of pancreas transplants 
cy-gb	Cynnydd o 40% yn nifer y trawsblaniadau pancreas 

en-gb	1.2 Our Achievements 
cy-gb	1.2 Ein Cyflawniadau 

en-gb	Awareness of the changes to the organ donation system  
cy-gb	Ymwybyddiaeth o’r newidiadau i’r system rhoi organau  

en-gb	The latest omnibus survey in March 2018 shows that 82% of the Welsh public are aware unprompted of the changes to the organ donation system; 
cy-gb	Mae’r arolwg omnibws diweddaraf ym mis Mawrth 2018 yn dangos bod 82% o’r cyhoedd yng Nghymru yn ymwybodol, yn ddigymell, o’r newidiadau i’r system rhoi organau; 

en-gb	an increase from 73% in July 2017. 
cy-gb	o gymharu â 73% ym mis Gorffennaf 2017. 

en-gb	Welsh Residents registering on the Organ Donor Register By the end of March 2018, the NHS Organ Donor Register (ODR) held 1,234,025 opt-in registrations representing 40% of the population. 
cy-gb	Preswylwyr yng Nghymru sydd wedi cofrestru ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau Erbyn diwedd mis Mawrth 2018, roedd gan Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG 1,234,025 o gofrestriadau optio i mewn, sef 40% o’r boblogaeth. 

en-gb	This is a 2 percentage point increase from the same time period 2017.  In addition there were 180,924 opt-out registrations representing 6% of the population which is the same as 2017 with 35 individuals appointing a representative to make their organ donation decision on their behalf.  
cy-gb	Mae hwn yn gynnydd o 2 bwynt canrannol ers yr un cyfnod yn 2017, Hefyd, cafwyd 180,924 o gofrestriadau optio allan, sy’n cyfrif am 6% o’r boblogaeth, sydd ar yr un lefel â 2017 gyda 35 o unigolion yn penodi cynrychiolydd i wneud eu penderfyniad ar roi organau ar eu rhan.  

en-gb	Referrals to the organ donation services teams 
cy-gb	Atgyfeiriadau at dimau gwasanaethau rhoi organau 

en-gb	The referral rate of potential organ donors to the Welsh organ donation services teams continues to increase from 89.1% in 2016/17 to 92.9%% in 2017/18  
cy-gb	Mae cyfradd atgyfeirio rhoddwyr organau posibl at dimau gwasanaethau rhoi organau yng Nghymru yn parhau i gynyddu o 89.1% yn 2016/17 i 92.9% yn 2017/18.  

en-gb	Impact of Specialist Nurses Organ Donation (SN-OD) 
cy-gb	Effaith Nyrsys Arbenigol Rhoi Organau 

en-gb	SN-OD involvement in the approach to families of eligible donors for an organ donation decision continues to be a focus across the whole of the UK.  Consent rates are greatly improved when a SN-OD is involved in the approach.  The proportion of family approaches in Wales involving a SN-OD has increased from 87.9% in 2016/17 to 92.4%% in 2017/18.  
cy-gb	Mae’r DU gyfan yn dal i ganolbwyntio ar gynnwys Nyrs Arbenigol Rhoi Organau yn y drafodaeth â theuluoedd rhoddwyr cymwys, Mae cyfraddau cydsynio yn gwella’n sylweddol pan fydd Nyrs Arbenigol Rhoi Organau yn cael ei chynnwys yn y drafodaeth, Mae cyfran y trafodaethau â theuluoedd yng Nghymru sy’n cynnwys Nyrs Arbenigol Rhoi Organau wedi cynyddu o 87.9% yn 2016/17 i 92.4% yn 2017/18.  

en-gb	Consent rate 
cy-gb	Cyfradd cydsynio  

en-gb	We continue to see significant improvements in the combined DBD and DCD consent rate.  
cy-gb	Rydym yn parhau i weld gwelliannau sylweddol yn y gyfradd cydsynio DBD a DCD gyfunol. 

en-gb	We acknowledge improvements are likely to be as a result of both the change in legislation and increased media/communication campaign.   
cy-gb	Rydym yn cydnabod bod gwelliannau yn debygol o ddeillio o’r newid deddfwriaethol a’r ymgyrch gyfathrebu/cyfryngau helaethach,  

en-gb	2012/13     50% 
cy-gb	2012/13     50% 

en-gb	2013/14     54% 
cy-gb	2013/14     54% 

en-gb	2014/15     48% 
cy-gb	2014/15     48% 

en-gb	2015/16     59% 
cy-gb	2015/16     59% 

en-gb	2016/17     64% 
cy-gb	2016/17     64% 

en-gb	2017/18     70% 
cy-gb	2017/18     70% 

en-gb	This compares to overall consent/authorisation rates (combined DBD and DCD) in 2017/18 for England, Scotland and Northern Ireland of 66%, 57% and 66%, respectively. 
cy-gb	Y cyfraddau cydsynio/awdurdodi cyffredinol (DBD a DCD gyda’i gilydd) yn 2017/18 yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon yw 66%, 57% a 66%, yn y drefn honno. 

en-gb	Increase in the number of actual deceased multi organ donors 
cy-gb	Cynyddu nifer y rhoddwyr organau lluosog ymadawedig gwirioneddol 

en-gb	There was a 21% increase in the number of deceased organ donors in 2017/18 compared to the previous year. 
cy-gb	Gwelwyd cynnydd o 21% yn nifer y rhoddwyr ymadawedig a roddodd organau yn 2017/18 o gymharu â’r flwyddyn flaenorol. 

en-gb	The number of donors after death has been determined by neurological criteria increased by 13% to 45 and the number of donors after circulatory death increased by 38% to 29.  
cy-gb	Cynyddodd nifer y rhoddwyr ar ôl i’w marwolaeth gael ei chadarnhau yn ôl meini prawf niwrolegol 13% i 45, a chynyddodd nifer y rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol 38% i 29.  

en-gb	Of the 74 deceased organ donors in Welsh hospitals in 2017-2018, 46% had opted-in on the ODR compared with 45% of organ donors in 2016-2017. 
cy-gb	O’r 74 o roddwyr organau ymadawedig mewn ysbytai yng Nghymru yn 2017-2018, roedd 46% wedi optio i mewn ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau o gymharu â 45% o roddwyr organau yn 2016-2017. 

en-gb	1.2 Areas to improve
cy-gb	1.2 Meysydd i’w gwella

en-gb	We know there is more to do:  
cy-gb	Rydym yn gwybod bod llawer i’w wneud:  

en-gb	Increase the number of living donors 
cy-gb	Cynyddu nifer y rhoddwyr byw 

en-gb	The number of living transplants is relatively small, and has fallen to 42 in 2017/18 from 52 in 2016/17.   
cy-gb	Mae nifer y trawsblaniadau byw yn gymharol fach, ac mae wedi lleihau i 42 yn 2017/18 o 52 yn 2016/17. 

en-gb	In addition the number of living donors donating in Wales fell by 14% to 31, accounting for 30% of the total number of organ donors. 
cy-gb	At hynny, lleihaodd nifer y rhoddwyr byw a roddodd organau yng Nghymru 14% i 31, sef 30% o gyfanswm y rhoddwyr organau. 

en-gb	The number of patients transplanted  
cy-gb	Nifer y cleifion a gafodd drawsblaniad  

en-gb	The number of patients waiting for an organ transplants has fallen slightly to 234 at the end of March 2017/18 from 243 for the same time period 2016/17. 
cy-gb	Mae nifer y cleifion sy’n aros am drawsblaniad organ wedi lleihau ychydig i 234 ar ddiwedd mis Mawrth 2017-18 o 243 yn yr un cyfnod yn 2016/17. 

en-gb	As patients receive their transplant the numbers on the waiting list do fluctuate. There has been a small fall in the number of transplants performed as Wales only has one transplant unit this likely represents the declining and relatively small waiting list for kidney transplants.  
cy-gb	Wrth i gleifion gael trawsblaniad bydd y niferoedd ar y rhestr aros yn amrywio. Bu lleihad bach yn nifer y trawsblaniadau a gyflawnwyd gan mai dim ond un uned drawsblannu sydd yng Nghymru. Mae’n debygol bod hyn yn adlewyrchu’r rhestr aros gymharol fach am drawsblaniadau aren sy’n mynd tuag i lawr.  

en-gb	Black, Asian and minority ethnic communities 
cy-gb	Cymunedau Pobl Dduon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig 

en-gb	Although the number of patients in Wales from Black, Asian and Minority Ethnic backgrounds who could donate organs are small, there is a need to engage with the communities to raise awareness and encourage more people to talk about organ donation. 
cy-gb	Er bod y nifer y cleifion yng Nghymru o gefndiroedd Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig a allai roi organau yn fach, mae angen ymgysylltu â’r cymunedau er mwyn codi ymwybyddiaeth ac annog mwy o bobl i siarad am roi organau. 

en-gb	We have a lot to celebrate in Wales since the change in the organ donation consent system was introduced. 
cy-gb	Mae llawer i’w ddathlu yng Nghymru ers i’r newid yn y system cydsynio i roi organau gael ei gyflwyno. 

en-gb	It is heart warming to see that donor numbers are the best they have ever been in Wales and that we lead the way in the UK in organ donation consent. 
cy-gb	Mae’n galonogol gweld bod niferoedd rhoddwyr ar y lefel uchaf erioed yng Nghymru ac mai Cymru sy’n arwain y ffordd yn y DU o ran cydsynio i roi organau. 

en-gb	We have learnt a lot along our journey and have shared this with our colleagues in Scotland and England who are now also proceeding with their own opt out legislative change.  
cy-gb	Rydym wedi dysgu cryn dipyn ar ein taith ac wedi rhannu hyn â’r Alban a Lloegr sydd bellach yn mynd ati i newid eu deddfwriaeth ynglŷn ag optio allan hefyd, Gwyddom fod meysydd o hyd lle y gallwn leihau’r cyfleoedd coll i roi organau hyd yn oed yn fwy. 

en-gb	We know that there are still areas where we are able to reduce even further the missed opportunities for organ donation. Whilst there are patients waiting for their   successful transplant the Welsh NHS will continue to work hard to reduce any missed opportunities and maximise the number of transplant performed.  
cy-gb	Tra bydd cleifion yn aros am eu trawsblaniad llwyddiannus, bydd GIG Cymru yn parhau i weithio’n galed i leihau unrhyw gyfleoedd coll a sicrhau bod cynifer o drawsblaniadau â phosibl yn mynd rhagddynt.  

en-gb	Dr Andrew Goodall         Abigail Harris Chief Executive – NHS Wales      Chair, Organ Donation                Implementation Group 
cy-gb	Dr Andrew Goodall         Abigail Harris Prif Weithredwr – GIG Cymru      Cadeirydd, Grŵp Gweithredu                 Rhoi Organau 

en-gb	2.0 Summary of Welsh resident organ donation and transplantation activity 
cy-gb	2.0 Crynodeb o weithgarwch rhoi a thrawsblannu organau ymhlith preswylwyr yng Nghymru 

en-gb	This year as of 31 March 2018 there has been an increase in both the number of deceased donors donating in Welsh hospitals, 74 compared to 61 in 2016/17, and Welsh resident donating in any hospitals 79 compared to 68 in 2016/17. 
cy-gb	Ar 31 Mawrth 2018 eleni, bu cynnydd yn nifer y rhoddwyr ymadawedig sy’n rhoi organau mewn ysbytai yng Nghymru, sef 74 o gymharu â 61 yn 2016/17, a hefyd yn nifer y preswylwyr yng Nghymru sy’n rhoi organau mewn unrhyw ysbyty, sef 79 o gymharu â 68 yn 2016/17. 

en-gb	There is a small increase of 2 in the number of deceased organ transplants 137 compared to 135 in 2016/17. 
cy-gb	Ceir cynnydd bach o ddau yn nifer y trawsblaniadau organ gan roddwyr ymadawedig, sef 137 o gymharu â 135 yn 2016/17. 

en-gb	The number of patients on the active transplant list at 31 March 2018 is 234, nine fewer than 2016/17.  
cy-gb	Roedd 234 o gleifion ar y rhestr drawsblannu weithredol ar 31 Mawrth 2018, naw yn llai nag yn 2016/17.  

en-gb	A total of 179 Welsh residents received a transplant during 2017/18 which is 8 fewer than during 2016/17.  There has been a fall in the number of kidney transplants from live donors from 52 during 2016/17 to 42 during 2017/18.  
cy-gb	Cafodd cyfanswm o 179 o breswylwyr yng Nghymru drawsblaniad yn ystod 2017/18, sef wyth yn llai nag yn 2016/17, Bu lleihad yn nifer y trawsblaniadau aren gan roddwyr byw o 52 yn ystod 2016/17 i 42 yn ystod 2017/18.  

en-gb	Figure one shows that the number of patients actively waiting for a transplant in Wales has fallen slightly to 234 at 31 March 2017/18. 
cy-gb	Mae Ffigur 1 yn dangos bod nifer y cleifion sy’n aros am drawsblaniad yng Nghymru wedi lleihau ychydig i 234 ar 31 Mawrth 2017/18. 

en-gb	Between 1 April 2017 and 31 March 2018, Wales had 74 deceased solid organ donors from Welsh hospitals, resulting in 181 transplants across the UK.  
cy-gb	Rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018, roedd 74 o roddwyr ymadawedig mewn ysbytai yng Nghymru wedi rhoi organau solet, gan arwain at 181 o drawsblaniadau ledled y DU.  

en-gb	Of the 234 Welsh residents waiting for a transplant 137 received a transplant from a deceased donor and 42 received a transplant from a live donor. 
cy-gb	O’r 234 o breswylwyr yng Nghymru a oedd yn aros am drawsblaniad, cafodd 137 drawsblaniad gan roddwr ymadawedig, a chafodd 42 drawsblaniad gan roddwr byw. 

en-gb	Welsh residents requiring heart, lung, liver and small bowel transplants are transplanted in England. 
cy-gb	Caiff preswylwyr yng Nghymru y mae angen trawsblaniad calon, ysgyfaint, afu a choluddyn bach arnynt y trawsblaniadau hynny yn Lloegr. 

en-gb	Figure 1: 
cy-gb	Ffigur 1 :  

en-gb	Organ Donation, Transplants, Donors and Waiting List for Wales  
cy-gb	Rhoi Organau, Trawsblaniadau, Rhoddwyr a Rhestr Aros Cymru 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	Figure two highlights the challenges faced in trying to increase the number of suitable organ donations and transplants. 
cy-gb	Mae Ffigur 2 yn tynnu sylw at yr heriau a wynebir wrth geisio cynyddu nifer y rhoddwyr organau addas a thrawsblaniadau. 

en-gb	Annually over 30,000 people die in Wales; 
cy-gb	Bob blwyddyn, mae dros 30,000 o bobl yn marw yng Nghymru; 

en-gb	of whom around 18,000 will be in hospital at the time of their death. 
cy-gb	y bydd tua 18,000 ohonynt yn yr ysbyty ar adeg eu marwolaeth. 

en-gb	However of these only around 400 die in circumstances where they can potentially become a donor and only approximately 300 of these are eligible to become donors . 
cy-gb	Fodd bynnag, o’r rhain, dim ond tua 400 o bobl sy’n marw o dan amgylchiadau sy’n golygu y gallant o bosibl fod yn rhoddwr a dim ond tua 300 o’r rhain sy’n addas i fod yn rhoddwyr . 

en-gb	 Eligible donors after brain death (DBD) are defined as patients for whom death was confirmed following neurological tests and who had no absolute medical contraindications to solid organ donation. 
cy-gb	 Diffinnir rhoddwyr â’u hymennydd yn farw (DBD) sy’n gymwys fel cleifion y mae eu marwolaeth wedi cael ei chadarnhau ar ôl profion niwrolegol ac nad oedd ganddynt unrhyw wrtharwyddion meddygol absoliwt i roi organau solet. 

en-gb	Eligible donors after circulatory death (DCD) are defined as patients who had treatment withdrawn and death was anticipated within four hours, with no absolute medical contraindications to solid organ donation. )  
cy-gb	Diffinnir rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol (DCD) sy’n gymwys fel cleifion y cafodd eu triniaeth ei thynnu’n ôl ac y rhagwelwyd y byddent yn marw o fewn pedair awr, heb unrhyw wrtharwyddion meddygol absoliwt i roi organau solet. 

en-gb	Figure 2: 
cy-gb	Ffigur 2: 

en-gb	Wales – Potential deceased organ donation population – 1 April 2016– 31 March 2017 
cy-gb	Cymru – Poblogaeth bosibl o roddwyr organau ymadawedig – 1 Ebrill 2016 i 31 Mawrth 2017 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG

en-gb	ONS data 
cy-gb	Data SYG 

en-gb	ONS data 
cy-gb	Data SYG 

en-gb	ONS data 
cy-gb	Data SYG 

en-gb	2016-17 data: 
cy-gb	Data 2016-17: 

en-gb	NHSBT, Potential donor audit 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG, archwiliad o roddwyr posibl 

en-gb	Potential donor – patients who met the criteria for neurological death tests i.e. those for which neurological death was suspected or patients for whom  treatment was withdrawn and death was anticipated within four hours 
cy-gb	Rhoddwyr posibl – cleifion a oedd yn bodloni’r meini prawf i gael profion marwolaeth niwrolegol h.y. y rhai yr amheuwyd bod eu hymennydd wedi marw neu gleifion y cafodd eu triniaeth ei thynnu’n ôl a lle rhagwelwyd y byddent yn marw o fewn pedair awr 

en-gb	Eligible donor – potential donor with no absolute medical contraindications to solid organ donation 2016-17 deceased donor data: 
cy-gb	Rhoddwyr cymwys – rhoddwyr posibl heb unrhyw wrtharwyddion meddygol absoliwt i roi organau solet 7 Data 2016-17 ar roddwyr ymadawedig: 

en-gb	NHSBT, UK transplant registry (from Welsh hospitals) 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG, cofrestr trawsblaniadau’r DU (o ysbytai Cymru) 

en-gb	Transplanted to Welsh recipients (based on  residence) 
cy-gb	Trawsblannwyd i dderbynwyr yng Nghymru (ar sail ble roeddent yn byw) 

en-gb	Organs from Welsh deceased donors 
cy-gb	Organau o roddwyr ymadawedig yng Nghymru 

en-gb	3.0 Deceased organ donation 
cy-gb	3.0 Rhoddwyr organau ymadawedig 

en-gb	There was a 21% increase in the number of deceased donors donating in Wales in 20172018 to 74, 13 more than the same period during 2016-17. 
cy-gb	Cafwyd cynnydd o 21% yn nifer y rhoddwyr ymadawedig a roddodd organau yng Nghymru yn 2017-2018 i 74, sef 13 yn fwy na’r nifer yn yr un cyfnod yn ystod 2016-17. 

en-gb	The number of donors after neurological criteria (DBD) increased by 13% to 45, while the number of donors after circulatory death (DCD) increased by 38% to 29. 
cy-gb	Cynyddodd nifer y rhoddwyr ar ôl meini prawf niwrolegol (DBD) 13% i 45, a chynyddodd nifer y rhoddwyr yn dilyn marwolaeth gylchredol (DCD) 38% i 29. 

en-gb	The numbers appear to be small however not everyone who dies can be a deceased organ donor as less than 1% of people die in circumstances where they are able to donate their organs. 
cy-gb	Mae’r niferoedd yn ymddangos yn fach ond ni all pawb sy’n marw fod yn rhoddwr organau ymadawedig gan fod llai nag 1% o bobl yn marw o dan amgylchiadau sy’n golygu y gallant roi eu horganau. 

en-gb	The biggest obstacle to increasing organ donation rates has been to ascertain consent in this small group of individuals.  
cy-gb	Y rhwystr mwyaf i wella cyfraddau rhoi organau fu sicrhau cydsyniad yn y grŵp bach hwn o unigolion.  

en-gb	During 2017-18 Wales had the highest rate of DBD and DCD donors per million per population (pmp) at 15.8 pmp and 9.6 pmp respectively, compared with the UK average of 14.5 pmp and 9.4 pmp.   
cy-gb	Yn ystod 2017-18, Cymru oedd â’r gyfradd uchaf o roddwyr DBD a DCD fesul miliwn o’r boblogaeth, sef 15.8 fesul miliwn o’r boblogaeth am DBD a 9.6 fesul miliwn o’r boblogaeth am DCD, o gymharu â chyfartaledd y DU, sef 14.5 fesul miliwn o’r boblogaeth am DBD a 9.4 fesul miliwn o’r boblogaeth am DCD,  

en-gb	Although these figures are encouraging they do highlight the need for the Welsh public to understand why it is so important that anyone that could donate is given the opportunity and family respect and honour their relative’s decision. 
cy-gb	Er bod y ffigurau hyn yn galonogol, maent yn tynnu sylw at y ffaith bod angen i’r cyhoedd yng Nghymru ddeall pam ei bod mor bwysig bod unrhyw un a allai roi organau yn cael y cyfle i wneud hynny a bod y teulu yn parchu penderfyniad eu perthynas. 

en-gb	Ellie’s story demonstrates what a fine line receiving an organ or missing out means. 
cy-gb	Mae hanes Ellie yn dangos beth mae’r ffin denau rhwng cael organ neu golli’r cyfle yn ei olygu. 

en-gb	Ellie Lacey (31) from Cardiff started to feel very tired but put it down to the fact that she’d not long got back from our five-month cycling trip around Europe, so didn’t really think anything of it. 
cy-gb	Dechreuodd Ellie Lacey (31) o Gaerdydd deimlo’n flinedig iawn ond gan ei bod ond wedi dychwelyd o daith feicio am bum mis o amgylch Ewrop yn ddiweddar, nid oedd yn poeni ryw lawer. 

en-gb	After it continued, I  visited my GP to have some blood tests; 
cy-gb	Ar ôl i’r blinder barhau, fe es i at fy meddyg teulu i gael rhai profion gwaed; 

en-gb	the results showed there was a problem with my liver but the doctor told me it was probably just a virus and I’d get better. 
cy-gb	dangosodd y canlyniadau fod problem gyda fy afu ond dywedodd y meddyg wrtha i mai feirws oedd hyn fwy na thebyg ac y byddwn yn gwella. 

en-gb	Within a matter of weeks my body had swollen up, started to turn yellow, and I was admitted to hospital in January 2017. 
cy-gb	O fewn ychydig wythnosau roedd fy nghorff wedi chwyddo, wedi dechrau troi’n felyn, ac fe ges i fy nerbyn i’r ysbyty ym mis Ionawr 2017. 

en-gb	“Like many others, I had never been seriously ill before and was always fit and active. 
cy-gb	“Fel llawer o bobl eraill, doeddwn i ddim wedi bod yn ddifrifol wael o’r blaen ac roeddwn bob amser yn iach ac yn heini. 

en-gb	My decline was so rapid that I was blue-lighted to the Royal Free Hospital in London and put on the super urgent transplant waiting list a week later. 
cy-gb	Fe wnes i ddirywio mor gyflym fel y cefais i fy nghludo mewn ambiwlans i’r Ysbyty Rhydd Brenhinol yn Llundain a fy rhoi ar restr aros tra brys am drawsblaniad wythnos yn ddiweddarach. 

en-gb	When an organ became available three days later, it was an extremely emotional moment for me and my family. 
cy-gb	Pan gafwyd hyd i organ dridiau’n ddiweddarach, bu’n amser hynod emosiynol i mi a’r teulu. 

en-gb	I had my transplant within 2 weeks of being admitted to hospital and thankfully it went well.  
cy-gb	Fe ges i fy nhrawsblaniad o fewn pythefnos i fy nerbyn i’r ysbyty a aeth popeth yn iawn, diolch byth. 

en-gb	“I think about my donor all the time and like to think that I can live a life full enough for us both. 
cy-gb	“Rwy’n meddwl am fy rhoddwr drwy’r amser a hoffwn feddwl y gallaf fyw bywyd digon llawn i’r ddwy ohonon ni. 

en-gb	I think the world of her and will never stop being grateful for her decision to give the gift of life. 
cy-gb	Rwy’n meddwl y byd ohoni a byddaf yn ddiolchgar iddi am byth oherwydd ei phenderfyniad i roi rhodd bywyd. 

en-gb	Her family is my hero, during what must have been a traumatic time; 
cy-gb	Ei theulu hi yw fy arwr, yn ystod yr hyn a fyddai’n amser trawmatig, mae’n rhaid; 

en-gb	they chose to honour her decision.  
cy-gb	fe benderfynon nhw barchu ei phenderfyniad.  

en-gb	  “What really hit home for me was the fact that my life changed so dramatically within such a short period of time. 
cy-gb	 “Yr hyn a wnaeth argraff fawr arna i oedd y ffaith bod fy mywyd wedi newid mor 9 gyflym ymhen cyn lleied o amser. 

en-gb	 “It’s upsetting to find out that some families refuse to support their relative’s consent for organs to be donated. 
cy-gb	“Mae’n peri loes cael gwybod bod rhai teuluoedd yn gwrthod cefnogi cydsyniad eu perthynas i roi organau. 

en-gb	It hits me hard as I could have been one of those waiting for a life saving organ that didn’t get one in time.  It is so important to decide if you want to donate your organs and chat about organ donation with your family, they need to know what your decision is so they can support your decision if they are ever in that situation.”
cy-gb	Mae wir yn fy mrifo oherwydd gallwn i fod wedi bod yn un o’r rhai sy’n aros am organ i achub eu bywyd nad ydynt yn ei gael mewn pryd, Mae mor bwysig penderfynu p’un a ydych am roi’ch organau a chael trafodaeth am roi organau gyda’ch teulu. Mae angen iddynt wybod beth yw eich penderfyniad fel y gallant gefnogi’ch penderfyniad os byddant byth yn y sefyllfa honno.”

en-gb	Table one illustrates the stages where opportunities were lost pre-donation. 
cy-gb	Dengys Tabl 1 y camau lle cafodd cyfleoedd eu colli cyn rhoi organau. 

en-gb	The current patient assessment practice in DCD donation results in a significant proportion of DCD patients dropping out of the donation process at the approach stage; 
cy-gb	Mae’r arfer asesu claf presennol yn achos rhoddwyr DCD yn golygu bod cyfran sylweddol o gleifion o’r fath yn peidio â bod yn rhan o’r broses rhoi organau ar adeg trafodaeth; 

en-gb	this is because a large number of eligible DCD donors are deemed unsuitable for donation due to medical unsuitability and therefore families or appointed representatives are not approached for a formal organ donation discussion 
cy-gb	a hynny am fod nifer fawr o roddwyr DCD cymwys yn cael eu hystyried yn anaddas i roi organau oherwydd anaddasrwydd meddygol ac felly ni cheir trafodaeth ffurfiol am roi organau gyda’r teulu na chynrychiolwyr penodedig. 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	3.1 Referral rate 
cy-gb	3.1 Cyfradd atgyfeirio 

en-gb	All patients  for whom neurological death is suspected or for whom imminent death is anticipated, i.e. receiving assisted ventilation, a clinical decision to withdraw treatment has been made and death is anticipated within four hours, should be referred to a Specialist Nurse - Organ Donation (SN-OD).  For 2017/18 the DBD referral rate was 98.8% consistent with the UK average of 99% and the DCD referral rate was 91.4% slightly above the UK average of 89%.   
cy-gb	Dylai pob claf lle yr amheuir marwolaeth niwrolegol neu y rhagwelir y bydd yn marw cyn hir, h.y. mae’n cael cymorth i anadlu, penderfynwyd tynnu triniaeth yn ôl a rhagwelir y bydd yn marw o fewn pedair awr, gael ei atgyfeirio at Nyrs Arbenigol Rhoi Organau, Ar gyfer 2017/18, cafwyd cyfradd atgyfeirio DBD o 98.8% sy’n gyson â chyfartaledd y DU, sef 99% a chyfradd DCD o 91.4% sydd ychydig yn uwch na chyfartaledd y DU, sef 89%.  

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	3.2 Approach rate 
cy-gb	3.2 Cyfradd cynnal trafodaeth 

en-gb	All families of eligible donors were approached with a Specialist Nurse present in 95.5% and 90.1% of DBD and DCD cases, respectively.  
cy-gb	Cafodd pob teulu rhoddwr cymwys drafodaeth gyda Nyrs Arbenigol yn bresennol mewn 95.5% DBD a 90.1% o DCD.  

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	3.3 How many people are registered on the organ donor register? 
cy-gb	3.3 Faint o bobl sydd wedi cofrestru ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau? 

en-gb	Even though in Wales we have passed a law which brought in the concept of ‘deemed consent’, it is still possible for people in Wales to record an express decision to be a donor on the Organ Donor Register if they wish to do so.   
cy-gb	Er i ni basio deddf yng Nghymru a gyflwynodd y cysyniad o ‘gydsyniad tybiedig’, mae’n bosibl o hyd i bobl yng Nghymru gofnodi penderfyniad datganedig i fod yn rhoddwr ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau.  

en-gb	We know that families are more likely to support donation proceeding when they know what their relative’s decision about donation is. When the patient had not expressed a decision to donate or the patient's ODR status was not known at the time of potential donation the overall consent rate at 31 March 2018 was 48.1% whilst when patient’s decision to be an organ donor on ODR is known at time of potential donation the consent rates rises to 90.7% and 92.3% when the patient’s decision to be an organ donor (by any method) is known at time of potential donation.  
cy-gb	Gwyddom fod teuluoedd yn fwy tebygol o gefnogi rhoi organau os ydynt yn gwybod beth yw penderfyniad eu perthynas ynglŷn â hyn. Pan nad oedd claf wedi mynegi penderfyniad i roi organau neu pan nad oedd statws claf ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl, cafwyd cyfradd cydsynio o 48.1% yn gyffredinol ar 31 Mawrth 2018 ond pan fydd penderfyniad claf i roi organau ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl mae’r cyfraddau cydsynio yn codi i 90.7% a 92.3% pan fydd penderfyniad y claf i roi organau (drwy unrhyw ddull) yn hysbys ar adeg rhoi organau o bosibl.  

en-gb	Figure five shows the percentage of the Welsh population that has recorded a decision on the ODR. 
cy-gb	Mae Ffigur 5 yn dangos canran y boblogaeth yng Nghymru sydd wedi cofnodi penderfyniad ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau. 

en-gb	The registrations to donate are continuing to increase now at 40% (1,234,025) of the population. 
cy-gb	Mae nifer y cofrestriadau yn parhau i godi, ac mae 40% (1,234,025) o’r boblogaeth wedi gwneud hynny bellach. 

en-gb	This means that an additional 62,725 people recorded on the register a decision to donate between 1 April 2017 and 31 March 2018. 
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod 62,725 o bobl eraill wedi cofnodi penderfyniad i roi organau ar y gofrestr rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018. 

en-gb	In addition just over 6% of the population had opted out at end of March 2018, (180,924). 
cy-gb	Hefyd, roedd ychydig dros 6% o’r boblogaeth wedi optio allan ar ddiwedd mis Mawrth 2018, (180,924). 

en-gb	This means that an additional 6,118 people opted out on the register between 1 April 2017 and 31 March 2018   
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod 6,118 o bobl eraill wedi optio allan ar y gofrestr rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018  

en-gb	 source: NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Ffynhonnell: Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG

en-gb	Gail Butterill (44) from Anglesey knows how important it is to discuss your organ donation decision with loved ones.  She honoured her partner Ifor’s  decision to become an organ donor. 
cy-gb	Mae Gail Butterill (44) o Ynys Môn yn gwybod pa mor bwysig yw trafod eich penderfyniad ynglŷn â rhoi organau gyda’ch anwyliaid, Parchodd  benderfyniad ei phartner Ifor i roi organau. 

en-gb	Gail explains: 
cy-gb	Mae Gail yn esbonio: 

en-gb	“Ifor told me that he felt strongly about being an organ donor when we returned to Wales and I knew he kept a donor card.  In January 2017, he  suffered a sudden heart attack at home and was airlifted to hospital. 
cy-gb	“Fe ddywedodd Ifor wrtha i ei fod yn teimlo’n gryf ynglŷn â bod yn rhoddwr organau pan ddychwelon ni i Gymru ac roeddwn i’n gwybod ei fod yn  cadw cerdyn rhoddwr, Ym mis Ionawr 2017, cafodd drawiad sydyn ar y galon gartref a’i gludo mewn hofrennydd  i’r ysbyty. 

en-gb	Unfortunately, he didn’t make a recovery and died at the age of 72. 
cy-gb	Yn anffodus, ni wellhaodd a bu farw yn 72 oed. 

en-gb	I found his donor card straight away and knew that he would want us to honour his decision – it was an ob  vious choice.  
cy-gb	Fe ddes i o hyd ei gerdyn rhoddwr ar unwaith ac roeddwn igwybod y byddai am i ni barchu ei benderfyniad – roedd yn ddewis amlwg. 

en-gb	“Before Ifor died I wasn’t registered as an organ donor and hadn’t really thought about it. 
cy-gb	“Cyn i Ifor farw, nid oeddwn wedi cofrestru fel rhoddwr organau a doeddwn i ddim wedi meddwl am y peth o ddifrif. 

en-gb	He inspired me to sign up to the organ donation register and make sure my family know my decision, so the situation is simpler for them. 
cy-gb	Gwnaeth fy ysbrydoli i gofrestru ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau a sicrhau bod fy nheulu yn gwybod beth yw fy mhenderfyniad, er mwyn i’r sefyllfa fod yn symlach iddynt. 

en-gb	For me, having Ifor’s donor card made the process much easier. 
cy-gb	I mi, roedd cerdyn rhoddwr Ifor yn gwneud y broses dipyn yn haws. 

en-gb	It became clear how important it is to register your decision, whether it’s to opt-in or out-out, but more importantly to tell loved ones what you want. 
cy-gb	Daeth yn amlwg pa mor bwysig yw cofrestruydych yn dewis optio i mewn neu optio allan, ond yn bwysicach oll dylech ’ch penderfyniad, p’un a ddweud wrth eich anwyliaid am eich dymuniad. 

en-gb	It will make things much easier for everyone in the long run.” 
cy-gb	Bydd yn gwneud pethau’n llawer haws i bawb yn y pen draw.” 

en-gb	4.0 What is the consent rate for deceased organ donation? 
cy-gb	4.0 Beth yw’r gyfradd cydsynio i fod yn rhoddwr organau ymadawedig? 

en-gb	NHSBT data show that consent rates are higher where consent status on the ODR is known. 
cy-gb	Mae data Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG yn dangos bod cyfraddau cydsynio’n uwch pan fydd statws cydsynio ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys. 

en-gb	This highlights the importance of promoting public awareness of organ donation but also of individuals making their decision known to family and loved ones. 
cy-gb	Mae hyn yn tynnu sylw at bwysigrwydd codi ymwybyddiaeth o roi organau ymhlith y cyhoedd, ond hefyd annog unigolion i roi gwybod i’w teuluoedd a’u hanwyliaid am eu penderfyniad. 

en-gb	In Wales, the consent rate where ODR status is known has been consistently high and comparable to other UK nations as seen below in figure six.  
cy-gb	Yng Nghymru, mae’r gyfradd cydsynio pan fydd statws ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau yn hysbys wedi bod yn gyson uchel ac yn debyg i wledydd eraill y DU, fel y gwelir isod yn Ffigur 6.  

en-gb	Table two shows the consent in Wales just prior to the start of the public information campaign and implementation of the Human Transplantation (Wales) Act 2013 up to 31 March 2018. 
cy-gb	Mae Tabl 2 yn dangos y gyfradd cydsynio yng Nghymru ychydig cyn dechrau’r ymgyrch gwybodaeth i’r cyhoedd a rhoi Deddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013 ar waith hyd at 31 Mawrth 2018. 

en-gb	The consent rate has fluctuated from 59% in 2011/12, a fall to a low of 50% in 2012/13 and then a steady year on year rise to 70% in 2017/18. 
cy-gb	Mae’r gyfradd cydsynio wedi amrywio o 59% yn 2011/12, gyda gostyngiad i lefel isel o 50% yn 2012/13 ac yna mae wedi codi’n gyson o flwyddyn i flwyddyn i 70% yn 2017/18. 

en-gb	In view of the consistent rise it is likely that the change in the law and public information campaign had a significant affect on the consent rate. 
cy-gb	O weld y cynnydd cyson, mae’n debygol bod y newid yn y gyfraith a’r ymgyrch gwybodaeth i’r cyhoedd wedi cael effaith sylweddol ar y gyfradd cydsynio. 

en-gb	Unfortunately there has been little change in the number of occasions where consent had been ascertained but the families felt they could not support donation proceeding. 
cy-gb	Yn anffodus, ni fu fawr ddim newid yn nifer yr achosion lle mae cydsyniad wedi cael ei gadarnhau ond bod y teuluoedd yn teimlo na allent gefnogi rhoi organau. 

en-gb	The overall consent/authorisation rates (combining DBD and DCD) for Wales’s compares favourably with England, Scotland and Northern Ireland at 70%, 66%, 57% and 66%, respectively. 
cy-gb	Mae’r cyfraddau cydsynio/awdurdodi cyffredinol (DBD a DCD) yn cymharu’n dda â Lloegr (70%), yr Alban (57%) a Gogledd Iwerddon (66%). 

en-gb	Table 2: 
cy-gb	Tabl 2: 

en-gb	Organ donation consent rate in Wales 
cy-gb	Cyfradd cydsynio i roi organau yng Nghymru 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	Table three indicates the reasons why the family did not support donation proceeding 2017/18. 
cy-gb	Mae Tabl 3 yn dangos y rhesymau pam nad oedd y teulu yn cefnogi’r broses rhoi organau 2017/18 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	He explains: 
cy-gb	Esboniodd: 

en-gb	“Scott had been a bigwas found unconscious and had to be rushed to hospital where he was cared for  part of my life since I was about 9 years old. 
cy-gb	“ 2016 Roedd Scott wedi bod yn rhan fawr o fy mywyd ers pan oeddwn i, cafodd ei gludo ar frys i’r ysbyty ar ôl dod o hyd iddo’ n yn anymwybodol. 

en-gb	The doctor told us straight away that there wasn’t much hope for him. 
cy-gb	Dywedodd y meddyg wrthon ni yn syth nad oedd fawr ddim gobaith. 

en-gb	I was with my mum, Joanna, when the specialist nurse approached us to ask about organ donation. 
cy-gb	Roeddwn gyda fy mam, Joanna, pan ddaeth y nyrs arbenigol aton ni i ofyn am roi organau. 

en-gb	Scott hadn’t registered his decision, but my mum just knew that he would have wanted to donate. 
cy-gb	Doedd Scott ddim benderfyniad, ond roedd fy mam yn gwybod y byddai wedi dymuno rhoi ei wedi cofrestru ei organau. 

en-gb	“We hadn’t discussed it as a family, but I was completely supportive of my 
cy-gb	“penderfyniad fy mam i gefnogi cydsyniad tybiedig Scott i roi organau. 

en-gb	Not long after Scott’s death, we were told he had saved the lives of three other people. This really put things into perspective for me; 
cy-gb	Ychydig ar ôl marwolaeth Scott, cawsom wybod ei fod wedi achub bywydau tri o bobl eraill. Roedd hyn yn wir yn rhoi pethau yn eu cyd-destun i mi; 

en-gb	I realised that organ donation is a topic all families need to talk about so that if you are in the unfortunate position to support your relative’ s decision about organ donation you know what that person wanted.  
cy-gb	fe sylweddoles i fod rhoi organau yn rhywbeth y mae angen i bob teulu ei drafod felly os ydych yn y sefyllfa anffodus lle mae angen cefnogi penderfyniad eich perthynas ynglŷn â rhoi organau, rydych yn gwybod beth oedd dymuniad y person hwnnw.  

en-gb	“Friends and families across Wales should make time to talk about organ donation. 
cy-gb	“Dylai ffrindiau a theuluoedd ledled Cymru neilltuo amser i gael trafodaeth am roi 16  organau. 

en-gb	We would all accept a second chance at life so why stop someone else from having one?  
cy-gb	Fe fydden ni i gyd yn derbyn ail gyfle mewn bywyd felly pam atal rhywun arall rhag cael un?  

en-gb	5.0 How many people donate organs in Wales? 
cy-gb	5.0 Faint o bobl sy’n rhoi organau yng Nghymru? 

en-gb	Between 1 April 2017 and 31 March 2018, there were 74 deceased solid organ donors who died and donated from Welsh hospitals. 
cy-gb	Rhwng 1 Ebrill 2017 a 31 Mawrth 2018, roedd 74 o roddwyr organau solet ymadawedig a oedd wedi marw ac wedi rhoi organau mewn ysbyty yng Nghymru. 

en-gb	241 organs were donated from deceased Welsh donors, but 36 were not transplanted.  Figure nine gives an overview of the organs that were donated. 
cy-gb	Cafodd 241 o organau eu rhoi gan roddwyr ymadawedig yng Nghymru, ond ni chafodd 36 eu trawsblannu, Mae Ffigur 9 yn rhoi trosolwg o’r organau a roddwyd. 

en-gb	In addition there were a further 42 living organ donation transplants for Welsh residents. 
cy-gb	Hefyd, roedd 42 o drawsblaniadau organau byw i breswylwyr yng Nghymru. 

en-gb	A number of these will have been transplanted in English hospitals. 
cy-gb	Bydd nifer o’r rhain wedi cael eu trawsblannu mewn ysbytai yn Lloegr. 

en-gb	There were 31 living organ donors from Welsh hospitals.
cy-gb	Cafwyd 31 o roddwyr organau byw o ysbytai yng Nghymru.

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	5.1 How many deceased organ donors are there and what is the number of organs donated? 
cy-gb	5.1 Faint o roddwyr organau ymadawedig sydd a faint o organau sy’n cael eu rhoi? 

en-gb	Progress continues with performance in donation rates with the combined consent rate the highest in the UK and whilst it cannot be definitively said that this is all due to the impact of the legislation, we know that deemed consent is working in practice and that there were 33 donors in 2017/18  whose consent was deemed.  
cy-gb	Mae’r cynnydd o ran cyfraddau rhoi organau yn parhau, gyda’r gyfradd cydsynio gyfunol uchaf yn y DU ac er na ellir dweud yn bendant mai’r ddeddfwriaeth sy’n gyfrifol am hyn, gwyddom fod cydsyniad tybiedig yn gweithio’n ymarferol a bod 33 o roddwyr yn 2017/18 yn dilyn cydsyniad tybiedig.  

en-gb	We are mindful donor numbers are small in Wales and it may be several more years’ to truly see what impact the introduction of the opt out system has in terms of organ donors and organs donated.   
cy-gb	Rydym yn ystyriol o’r ffaith mai niferoedd bach o roddwyr sydd yng Nghymru ac y gall gymryd sawl blwyddyn eto cyn i ni weld beth yw effaith cyflwyno’r system optio allan mewn gwirionedd o ran rhoddwyr organau ac organau a roddir,  

en-gb	The Key findings from the latest wave (15) of research from the Wales Omnibus Survey (Feb -March 2018) include: 
cy-gb	Ymhlith y canfyddiadau allweddol o ymchwil ddiweddaraf (rhif 15) Arolwg Omnibws Cymru (Chwefror-Mawrth 2018) mae’r canlynol: 

en-gb	82% unprompted awareness of the changes to organ donation (up from 70%) 
cy-gb	roedd 82% yn ymwybodol yn ddigymell o’r newidiadau i’r system rhoi organau (wedi cynyddu o 70%) 

en-gb	79% unprompted correct understanding of the system 
cy-gb	roedd 79% yn deall y system yn gywir yn ddigymell 

en-gb	73% agree that if an individual does not register a decision that families should be encouraged to support deemed consent (up from 69%) 
cy-gb	roedd 73% yn cytuno, os nad yw unigolyn yn cofrestru penderfyniad, y dylid annog teuluoedd i gefnogi cydsyniad tybiedig (wedi cynyddu o 69%) 

en-gb	57% awareness of the TV advert / 39% for radio advert 
cy-gb	roedd 57% yn ymwybodol o’r hysbyseb ar y teledu / roedd 39% yn ymwybodol o’r hysbyseb ar y radio 

en-gb	40% of people who had seen / heard the advert have had the chat 
cy-gb	roedd 40% o bobl a oedd wedi gweld / clywed yr hysbyseb wedi cael sgwrs  

en-gb	55% of people have had the discussion with family (up from 51%) 
cy-gb	roedd 55% o bobl wedi cael trafodaeth gyda’r teulu (wedi cynyddu o 51%) 

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG

en-gb	5.2 How many living organ donors are there? 
cy-gb	5.2 Faint o roddwyr organau byw sydd? 

en-gb	Living organ donation plays a vital role in saving and transforming lives and offers patients with end stage kidney disease the possibility of a successful transplant. 
cy-gb	Mae rhoddwyr organau byw yn chwarae rôl hanfodol o ran achub a thrawsnewid bywydau, ac maent yn cynnig cyfle i gael trawsblaniad llwyddiannus i gleifion â chlefyd yr arennau ar ei gam olaf. 

en-gb	In the UK 97% of living donors donate a kidney. 
cy-gb	Yn y DU, mae 97% o roddwyr byw yn rhoi aren. 

en-gb	Living donations contribute to approximately one third of the organs that are available for transplant every year in both Wales and the UK. 
cy-gb	Mae’r organau a gaiff eu rhoi gan roddwyr byw yn cyfrannu at oddeutu traean o’r organau sydd ar gael i’w trawsblannu bob blwyddyn yng Nghymru ac yn y DU. 

en-gb	Most living kidney donor transplants are 'directed'. 
cy-gb	Mae’r rhan fwyaf o drawsblaniadau aren yn rhai ‘cyfeiriedig’. 

en-gb	This means that a kidney is donated to a specific recipient known to the donor - a close family member or friend.  
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod y rhoddwr yn rhoi aren i rywun y mae’n ei adnabod – aelod o’r teulu neu ffrind.  

en-gb	The number of living donors residing in Wales is relatively small, just 31 for 2017/18 and a decrease from 36 in 2016/17. 
cy-gb	Mae nifer y rhoddwyr byw sy’n preswylio yng Nghymru yn gymharol fach, dim ond 31 ar gyfer 2017/18, sydd wedi lleihau o 36 yn 2016/17. 

en-gb	When the number of donors per million population is considered, Wales performance is consistent with other parts of the UK, with the exception of Northern Ireland, who on a per million population basis perform very well.  
cy-gb	Pan gaiff nifer y rhoddwyr fesul mil o’r boblogaeth ei hystyried, mae perfformiad Cymru’n gyson â rhannau eraill o’r DU, ac eithrio Gogledd Iwerddon, sy’n perfformio’n dda iawn fesul mil o’r boblogaeth.  

en-gb	Data source: 
cy-gb	Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant 
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG 

en-gb	Ann Marsden works as a Living Donor Transplant Co-ordinator at the University Hospital of Wales in Cardiff.  She has helped to facilitate over 500 life-saving kidney transplants involving living donors over the past 16 years. 
cy-gb	Mae Ann Marsden yn gweithio fel Cydlynydd Trawsblannu Rhoddwyr Byw yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd, Dros yr 16 mlynedd diwethaf mae wedi helpu i hwyluso dros 500 o drawsblaniadau aren, a oedd yn cynnwys rhoddwyr byw, sydd wedi achub bywydau. 

en-gb	She says:  
cy-gb	Medd:  

en-gb	“Kidney failure can affect any one of us at any time and living kidney donation can often be the best long-term form of treatment for a patient with kidney disease, especially if the transplant can be performed before the need for kidney dialysis. 
cy-gb	“Gall methiant yr arennau effeithio ar unrhyw un ohonon ni ar unrhyw adeg ac chael aren gan roddwr byw yn aml yw’r math gorau o driniaeth yn yr hirdymor i glaf sydd â chlefyd yr arennau, yn enwedig os gellir trawsblannu angen dialysis arennol. 

en-gb	The operation success rate is excellent and patients receiving a kidney from a living donor can expect to benefit from a fully functioning kidney for 15 to 20 years on average.  
cy-gb	Mae cyfradd llwyddo’ r llawdriniaeth yn ardderchog a gall ’r organ cyn bod cleifion sy’n cael aren gan roddwr byw ddisgwyl cael budd o aren gwbl weithredol am 15 i 20 mlynedd ar gyfartaledd.  

en-gb	It is such a positive experience for I’ve seen first-hand how this selfless act of giving can transform the life of everyone involved and hugely rewarding for people on the support team like me.  
cy-gb	Mae’n brofiad mor gadarnhaol i bawb dan sylw ac yn hynod foddhaus i bobl ar y tîm cymorth fel minnau.  

en-gb	Andrew Thomas (55) from Pengam, Caerphilly, was a fighting fit karate instructor who was living life to the full until he became seriously unwell from kidney failure.     
cy-gb	Roedd Andrew Thomas (55) o Bengam. Caerffili, yn hyrwyddwr carate cyn iached â’r gneuen a oedd yn byw bywyd llawn pan aeth yn ddifrifol sâl oherwydd methiant yr arennau,  

en-gb	Andrew’s life was transformed thanks to his brother Paul, as he explains: 
cy-gb	Cafodd bywyd Andrew ei drawsnewid, diolch i’w frawd Paul, fel mae’n esbonio: 

en-gb	“When I was in my late twenties I contracted Sarcoidosis, a disease that affects the lungs. 
cy-gb	“Pan oeddwn yn fy ugeiniau hwyr fe es i’n sâl gyda Sarcoidosis, sef clefyd sy’n effeithio ar yr ysgyfaint. 

en-gb	This shows how important organ donation can be as a transplant could be needed at any age.” 
cy-gb	Mae hyn yn dangos pa mor bwysig yw rhoi organau oherwydd gallai fod angen trawsblaniad ar unrhyw oedran.” 

en-gb	6.0 How many Welsh residents are on the organ transplant waiting list? 
cy-gb	6.0 Faint o breswylwyr yng Nghymru sydd ar y rhestr aros am drawsblaniad organ? 

en-gb	As of 31 March 2018 compared to 31 March 2017 the number of Welsh residents waiting for a:- 
cy-gb	Ar 31 Mawrth 2018, o gymharu â 31 Mawrth 2017, roedd nifer y preswylwyr yng Nghymru a oedd yn aros am:- 

en-gb	Transplant decreased to 234 from 243.   
cy-gb	Trawsblaniad wedi lleihau i 234 o 243  

en-gb	Kidney transplant increased to 174 from 170  
cy-gb	Trawsblaniad aren wedi cynyddu i 174 o 170  

en-gb	Kidney and Pancreas combined increased to 15 from 14  
cy-gb	Trawsblaniad aren a phancreas gyda’i gilydd wedi cynyddu i 15 o 14  

en-gb	Pancreas increased by 1 to 2 
cy-gb	Trawsblaniad pancreas wedi cynyddu 1 i 2 

en-gb	  Heart increased to 10 from 7  
cy-gb	Trawsblaniad y galon wedi cynyddu i 10 o 7  

en-gb	Lungs decreased to 18 from 23  
cy-gb	Trawsblaniad ysgyfaint wedi lleihau i 18 o 23  

en-gb	Heart lung combined decreased to 1 from 2  
cy-gb	Trawsblaniad y galon a’r ysgyfaint wedi lleihau i 1 o 2  

en-gb	Liver decreased  13 from 24  
cy-gb	Trawsblaniad yr afu wedi gostwng 13 o 24  

en-gb	Hazel Mock (40) from Penllergaer, was determined to lead a full, sporty and healthy lifestyle until complications related to her Type 1 Diabetes became so severe that a pancreas tralife with her family.transplant became her only chance of leading a normal 
cy-gb	Roedd Hazel Mock (40) o Benlleegnïol ac iach nes i gymhlethdodau a oedd yn ymwneud â ’r-gaer yn benderfynol o fyw bywyd llawn, ’i diabetes Math 1 fynd mor ddifrifol ac mai trawsblaniad pancreas oedd ei hunig obaith o fyw bywyd normal gyda’i theulu,  

en-gb	She says: 
cy-gb	 Medd: 

en-gb	“After my second child was born I started having severe low blood sugar levels, up to twelve times a day and I would lose consciousness. 
cy-gb	“Ar ôl genedigaeth fy ail blentyn fe ddechreuodd fy lefelau siwgr yn y gwaed fynd yn isel, hyd at 12 gwaith y dydd, a byddwn yn mynd yn anymwybodol. 

en-gb	There wouldn’t be any warning bef ore I would collapse. 
cy-gb	Doeddwn i ddim yn cael unrhyw rybudd cyn llewygu. 

en-gb	It was very frightening for my young children and worrying for my husband who’d have to stay up at night taking care of me. 
cy-gb	Roedd yn codi dychryn mawr ar fy mhlant bach ac yn achos pryder i fy ngŵr a oedd yn gorfod aros i fyny drwy ’ r nos er mwyn gofalu amdana i. 

en-gb	Once I collapsed by a main road when I was by myself with the children aged two and four at the time. 
cy-gb	Un tro, fe wnes i lewygu wrth brif ffordd pan oeddwn ar fy mhen fy hun gyda’r plant a oedd yn 2 ac yn 4 oed ar y pryd. 

en-gb	“Things came to a head when we were about to go on a family holiday last year and I suffe red an extremely severe episode of low blood sugar levels which the paramedic told me I nearly hadn’t survived. 
cy-gb	“Fe aeth pethau i’r pen pan oedden ni ar fin mynd ar wyliau fel teulu y llynedd ac fe es i drwy gyfnod difrifol o lefelau isel o siwgr yn y gwaed a dywedodd y parafeddyg wrtha i mi bron â marw. 

en-gb	Luckily, I had already been referred to the transplant team to talk about a pancreas transplant because of the severe episodes of dangerously low blood sugar levels. 
cy-gb	Yn ffodus, roeddwn eisoes wedi cael fy hatgyfeirio at y tîm trawsblannu er mwyn siarad am drawsblaniad pancreas oherwydd y cyfnodau difrifol o lefelau peryglus o isel o siwgr yn y gwaed. 

en-gb	By this stage, I’d had to go off work sick because my sugar level control made it impossible to have a normal routine, so it was a relief when I was added to the transplant waiting list. 
cy-gb	Erbyn hyn, roeddwn wedi gorfod rhoisiwgr yn ei gwneud yn amhosibl i mi gadw at drefn feunyddiol, felly roedd yn ’r gorau i weithio am fod rheoli lefel y rhyddhad pan gafodd fy enw ei ychwanegu at y rhestr aros am drawsblaniad. 

en-gb	I was lucky because they managed to find a pancreas for me in just three months. 
cy-gb	Roeddwn yn ffodus am eu bod wedi llwyddo i ddod o hyd i bancreas i mi ymhen tri mis yn unig. 

en-gb	“Things have to worry about the terrible low blood sugar levels any more, I was able to go  changed completely since my transplant operation. I don’t have back to work again, and it’s made a huge difference for us as a family. 
cy-gb	 “Mae pethau wedi newid yn llwyr ers fy llawdriniaeth drawsblannu. Does dim rhaid i mi boeni am y lefelau ofnadwy o isel o siwgr yn y gwaed rhagor, roeddwn yn gallu dychwelyd i weithio unwaith eto, ac mae wedi gwneud gwahaniaeth enfawr i ni fel teulu. 

en-gb	Now I can do so much more with the children, they don’t have to worry about me, and my husband isn’t stressed or exhausted from taking care of me every night. 
cy-gb	Erbyn hplant, does dim rhaid iddyn nhw boeni amdana i, ac nid yw fy ngŵr dan straen yn, gallaf wneud cymaint mwy gyda’r nac wedi blino ar ôl gofalu amdana i bob nos. 

en-gb	This year we went on holiday and it was brilliant because we were actually able to enjoy it. 
cy-gb	Eleni, fe aethom ar ein gwyliau ac roedd yn wych am ein bod wir yn gallu mwynhau’r cyfan. 

en-gb	We could go on long walks without any risk and eat when we wanted to, not when we needed to for my blood sugar levels. 
cy-gb	Roeddem yn gallu cerdded yn bell heb unrhyw risg a bwyta pryd roeddem am gael pryd o fwyd, yn hytrach na phryd roedd angen bwyta oherwydd fy lefelau o siwgr yn y gwaed. 

en-gb	We just didn’t have to worry about things.”    
cy-gb	Yn syml, doedd dim angen i ni boeni am bethau.”  

en-gb	I look forward to saying ‘thank you’ to their loved ones because their generosity has completely improved the quality of life for my whole family. 
cy-gb	Rwy’n edrych ymlaen at ddweud ‘diolch yn fawr’ wrth ei anwyliaid am fod eu haelioni wedi newid ansawdd bywyd fy nheulu cyfan er gwell. 

en-gb	6.1 How many die whilst on the transplant waiting list? 
cy-gb	6.1 Faint o bobl sy’n marw tra byddant ar y rhestr aros am drawsblaniad? 

en-gb	Organ transplantation is often the only treatment for end stage organ failure and although end stage kidney disease patients can be treated through other renal replacement therapies, kidney transplantation is generally accepted as the best treatment for quality of life. 
cy-gb	Yn aml, trawsblannu organ yw’r unig driniaeth ar gam olaf methiant organ ac, er y gellir trin cleifion â chlefyd cam olaf yr arennau â therapïau amnewid arennol eraill, derbynnir yn gyffredinol mai trawsblannu aren yw’r driniaeth orau i wella ansawdd bywyd. 

en-gb	Unfortunately due to a shortage of organs many patients don’t get the life saving transplant. 
cy-gb	Yn anffodus, am fod organau’n brin, ni chaiff llawer o gleifion y trawsblaniad a all achub eu bywydau. 

en-gb	In Wales the number of Welsh residents who died waiting for a transplant in 2017/18 decreased to 16 from 24 in 2016/17. 
cy-gb	Yng Nghymru, gwnaeth nifer y preswylwyr yng Nghymru a fu farw tra’n aros am drawsblaniad yn 2017/18 leihau i 16 o 24 yn 2016/17. 

en-gb	There continue to be more people waiting than the number of organs available. 
cy-gb	Mae mwy o bobl o hyd yn aros am drawsblaniad na nifer yr organau sydd ar gael. 

en-gb	The push to reverse this trend continues.  
cy-gb	Mae’r ymgais i wyrdroi’r duedd hon yn parhau.  

en-gb	. Data source: 
cy-gb	. Ffynhonnell data: 

en-gb	NHS Blood and Transplant
cy-gb	Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG

en-gb	7.0 Update Number of Welsh residents receiving a transplant by type  
cy-gb	7.0 Nifer y preswylwyr yng Nghymru a gafodd drawsblaniad yn ôl math – Diweddariad  

en-gb	Figure 13 shows the number of transplants for Welsh residents by organ type.  
cy-gb	Mae Ffigur 13 yn dangos nifer y preswylwyr yng Nghymru a gafodd drawsblaniad yn ôl math o organ.  

en-gb	Between 2016/17 and 2017/18, there has been an increase of 40% in the number of pancreas transplants,  an increase of 8% in the total number of liver transplants,  an increase of 11% in the total number of cardiothoracic organ transplants.  
cy-gb	Rhwng 2016/17 a 2017/18, bu cynnydd o 40% yn nifer y trawsblaniadau pancreas, cynnydd o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau afu, cynnydd o 11% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau o organau cardiothorasig, Bu lleihad bach o 8% yng nghyfanswm nifer y trawsblaniadau aren a gyflawnwyd, gan mai dim ond un uned drawsblannu sydd yng Nghymru. 

en-gb	There has been a small fall of 8% in the total number of kidney transplants performed, as Wales only has one transplant unit this likely represents the declining and relatively small waiting list for kidney transplants.  The number of transplants performed on Welsh residents does not correspond to the increase in donor numbers as organs donated in Wales may be used for patients in other parts of the UK, and vice versa. 
cy-gb	Mae’n debygol bod hyn yn adlewyrchu’r rhestr aros gymharol fach am drawsblaniadau aren sy’n mynd tuag i lawr,  Nid yw nifer y trawsblaniadau a gyflawnwyd ar breswylwyr yng Nghymru yn cyfateb i’r cynnydd yn nifer y rhoddwyr gan fod organau a roddwyd yng Nghymru yn gallu cael eu defnyddio ar gyfer cleifion mewn rhannau eraill o’r DU, ac fel arall. 

en-gb	Rhys Llewelyn, from Aberdare, now 31 is making the most of opportunities and living life to the full. 
cy-gb	Mae Rhys Llewelyn, o Aberdâr, sy’n 31 oed erbyn hyn, yn manteisio i’r eithaf  ar bob cyfle ac yn byw bywyd llawn. 

en-gb	He explains: 
cy-gb	Mae’n esbonio: 

en-gb	“I was diagnosed with cardiomyopathy – a disease of the heart muscle – at just three months old and my parents were warned that I was unlikely to see my first birthday. 
cy-gb	“Fe ges i ddiagnosis o gardiomyopathi - clefyd cyhyr y galon - pan oeddwn  ond yn dri mis oed, a rhybuddiwyd fy rhieni ei bod yn annhebygol y byddwn  yn byw tan fy mhen-blwydd cyntaf. 

en-gb	Doctors managed the condition with medication for 25 years which allowed me to lead a relatively normal life, but I couldn’t play contact sports and would get out of breath easily. 
cy-gb	Fe lwyddodd y meddygon i reoli’r cyflwr â  meddyginiaeth am 25 mlynedd a oedd yn golygu fy mod yn gallu byw bywyd cymharol normal, ond doeddwn i ddim yn gallu chwarae chwaraeon cyswllt a  byddwn yn colli fy ngwynt yn hawdd. 

en-gb	“When I was 21 I had to be fitted with an internal defibrillator after I fainted at the doctor’s. 
cy-gb	“Pan oeddwn yn 21 oed roedd rhaid gosod diffibriliwr mewnol ar ôl llewygu yn y feddygfa. 

en-gb	A few years later I developed flu-like symptoms but assumed I’d just been overdoing it. 
cy-gb	Ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, fe ddatblyges i  symptomau tebyg i’r ffliw ond roeddwn yn cymryd fy mod ond wedi bod yn  gorwneud pethau. 

en-gb	I was referred to the hospital where the consultant carried out an echocardiogram. 
cy-gb	Fe ges i fy atgyfeirio at yr ysbyty lle cynhaliodd y meddyg  ymgynghorol ecocardiogram. 

en-gb	I could tell it was bad news straight away from the look on his face. 
cy-gb	Roeddwn yn gallu dweud yn syth o edrych ar ei wyneb mai newyddion drwg oedd. 

en-gb	He told me my heart was failing. 
cy-gb	Fe ddywedodd wrtha i fod fy nghalon yn  methu. 

en-gb	“I was placed on the transplant waiting list when it was confirmed that this was the only option to save me. 
cy-gb	“Fe roddwyd fy enw ar y rhestr aros am drawsblaniad pan gadarnhawyd mai dyna oedd yr unig opsiwn i achub fy mywyd. 

en-gb	It was a struggle to even walk to the corner shop because I felt so unwell; 
cy-gb	Roedd yn anodd hyd yn oed  cerdded i siop y gornel am fy mod yn teimlo mor sâl; 

en-gb	I was coughing up blood and endured a handful of long term stays in hospital. 
cy-gb	roeddwn yn pesychu  gwaed ac roedd rhaid i mi aros yn yr ysbyty am gyfnodau hir sawl gwaith. 

en-gb	I ended up admitting myself to hospital because I was so weak I could barely stay awake. 
cy-gb	Yn  y diwedd fe fu’n rhaid i mi ofyn am gael fy nerbyn i’r ysbyty am fy mod mor wan a phrin fy mod yn gallu aros yn effro. 

en-gb	They said my heart was struggling to work and put me on the transplant priority list because I needed a new heart within a few weeks or I wouldn’t make it. 
cy-gb	Fe ddywedon nhw fod fy nghalon  yn cael anhawster gweithio ac fe roddwyd fy enw ar y rhestr am drawsblaniad  â blaenoriaeth am fod angen calon newydd arna i o fewn ychydig wythnosau  neu ni fyddwn yn goroesi. 

en-gb	“It was incredibly emotional when they found a heart for me. 
cy-gb	“Roedd yn emosiynol tu hwnt pan gawson nhw galon i mi. 

en-gb	I had been so close to dying - thinking that someone I didn’t know was now saving my life was sad and joyful all at the same time. 
cy-gb	Roeddwn wedi bod  mor agos at farwolaeth - roedd meddwl bod rhywun nad oeddwn yn ei nabod  bellach yn achub fy mywyd yn rhywbeth trist a llawen ar yr un pryd. 

en-gb	There were a couple of setbacks after the operation and I needed to have more surgery, so I couldn’t leave hospital for six weeks. 
cy-gb	Fe ges i sawl problem ar ôl y llawdriniaeth ac roedd angen i mi gael rhagor o  lawdriniaeth, felly allwn i ddim gadael yr ysbyty am chwe wythnos. 

en-gb	Luckily, I managed to return to work just a couple of months later and, after nine months; I took on the challenge of climbing Mount Snowdon to raise money for British Heart Foundation Cymru.
cy-gb	Yn ffodus,  fe lwyddes i ddychwelyd i weithio ychydig o fisoedd yn ddiweddarach ac, ar ôl  naw mis, fe dderbynies i’r her o ddringo’r Wyddfa er mwyn codi arian i Sefydliad Prydeinig y Galon yng Nghymru.

en-gb	8.0 Paediatric/ neonatal organ donation/transplantation 
cy-gb	8.0 Rhoi/trawsblannu organau pediatrig/newydd-anedig  

en-gb	The organ donation process does not differ for children, although their consent cannot be deemed, but the logistics, emotions and reactions can be difficult. 
cy-gb	Nid yw’r broses rhoi organau yn wahanol i blant, ond ni ellir tybio eu bod yn cydsynio, ond gall y logisteg, yr emosiynau a’r ymatebion fod yn anodd. 

en-gb	NHSBT’s Paediatric and Neonatal Donation strategy supported by Welsh Government acknowledges, address and embrace these issues in its attempt to significantly improve rates of paediatric donation in the UK. 
cy-gb	Mae strategaeth Rhoddwyr Pediatrig a Newydd-anedig Gwaed a Thrawsblaniadau’r GIG a gefnogir gan Lywodraeth Cymru yn cydnabod y materion hyn, yn mynd i’r afael â hwy ac yn eu derbyn yn ei hymgais i wella cyfraddau rhoddwyr pediatrig yn sylweddol yn y DU.  

en-gb	Paediatric donation in Wales is very small in number, UK wide just 57 donors were below the age of 17 representing 4% of the total number of UK donors.  
cy-gb	Nifer fach iawn o roddwyr pediatrig a welir yng Nghymru. Ar lefel y DU dim ond 57 o roddwyr oedd o dan 17 oed, sef 4% o gyfanswm nifer y rhoddwyr yn y DU.  

en-gb	Although a rare event for those children and neonates who have been admitted to critical care and who will not survive the illness; if the decision has been made to withdraw treatment or test using neurological criteria, they may (following discussion with parents) be suitable to donate organs for transplantation. 
cy-gb	Er mai anaml y mae hyn yn digwydd, i’r plant a’r babanod newydd-anedig hynny sydd wedi cael eu derbyn i gael gofal critigol ac na fyddant yn goroesi’r salwch, os gwnaed y penderfyniad i dynnu triniaeth yn ôl neu wneud profion ar sail meini prawf niwrolegol, gallant (ar ôl trafodaeth â’r rhieni) fod yn rhoddwyr organau addas at ddibenion trawsblannu. 

en-gb	The topic of donation has become a routine part of paediatric end of life care and all eligible donors in 2017/18 were referred to the specialist nurses. 
cy-gb	Mae sôn am roi organau wedi dod yn rhan arferol o ofal diwedd oes pediatrig ac atgyfeiriwyd pob rhoddwr cymwys yn 2017/18 at y nyrsys arbenigol. 

en-gb	An average of 4.0 organs was donated per paediatric DCD donor whilst there were no DBD donors. 
cy-gb	Roedd 4.0 o organau wedi cael eu rhoi fesul rhoddwr DCD ar gyfartaledd ond nid oedd unrhyw roddwyr DBD. 

en-gb	All Welsh paediatric patients in need of a transplant are referred to and transplanted in hospitals in England. 
cy-gb	Caiff pob claf pediatrig o Gymru y mae angen trawsblaniad arno ei atgyfeirio at ysbytai yn Lloegr lle y byddant yn cael y trawsblaniad. 

en-gb	For Hollie Baher life since she was a baby. She was born with smaller than average kidneys, iley from Caerphilly, dealing with health problems has been a big part of which led to full blown kidney failure by the age of 13 and her first transplant in 2006.  Her health declined again in 2014 and left Hollie in need of a second kidney transplant at the age of 23. 
cy-gb	I Hollie Bailey o Gaerffili, mae delio â phroblemau iechyd wedi bod yn rhan fawr o'i bywyd ers pan oedd yn faban. Cafodd ei geni ag arennau llai na ’ r cyffredin, a  ’i arweiniodd at fethiant llwyr yr arennau erbyn 13 oed a’i thrawsblaniad cyntaf yn 2006, Dirywiodd ei hiechyd unwaith eto yn 2014 a oedd yn golygu bod angen ail drawsblaniad aren ar Hollie pan oedd yn 23 oed. 

en-gb	“Having enjoyed a normal life for so many years after my first kidney transplant, I found it incredibly hard to deal with the sudden decline in my transplant kid years on. 
cy-gb	 “Ar ôl mwynhau bywyd normal am gymaint o flynyddoedd ar ôl fy nhrawsblaniad aren cyntaf, roedd yn anodd tu hwnt i mi ymdopi âdrawsblannwyd ddeng mlynedd yn ddiweddarach. 

en-gb	Not to mention the intensive daily dialysis treatments and the prospect of a ney ten lengthy wait for my second transplant to become available,” says Hollie.  
cy-gb	Heb sôn am y triniaethau dialysis ’r dirywiad sydyn yn yr aren a dyddiol dwys adrawsblaniad ar gael,’r posibilrwydd y byddwn yn gorf” medd Hollie, “ Cafodd fy mam a fy llystad eu profi i weld a od aros yn hir cyn bod ail 

en-gb	“Both my mum and step dad got tested as possible donors and I was so relieved when my stepfather was confirmed as a match.  I’ll always be grateful for the gift he has given me. 
cy-gb	oeddent yn rhoddwyr posibl ac roedd yn gymaint o ryddhad pan gadarnhawyd bod fy llys tad yn cydweddu, Byddaf bob amser yn ddiolchgar am y rhodd a roddodd i mi. 

en-gb	Since my kidney transplant, I am back to full health and enjoying working full-time once again - something I could never have done before the operation, as I was so tired all of the time. 
cy-gb	Ers fy nhrawsblaniad aren, rwy’n hollol iach ac yn mwynhau gweithio’n llawn amser unwaith eto mod mor flinedig drwy– rhywbeth na allwn  byth fod wedi’ r amser. 

en-gb	I now have the energy to enjoy time with my family and friends.” 
cy-gb	Erbyn hyn, mae gen i ddigon o egni i fwynhau tr ’i wneud cyn y llawdriniaeth, gan fy eulio amser gyda fy nheulu a ffrindiau.” 

en-gb	7.0 Conclusions and looking ahead 
cy-gb	7.0 Casgliadau ac edrych i’r dyfodol 

en-gb	We have delivered many improvements to help achieve the ambition of the Taking Organ Transplantation to 2020  strategy and the Welsh Action plan which aspires Wales to be amongst the best performers in the world. 
cy-gb	Rydym wedi cyflwyno llawer o welliannau er mwyn helpu i gyflawni uchelgais strategaeth Trawsblannu Organau: Ymlaen at 2020 - Cynllun Gweithredu Cymru i fod ymhlith y goreuon yn y byd. 

en-gb	The latest figures show that we have made excellent progress with the highest ever number of donors from Welsh hospitals combined with a steady rise in the consent rate resulting in Wales having the highest consent rate for the whole of the UK. 
cy-gb	Mae’r ffigurau diweddaraf yn dangos ein bod wedi gwneud cynnydd rhagorol o ran sicrhau’r nifer fwyaf erioed o roddwyr o ysbytai yng Nghymru ynghyd â chynnydd cyson yn y gyfradd cydsynio sy’n golygu mai Cymru sydd â’r gyfradd cydsynio uchaf yn y DU gyfan. 

en-gb	We continue to work hard to maximise every opportunity for organ donation to ensure that more patients have the opportunity of a successful transplant and we are clearly moving in the right direction, but there’s always more work to do. 
cy-gb	Rydym yn parhau i weithio’n galed i sicrhau bod pob cyfle posibl ar gael i bobl roi organau er mwyn sicrhau bod mwy o gleifion yn cael y cyfle i gael trawsblaniad llwyddiannus ac rydym yn amlwg yn symud i’r cyfeiriad cywir, ond mae mwy o waith i’w wneud bob amser. 

en-gb	We will continue to promote the role of the family in organ donation.  It is important for family members to understand their role is to support their relative’s decision with respect to organ donation, whether their consent is expressed, or deemed to have been given.  We will continue to encourage people in Wales to talk about organ donation and make their decision known to their next of kin.   
cy-gb	Byddwn yn parhau i hyrwyddo rôl y teulu yn y broses rhoi organau, Mae’n bwysig bod aelodau o’r teulu yn deall mai eu rôl hwy yw cefnogi penderfyniad eu perthynas o ran rhoi organau, p’un a yw cydsyniad wedi cael ei ddatgan neu ei dybio, Byddwn yn parhau i annog pobl yng Nghymru i gael trafodaeth am roi organau a dweud wrth eu perthynas agosaf beth yw eu penderfyniad,  

en-gb	We will focus more energy in promoting living organ donation and work with Black, Asian and Minority Ethnic communities to raise awareness of the need for and generate family discussion about supporting organ donation. 
cy-gb	Byddwn yn gwneud mwy o ymdrech i hyrwyddo rhoddwyr organau byw a gweithio gyda chymunedau Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig er mwyn codi ymwybyddiaeth o’r angen am gefnogi’r broses rhoi organau a chael trafodaeth gyda’r teulu. 

en-gb	We appreciate it is a very personal decision to either donate or not donate organs however many lives can be saved and changed forever as a result. 
cy-gb	Sylweddolwn mai penderfyniad personol iawn yw’r penderfyniad i roi organau ai peidio ond mae modd achub llawer o fywydau neu eu newid am byth o ganlyniad i wneud hynny. 

en-gb	We will be forever grateful to the individuals and families who support donation and transform the lives of those so desperately in need.  
cy-gb	Byddwn bob amser yn ddiolchgar i’r unigolion a’r teuluoedd sy’n cefnogi’r broses rhoi organau ac sy’n trawsnewid bywydau’r rhai y mae angen dybryd arnynt.  