en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales
cy	Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru

en-gb	FOREWORD
cy	RHAGAIR

en-gb	Culture is important.
cy	Mae diwylliant yn bwysig.

en-gb	I am making this statement because I wish to…
cy	Rwyf yn gwneud y datganiad hwn oherwydd fy mod yn dymuno…

en-gb	• Remind people how important culture is.
cy	• Atgoffa pobl o bwysigrwydd diwylliant.

en-gb	At times like these it is more important than ever to people and communities; a vital buttress that protects and enhances our quality of life. • Promote more debate within Welsh politics and society about the value of culture, and how best we can work together to nurture and promote it. • Encourage bright ideas and initiatives, from whatever source. • Set out my ambitions for culture for this Assembly term, and unite our efforts across Government to extract maximum value from our investment in Culture.
cy	Ar adegau fel hyn, mae’n bwysicach nag erioed i bobl a chymunedau; mae’n gonglfaen hollbwysig sy’n gwarchod ac yn gwella ansawdd ein bywydau. • Symbylu mwy o drafodaeth yn y byd gwleidyddol a’n cymdeithas yma yng Nghymru am werth diwylliant, a sut orau i gydweithio i’w feithrin a’i hyrwyddo. • Annog syniadau a mentrau da, o le bynnag y dônt. • Nodi fy nyheadau i o ran diwylliant ar gyfer tymor y Cynulliad hwn, a chyd-ymdrechu ar draws y Llywodraeth i gael y gwerth mwyaf posibl o’n buddsoddiad mewn diwylliant.

en-gb	The Welsh Government is fully committed to culture.
cy	Mae Llywodraeth Cymru yn gwbl ymrwymedig i ddiwylliant.

en-gb	By ‘culture’, or ‘diwylliant’ in Welsh, we mean the arts, music, literature and heritage or put another way, all of the creative activities that give people purpose, and a sense of belonging and identity.
cy	Wrth sôn am ‘ddiwylliant’, rydym yn sôn am y celfyddydau, cerddoriaeth, llenyddiaeth a threftadaeth, neu mewn geiriau eraill, yr holl weithgareddau creadigol sy’n rhoi pwrpas ac ymdeimlad o berthyn a hunaniaeth i bobl.

en-gb	We see culture as a priority.
cy	Rydym yn ystyried diwylliant yn flaenoriaeth.

en-gb	We believe in it for its own sake, and in supporting it with public funds.
cy	Rydym yn credu ynddo er ei fwyn ei hun ac mewn defnyddio arian cyhoeddus i’w gefnogi.

en-gb	Culture is central to our society and our sense of nationhood, and embodies both our national languages and their respective cultures.
cy	Mae diwylliant yn ganolog i’n cymdeithas ac i’n hymdeimlad o berthyn i genedl, ac mae’n fynegiant o’n dwy iaith genedlaethol a’r diwylliannau sy’n perthyn iddyn nhw.

en-gb	We also believe in artistic and cultural freedom, which is why we support ‘the arm’s length principle’.
cy	Rydym yn credu hefyd mewn rhyddid artistig a diwylliannol, a dyna pam yr ydym yn cefnogi’r ‘egwyddor hyd braich’.

en-gb	Culture empowers.
cy	Mae diwylliant yn grymuso.

en-gb	It is hugely important in developing confidence, skills, and employability.
cy	Mae’n hynod bwysig o ran datblygu hyder, sgiliau a chyflogadwyedd.

en-gb	Culture is also increasingly important to our economy, and it makes a vital contribution to other key areas of public life, including health, education, and regeneration.
cy	Mae diwylliant hefyd yn gynyddol bwysig i’n heconomi, ac mae’n gwneud cyfraniad hollbwysig i feysydd allweddol eraill o fywyd cyhoeddus, gan gynnwys iechyd, addysg, ac adfywio.

en-gb	All this is reflected in our Well-being of Future Generations Act 2015, in which ‘a vibrant culture’ is one of the seven national goals.
cy	Adlewyrchir hyn i gyd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015, lle mae ‘diwylliant bywiog’ yn un o’r saith nod cenedlaethol.

en-gb	As the goal is described this is about creating ‘a society that promotes and protects culture, heritage and the Welsh language, and which encourages people to participate in the arts, and sports and recreation’.
cy	Y nod yn hyn o beth yw creu ‘cymdeithas sy’n hyrwyddo ac yn gwarchod diwylliant, treftadaeth a’r Gymraeg ac sy’n annog pobl i gyfranogi yn y celfyddydau, a chwaraeon a gweithgareddau hamdden’.

en-gb	However there is work to be done to re-unite our country.
cy	Fodd bynnag, mae gennym waith i’w wneud os ydym am greu undod yn ein gwlad.

en-gb	The result of the Referendum on EU membership showed that we have a divided society.
cy	Dangosodd canlyniad y Refferendwm ar aelodaeth o’r EU fod ein cymdeithas yn un ranedig.

en-gb	We need to reconcile divisions, and ensure people feel connected and enfranchised.
cy	Mae angen i ni adfer y rhaniadau, meithrin ymdeimlad o berthyn mewn pobl ac ymdeimlad eu bod yn cael eu grymuso.

en-gb	Persuading more people to take part in creative (and physical) activity is vital, if we are to get them to re-connect and believe that they have a stake in Welsh society.
cy	Mae dwyn perswâd ar ragor o bobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau creadigol (a chorfforol) yn hollbwysig os ydym am iddyn nhw ailfeithrin ymdeimlad o berthyn i gymdeithas Cymru a chredu bod ganddyn nhw ran ynddi.

en-gb	Taking part brings all kinds of benefits.
cy	Mae cymryd rhan mewn gweithgareddau o’r fath yn cynnig manteision o bob math.

en-gb	It brings enjoyment, but it also helps people to become more confident, and to find out about themselves and their communities.
cy	Mae’n dod â mwynhad, ond mae hefyd yn helpu pobl i fagu hyder ac i ddeall mwy amdanyn nhw eu hunain a’u cymunedau.

en-gb	It can boost personal, physical and mental well being.
cy	Gall roi hwb i les personol, corfforol a meddyliol.

en-gb	We start from a good base, but we should aim higher: I want Wales to be the most creatively active nation in Europe.
cy	Mae gennym sylfaen dda i adeiladu arni ond dylem anelu’n uwch: Rwyf am sicrhau mai Cymru yw’r genedl fwyaf creadigol weithgar yn Ewrop.

en-gb	2 I am determined that we should continue to send a confident, outward-facing message to the rest of Europe and beyond.
cy	Rwy’n benderfynol y dylem barhau i ddangos i weddill Ewrop a thu hwnt ein bod yn wlad hyderus sy’n troi ei golygon tuag allan.

en-gb	Wales welcomes you.
cy	Mae croeso i chi yng Nghymru.

en-gb	We value cultural exchange.
cy	Rydym yn gwerthfawrogi cyfnewid diwylliannol.

en-gb	We are a vibrant, innovative and forward looking country.
cy	Rydym yn wlad fywiog, arloesol a blaengar.

en-gb	We want you to visit, and to experience what we have to offer.
cy	Rydym eisiau i chi ymweld â ni i brofi’r hyn sydd gennym i’w gynnig.

en-gb	My vision is of a Wales where culture is central to the nation’s life and well-being, a place where talent is revealed, nurtured and shared.
cy	Mae gennyf weledigaeth o Gymru lle mae diwylliant yn ganolog i fywyd a lles y genedl, lle mae talent yn cael ei datgelu, ei meithrin a’i rhannu.

en-gb	Unless we strive to be creative and active we will never be as healthy, fulfilled or as happy as we’d wish.
cy	Os na wnawn ni ymdrechu i fod yn greadigol ac yn egnïol, ni fyddwn byth mor iach, bodlon na hapus ag y byddem yn dymuno.

en-gb	The current landscape: where we are now
cy	Y sefyllfa bresennol: ble rydym ni nawr

en-gb	We have tremendous assets, which is a tribute to public investment, and to the sector’s work, notably over the past 2 decades.
cy	Mae gennym asedau anhygoel, sy’n deyrnged i fuddsoddiad cyhoeddus ac i waith y sector, yn enwedig dros y 2 ddegawd diwethaf.

en-gb	In many ways the current cultural landscape is very positive.
cy	Mae’r sefyllfa ddiwylliannol bresennol yn un gadarnhaol iawn mewn sawl ffordd.

en-gb	Wales has a long cultural tradition, great talent and innovation.
cy	Mae gan Gymru draddodiad diwylliannol hir, talent ragorol a’r gallu i fod yn arloesol.

en-gb	We have some excellent infrastructure, and we have a rich, vibrant, bilingual offer.
cy	Mae gennym seilwaith ardderchog, ac rydym yn cynnig arlwy dwyieithog, cyfoethog a bywiog.

en-gb	Levels of attendance at cultural events, and active participation in cultural pursuits, are high – in 2015, some 79% of adults attended at least one arts event, whilst 40% participated in artistic activities.1 There is also a really strong connection between our natural heritage and our cultural heritage and identity.
cy	Mae lefelau presenoldeb mewn digwyddiadau diwylliannol, a’r niferoedd sy’n cymryd rhan weithredol mewn mentrau diwylliannol, yn uchel – yn 2015, aeth rhyw 79% o oedolion i o leiaf un digwyddiad celfyddydol, a chymerodd 40% ran mewn gweithgareddau artistig.1 Mae cysylltiad cryf iawn hefyd rhwng ein treftadaeth naturiol a’n treftadaeth ddiwylliannol a’n hunaniaeth.

en-gb	Our landscape continues to frame, and inspire, much of our contemporary cultural output.
cy	Mae’r cefndir hwn yn dal i lywio llawer o’n cynnyrch diwylliannol cyfoes ac i ddylanwadu arno.

en-gb	We have world class attractions, such as our three UNESCO World Heritage Sites, and Cadw’s castles and monuments.
cy	Mae gennym atyniadau byd-enwog, megis tri Safle Treftadaeth y Byd UNESCO, a chestyll a henebion Cadw.

en-gb	We have state of the art facilities like the Wales Millennium Centre, the National Waterfront Museum, Pontio, the Glamorgan Archives, BBC Roath Lock and Pinewood studios.
cy	Mae gennym gyfleusterau celfyddydau o’r radd flaenaf, megis Canolfan Mileniwm Cymru, Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Pontio, Archifau Morgannwg, Porth y Rhath y BBC a stiwdios Pinewood.

en-gb	And of course we have outstanding collections like those at our seven National Museum sites, at the National Library and our national digital archive the People’s Collection, in Côf Cymru our online record of Designated Historic Assets, in the Coflein online catalogue of archaeology, buildings, industrial and maritime heritage, and in places like the Glynn Vivian Art Gallery, Oriel Mostyn, and Oriel Kyffin Williams.
cy	Ac wrth gwrs, mae gennym gasgliadau rhagorol megis y rheini ar y saith safle sy’n rhan o’n Hamgueddfa Genedlaethol; y rheini yn y Llyfrgell Genedlaethol a’n harchif ddigidol genedlaethol yng Nghasgliad y Werin; yn Cof Cymru, ein cofnod ar-lein o Asedau Hanesyddol Dynodedig; yng nghatalog ar-lein Coflein o dreftadaeth archaeolegol, adeiladau, a threftadaeth ddiwydiannol a morol; ac mewn lleoedd megis Oriel Gelf Glynn Vivian, Oriel Mostyn, ac Oriel Kyffin Williams.

en-gb	Wales is producing world class output in many different fields, for example Welsh National Opera, National Theatre Wales, Theatr Clwyd, BBC National Orchestra of Wales, Artes Mundi, Cardiff Singer of the World, and TV and film productions including Dr Who and Sherlock.
cy	Mae Cymru’n cynnig arlwy o safon fyd-eang mewn llawer o feysydd gwahanol, er enghraifft, Opera Genedlaethol Cymru, National Theatre Wales, Theatr Clwyd, Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, Artes Mundi, Canwr y Byd Caerdydd, a chynyrchiadau teledu a ffilm, gan gynnwys Dr Who a Sherlock.

en-gb	It also hosts a rich variety of events and festivals, including the national, local, and youth eisteddfodau, and the Hay, Green Man, Wakestock and Number 6 festivals.
cy	Mae hefyd yn cynnal amrywiaeth gyfoethog o ddigwyddiadau a gwyliau, gan gynnwys yr eisteddfodau cenedlaethol, yr eisteddfodau lleol a’r eisteddfodau ar gyfer pobl ifanc, ynghyd â Gwyl y Gelli, Gwyl y Dyn Gwyrdd, Wakestock a Gwyl Rhif 6.

en-gb	All of this is helping to attract more and more people to visit Wales, drawn in part by their desire to experience our special and distinctive culture.
cy	Mae hyn oll yn helpu i ddenu mwy a mwy o bobl i ymweld â Chymru, yn rhannol oherwydd eu hawydd i brofi ein diwylliant arbennig ac unigryw.

en-gb	Added to this, our creative industries are the fastest growing sector of our economy.
cy	Hefyd, ein diwydiannau creadigol yw’r sector economaidd sy’n tyfu gyflymaf.

en-gb	And hundreds of our artists, curators, archivists, musicians and dancers are working in schools, hospitals, and in the community to develop people’s creativity, confidence and well-being.
cy	Ac mae cannoedd o’n hartistiaid, curaduron, archifwyr, cerddorion a dawnswyr yn gweithio mewn ysgolion, ysbytai ac yn y gymuned i feithrin creadigrwydd, hyder a lles pobl.

en-gb	So there is a huge amount to enjoy and to celebrate.
cy	Felly mae llawer iawn i’w fwynhau a’i ddathlu.

en-gb	But…
cy	Ond…

en-gb	…there is real uncertainty and anxiety, notably over EU funding and reductions in local authority support.
cy	…mae ansicrwydd a phryder gwirioneddol, yn enwedig o ran arian yr UE a’r gostyngiadau yn y cymorth a roddir gan awdurdodau lleol.

en-gb	Due to these pressures, the sector is losing experienced and specialist staff, which is putting its professionalism at risk.
cy	Oherwydd y pwysau hyn, mae’r sector yn colli staff profiadol ac arbenigol, sy’n peryglu ei broffesiynoldeb.

en-gb	As public funding falls, there is a clear need for the culture sector to up its game still further on fundraising, marketing, and income generation.
cy	Wrth i arian cyhoeddus grebachu, mae angen clir i’r sector diwylliant feithrin ei allu i godi arian, i farchnata ac i greu incwm.

en-gb	3 Although we are making progress, there are still too many people who feel that culture is elitist, or that experiencing or taking part in it ‘is not for them’.
cy	Er ein bod yn llwyddo i wneud cynnydd, mae gormod o bobl o hyd yn teimlo mai peth elitaidd yw diwylliant, neu nad yw ei brofi neu gymryd rhan ynddo yn rhywbeth iddyn nhw.

en-gb	Whilst digital technology is revolutionising the way people create and consume culture, there are still parts of our country that feel disconnected.
cy	Er bod technoleg ddigidol yn gweddnewid sut mae pobl yn creu ac yn mwynhau diwylliant, mae yna rannau o’n gwlad o hyd lle mae pobl yn teimlo allan ohoni.

en-gb	Similarly, whilst technology is becoming ever cheaper and more personalised, there are parts of the culture sector that have yet to exploit its potential.
cy	Yn yr un modd, er bod technoleg hyd yn oed yn rhatach ac yn fwy personol erbyn hyn, mae yna rannau o’r sector diwylliant sydd heb fanteisio ar y potensial hwnnw eto.

en-gb	Whilst there is growing evidence of the effectiveness of cultural activity in helping to address other key agendas, such as health and well-being, regeneration and tackling disadvantage, and much good work is going on, I believe the culture sector can contribute even more in these areas.
cy	Er bod tystiolaeth gynyddol i ddangos bod gweithgarwch diwylliannol yn helpu i fynd i’r afael ag agendâu allweddol eraill, megis iechyd a lles, adfywio a mynd i’r afael ag anfantais, ac er bod llawer o waith da yn cael ei wneud, rwyf yn credu y gall y sector diwylliannol wneud hyd yn oed fwy o gyfraniad yn hynny o beth.

en-gb	How culture contributes to other agendas
cy	Sut mae diwylliant yn cyfrannu at agendâu eraill

en-gb	At a time like this it would be easy to say that we cannot afford to invest in culture, that it is some kind of ‘luxury spending’ that can no longer be justified. To adopt that approach would be a serious mistake.
cy	Mewn cyfnod fel hwn, byddai’n hawdd dweud na allwn fforddio buddsoddi mewn diwylliant, mai rhyw fath o ‘wario ar foethau’ ydyw na ellir ei gyfiawnhau bellach.Camgymeriad difrifol fyddai meddwl hynny.

en-gb	Culture is important, and has intrinsic worth.
cy	Mae diwylliant yn bwysig, ac mae iddo werth cynhenid.

en-gb	But we should also recognise its growing value to our economy, and the vital contribution that it can make in the effective delivery of other areas of public policy.
cy	Ond dylem hefyd gydnabod ei werth cynyddol i’n heconomi a’r cyfraniad hollbwysig y gall ei wneud mewn meysydd polisi cyhoeddus eraill.

en-gb	The remainder of this document summarises that contribution, grouped around the four key themes within our Programme for Government.
cy	Rydym yn mynd ati yng ngweddill y ddogfen hon i grynhoi’r cyfraniad hwnnw, gan wneud hynny ar sail pedair thema allweddol yn ein Rhaglen Lywodraethu.

en-gb	It then suggests ways in which the culture sector, with the right backing and encouragement, can do even more.
cy	Rydym yn awgrymu wedyn sut y gall y sector diwylliant, gyda’r cymorth a’r anogaeth briodol, wneud mwy fyth.

en-gb	Finally, it lists the actions we as a Government intend to take during this Assembly term to support the culture sector, and the contributions we are looking for from our partners.
cy	Yn olaf, rydym yn rhestru’r camau yr ydym ni fel Llywodraeth yn bwriadu eu cymryd yn ystod tymor y Cynulliad hwn i gefnogi’r sector diwylliant, a’r cyfraniadau yr ydym yn awyddus i’n partneriaid eu gwneud.

en-gb	If we work together, we can build an even more creative nation, known for its vibrant, bilingual culture that can be enjoyed by everyone.
cy	Drwy gydweithio, gallwn greu gwlad sy’n fwy creadigol fyth, ac sy’n enwog am ei diwylliant dwyieithog bywiog sydd ar gael i bawb ei fwynhau.

en-gb	Ken Skates AM
cy	Ken Skates AC

en-gb	Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure
cy	Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith

en-gb	“ Culture is ordinary: that is where we must start” Raymond Williams (1958)
cy	“ Culture is ordinary: that is where we must start” Raymond Williams (1958)

en-gb	4 5 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy	4 5 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	6 Prosperous & Secure
cy	6 Ffyniannus a Diogel

en-gb	Economy
cy	Yr Economi

en-gb	The creative industries are a vital engine of our economy.
cy	Mae’r diwydiannau creadigol yn rhan o’r tân sy’n gyrru’n heconomi.

en-gb	They contribute jobs and wealth and help to put Wales on the map, raising its image world-wide.
cy	Maent yn cyfrannu swyddi a chyfoeth ac yn helpu i roi Cymru ar y map, gan ddenu mwy o sylw ym mhob cwr o’r byd.

en-gb	The latest figures (2014) show that we have over 5,300 creative businesses, which generate over £2.1 billion annual turnover, and give employment to over 49,000 people.
cy	Mae’r ffigurau diweddaraf (2014) yn dangos bod gennym dros 5,300 o fusnesau creadigol sydd â throsiant blynyddol o fwy na £2.1 biliwn ac sy’n creu gwaith ar gyfer mwy na 49,000 o bobl.

en-gb	The culture sector produces talented individuals with transferable skills that benefit our creative industries.
cy	Mae’r sector diwylliant yn creu unigolion talentog â sgiliau trosglwyddadwy sydd o fudd i’n diwydiannau creadigol.

en-gb	The not-for-profit culture sector can develop digital initiatives from which the commercial creative industries subsequently benefit.
cy	Gall y sector diwylliant dielw ddatblygu mentrau digidol sydd o fudd wedyn i’r diwydiannau creadigol masnachol.

en-gb	Cultural organisations are more able to experiment with new forms of digital media outside of a commercial setting, so successful initiatives can then be used commercially.
cy	Mae sefydliadau diwylliannol yn fwy abl i arbrofi â ffurfiau newydd o gyfryngau digidol y tu allan i leoliadau masnachol, gan greu mentrau llwyddiannus y gellir eu defnyddio’n fasnachol wedyn.

en-gb	Our heritage organisations are increasingly making sites available and accessible for filming, which generates revenue, and showcases those sites to a global audience.
cy	Mae mwy a mwy o’n sefydliadau treftadaeth yn caniatáu mynediad ar gyfer ffilmio, sy’n cynhyrchu refeniw, ac sy’n dangos y safleoedd hynny i gynulleidfa fyd-eang.

en-gb	Successful productions like Hinterland, The Library Suicides, Jack to a King: the Swansea Story, Poet in New York, Stella, and the Oscar nominated Y Syrcas all show the scope for more productions which serve as a ‘shop window’ for Wales’ culture and tourism.
cy	Mae cynyrchiadau llwyddiannus megis Y Gwyll/Hinterland, Y Llyfrgell/The Library Suicides, Jack to a King: the Swansea Story, Poet in New York, Stella, a’r Syrcas, a enwebwyd am Oscar, i gyd yn dangos bod lle i ragor o gynyrchiadau sy’n ffenestr i ddiwylliant a thwristiaeth Cymru.

en-gb	Looking ahead: we plan to establish ‘Creative Wales’ to support the creative industries; this new body will sustain at least 850 jobs and £40 million a year in production expenditure.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol: rydym yn bwriadu sefydlu ‘Cymru Greadigol’ i gefnogi’r diwydiannau creadigol; bydd y corff newydd hwn yn cynnal o leiaf 850 o swyddi a gwariant o £40 miliwn y flwyddyn ar gynyrchiadau.

en-gb	We will help recipients of start-up and entrepreneurship support to operate within shared creative spaces, and promote closer collaboration with the education sector to ensure a constant pipeline of skills to boost the growth of the creative sector.
cy	Byddwn yn helpu’r rheini a fydd yn cael cymorth entrepreneuriaeth a chymorth i ddechrau prosiectau i weithio mewn mannau creadigol a rennir, a byddwn yn hyrwyddo cydweithio agosach â’r sector addysg er mwyn sicrhau cyflenwad cyson o sgiliau i hyrwyddo twf y sector creadigol.

en-gb	Our events industry is a key sector in its own right.
cy	Mae ein diwydiant digwyddiadau yn sector allweddol ynddo’i hun.

en-gb	Cultural events are one of the two key elements, alongside sporting events.
cy	Mae digwyddiadau diwylliannol yn un o’r ddwy elfen allweddol, ochr yn ochr â digwyddiadau chwaraeon.

en-gb	It is a highly skilled sector which provides good quality jobs and training.
cy	Mae’r sector yn un lle mae lefelau uchel o sgiliau ac mae’n cynnig swyddi a hyfforddiant o ansawdd.

en-gb	Welsh Government supported cultural events alone supported over 500 jobs in the wider tourism economy during 2015.
cy	Cefnogwyd dros 500 o swyddi yn yr economi dwristiaeth ehangach yn ystod 2015 gan y digwyddiadau diwylliannol hynny a gafodd gymorth gan Lywodraeth Cymru.

en-gb	There is also a significant social impact from hosting events and festivals.
cy	Mae cynnal digwyddiadau a gwyliau yn cael effaith gymdeithasol o bwys hefyd.

en-gb	They have the power to connect to people and communities from all backgrounds, and to promote participation.
cy	Mae gan y digwyddiadau a’r gwyliau hynny y gallu i gysylltu â phobl a chymunedau o bob cefndir, ac i hyrwyddo cyfranogiad.

en-gb	One example is volunteering: almost 1,500 volunteers helped to deliver the cultural events we supported in 2015.
cy	Un enghraifft yw gwirfoddoli: helpodd bron 1,500 o wirfoddolwyr i gynnal y digwyddiadau diwylliannol a gefnogwyd gennym yn 2015.

en-gb	Another benefit is return visits – for example concerts or festivals at historic sites can encourage a whole new audience to those sites.
cy	Un o’r manteision eraill yw ail ymweliadau – er enghraifft, gall cyngherddau neu wyliau mewn lleoliadau hanesyddol annog cynulleidfa gwbl newydd i ymweld â’r safleoedd hynny.

en-gb	Events can also provide a high profile platform for promoting the Welsh language.
cy	Gall digwyddiadau hefyd fod yn llwyfan proffil uchel ar gyfer hyrwyddo’r Gymraeg.

en-gb	Looking ahead, many of our more prominent events are recognised as national and international leaders in their field.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, cydnabyddir bod llawer o’n digwyddiadau mwy amlwg yn arweinwyr cenedlaethol a rhyngwladol yn eu maes.

en-gb	However examples such as the Hay, Green Man and No.6 Festivals are at or close to full visitor capacity.
cy	Fodd bynnag, mae enghreifftiau megis Gwyl y Gelli, Gwyl y Dyn Gwyrdd a Gwyl Rhif 6 yn llawn, neu’n agos at fod yn llawn eisoes.

en-gb	So the coming challenge will be to protect what makes them special and distinctive, whilst finding ways to develop and exploit their virtual, off-site, digital audience, through greater use of live- streaming and webinars.
cy	Felly, yr her sydd o’n blaenau fydd amddiffyn yr hyn sy’n eu gwneud yn arbennig ac yn unigryw, gan ddod o hyd i ffyrdd o ddatblygu ac ymelwa ar eu rhith-gynulleidfa ddigidol, oddi ar y safle, drwy ddefnyddio mwy ar ffrydiau byw a gweminarau.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Pinewood studios
cy	Stiwdios Pinewood

en-gb	www.pinewoodgroup.com/our- studios/uk/pinewood-studio-wales
cy	www.pinewoodgroup.com/our- studios/uk/pinewood-studio-wales

en-gb	BBC Roath Lock
cy	Stiwdios BBC Porth y Rhath

en-gb	www.roathlock.com
cy	www.roathlock.com

en-gb	Do Lectures
cy	Do Lectures

en-gb	www.thedolectures.com
cy	www.thedolectures.com

en-gb	Focus Wales
cy	Focus Wales

en-gb	www.focuswales.com
cy	www.focuswales.com/hafan/

en-gb	Green Man
cy	Gwyl y Dyn Gwyrdd

en-gb	www.greenman.net
cy	www.greenman.net

en-gb	Gregynog Festival
cy	Gwyl Gregynog

en-gb	www.gregynogfestival.org
cy	www.gregynogfestival.org/cymraeg/

en-gb	Hay Festival
cy	Gwyl y Gelli

en-gb	www.hayfestival.com/wales
cy	www.hayfestival.com/gymraeg

en-gb	Gwenfflam Caernarfon Alight
cy	Gwenfflam Caernarfon

en-gb	7 Tourism
cy	7 Twristiaeth

en-gb	But it will also depend on visitors knowing what we have, and when.
cy	Ond bydd yn dibynnu hefyd ar sicrhau bod ymwelwyr yn gwybod beth sydd gennym i’w gynnig, a phryd.

en-gb	We need to pique their curiosity, and tempt them with the opportunity to enjoy an authentic and distinctive experience of what our culture and our people have to offer.
cy	Mae angen i ni ennyn eu chwilfrydedd a’u temtio â’r cyfle i fwynhau profiad dilys ac unigryw o’r hyn y mae gan ein pobl a’n diwylliant i’w gynnig.

en-gb	Future challenges include using digital platforms to promote easier access to information.
cy	Mae heriau’r dyfodol yn cynnwys defnyddio llwyfannau digidol i’w gwneud yn haws i bobl ddod o hyd i wybodaeth.

en-gb	We must also ensure that the cultural riches of Wales are featured and written about in the mainstream media and popular press.
cy	Mae’n rhaid i ni sicrhau hefyd fod cyfoeth diwylliannol Cymru yn cael sylw yn y cyfrynngau prif ffrwd a’r wasg boblogaidd.

en-gb	Major events will continue to lure visitors.
cy	Bydd digwyddiadau mawr yn parhau i ddenu ymwelwyr.

en-gb	But we also need to brand activity more clearly, and invent new cultural tourism products, such as the proposed A55 Culture Corridor.
cy	Ond mae angen i ni hefyd frandio gweithgarwch yn gliriach, a chreu cynhyrchion twristiaeth ddiwylliannol newydd, megis y Coridor Diwylliant arfaethedig ar yr A55.

en-gb	We also need to encourage our heritage and cultural institutions to work together more, to maximise their commercial performance. The establishment of ‘Historic Wales’ will help us to achieve this.
cy	Mae angen i ni hefyd annog ein sefydliadau treftadaeth a diwylliannol i gydweithio mwy, er mwyn sicrhau’r perfformiad masnachol gorau posibl. Bydd sefydlu ‘Cymru Hanesyddol’ yn ein helpu i gyflawni hynny.

en-gb	We need to maximise the economic potential of our historic sites.
cy	Mae angen i ni sicrhau bod potensial economaidd ein safleoedd hanesyddol yn cael ei wireddu i’r eithaf.

en-gb	There is great potential – for example the recent investment in world-class visitor facilities at Harlech Castle resulted in an increase of over 25% in visitors to Harlech in just one year.
cy	Mae yna gryn botensial – er enghraifft, arweiniodd y buddsoddiad diweddar mewn cyfleusterau o’r radd flaenaf yng Nghastell Harlech at gynnydd o dros 25% yn nifer yr ymwelwyr â Harlech mewn blwyddyn yn unig.

en-gb	Culture is at the heart of the new Wales brand, which aims to harness our creativity to reveal new stories that complement our country’s rich culture.
cy	Mae diwylliant yn rhan greiddiol o frand newydd Cymru, ac mae’r brand hwnnw am harneisio’n creadigrwydd i greu straeon newydd a fydd yn ychwanegu at ein diwylliant cyfoethog.

en-gb	Parts of the culture sector are very significant tourism attractions, boosting visitor numbers, generating demand for transport, accommodation, catering and other tourism-related business. £150 million per year is spent on holidays where culture and heritage is the main activity.
cy	Mae rhannau o’r sector diwylliant yn atyniadau twristiaeth hynod bwysig, sy’n hybu nifer yr ymwelwyr ac yn creu galw am wasanaethau trafnidiaeth, llety, arlwyo a busnesau eraill sy’n gysylltiedig â thwristiaeth.

en-gb	More and more people are visiting Wales to experience our culture and cultural heritage.
cy	Mae mwy a mwy o bobl yn ymweld â Chymru i brofi’n diwylliant a’n treftadaeth ddiwylliannol.

en-gb	That includes our food and drink, essentials of life which are distinctive and create memories.
cy	Mae hynny’n cynnwys ein bwyd a’n diod, hanfodion bywyd sy’n unigryw ac yn creu atgofion.

en-gb	Developing tourism also means developing food tourism, with action plans in place, and activities underway, to raise visitors’ opportunities to sample our fare.
cy	Mae datblygu twristiaeth yn golygu bod angen datblygu twristiaeth bwyd hefyd, a chreu cynlluniau gweithredu a threfnu gweithgareddau er mwyn cynnig mwy o gyfleoedd i ymwelwyr flasu’r hyn sydd gennym i’w gynnig.

en-gb	This in turn helps to develop our growing food and drink industry.
cy	Mae hynny yn ei dro yn helpu i ddatblygu’n diwydiant bwyd a diod, sy’n prysur dyfu.

en-gb	Our tourism sector supported employment of 132,400 people in 2015 and contributed a GVA (Gross Value Added) of £2.8 billion in 2014 2.
cy	Cafodd 132,400 o bobl eu cyflogi yn ein sector twristiaeth yn 2015 a chyfrannodd at Werth Ychwanegol Gros (GVA) o £2.8 biliwn yn 20142.

en-gb	Cultural tourism is a vital component of this: 61% of overseas visitors cite our historic sites as a key reason for their visit to Wales.
cy	Mae twristiaeth ddiwylliannol yn elfen hanfodol o hyn: mae 61% o ymwelwyr tramor yn dweud mai’n safleoedd hanesyddol yw un o’r rhesymau allweddol dros eu hymweliad â Chymru.

en-gb	Looking ahead, our success in developing cultural tourism will depend on investing in the visitor experience, including good quality accommodation at our landmark cultural attractions.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, bydd ein llwyddiant wrth ddatblygu twristiaeth ddiwylliannol yn dibynnu ar fuddsoddi yn y profiad a gynigir i ymwelwyr, gan gynnwys llety o ansawdd yn ein hatyniadau diwylliannol pwysig.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Harlech Castle
cy	Castell Harlech

en-gb	www.cadw.gov.wales/daysout/ harlechcastle/?lang=en
cy	www.cadw.gov.wales/daysout/ harlechcastle/?skip=1&lang=cy

en-gb	Dylan Thomas 100
cy	Dylan Thomas 100

en-gb	www.dylanthomas.com/dylan- thomas-100
cy	www.dylanthomas.com/cy/

en-gb	St Fagans National History Museum
cy	Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan

en-gb	www.museum.wales/stfagans
cy	www.amgueddfa.cymru/sainffagan/

en-gb	8 Regeneration
cy	8 Adfywio

en-gb	The way that culture can be a catalyst for re-generation is a defining characteristic of our time.
cy	Mae’r modd y gall diwylliant sbarduno adfywio yn nodwedd sy’n diffinio’r oes sydd ohoni.

en-gb	The quality of a locality’s cultural facilities has a powerful influence on business people when they are thinking about where they should base their companies.
cy	Mae ansawdd y cyfleusterau diwylliannol mewn ardal yn dylanwadu’n fawr ar bobl fusnes pan fyddant yn ystyried ble i leoli eu cwmnïau.

en-gb	Business decision-makers want a good quality of life for themselves, their families and for their employees.
cy	Mae pobl sy’n gwneud penderfyniadau busnes am gael safon dda o fyw iddyn nhw eu hunain ac i’w teuluoedd a’u gweithwyr.

en-gb	People prefer to live and work in areas they find attractive and distinctive.
cy	Mae’n well gan bobl fyw a gweithio mewn ardaloedd deniadol ac unigryw.

en-gb	There is great potential for the cultural and creative sectors to support the new city deals and place-based regeneration generally.
cy	Mae llawer iawn o botensial i’r sectorau diwylliannol a chreadigol gefnogi’r bargeinion dinesig newydd a’r gwaith adfywio cyffredinol sy’n seiliedig ar le.

en-gb	It is an opportunity that must not be missed.
cy	Mae’n gyfle na ddylid ei golli.

en-gb	There is much we can learn from what has been achieved in other UK cities such as Manchester, Edinburgh, Liverpool and Stoke-on- Trent, and also from cities overseas, like Barcelona and Bilbao.
cy	Mae llawer y gallwn ei ddysgu o’r hyn a gyflawnwyd mewn dinasoedd eraill yn y DU, megis Manceinion, Caeredin, Lerpwl a Stoke-on-Trent, ac mewn dinasoedd tramor, megis Barcelona a Bilbao.

en-gb	Culture, in its many different forms makes a key contribution towards creating diverse, vibrant, and viable places.
cy	Mae diwylliant, yn ei amryfal ffurfiau, yn gwneud cyfraniad allweddol at greu lleoedd amrywiol, llewyrchus, llawn addewid.

en-gb	New or refurbished venues, galleries and museums can be the catalyst for further regeneration, and the establishment of ‘cultural quarters’ in our town and city centres, which in turn helps to create further vibrancy and diversity.
cy	Gall lleoliadau, orielau ac amgueddfeydd newydd, neu waith i’w hadnewyddu, sbarduno rhagor o adfywio, ac arwain at sefydlu ‘ardaloedd diwylliannol’ yng nghanol ein trefi a’n dinasoedd. Mae hynny, yn ei dro, yn helpu i greu rhagor o fywiogrwydd ac amrywiaeth.

en-gb	Similarly, our heritage sites and historic places have an important part to play in supporting regeneration.
cy	Yn yr un modd, mae gan ein safleoedd treftadaeth a’n lleoedd hanesyddol ran bwysig i’w chwarae o safbwynt cefnogi adfywio.

en-gb	They are at the heart of identity and distinctiveness, and can make a decisive contribution to quality of place.
cy	Maent yn rhan greiddiol o hunaniaeth a hynodrwydd, ac maent yn gallu gwneud cyfraniad pendant at ansawdd lle.

en-gb	One example is Caernarfon, where enhancements to the townscape are creating a vibrant and fitting setting for the castle, which is a world heritage site.
cy	Un enghraifft yw Caernarfon, lle mae gwelliannau i’r drefwedd yn creu lleoliad bywiog a phriodol i’r castell, sy’n safle treftadaeth y byd.

en-gb	Looking ahead, the culture sector has the potential to play a defining role in major regeneration projects such as the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, mae gan y sector diwylliant y potensial i chwarae rhan bwysig mewn prosiectau adfywio mawr megis dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe.

en-gb	But, as we know from a previous generation of EU funded capital investment across Wales, these developments cannot succeed solely on the basis of the physical infrastructure they create.
cy	Ond, fel y gwyddom o genhedlaeth flaenorol o fuddsoddiad cyfalaf a ariannwyd gan yr UE ledled Cymru, ni all y datblygiadau hyn lwyddo ar sail eu seilwaith ffisegol yn unig.

en-gb	If genuine transformation is to be achieved, hearts and minds will need to be won over, by taking a holistic view of the way that a city or region lives and breathes, and the well-being it creates.
cy	I weddnewid pethau go iawn, bydd angen ennill calonnau a meddyliau, drwy edrych mewn ffordd holistig ar y modd y mae dinas neu ranbarth yn byw ac yn anadlu, a’r lles y mae’n ei greu.

en-gb	This can only be achieved if all citizens feel they have a stake in liveable places.
cy	Yr unig ffordd o gyflawni hyn yw i’r holl ddinasyddion deimlo eu bod yn rhan o leoedd y gellir byw ynddynt.

en-gb	Culture holds a key, at all levels in regeneration and place making, but only if it is mobilised, supported and cherished.
cy	Mae diwylliant yn allwedd, ar bob lefel o adfywio a chreu lle, ond dim ond os caiff ei ddefnyddio, ei gefnogi a’i goleddu.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Wales Millennium Centre
cy	Canolfan Mileniwm Cymru

en-gb	(Cardiff Bay)
cy	(Bae Caerdydd)

en-gb	www.wmc.org.uk
cy	www.wmc.org.uk/?lang=cy-GB

en-gb	Caernarfon Waterfront Regeneration Initiative
cy	Menter Adfywio Glannau a Chanol Tref Caernarfon

en-gb	www.gwynedd.llyw.cymru/ en/Businesses/Regeneration/ Caernarfon-Waterfront-and-Town- Centre-Regeneration-Initiative.aspx
cy	www.gwynedd.llyw.cymru/cy/ Busnesau/Adfywio/Menter- Adfywio-Glannau-a-Chanol-Tref- Caernarfon.aspx

en-gb	Wrexham Arts Hub
cy	Canolbwynt Celfyddydau a Diwylliant Wrecsam

en-gb	Pontypridd YMCA (The Hub)
cy	YMCA Pontypridd (The Hub)

en-gb	Swansea High Street culture quarter
cy	Ardal ddiwylliannol Stryd Fawr Abertawe

en-gb	Denbigh Townscape Heritage Initiative
cy	Menter Treftadaeth Treflun Ddinbych

en-gb	www.dcfw.org/denbigh- townscape-heritage-initiative- denbighshire
cy	www.dcfw.org/denbigh- townscape-heritage-initiative- denbighshire/

en-gb	The BBC at Central Square (Cardiff)
cy	Y BBC yn y Sgwâr Canolog (Caerdydd)

en-gb	www.centralsquarecardiff.co.uk
cy	www.centralsquarecardiff.co.uk

en-gb	9 International calling card.
cy	9 Rhyngwladol

en-gb	Part of ensuring that we as the Welsh Government have a clear agenda for international engagement will be to work more closely with Wales’ international activists in the cultural sector.
cy	Bydd sicrhau bod gennym ni yn Llywodraeth Cymru agenda glir ar gyfer ymgysylltu rhyngwladol yn cynnwys gweithio'n agosach â'r rheini yn y sector diwylliannol yng Nghymru sy'n gweithredu ar lefel ryngwladol.

en-gb	Following the recent Referendum, the potential reduction in freedom of movement of people, goods and services to and from the EU is a major concern.
cy	Yn dilyn y Refferendwm diweddar, mae’r posibilrwydd y bydd gan bobl, nwyddau a gwasanaethau lai o ryddid i symud i’r UE ac o’r UE, yn destun cryn bryder.

en-gb	Any new restrictions could make it very difficult to bring some creative organisations and professionals into Wales.
cy	Gallai unrhyw gyfyngiadau newydd olygu y bydd yn anodd iawn denu sefydliadau a gweithwyr proffesiynol creadigol i Gymru.

en-gb	We need to support such practitioners to continue to work here, for example by securing a cultural exemption clause to restrictions on freedom of movement.
cy	Mae angen i ni gynorthwyo ymarferwyr o’r fath i barhau i weithio yma, er enghraifft drwy sicrhau cymal a fydd yn eithrio gweithgareddau diwylliannol o’r cyfyngiadau ar y rhyddid i symud.

en-gb	We must also ensure that any loss in EU funding for our culture sector is replaced by UK national funds. Our culture has always been one of our greatest exports.
cy	Mae’n rhaid i ni sicrhau hefyd ein bod yn cael cyllid o gronfeydd y DU ar gyfer ein sector diwylliannol yn lle unrhyw arian Ewropeaidd a gollir. Mae ein diwylliant bob amser wedi bod yn un o’n hallforion pwysicaf.

en-gb	In recent years, some cultural organisations and practitioners have played a prominent role in helping to promote Wales, and its culture, to the world; for example Wales at the Smithsonian (2009), Womex (2013), and Wales in Venice (2003 to the present).
cy	Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae rhai sefydliadau ac ymarferwyr diwylliannol wedi chwarae rhan amlwg mewn helpu i hybu Cymru, a’i diwylliant, i’r byd; er enghraifft Cymru yng Ngwyl y Smithsonian (2009), Womex (2013), a Chymru yn Fenis (2003 hyd heddiw).

en-gb	However in ‘post-Brexit’ Wales, soft power will have an increasingly important role to play, if we are to convince others that Wales is a modern, outward-facing nation, for them to visit and do business with.
cy	Fodd bynnag yng Nghymru ar ôl Brexit, bydd mynd ati i gymell yn dawel yn fwyfwy pwysig os ydym am argyhoeddi eraill bod Cymru yn wlad gyfoes, sy’n edrych tuag allan, iddyn nhw ymweld â hi a gwneud busnes â hi.

en-gb	If our soft power can be deployed effectively, there are huge potential benefits in terms of developing trade, helping to attract inward investment, and encouraging more tourism from overseas.
cy	Os gellir defnyddio ein cymell tawel yn effeithiol, mae buddion posibl enfawr o ran datblygu masnach, gan helpu i ddenu mewnfuddsoddiad ac annog mwy o dwristiaeth o dramor.

en-gb	Looking ahead, we must further develop our relationship with bodies including the British Council, Visit Britain, and the international arm of the Arts Council of Wales, Wales Arts International.
cy	Wrth edrych i'r dyfodol, mae’n rhaid i ni ddatblygu ein perthynas â chyrff, gan gynnwys y British Council, Visit Britain, a braich ryngwladol Cyngor Celfyddydau Cymru, Celfyddydau Rhyngwladol Cymru.

en-gb	From trade missions to diplomatic visits, international showcases to educational exchange, the culture of Wales should be an important
cy	Dylai diwylliant Cymru fod yn nodwedd bwysig o ymgyrchoedd masnach, ymweliadau diplomyddol, arddangosfeydd rhyngwladol a chyfnewid addysgol.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	NoFit State in Australia
cy	NoFit State yn Awstralia

en-gb	www.nofitstate.org/blog/admin/ bianco-goes-australia
cy	www.nofitstate.org/blog/admin/ bianco-goes-australia

en-gb	Wales in Venice
cy	Cymru yn Fenis

en-gb	www.arts.wales/artsinwales/ venice
cy	www.arts.wales/artsinwales/fenis

en-gb	Wales in Edinburgh
cy	Cymru yng Nghaeredin

en-gb	www.wai.org.uk/wales-in- edinburgh
cy	www.wai.org.uk/wales-in- edinburgh?diablo.lang=cym

en-gb	National Museum Wales in China
cy	Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn Tsieina

en-gb	www.museum.wales/blog/2011- 10-31/Chongqing-and-Wales
cy	www.amgueddfa.cymru/blog/2011- 10-31/Chongqing-and-Wales/

en-gb	BBC National Orchestra of Wales in Patagonia www.bbc.co.uk/news/uk- wales-34687319
cy	Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC ym Mhatagonia www.bbc.co.uk/news/uk- wales-34687319

en-gb	10 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy	10 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	11 Healthy & Active
cy	11 Iach ac Egnïol

en-gb	Health and social care
cy	Iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	Engaging with creative activity can have a positive impact on health and well being.
cy	Gall cymryd rhan mewn gweithgarwch creadigol gael effaith gadarnhaol ar iechyd a lles.

en-gb	By supplementing medicine and care, cultural and creative activities can improve the health of people who experience mental or physical health problems.
cy	O’u defnyddio i ategu meddyginiaeth a gofal, gall gweithgareddau diwylliannol a chreadigol wella iechyd pobl sydd â phroblemau iechyd meddwl neu gorfforol.

en-gb	Well-being, in its widest sense, is a key outcome of arts and cultural activity.
cy	Mae llesiant, yn ei ystyr ehangaf, yn un o ganlyniadau allweddol gweithgarwch ym maes y celfyddydau a diwylliant.

en-gb	Creativity, culture and the arts can help raise aspiration, confidence, a sense of community and cohesion, and individual and community well-being.
cy	Gall creadigrwydd, diwylliant a’r celfyddydau helpu pobl i anelu’n uwch. Gallant feithrin hyder ac ymdeimlad o gymuned a chydlyniant, a hybu lles unigolion a’r gymuned.

en-gb	They can contribute to improved public health.
cy	Gallant gyfrannu at wella iechyd cyhoeddus.

en-gb	Creative activity can promote healthy living and lifestyles, positive
cy	Gall gweithgarwch creadigol hybu byw’n iach a ffyrdd iach o fyw, a gall hyrwyddo negeseuon cadarnhaol am faterion yn ymwneud ag iechyd cyhoeddus.

en-gb	messages around public health issues, and contribute to health, well-being and prevention.
cy	Gall gyfrannu at iechyd, llesiant ac at atal afiechyd.

en-gb	It can also improve the mental, emotional and physical state of Health Service users, improve health and social care environments for staff and service users, and help medical staff, carers, patients and families to communicate more effectively with each other.
cy	Gall hefyd wella cyflwr meddyliol, emosiynol a chorfforol defnyddwyr y Gwasanaeth Iechyd, gwella amgylcheddau iechyd a gofal cymdeithasol i staff a defnyddwyr y gwasanaethau, a helpu staff meddygol, gofalwyr, cleifion a theuluoedd i gyfathrebu yn fwy effeithiol â’i gilydd.

en-gb	There is already a diverse range of individuals and organisations working in this field.
cy	Mae amrywiaeth eang o unigolion a sefydliadau yn gweithio yn y maes hwn eisoes.

en-gb	These include arts therapists, researchers and curators who manage arts and culture programmes in hospitals.
cy	Yn eu plith y mae therapyddion celfyddydau, ymchwilwyr a churaduron sy’n rheoli rhaglenni celfyddydau a diwylliant mewn ysbytai.

en-gb	There are also many individuals and organisations who work in the community to provide cultural opportunities for people experiencing ill-health, or who require long-term social care.
cy	Mae yna hefyd lawer o unigolion a sefydliadau sy’n gweithio yn y gymuned i ddarparu cyfleoedd diwylliannol i bobl sy’n sâl, neu i bobl y mae angen gofal cymdeithasol arnynt yn yr hirdymor.

en-gb	These include libraries, choirs, painting clubs and dance groups.
cy	Yn eu plith y mae llyfrgelloedd, corau, clybiau peintio a grwpiau dawnsio.

en-gb	In these ways, the culture sector is playing a vital part in keeping people well and for some, in avoiding the need for expensive medical interventions.
cy	Drwy wneud hyn, mae’r sector diwylliant yn chwarae rhan hanfodol wrth gadw pobl yn iach ac, yn achos rhai ohonynt, mae’n golygu eu bod yn osgoi’r angen am ymyriadau meddygol costus.

en-gb	Looking ahead, there is scope for the culture sector to play a significant role in shifting the emphasis of our health care system – from one focusing on ill-health, to well-being and prevention.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, gall y sector diwylliant chwarae rhan bwysig wrth newid pwyslais ein system gofal iechyd – o system sy’n canolbwyntio ar afiechyd, i system sy’n canolbwyntio ar les ac ar atal afiechyd.

en-gb	There is already much good work going on.
cy	Mae llawer o waith da yn cael ei wneud eisoes.

en-gb	Throughout the Welsh NHS, cultural interventions are helping to improve healthcare environments and to provide better quality facilities for patients and staff – for example arts therapists, researchers, and curators who manage cultural programmes in hospitals, and targeted programmes in the community like the Wales Council for Voluntary Action and Cwm Taf Health Board ‘Wales Well-being Bond’.
cy	Ar draws GIG Cymru, mae ymyriadau diwylliannol yn helpu i wella amgylcheddau gofal iechyd ac i ddarparu cyfleusterau o ansawdd gwell i gleifion a staff – er enghraifft therapyddion celfyddydau, ymchwilwyr, a churaduron sy’n rheoli rhaglenni diwylliannol mewn ysbytai, a rhaglenni wedi’u targedu yn y gymuned, megis ‘Bond Lles Cymru’ sy’n cael ei ddarparu gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru a Bwrdd Iechyd Cwm Taf.

en-gb	We will be extending this work under our new Programme for Government, by encouraging such interventions, by expanding the ‘social prescription scheme’ aimed at improving mental and physical health.
cy	Byddwn yn ehangu’r gwaith hwn o dan ein Rhaglen Lywodraethu newydd, drwy annog ymyriadau o’r fath, drwy ehangu’r ‘cynllun rhagnodi cymdeithasol’ sydd â’r nod o wella iechyd meddwl ac iechyd chorfforol.

en-gb	This will help us to meet our Well-being goal of a ‘healthier Wales, in which people’s physical and mental well-being is maximised and in which choices and behaviours that benefit future health are understood’.
cy	Bydd hynny’n ein helpu i gyrraedd ein nod llesiant ‘Cymru iachach, lle mae llesiant corfforol a meddyliol pobl cystal â phosibl a lle deellir dewisiadau ac ymddygiadau sydd o fudd i iechyd yn y dyfodol’.

en-gb	There is also scope for more collaboration between the sports and culture sectors.
cy	Mae lle hefyd i fwy o gydweithredu rhwng y sector chwaraeon a’r sector diwylliant.

en-gb	The two sectors can help each other – as evidenced for example by the National Trust’s hosting of park runs and heritage walks, and the work of dance companies like Rubicon in introducing contemporary dance to boys and girls, during PE lessons.
cy	Gall y ddau sector helpu’i gilydd – un enghraifft yw’r gweithgareddau rhedeg a’r teithiau cerdded diwylliannol y mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn eu cynnal mewn parciau, ac un arall yw’r gwaith sy’n cael ei wneud gan gwmnïau dawns fel Rubicon wrth iddo gyflwyno dawnsio cyfoes i fechgyn a merched yn ystod gwersi ymarfer corff.

en-gb	More broadly, programmes that use sportsmen and women to promote literacy in schools, and Welsh Gymnastics’ ambitious social enterprise schemes are signposting future potential opportunities for the sectors to work together.
cy	Yn fwy cyffredinol, mae rhaglenni sy’n defnyddio dynion a menywod o fyd chwaraeon i hyrwyddo llythrennedd mewn ysgolion, a’r cynlluniau mentrau cymdeithasol uchelgeisiol sydd gan Gymnasteg Cymru, yn tynnu sylw at gyfleoedd posibl i’r sectorau gydweithio.

en-gb	We will look to both sectors, and the sponsored bodies, to take this work further.
cy	Byddwn yn disgwyl i’r ddau sector, a’r cyrff a noddir, ddatblygu mwy ar y gwaith hwn.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Betsi Cadwaladr UHB Arts in Health and Well-being programme www.wales.nhs.uk/sitesplus/861/ page/84956
cy	Rhaglen y Celfyddydau mewn Iechyd a Lles BIP Betsi Cadwaladr www.wales.nhs.uk/sitesplus/861/ page/84956

en-gb	cARTrefu arts in social care www.ageuk.org.uk/cymru/health-- wellbeing/cartrefu
cy	Celfyddydau mewn gofal cymdeithasol cARTrefu www.ageuk.org.uk/cymru/health-- wellbeing/cartrefu

en-gb	Better with Books’ scheme www.nhsdirect.wales. nhs.uk/lifestylewellbeing/ bookprescriptionwales
cy	Cynllun ‘Llyfrau Llesol’ www.nhsdirect.wales. nhs.uk/lifestylewellbeing/ bookprescriptionwales?locale=cy

en-gb	WCVA Wales Wellbeing Bond
cy	Bond Lles CGGC

en-gb	www.wcva.org.uk/media/2294746/ wales_wellbeing_bond_-_cwm_taf_ overview.pdf
cy	www.wcva.org.uk/media/2294746/ wales_wellbeing_bond_-_cwm_taf_ overview.pdf

en-gb	‘Singing for the Brain’, Canolfan Gerdd William Mathias/ Alzheimer’s Society project
cy	‘Singing for the Brain’, Canolfan Gerdd William Mathias/ prosiect Cymdeithas Alzheimer

en-gb	12 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy	12 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	Ambitious & Learning
cy	Uchelgais a Dysgu

en-gb	Education
cy	Addysg

en-gb	For many young people, culture is the catalyst for developing independent critical thought.
cy	I lawer o bobl ifanc, diwylliant yw’r sbardun sy’n eu symbylu i ddatblygu meddwl beirniadol annibynnol.

en-gb	It inspires them with ambition and confidence.
cy	Mae’n eu hysbrydoli, gan roi uchelgais a hyder iddynt.

en-gb	It challenges poverty of aspiration, and helps to break the cycle of deprivation caused by low educational achievement.
cy	Mae’n herio diffyg dyheadau, ac yn helpu i dorri’r cylch amddifadedd sy’n ganlyniad i gyflawniad addysgol isel.

en-gb	It can be the key that unlocks the door to further and higher education, and to eventual employment.
cy	Gall fod yn allwedd sy’n agor y drws i addysg bellach ac uwch, ac yn y pen draw i gyflogaeth.

en-gb	Our joint £20 million programme with the Arts Council of Wales, ‘Creative Learning through the Arts’ is changing the profile of the arts and culture within our schools.
cy	Mae’r rhaglen sydd gennym ar y cyd â Chyngor Celfyddydau Cymru, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, sy’n werth £20 miliwn, yn newid proffil y celfyddydau a diwylliant yn ein hysgolion.

en-gb	This programme is putting creativity and the arts at the heart of young people’s learning.
cy	Mae’r rhaglen hon yn rhoi creadigrwydd a’r celfyddydau wrth wraidd addysg pobl ifanc.

en-gb	Two years into this 5 year initiative there is growing evidence that the programme is improving attainment, increasing opportunities, and enabling learners and teachers to develop their skills and creativity.
cy	Ar ôl dwy flynedd o’r rhaglen pum mlynedd hon, mae tystiolaeth gynyddol bod y rhaglen yn gwella cyrhaeddiad, yn creu mwy o gyfleoedd ac yn galluogi dysgwyr ac athrawon i ddatblygu eu sgiliau a’u creadigrwydd.

en-gb	It was praised by Professor Graham Donaldson in his ‘Successful Futures’ report.
cy	Fe’i canmolwyd gan yr Athro Graham Donaldson yn ei adroddiad ‘Dyfodol Llwyddiannus’.

en-gb	This recommended that our new national curriculum should have six Areas of Learning and Experience, and that one of these should be The Expressive arts, alongside Health and well-being; Humanities; Languages, literacy and communication;
cy	Roedd yr adroddiad hwnnw’n argymell y dylai’n cwricwlwm cenedlaethol newydd gynnwys chwe Maes Dysgu a Phrofiad, ac y dylai’r Celfyddydau Mynegiannol fod yn un o’r ohonynt, ynghyd ag Iechyd a Lles; Dyniaethau; Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu; Mathemateg a Rhifedd; a Gwyddoniaeth a Thechnoleg.

en-gb	13 Mathematics and numeracy; and Science and technology.
cy	13 Wrth edrych i’r dyfodol, un dasg allweddol fydd parhau i sicrhau bod y rhaglen newid sydd ar waith fel rhan o’n menter, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, yn ymwreiddio.

en-gb	As we look ahead, a key task will be to continue to embed the programme of change underway in our joint 5-year, £20 million initiative, ‘Creative Learning Through the Arts’.
cy	Bydd y fenter honno, sy’n werth £20 miliwn, yn para am gyfnod o 5 mlynedd.

en-gb	We will support schools in the delivery of the new curriculum through the integration of creative teaching methodologies, supporting teachers in the enhancement of their own creative skills.
cy	Byddwn yn helpu ysgolion i gyflwyno’r cwricwlwm newydd drwy integreiddio dulliau addysgu creadigol, gan helpu athrawon i wella eu sgiliau creadigol eu hunain.

en-gb	We want schools in Wales to be creative, inspiring environments in which culture enlivens and animates school life.
cy	Rydym am i ysgolion yng Nghymru fod yn fannau creadigol sy’n ysbrydoli pobl, lle mae diwylliant yn bywiogi ac yn bywiocáu bywyd ysgol.

en-gb	We will also create and help to resource a National Endowment for Music, to help young people to realise their musical talents.
cy	Byddwn hefyd yn creu ac yn helpu i gyllido Gwaddol Cenedlaethol ar gyfer Cerddoriaeth i helpu pobl ifanc i wireddu eu doniau cerddorol.

en-gb	Skills
cy	Sgiliau

en-gb	The cultural sector has a part to play in developing the skills of Wales’s wider workforce.
cy	Mae gan y sector diwylliannol rôl i’w chwarae o ran datblygu sgiliau gweithlu ehangach Cymru.

en-gb	Creativity is permeating more and more areas of social and economic activity.
cy	Mae creadigrwydd yn treiddio i fwy a mwy o feysydd gweithgarwch cymdeithasol ac economaidd.

en-gb	The dominant global companies used to be concerned with industry and manufacturing, but nowadays they are mainly in the fields of communications, information, entertainment, science and technology.
cy	Ers talwm, diwydiant a gweithgynhyrchu oedd byd y prif gwmnïau byd-eang, ond erbyn hyn maen nhw’n gweithio’n bennaf ym meysydd cyfathrebu, gwybodaeth, adloniant, gwyddoniaeth a thechnoleg.

en-gb	These areas of work all require high degrees of creative imagination and entrepreneurial vision, qualities that culture and the arts are ideally placed to nurture and promote.
cy	Ym mhob un o’r meysydd gwaith hyn, mae angen llawer o ddychymyg creadigol a gweledigaeth flaengar – rhinweddau y mae diwylliant a’r celfyddydau mewn sefyllfa ddelfrydol i’w meithrin a’u hyrwyddo.

en-gb	Increasingly, employers emphasise the need for qualities and aptitudes that academic qualifications don’t always produce: creativity, communication, empathy, flexibility, and team-working.
cy	Mae cyflogwyr yn rhoi mwy a mwy o bwyslais ar yr angen am rinweddau a galluoedd nad ydynt bob tro'n cael eu meithrin gan gymwysterau academaidd: creadigrwydd, cyfathrebu, empathi, hyblygrwydd, a gwaith tîm.

en-gb	The cultural sector also has a crucial role in helping people who for one reason or another are not in education, employment or training.
cy	Mae gan y sector diwylliannol hefyd rôl hollbwysig i’w chwarae o ran helpu pobl nad ydynt, am ba reswm bynnag, mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant.

en-gb	Initiatives like the Arts Council of Wales’s ‘Reach the Heights’ programme have shown how effective cultural bodies can be in re- engaging young people who are not in employment, education or training, or at risk of this, and at helping them to acquire the ‘soft’ skills they need, such as confidence and improved communication, to re-engage with the workforce.
cy	Mae mentrau megis rhaglen ‘Cyrraedd y Nod’ Cyngor Celfyddydau Cymru wedi dangos pa mor effeithiol y gall cyrff diwylliannol fod wrth ennyn diddordeb pobl ifanc nad ydynt mewn cyflogaeth, addysg neu hyfforddiant, neu sydd mewn perygl o fod felly, a’u helpu i feithrin y sgiliau ‘meddal’ y mae eu hangen arnynt, megis hyder a’r gallu i gyfathrebu’n well, er mwyn dod yn rhan o’r gweithlu.

en-gb	A further role lies in maintaining the sector’s own skills base.
cy	Swyddogaeth arall yw cynnal sylfaen sgiliau y sector ei hun.

en-gb	Creative and Cultural Skills, as the national skills academy, has a vital role in attracting young people to work in the creative sector, and to help that sector to flourish.But cultural providers also have an important part to play.
cy	Mae gan Sgiliau Creadigol a Diwylliannol, yr academi sgiliau genedlaethol, ran hollbwysig i’w chwarae o safbwynt denu pobl ifanc i weithio yn y sector creadigol a helpu’r sector hwnnw i ffynnu. Ond mae gan ddarparwyr diwylliannol ran bwysig i’w chwarae yn hyn o beth hefyd.

en-gb	Cadw, for example, helps to ensure that specialist traditional skills are retained for the benefit of future generations by actively engaging in traditional skills development.
cy	Mae Cadw, er enghraifft, yn helpu i sicrhau bod sgiliau traddodiadol arbenigol yn cael eu cadw er budd cenedlaethau’r dyfodol drwy fynd ati i ddatblygu sgiliau traddodiadol.

en-gb	Its in-house conservation crafts team Cadwraeth Cymru, has 25 skilled conservators.
cy	Mae gan ei dîm crefftau cadwraeth mewnol, Cadwraeth Cymru, 25 o gadwraethwyr medrus.

en-gb	Cadw also uses its Historic Buildings Grant scheme to lever skills development and access opportunities.
cy	Mae Cadw hefyd yn defnyddio ei gynllun Grant Adeiladau Hanesyddol i greu cyfleoedd i ddatblygu a meithrin sgiliau.

en-gb	The national arts companies also have an important responsibility to support skills development within their specific art forms; this is something the Wales Millennium Centre, for example, 14 has been active in doing through placements, mentoring of partner venues, and provision of sectorial training.
cy	Mae cyfrifoldeb ar y cwmnïau celfyddydol cenedlaethol pwysig hefyd i helpu i ddatblygu sgiliau yn y ffurfiau penodol o gelfyddyd y maen nhw’n ymwneud â nhw; mae hwn yn rhywbeth y mae Canolfan Mileniwm Cymru, er enghraifft, wedi mynd ati i’w wneud drwy gynnig lleoliadau gwaith, drwy fentora safleoedd sy’n bartneriaid, a thrwy ddarparu hyfforddiant i’r sector.

en-gb	Looking ahead, we must nurture the skills and creativity of all young people, but also stretch those who are more able and talented.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, mae’n rhaid i ni feithrin sgiliau a chreadigrwydd ein holl bobl ifanc, ac ymestyn y rhai mwy abl a thalentog.

en-gb	From the earliest ages we can develop important skills and disciplines, but we also need pathways for these young people to move effectively into further and higher education or the world of work.
cy	Gallwn ddatblygu sgiliau a disgyblaethau pwysig o’r oedrannau cynharaf un, ond mae hefyd angen llwybrau i’r bobl ifanc hyn fedru symud ymlaen yn effeithiol i addysg bellach ac uwch neu i fyd gwaith.

en-gb	We must encourage our universities and colleges in their efforts to build nationally significant centres of learning and research.
cy	Mae’n rhaid i ni annog ein prifysgolion a’n colegau yn eu hymdrechion i adeiladu canolfannau dysgu ac ymchwil o bwys cenedlaethol.

en-gb	We have a strong base to build upon.
cy	Mae gennym sylfaen gref i adeiladu arni.

en-gb	The University of South Wales’ Faculty of Creative Industries, for instance, has more than 3,000 learners studying in the fields of theatre, performance, sound and music, animation, games, visual effects, journalism, media, film, art, design, fashion and photography.
cy	Er enghraifft, mae gan Gyfadran y Diwylliannau Creadigol ym Mhrifysgol De Cymru fwy na 3,000 o ddysgwyr yn astudio ym meysydd theatr, perfformio, sain a cherddoriaeth, animeiddio, gemau, effeithiau gweledol, newyddiaduraeth, y cyfryngau, ffilm, y celfyddydau, dylunio, ffasiwn a ffotograffiaeth.

en-gb	The Royal Welsh College of Music and Drama, as our National Conservatoire, delivers advanced training for the most talented Welsh students alongside learners from the rest of the UK and overseas.
cy	Mae Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ein Conservatoire Cenedlaethol, yn cynnig hyfforddiant uwch i’r dysgwyr mwyaf dawnus o Gymru ochr yn ochr â dysgwyr o weddill y DU a thramor.

en-gb	Such training equips graduates to take up positions in the cultural system of Wales and elsewhere.
cy	Mae hyfforddiant o’r fath yn rhoi’r gallu i raddedigion gael swyddi yn y system ddiwylliannol yng Nghymru a thu hwnt.

en-gb	The culture and creative industries sectors should work more closely with universities and colleges to help design and deliver industry-accredited courses which are focused on the needs of the relevant industries.
cy	Dylai’r sector diwylliannol a’r sector diwydiannau creadigol gydweithio’n agosach â phrifysgolion a cholegau i helpu i ddylunio a darparu cyrsiau sy’n cael eu hachredu gan yr amryfal ddiwydiannau ac sy’n canolbwyntio ar eu hanghenion.

en-gb	We also need the culture and creative industries sectors to be more proactive at promoting the careers that they can offer, and to develop more apprenticeships, traineeships and mentoring opportunities.
cy	Mae angen hefyd i’r sectorau diwylliant a’r diwydiannau creadigol fynd ati’n fwy rhagweithiol i hyrwyddo’r gyrfaoedd y gallant eu cynnig, ac i ddatblygu rhagor o brentisiaethau, hyfforddeiaethau a chyfleoedd mentora.

en-gb	There is a particular need to develop the supply chain for the creative sector.
cy	Mae angen arbennig i ddatblygu’r gadwyn gyflenwi ar gyfer y sector creadigol.

en-gb	At present, there are not enough skilled technical staff in Wales to support our growing TV and film production sector.
cy	Ar hyn o bryd, nid oes digon o staff technegol medrus yng Nghymru i gefnogi’n sector cynhyrchu rhaglenni teledu a ffilmiau, sy’n prysur dyfu.

en-gb	These shortages fluctuate rapidly over time and range, from carpenters to accountants to hair and make up artists; this highlights the need for proactive and agile programmes to train and retrain people.
cy	Mae’r bylchau hyn o ran sgiliau yn newid yn gyflym dros amser, ac yn amrywio o seiri a chyfrifyddion i artistiaid gwallt a cholur; mae hyn yn dangos bod angen rhaglenni mwy rhagweithiol a hyblyg i hyfforddi ac ailhyfforddi pobl.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Lead Creative Schools
cy	Ysgolion Creadigol Arweiniol

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-lead-creative- schools-scheme
cy	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/cynllun-yr-ysgolion- creadigol-arweiniol?diablo.lang=cym

en-gb	Experiencing the Arts Fund
cy	Cronfa Profi’r Celfyddydau

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-all-wales- arts-and-education-programme/ experiencing-the-arts
cy	www.arts.wales/what-we-do/ creative-learning/the-all-wales- arts-and-education-programme/ experiencing-the-arts

en-gb	Every Child a Library Member
cy	Pob Plentyn yn Aelod o’r Llyfrgel

en-gb	www.libraries.wales/schools
cy	www.llyfrgelloedd.cymru/ysgolion/

en-gb	Summer Reading Challenge;
cy	Sialens Ddarllen yr Haf

en-gb	www.libraries.wales/staff-toolkit/ summer-reading-challenge-2016
cy	www.lyfrgelloedd.cymru/staff-toolkit/ sialens-ddarllen-yr-haf-2016/

en-gb	Sistema Cymru: Codi’r To
cy	Sistema Cymru: Codi’r To

en-gb	www.sistemaeurope.org/wales
cy	www.sistemaeurope.org/wales

en-gb	Cadw education programme
cy	Rhaglen addysg Cadw

en-gb	www.cadw.gov.wales/ learning/?lang=en
cy	www.cadw.gov.wales/ learning/?skip=1&lang=cy

en-gb	Cadw Cadwraeth Cymru
cy	Cadw Cadwraeth Cymru

en-gb	ACW ‘Reach the Heights’ programme
cy	Rhaglen ‘Cyrraedd y Nod’ Cyngor Celfyddydau Cymru

en-gb	www.arts.wales/what-we-do/ research/latest-research/reach-the- heights-participation-programme
cy	www.arts.wales/arts-in-wales/ inspire/reach/reach-the-heights

en-gb	Wales Millennium Centre Creative Apprenticeship Scheme
cy	Cynllun Prentisiaethau Creadigol Canolfan Mileniwm Cymru

en-gb	www.andrewlloydwebberfoundation. com/grants-awarded/wales- millennium-centre
cy	www.andrewlloydwebberfoundation. com/grants-awarded/wales- millennium-centre

en-gb	15 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy	15 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	United & Connected
cy	Unedig a Chysylltiedig

en-gb	Tackling poverty and disadvantage
cy	Trechu tlodi ac anfantais

en-gb	As Baroness Andrews set out in her 2014 ‘Culture and Poverty’ report, the culture sector has a vital role to play in tackling poverty and disadvantage.
cy	Fel y nododd y Farwnes Andrews yn ei hadroddiad ‘Diwylliant a Thlodi’ yn 2014, mae gan y sector diwylliant ran hollbwysig i’w chwarae wrth drechu tlodi ac anfantais.

en-gb	Our ‘Fusion Programme’ is showing how culture can empower disenfranchised and alienated people, and give them a voice.
cy	Mae ein ‘Rhaglen Cyfuno’ yn dangos sut y gall diwylliant rymuso pobl ddifreintiedig sydd wedi ymddieithrio, a rhoi llais iddynt.

en-gb	This programme is breaking down barriers, and identifying new ways to encourage people to visit and participate in cultural sites and projects.
cy	Mae’r rhaglen hon yn chwalu rhwystrau, ac yn nodi ffyrdd newydd o annog pobl i ymweld â safleoedd diwylliannol a chymryd rhan mewn prosiectau diwylliannol.

en-gb	Of the 1,500 people involved in Fusion projects in 2015, nearly a third took part in courses, volunteered, or achieved a new skill or qualification.
cy	O’r 1,500 o bobl a gymerodd ran ym mhrosiectau Cyfuno yn 2015, cymerodd bron traean ohonynt ran mewn cyrsiau neu weithgareddau gwirfoddoli, neu buont wrthi’n ennill sgil neu gymhwyster newydd.

en-gb	This is a radical new way of focussing our cultural investment on those most in need.
cy	Mae hon yn ffordd newydd radical o sicrhau bod ein buddsoddiad diwylliannol yn canolbwyntio ar y bobl mwyaf anghenus.

en-gb	By co-ordinating joined-up working at a local level, with only a relatively small investment, the cultural sector has shown it can innovate and collaborate to provide better outcomes for people needing support.
cy	Drwy gydlynu a chydgysylltu gwaith ar y lefel leol, mae’r sector diwylliannol wedi dangos ei fod, drwy fuddsoddi symiau cymharol fach yn unig, yn gallu arloesi a chydweithredu i ddarparu gwell canlyniadau i bobl y mae angen cymorth arnynt.

en-gb	Looking ahead, we will strengthen the Fusion programme by focussing on activities that promote pathways into employment.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, byddwn yn cryfhau’r rhaglen Cyfuno drwy ganolbwyntio ar weithgareddau sy’n hyrwyddo llwybrau at gyflogaeth.

en-gb	Cultural bodies can play an even greater role in providing structured volunteering opportunities, training placements and accredited learning, all of which increase confidence, motivation and employability through the acquisition of vital skills.
cy	Gall cyrff diwylliannol chwarae hyd yn oed fwy o ran yn hyn o beth drwy ddarparu cyfleoedd gwirfoddoli strwythuredig, a lleoliadau hyfforddiant a dysgu achrededig. Drwy roi cyfle i bobl ennill sgiliau, mae’r rhain i gyd yn meithrin hyder, yn gwella cymhelliant ac yn helpu i greu pobl y gellir eu cyflogi.

en-gb	We will continue to evaluate the impact and effectiveness of the programme, on a continuous basis.
cy	Byddwn yn mynd ati’n barhaus i werthuso effaith ac effeithiolrwydd y rhaglen.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	National Library ‘Cynefin’ project
cy	Prosiect ‘Cynefin’ y Llyfrgell Genedlaethol

en-gb	www.cynefin.archiveswales.org.uk
cy	www.cynefin.archiveswales.org.uk/cy/

en-gb	‘Kids in Museums’
cy	'Kids in Museums'

en-gb	www.kidsinmuseums.org.uk/ manifesto-wales
cy	www.kidsinmuseums.org.uk/ manifesto-wales

en-gb	‘Young Promoters’
cy	Hyrwyddwyr Ifanc

en-gb	www.nightout.org.uk/night-out/night- out-young-promoters-scheme.aspx
cy	www.nosonallan.org.uk/noson-allan/ cynllun-hyrwyddwyr-ifanc.aspx

en-gb	Fusion: ‘Positive Identity’(Newport)
cy	Cyfuno: ‘Positive Identity’ (Casnewydd)

en-gb	www.facebook.com/UrbanCircle
cy	www.facebook.com/UrbanCircle

en-gb	Fusion: Oriel Crafters /‘ Make Trips’ (Wrexham)
cy	Cyfuno: Oriel Crafters/prosiect ‘Make Trips’ (Wrecsam)

en-gb	www.wrexham.gov.uk/english/ community/arts_centre/arts_centre_ home.htm
cy	www.wrexham.gov.uk/welsh/ community_w/arts_centre/arts_ centre_home_w.htm

en-gb	Equalities
cy	Cydraddoldeb

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Hijinx Unity Festival
cy	Gwyl Undod Hijinx

en-gb	www.hijinx.org.uk/unity
cy	www.hijinx.org.uk/unity

en-gb	Disability Arts Cymru
cy	Celfyddydau Anabledd Cymru

en-gb	www.disabilityartscymru.co.uk
cy	www.disabilityartscymru.co.uk/cy/

en-gb	The Iris Prize
cy	Gwobr Iris

en-gb	www.irisprize.org
cy	www.irisprize.org

en-gb	The Hynt scheme
cy	Cynllun Hynt

en-gb	www.hynt.co.uk/en
cy	www.hynt.co.uk/cy/

en-gb	Gwanwyn Festival
cy	Gwyl y Gwanwyn

en-gb	www.gwanwyn.org.uk
cy	www.gwanwyn.org.uk

en-gb	Cultural organisations and activities play a particularly important role in bringing people and communities together.
cy	Mae gan sefydliadau a gweithgareddau diwylliannol rôl arbennig o bwysig i’w chwarae o ran dod â phobl a chymunedau at ei gilydd.

en-gb	Involvement in the arts, culture and heritage enables different and excluded voices to be heard, unlike in so many other walks of life.
cy	Mae cymryd rhan yn y celfyddydau, mewn diwylliant a threftadaeth yn golygu bod lleisiau gwahanol a lleisiau sydd wedi’u hallgáu yn cael cyfle i lefaru, sy’n wahanol i’r sefyllfa mewn cynifer o agweddau eraill ar fywyd.

en-gb	Many such organisations are doing excellent work to encourage groups who, for one reason or another, have felt excluded from cultural venues and activities, to access or participate in them.
cy	Mae llawer o sefydliadau o’r fath yn gwneud gwaith rhagorol i annog grwpiau sydd, am ryw reswm neu’i gilydd, yn teimlo nad oes lle iddyn nhw mewn lleoliadau a gweithgareddau diwylliannol, fynd i’r lleoliadau hynny neu i gymryd rhan yn y gweithgareddau hynny.

en-gb	This includes, for example, people with disabilities, people from black and minority ethnic communities and older people.
cy	Mae’r grwpiau hynny’n cynnwys, er enghraifft, pobl ag anableddau, pobl o gymunedau du a lleiafrifoedd ethnig, a phobl hyn.

en-gb	Such initiatives include free or discounted ticket prices, special showings and taster sessions, and tailored projects in the community.
cy	Mae mentrau o’r fath yn cynnwys tocynnau am ddim neu am ostyngiad, perfformiadau arbennig a sesiynau blasu, a phrosiectau wedi’u teilwra yn y gymuned.

en-gb	Looking ahead, despite the sector’s special role in promoting the equalities agenda, many cultural bodies still have work to do, to become truly representative of the communities they serve, and to ensure that their work is fully accessible to everyone.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, er gwaethaf y rôl arbennig sydd gan y sector i’w chwarae o ran hyrwyddo’r agenda cydraddoldeb, mae gan lawer o gyrff diwylliannol waith i’w wneud o hyd i wir gynrychioli’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu, ac i sicrhau bod eu gwaith ar gael i bawb.

en-gb	Overall, the sector needs to develop a workforce that better reflects the diversity of Wales, to improve representation in its governance structures, and to increase the diversity of its audiences, participants and users.
cy	Yn gyffredinol, mae angen i’r sector ddatblygu gweithlu sy’n adlewyrchu amrywiaeth Cymru’n well, mae angen iddo wella cynrychiolaeth yn ei strwythurau llywodraethu, ac i sicrhau mwy o amrywiaeth yn ei gynulleidfaoedd, ac o ran y bobl sy’n cymryd rhan ynddo ac yn ei ddefnyddio.

en-gb	By doing this, the culture sector will help us to meet our well-being goal of a more equal Wales, where people are enabled to fulfil their potential, no matter what their background or circumstances.
cy	Drwy wneud hynny, bydd y sector diwylliant yn ein helpu i gyrraedd ein nod llesiant o Gymru sy’n fwy cyfartal, lle mae pobl yn cael eu galluogi i gyflawni eu potensial ni waeth beth fo’u cefndir neu eu hamgylchiadau.

en-gb	17 The Welsh language
cy	17 Y Gymraeg

en-gb	The media also plays an important part in supporting the language. The range and standard of Welsh-language programming on S4C and BBC Radio Cymru helps maintain Welsh as a modern language.
cy	Mae perthynas annatod rhwng diwylliant Cymru a’r Gymraeg, ac mae gan y sector diwylliant rôl hanfodol i’w chware o ran cefnogi’n strategaeth ar gyfer y Gymraeg.

en-gb	The broadcasters also help to increase awareness of the language among those who can and cannot speak Welsh.
cy	Mae’r rôl honno’n cynnwys darparu rhagor o weithgareddau Cymraeg i blant a phobl ifanc ac atgyfnerthu sefyllfa’r Gymraeg yn y gymuned.

en-gb	Although broadcasting is not devolved, the Welsh Government is committed to doing all it can to ensure that Welsh-language broadcasting continues to thrive.
cy	Mae’r Eisteddfod Genedlaethol ac Eisteddfodau lleol ac Urdd Gobaith Cymru, yn chwarae rhan arbennig o bwysig, nid yn unig o ran cynnal yr iaith a sicrhau ei bod yn tyfu, ond hefyd o ran annog rhagor o bobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau diwylliannol ar lawr gwlad.

en-gb	Our continued financial support for a Welsh language daily on-line news service also contributes to our aspiration of seeing plurality of news services in Welsh.
cy	Mae gan sefydliadau ac adnoddau cymunedol eraill hefyd ran hollbwysig i’w chwarae wrth gefnogi’r iaith; er enghraifft llyfrgelloedd lleol, lle gall pobl fanteisio ar lyfrau a deunyddiau Cymraeg, a gweithgareddau Cymraeg eraill megis grwpiau darllen.

en-gb	Looking ahead, the culture sector has an important role to play in supporting our goal of having one million Welsh speakers by 2050.
cy	Mae gan y cyfryngau hefyd ran bwysig i’w chwarae wrth gefnogi’r iaith.

en-gb	If we are to achieve this, the sector must do more to support the provision of activities in Welsh, and to develop distinct events and activities which celebrate and raise awareness of ‘diwylliant’, our unique Welsh language culture.
cy	Mae amrywiaeth a safon y rhaglenni Cymraeg ar S4C a BBC Radio Cymru yn helpu i gadw’r Gymraeg yn iaith gyfoes. Mae’r darlledwyr hefyd yn helpu i godi ymwybyddiaeth o’r iaith ymhlith siaradwyr Cymraeg a’r di-Gymraeg.

en-gb	It should also ensure that both diwylliant, and culture, are woven into any major events as part of how we project ourselves to the world at large.
cy	Er nad yw darlledu yn fater sydd wedi’i ddatganoli, mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i wneud popeth posibl i sicrhau bod darlledu cyfrwng Cymraeg yn parhau i ffynnu.

en-gb	There is an intrinsic relationship between the culture of Wales and the Welsh language, and the culture sector has a crucial role in supporting our Welsh language strategy.
cy	Rydym yn parhau i roi cymorth ariannol i wasanaeth newyddion ar-lein dyddiol cyfrwng Cymraeg ac mae hynny hefyd yn cyfrannu at ein dyhead i weld mwy o wasanaethau newyddion yn Gymraeg.

en-gb	This includes increasing the provision of Welsh- medium activities for children and young people, and strengthening the position of the Welsh language in the community.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, mae gan y sector diwylliant ran bwysig i’w chwarae o ran cefnogi’n nod o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

en-gb	The National and local Eisteddfodau, and Urdd Gobaith Cymru, have a particularly significant role, not only in maintaining and growing the language, but also in increasing participation in cultural activity at a grass roots level.
cy	I gyrraedd y nod hwnnw, mae’n rhaid i’r sector wneud mwy i helpu i ddarparu gweithgareddau yn Gymraeg, ac i ddatblygu digwyddiadau a gweithgareddau penodol sy’n dathlu ac yn codi ymwybyddiaeth o’n diwylliant Cymraeg unigryw.

en-gb	Other community organisations and resources also play a vital role in supporting the language; for example local libraries, which provide access to Welsh books and materials, and other Welsh language activities such as reading groups.
cy	Dylai hefyd sicrhau bod diwylliant Cymraeg, a diwylliant Cymru, yn cael eu plethu i mewn i unrhyw ddigwyddiadau pwysig a’u bod yn rhan o sut yr ydym yn cyflwyno’n hunain i’r byd a'r betws.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Urdd Gobaith Cymru
cy	Urdd Gobaith Cymru

en-gb	www.urdd.cymru/cy
cy	www.urdd.cymru/cy

en-gb	Theatr Genedlaethol
cy	Theatr Genedlaethol Cymru

en-gb	www.theatr.cymru
cy	www.theatr.cymru

en-gb	Theatr Bara Caws
cy	Theatr Bara Caws

en-gb	www.theatrbaracaws.com
cy	www.theatrbaracaws.com

en-gb	Creature Battle Lab’ (gaming)
cy	Creature Battle Lab (gêm gyfrifiadurol)

en-gb	Sain Records digitisation project
cy	Prosiect digideiddio Cwmni Recordiau Sain

en-gb	Ballet Cymru/S4C dance campaign
cy	Ymgyrch ddawns Ballet Cymru/S4C

en-gb	18 Volunteering
cy	18 Gwirfoddoli

en-gb	There are around 4,000 amateur arts, crafts and heritage groups across Wales, everything from choirs, orchestras, brass bands, amateur theatre groups, archivists and curators, to folk dancers, lace makers, quilters and painters.
cy	Mae tua 4,000 o grwpiau celfyddydau, crefftau a threftadaeth amatur ledled Cymru, gan gynnwys corau, cerddorfeydd, bandiau pres, grwpiau theatr amatur, archifwyr a churaduron, dawnswyr gwerin, gwneuthurwyr les, cwiltwyr a pheintwyr.

en-gb	Most of these are local voluntary organisations; they receive no public funding, and are largely self-sufficient, covering costs through member fees and income from ticket sales.
cy	Mae’r rhan fwyaf o’r rhain yn sefydliadau gwirfoddol lleol; nid ydynt yn cael unrhyw arian cyhoeddus, ac maent, ar y cyfan, yn hunangynhaliol, ac yn talu costau drwy ffioedd aelodaeth ac incwm a geir drwy werthu tocynnau.

en-gb	Most creative participation happens in such groups, and an estimated 650,000 people regularly participate in them.
cy	Mae’r rhan fwyaf o gyfranogiad creadigol yn digwydd mewn grwpiau o’r fath, ac amcangyfrifir bod 650,000 o bobl yn cymryd rhan ynddynt yn rheolaidd.

en-gb	This kind of voluntary activity is about self-improvement, networking and having fun.
cy	Hanfod y math hwn o weithgarwch gwirfoddol yw gwella’ch hun, rhwydweithio a chael hwyl.

en-gb	Such groups give people who would not otherwise participate in culture, arts and heritage the opportunity to do so within their local community.
cy	Mae grwpiau o’r fath yn rhoi cyfle i bobl na fyddent yn cymryd rhan mewn diwylliant, y celfyddydau a threftadaeth fel arall, wneud hynny yn eu cymuned leol.

en-gb	At a time when there is huge competition for time and money, such groups are thriving by utilising the expertise, experience and relationships of their members, friends, families and the local community.
cy	Ar adeg pan fo cynifer o bethau’n cystadlu am amser ac arian, mae grwpiau o’r fath yn ffynnu drwy ddefnyddio arbenigedd a phrofiad eu haelodau, eu ffrindiau, eu teuluoedd a’r gymuned leol, a hefyd y berthynas sydd ganddynt ag eraill.

en-gb	Looking ahead, we must promote the individual and community benefits of cultural volunteering, highlighting the many ways that people from all walks of life can get involved.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, mae’n rhaid i ni hyrwyddo manteision gwirfoddoli diwylliannol i’r unigolyn ac i’r gymuned, gan dynnu sylw at yr amryfal ffyrdd y gall pobl o bob cefndir wneud hynny.

en-gb	Volunteers can do so much to sustain the cultural activities on which local communities depend.
cy	Gall gwirfoddolwyr wneud cymaint i gynnal y gweithgareddau diwylliannol y mae cymunedau lleol yn dibynnu arnynt.

en-gb	Community Asset Transfers are finding new ways of putting important local facilities into the hands of local people.
cy	Mae Trosglwyddo Asedau Cymunedol yn dod o hyd i ffyrdd newydd o roi cyfleusterau lleol pwysig yn nwylo’r bobl leol.

en-gb	We are committed to supporting this activity.
cy	Rydym wedi ymrwymo i gefnogi’r gweithgarwch hwnnw.

en-gb	We will also keep a careful eye on the rules and regulations of licensing that can sometimes make the difference between something of local value happening or not.
cy	Byddwn hefyd yn cadw golwg ofalus ar y rheolau a’r rheoliadau trwyddedu sydd, weithiau, yn penderfynu a yw rhywbeth o werth lleol yn digwydd ai peidio.

en-gb	There is scope for all parts of the culture sector to create more, good-quality volunteering opportunities, for example by training volunteers to digitise collections.
cy	Gall pob rhan o’r sector diwylliant greu rhagor o gyfleoedd gwirfoddoli o safon, er enghraifft, drwy hyfforddi gwirfoddolwyr i ddigideiddio casgliadau.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	National Eisteddfod/ Eisteddfod Genedlaethol
cy	Eisteddfod Genedlaethol

en-gb	www.eisteddfod.wales
cy	www.eisteddfod.cymru

en-gb	National Library Cynefin project www.cynefin.archiveswales.org.uk
cy	Prosiect ‘Cynefin’ y Llyfrgell Genedlaethol www.cynefin.archiveswales.org.uk/ cy/

en-gb	National Library of Wales ‘Helping us to Achieve’ project
cy	Prosiect ‘Helpwch Ni i Gyflawni’ Llyfrgell Genedlaethol

en-gb	www.llgc.org.uk/about-nlw/work- with-us/volunteer Blaenavon World Heritage Youth Ambassadors
cy	www.llgc.org.uk/about-nlw/work- with-us/volunteerwww.llgc.org. uk/cy/am-llgc/gweithio-gyda-ni/ gwirfoddoli/

en-gb	www.visitblaenavon.co.uk/en/ Education/YouthAmbassadors/ Youth-Ambassadors.aspx
cy	Llysgenhadon Safle Treftadaeth Byd Blaenafon www.visitblaenavon.co.uk/en/ Education/YouthAmbassadors/ Youth-Ambassadors.aspxEducation/ YouthAmbassadors/Youth- Ambassadors.aspx

en-gb	19 Digital
cy	19 Digidol

en-gb	The last 10 years have seen unprecedented growth in digital channels and a proliferation of online content.
cy	Yn ystod y 10 mlynedd diwethaf, bu twf nas gwelwyd ei debyg o’r blaen yn nifer y sianeli digidol, a gwelwyd cynnydd aruthrol yn y cynnwys sydd ar gael ar-lein.

en-gb	In the culture sphere, mobile phones, webcams and computer software have democratized the means of production.
cy	Ym maes diwylliant, mae ffonau symudol, gwe-gamerâu a meddalwedd gyfrifiadurol wedi democrateiddio’r dull o gynhyrchu.

en-gb	Now, everyone is a potential author, musician or filmmaker.
cy	Erbyn hyn, gall pawb fod yn awdur, yn gerddor neu’n rhywun sy’n gwneud ffilmiau.

en-gb	Technology is getting smaller, cheaper, more powerful, and more personal; it is changing how we consume content, and offering new ways for exchanging views, ideas and content.
cy	Mae technoleg yn llai o ran maint, yn rhatach, yn fwy pwerus ac yn fwy personol; mae’n newid y modd yr ydym yn defnyddio cynnwys, ac yn cynnig ffyrdd newydd o gyfnewid safbwyntiau, syniadau a chynnwys.

en-gb	The Welsh Government, and others like the Arts Council of Wales through its Digital Innovation Fund, are incentivizing new ways of harnessing the power of digital, whilst libraries and community centres are helping people to access digital culture, and acquire digital expertise.
cy	Mae Llywodraeth Cymru, ac eraill, megis Cyngor Celfyddydau Cymru drwy ei Gronfa Arloesedd Digidol, yn annog ffyrdd newydd o fanteisio ar rym digidol, ac mae llyfrgelloedd a chanolfannau cymunedol yn helpu pobl i fanteisio ar ddiwylliant digidol, ac i ddatblygu arbenigedd digidol.

en-gb	Looking ahead, digital technology represents a huge opportunity for the creative and cultural sector.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, mae technoleg ddigidol yn gyfle enfawr i’r sector creadigol a diwylliannol.

en-gb	It needs to do more to promote and share its offer, and to exploit its IP.
cy	Mae angen iddo wneud mwy i hyrwyddo a rhannu’r hyn sydd ganddo i’w gynnig, ac i fanteisio ar ei ddarparwr rhyngrwyd.

en-gb	For example we have amazing cultural collections, but many of these are in storage.
cy	Er enghraifft, mae gennym gasgliadau diwylliannol anhygoel, ond mae llawer ohonynt mewn storfeydd.

en-gb	The public has a right to see this work, and digital platforms are a great way to make this happen.
cy	Mae gan y cyhoedd yr hawl i weld y gwaith hwn, ac mae llwyfannau digidol yn ffordd wych o gyflawni hynny.

en-gb	Media and broadcasting
cy	Cyfryngau a darlledu

en-gb	The role of the public service broadcasters in Wales is particularly important, due to the weakness of the print media sector.
cy	Mae swyddogaeth darlledwyr gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn arbennig o bwysig, a hynny oherwydd gwendid y sector cyfryngau print.

en-gb	Unfortunately there is limited coverage of Welsh public life and society – including culture – in the UK newspapers and on the UK broadcast services which comprise the main media outlets in Wales.
cy	Yn anffodus, prin yw’r ymdriniaeth â bywyd a chymdeithas Cymru – gan gynnwys ei diwylliant – ym mhapurau newydd y DU ac ar wasanaethau darlledu y DU, sef y prif ddarparwyr ym maes y cyfryngau yng Nghymru.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	The People’s Collection
cy	Casgliad y Werin

en-gb	www.peoplescollection.wales
cy	www.casgliadywerin.cymru/

en-gb	Sibrwd
cy	Sibrwd

en-gb	www.sibrwd.com
cy	www.sibrwd.com

en-gb	UCAN GO
cy	UCAN GO

en-gb	www.nesta.org.uk/our-projects/ digital-rd-fund-arts-wales-case- studies/ucan-go
cy	www.nesta.org.uk/our-projects/ digital-rd-fund-arts-wales-case- studies/ucan-go

en-gb	Cadw’s CGI dragon
cy	Draig CGI Cadw

en-gb	www.cadw.gov.wales/about/news/ caerphilly-dragon-unleashed-to- support-wales/?lang=en
cy	http://cadw.gov.wales/about/news/ caerphilly-dragon-unleashed-to- support-wales/?skip=1&lang=cy

en-gb	All-Wales Digital Library Service
cy	Gwasanaeth Llyfrgell Ddigidol Cymru Gyfan

en-gb	www.libraries.wales/my-digital- library
cy	https://llyfrgelloedd.cymru/

en-gb	National Theatre Wales community
cy	Cymuned National Theatre Wales

en-gb	www.community.nationaltheatre wales.org
cy	www.community. nationaltheatrewales.org

en-gb	20 20 The portrayal of Wales in UK media does not reflect the cultural diversity and richness of our nation.
cy	20 20 Nid yw’r ddelwedd o Gymru a bortreadir yng nghyfryngau’r DU yn adlewyrchu amrywiaeth ddiwylliannol a chyfoeth ein gwlad.

en-gb	The public service broadcasters have a crucial role in reflecting and enhancing the culture of Wales, in both English and Welsh.
cy	Mae gan y darlledwyr gwasanaethau cyhoeddus swyddogaeth hanfodol i’w chwarae o ran adlewyrchu ac atgyfnerthu diwylliant Cymru, yn y Gymraeg a’r Saesneg fel ei gilydd.

en-gb	It is crucial that this continues, but also that provision is increased.
cy	Mae’n hanfodol bod y rôl honno’n parhau a bod y ddarpariaeth yn cynyddu.

en-gb	The new BBC Charter gives the BBC a stronger public purpose to reflect, represent and serve the diverse communities of Wales; it also reaffirms its partnership with S4C and provides a strong financial settlement in relation to the licence fee element of S4C’s funding, which is vitally important for S4C to continue to develop its services.
cy	Mae Siarter newydd y BBC yn rhoi pwrpas cyhoeddus cryfach i’r BBC adlewyrchu, cynrychioli a gwasanaethu cymunedau amrywiol Cymru; mae hefyd yn atgyfnerthu ei phartneriaeth ag S4C ac yn rhoi setliad ariannol cadarn o ran yr elfen o gyllid S4C a ddaw o ffi’r drwydded, sy’n hanfodol bwysig er mwyn i S4C barhau i ddatblygu ei gwasanaethau.

en-gb	Looking ahead, we should press for more and better content and programming made for Wales, in Wales and about all aspects of Welsh life, including our culture and heritage.
cy	Wrth edrych i’r dyfodol, dylem bwyso am fwy o gynnwys a rhaglenni gwell sydd wedi eu creu ar gyfer Cymru, yng Nghymru ac sy’n ymwneud â phob agwedd ar fywyd Cymru, gan gynnwys ein diwylliant a’n treftadaeth.

en-gb	Important partnerships have been developed during recent years and this needs to be extended to other bodies.
cy	Datblygwyd partneriaethau pwysig yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae angen mynd ati i feithrin partneriaethau â chyrff eraill.

en-gb	The Memorandum of Understanding between the Arts Council of Wales and S4C has provided a platform for the two organisations to identify and co- invest in creative talent that works in the medium of Welsh, as well as finding new ways for artistic events and projects to find audiences.
cy	Mae’r Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth rhwng Cyngor Celfyddydau Cymru ac S4C wedi darparu llwyfan i’r ddau sefydliad nodi a chyd-fuddsoddi mewn talent greadigol sy’n gweithio drwy gyfrwng y Gymraeg, yn ogystal â chanfod ffyrdd newydd i ddigwyddiadau a phrosiectau artistig ddod o hyd i gynulleidfaoedd.

en-gb	Similarly, the Public Value Partnership agreed between BBC Cymru Wales and our Arts Council provides opportunities to identify and nurture creative talent, encourage the commissioning of new work, and to grow digital and craft skills across the creative sector.
cy	Yn yr un modd, mae’r Bartneriaeth Gwerth Cyhoeddus y cytunwyd arni rhwng BBC Cymru Wales a Chyngor y Celfyddydau yn cynnig cyfleoedd i nodi ac i feithrin talent greadigol, i annog darparwyr i gomisiynu gwaith newydd, ac i feithrin sgiliau digidol a sgiliau crefft ar draws y sector creadigol.

en-gb	Examples
cy	Enghreifftiau

en-gb	Y Gwyll / Hinterland
cy	Y Gwyll / Hinterland

en-gb	www.s4c.cymru/en/drama/y-gwyll
cy	www.s4c.cymru/en/drama/y-gwyll

en-gb	Coast and Country
cy	Coast and Country

en-gb	www.itv.com/walesprogrammes/ coast-and-country
cy	www.itv.com/walesprogrammes/ coast-and-country

en-gb	Fferm Factor
cy	Fferm Factor

en-gb	www.s4c.cymru/en/entertainment/ fferm-ffactor
cy	www.s4c.cymru/cy/adloniant/ fferm-ffactor

en-gb	21 Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales.
cy	21 Golau yn y Gwyll: Gweledigaeth ar gyfer Diwylliant yng Nghymru.

en-gb	December 2016
cy	Rhagfyr 2016

en-gb	What more needs to be done?
cy	Beth arall mae angen ei wneud?

en-gb	How can we monitor progress?
cy	Sut gallwn ni fonitro cynnydd?

en-gb	To get to where we wish to be will require action, investment and collaboration by national and local government, by the sponsored bodies, and by the many different parts of ‘the culture family’.
cy	Bydd gofyn i lywodraeth genedlaethol a lleol, cyrff noddedig, ac amryfal rannau’r ‘teulu diwylliannol’ weithredu, buddsoddi a chydweithio er mwyn cyrraedd y nod.

en-gb	This section summarises the actions the Welsh Government will take, but also what we will encourage others to do, to help the culture sector to thrive and develop over the coming period.
cy	Awn ati yn yr adran hon i grynhoi’r camau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd, a hefyd yr hyn y byddwn yn annog eraill i’w wneud i helpu’r sector diwylliant i ffynnu ac i ddatblygu yn ystod y cyfnod nesaf.

en-gb	Finally, we describe how we will we monitor and evaluate the progress that is being made.
cy	Yn olaf, rydym yn disgrifio sut y byddwn yn monitro ac yn gwerthuso’r cynnydd a wneir.

en-gb	What the Welsh Government will do
cy	Yr hyn y bydd Llywodraeth Cymru yn ei wneud

en-gb	We will deliver our new programme commitments for Culture, which include a number focused on tackling disadvantage, health, education, and economic development – see Annex 1 which details our new commitments.
cy	Byddwn yn cyflawni’r ymrwymiadau Diwylliant sydd yn ein rhaglen newydd. Mae nifer ohonynt yn canolbwyntio ar fynd i’r afael ag anfantais, iechyd, addysg a datblygiad economaidd.

en-gb	In addition to our published programme, we will
cy	Gweler Atodiad 1, sy’n manylu ar ein hymrwymiadau newydd.

en-gb	• Encourage local authorities to make the case for culture, and work with them, and other partners, to identify more equitable ways to fund regional and national facilities. • Press the UK Government for a full replacement of EU funds beyond 2020, including monies that have been available to support culture, including Creative Europe, Erasmus +, etc. • Make greater use of our ‘soft power’ by continuing to promote international cultural exchange, and where appropriate, by using our cultural resources to support our efforts to promote overseas trade and inward investment.
cy	Yn ogystal â’r hyn sy’n cael ei nodi yn y rhaglen a gyhoeddwyd, byddwn yn: • Annog awdurdodau lleol i ddadlau’r achos dros ddiwylliant, a byddwn yn gweithio gyda nhw, a phartneriaid eraill, i ddod o hyd i ffyrdd tecach o ariannu cyfleusterau rhanbarthol a chenedlaethol. • Pwyso ar Lywodraeth y DU i dalu’n llawn yr arian y byddwn yn ei golli o gronfeydd yr UE ar ôl 2020, gan gynnwys arian sydd wedi bod ar gael i gefnogi diwylliant, megis Ewrop Greadigol, Erasmus +, etc. • Defnyddio mwy ar ein dulliau ‘cymell tawel’ drwy barhau i hyrwyddo cyfnewid diwylliannol rhyngwladol a, lle bo hynny’n briodol, drwy ddefnyddio’n hadnoddau diwylliannol i gefnogi’n hymdrechion i hyrwyddo masnach dramor a mewnfuddsoddiad.

en-gb	• Do more to promote cultural tourism and the major events that invigorate cultural life.
cy	• Gwneud rhagor i hyrwyddo twristiaeth ddiwylliannol a’r digwyddiadau mawr sy’n bywiogi bywyd diwylliannol.

en-gb	What we expect from others
cy	Yr hyn yr ydym yn ei ddisgwyl gan eraill

en-gb	The Well-being of Future Generations Act 2015 calls on us to work in collaboration with others to help us meet our well-being objectives.
cy	Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn galw arnom i gydweithio ag eraill i’n helpu i gyrraedd ein hamcanion llesiant.

en-gb	This way of working will be key to achieving the goals within this statement – we need to work collaboratively with our partners in local government, our sponsored bodies, and those working in the culture sector.
cy	Bydd hynny’n hollbwysig os ydym am gyflawni’r nodau yn y datganiad hwn – mae angen i ni gydweithio â’n partneriaid ym maes llywodraeth leol, gyda’r cyrff a noddir, a chyrff sy’n gweithio yn y sector diwylliant.

en-gb	We look to all of them to help us with this agenda, in the following ways:
cy	Rydym yn disgwyl i bob un ohonynt ein helpu gyda’r agenda hon yn y ffyrdd isod:

en-gb	Local government
cy	Llywodraeth Leol

en-gb	Local government support for culture is vital, not just to avoid cuts and closures, but for maintaining the well-being of their communities.
cy	Mae’n hanfodol bod llywodraeth leol yn cefnogi diwylliant , nid dim ond er mwyn osgoi toriadau a chau cyfleusterau, ond hefyd er mwyn cynnal llesiant eu cymunedau.

en-gb	We urge authorities to respond positively, by:
cy	Rydym yn annog awdurdodau i ymateb yn bositif drwy:

en-gb	• Using the duties within the Well-being of Future Generations Act as the basis, articulating and leading a local strategy for culture that provides a framework for co operation in which individuals, organisations and institutions can achieve outcomes together. • Consulting and engaging with their communities before taking major decisions about the future ownership, management or continued operation of cultural services and facilities. • Enabling the creative use of public assets for social purposes, in ways that do not drive up their hard pressed revenue budgets.
cy	• Ddefnyddio’r dyletswyddau yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn sail ar gyfer eu gwaith yn hyn o beth, gan lunio ac arwain strategaeth leol ar gyfer diwylliant sy’n darparu fframwaith ar gyfer cydweithio lle gall unigolion, sefydliadau a mudiadau gyflawni canlyniadau ar y cyd. • Ymgynghori ac ymgysylltu â’u cymunedau cyn gwneud penderfyniadau mawr am berchenogaeth a rheolaeth ar wasanaethau a chyfleusterau diwylliannol yn y dyfodol, a chyn gwneud penderfyniadau ynghylch parhau i’w darparu. • Hwyluso defnydd creadigol o asedau cyhoeddus at ddibenion cymdeithasol mewn ffyrdd nad ydynt yn arwain at bwysau mawr ar gyllidebau refeniw.

en-gb	Sponsored Bodies and Lottery Distributors
cy	Cyrff a Noddir a Dosbarthwyr y Loteri

en-gb	The Arts Council of Wales, the National Library of Wales, National Museum Wales, the Welsh Books Council and the Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, all have a key part to play as funders and enablers, as does the Heritage Lottery Fund and, to a lesser but still significant extent, the Big Lottery Fund.
cy	Mae gan Gyngor Celfyddydau Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Amgueddfa Cymru, Cyngor Llyfrau Cymru a Chomisiwn Brenhinol Henebion Cymru, i gyd rôl allweddol i’w chwarae o ran ariannu a galluogi gweithgareddau. Mae gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri hithau ei rhan, ac, i raddau llai ond graddau sydd dal yn arwyddocaol, y Gronfa Loteri Fawr.

en-gb	We look to these bodies to:
cy	Disgwyliwn i’r cyrff hyn:

en-gb	• Facilitate a greater contribution by the Culture sector to tackling poverty, and to supporting the health and social care, education, equalities, regeneration and skills and employment agendas. • Encourage the culture sector to be more proactive in pursuing new forms of income, in developing their business and marketing skills, and in exploiting digital technology.
cy	• Hwyluso gwell cyfraniad gan y sector Diwylliant i drechu tlodi, ac o ran cefnogi agendâu iechyd a gofal cymdeithasol, addysg, cydraddoldeb, adfywio, sgiliau a chyflogaeth. • Annog y sector diwylliant i fod yn fwy rhagweithiol wrth fynd ar drywydd ffurfiau newydd o incwm, wrth ddatblygu ei sgiliau busnes a marchnata, ac wrth fanteisio i’r eithaf ar dechnoleg ddigidol.

en-gb	As part of this, these agencies should review and refine their fundraising and business advice services, to help the sector to diversify its income base. • Work together to develop more innovative and collaborative approaches towards investment in culture; for example, ways in which Lottery distributors might co-fund cultural and place-based regeneration projects.
cy	Yn rhan o hynny, dylai’r asiantaethau hyn adolygu a mireinio eu gwasanaethau codi arian a chyngor busnes, er mwyn helpu’r sector i amrywio ei sylfaen incwm. • Cydweithio i ddatblygu dulliau mwy arloesol a chydweithredol o fuddsoddi mewn diwylliant; er enghraifft, sut y gallai dosbarthwyr y Loteri gydariannu prosiectau diwylliannol ac adfywio sy’n seiliedig ar le.

en-gb	23 Cultural organisations
cy	23 Sefydliadau diwylliannol

en-gb	We hope the culture sector will respond positively to all the themes within this Statement, but there are several key areas where we look to it to respond.
cy	Rydym yn gobeithio y bydd y sector diwylliant yn ymateb yn gadarnhaol i’r holl themâu yn y Datganiad hwn, ond mae yna sawl maes allweddol lle’r ydym yn disgwyl iddo ymateb.

en-gb	We look to cultural organisations to:
cy	Rydym yn disgwyl i sefydliadau diwylliannol:

en-gb	• Help to persuade more people to enjoy and take part in creative activity, to help Wales become the most creatively active nation in Europe, and to contribute to our programme of open access to cultural opportunities for young people. • Work to improve their sustainability, reach and resilience by developing their commercial, marketing and fundraising capacity, and by working to fully exploit the potential of digital technology, including the virtual audience (through live-streaming, webinars, etc). • Work with partners to enhance the visitor experience at our cultural attractions.
cy	• Helpu i annog rhagor o bobl i fwynhau a chymryd rhan mewn gweithgarwch creadigol, er mwyn helpu i sicrhau mai Cymru fydd y wlad fwyaf creadigol weithgar yn Ewrop, ac rydym yn disgwyl iddynt gyfrannu at ein rhaglen o gynnig mynediad agored i gyfleoedd diwylliannol i bobl ifanc. • Gweithio i fod yn fwy cynaliadwy, i gyrraedd rhagor o bobl ac i fod yn fwy cydnerth drwy ddatblygu eu gallu masnachol a’u gallu i farchnata a chodi arian, a thrwy weithio i fanteisio’n llawn ar botensial technoleg ddigidol, gan gynnwys y rhith-gynulleidfa (drwy ffrydio byw, gweminarau, etc). • Gweithio gyda phartneriaid i wella profiad ymwelwyr yn ein hatyniadau diwylliannol.

en-gb	Assist Visit Wales, and others to develop more opportunities for ‘cultural tourism’. • Contribute to regeneration programmes, including the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions, the Valleys Taskforce and the Mersey- Dee growth deal, by working in partnership with local authorities, other cultural bodies, and other stakeholders. • Work with health boards and health professionals to develop more well-being and preventative health initiatives. • Contribute to ‘Fusion’, our national programme for tackling poverty through culture, and ‘Creative Learning through the Arts’, our national programme for increasing cultural opportunities in schools and improving pupils’ attainment through creativity.
cy	Cynorthwyo Croeso Cymru, ac eraill, i ddatblygu rhagor o gyfleoedd ar gyfer ‘twristiaeth ddiwylliannol’. • Cyfrannu at raglenni adfywio, gan gynnwys dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe, Tasglu’r Cymoedd, a Bargen Twf Mersi a Dyfrdwy, drwy weithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol, cyrff diwylliannol eraill, a rhanddeiliaid eraill. • Gweithio gyda byrddau iechyd a gweithwyr iechyd proffesiynol i ddatblygu rhagor o fentrau lles ac iechyd ataliol. • Cyfrannu at ‘Cyfuno’, ein rhaglen genedlaethol i drechu tlodi drwy ddiwylliant, a ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, ein rhaglen genedlaethol i gynnig rhagor o gyfleoedd diwylliannol mewn ysgolion ac i wella cyrhaeddiad disgyblion drwy greadigrwydd.

en-gb	Monitoring and evaluation
cy	Monitro a gwerthuso

en-gb	It will be important to monitor and evaluate the progress being made in implementing the goals set out in this Statement.
cy	Bydd hi’n bwysig monitro a gwerthuso’r cynnydd a wneir o ran cyflawni’r amcanion a nodir yn y Datganiad hwn.

en-gb	Almost by definition, some cultural activities, and the outcomes from them, are difficult to measure objectively.
cy	Mae bron yn anochel bod rhai gweithgareddau diwylliannol, a’u canlyniadau, yn anodd eu mesur yn wrthrychol.

en-gb	Nonetheless, we recognise the need to improve the evidence base on the effectiveness of cultural interventions, especially where these contribute to key policy areas such as health, education and the economy.
cy	Serch hynny, rydym yn cydnabod bod angen gwella’r dystiolaeth sydd ar gael am effeithiolrwydd ymyriadau diwylliannol, yn arbennig pan fo’r rheini’n cyfrannu at feysydd polisi allweddol megis iechyd, addysg a’r economi.

en-gb	In order to do this, we will:
cy	Er mwyn gwneud hynny, byddwn yn:

en-gb	• Monitor and report on progress against the actions in this Statement. • Develop a coordinated Research, Evidence and Evaluation Plan for Culture in Wales, led by Welsh Government, incorporating the commissioning of culture related research.
cy	• Monitro ac yn adrodd ar y cynnydd a wneir ar yr holl gamau gweithredu yn y Datganiad hwn. • Datblygu Cynllun Ymchwil, Tystiolaeth a Gwerthuso cydlynol ar gyfer Diwylliant yng Nghymru, dan arweiniad Llywodraeth Cymru, a fydd yn cynnwys comisiynu gwaith ymchwil ym maes diwylliant.

en-gb	This will draw together the research and evaluation work of Welsh Government and its sponsored bodies, to inform cultural policy making.
cy	Bydd y cynllun hwnnw’n tynnu ynghyd y gwaith ymchwil a gwerthuso a wnaed gan Lywodraeth Cymru a’r cyrff a noddir ganddi, er mwyn llywio polisïau diwylliannol.

en-gb	24 Welsh Government programme commitments for Culture
cy	24 Ymrwymiadau rhaglen Llywodraeth Cymru ar gyfer Diwylliant

en-gb	ANNEX 1
cy	ATODIAD 1

en-gb	PROSPEROUS & SECURE
cy	FFYNIANNUS A DIOGEL

en-gb	Commitments
cy	Ymrwymiadau

en-gb	We will exploit the unparalleled success of the Creative Industries in Wales to promote the country across the UK and the world.
cy	Byddwn yn manteisio ar lwyddiant digyffelyb y Diwydiannau Creadigol yng Nghymru er mwyn hybu’r wlad ledled y DU ac ym mhedwar ban byd.

en-gb	We will set up ‘Creative Wales’ to support the sector in Wales.
cy	Byddwn yn sefydlu ‘Cymru Greadigol’ i gefnogi’r sector yng Nghymru.

en-gb	In doing so, we will aim to sustain at least 850 jobs and £40 million a year in production expenditure.
cy	Wrth wneud hynny, ein nod bydd cynnal o leiaf 850 o swyddi a £40 miliwn y flwyddyn o wariant ar gynyrchiadau.

en-gb	We will build on the unprecedented success of the Year of Adventure by designating 2017 as the ‘Year of Legends’.
cy	Byddwn yn adeiladu ar lwyddiant digyffelyb y ‘Flwyddyn Antur’ drwy ddynodi 2017 yn ‘Flwyddyn Chwedlau’.

en-gb	We will exploit 2018 as ‘the Year of the Sea’, in order to invest in our seaside towns.
cy	Bydd 2018 yn ‘Flwyddyn y Môr’, ac yn gyfle i fuddsoddi yn ein trefi glan môr.

en-gb	We will ensure closer collaboration with the education sector, to ensure a constant pipeline of skills to support the creative industries sector’s growth.
cy	Byddwn yn sicrhau cydweithrediad agosach â’r sector addysg, er mwyn sicrhau cyflenwad cyson o sgiliau i gefnogi twf y sector diwydiannau creadigol.

en-gb	We will promote the work of the Llangollen International Musical Eisteddfod in bringing together different nations.
cy	Byddwn yn hyrwyddo gwaith Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen i ddod â chenhedloedd gwahanol at ei gilydd.

en-gb	Other related work
cy	Gwaith cysylltiedig arall

en-gb	We will look to develop more cultural tourism routes and trails, by investing in the visitor experience, and accommodation provision, at our landmark cultural attractions.
cy	Byddwn yn ceisio datblygu rhagor o lwybrau twristiaeth ddiwylliannol drwy fuddsoddi ym mhrofiad yr ymwelwyr ac mewn darparu llety yn ein hatyniadau diwylliannol pwysig.

en-gb	Light Springs through the Dark: A Vision for Culture in Wales. December 2016 25 We will work to develop and exploit virtual, off-site, digital audiences for major events, for example through live-streaming and webinars, and identify and develop opportunities for establishing new ‘Made in Wales’ events.
cy	Yng nghyswllt digwyddiadau mawr, byddwn yn gweithio i ddatblygu a manteisio ar rith-gynulleidfaoedd digidol, nad ydynt ar y safle, er enghraifft, drwy ffrydio byw a gweminarau, a byddwn yn nodi ac yn datblygu cyfleoedd i sefydlu digwyddiadau newydd a ‘Wnaed yng Nghymru’.

en-gb	We will work to facilitate an appropriate contribution by the culture sector to the regeneration of the Cardiff Capital and Swansea Bay city regions.
cy	Byddwn yn gweithio i hwyluso cyfraniad priodol gan y sector diwylliant i adfywio dinas-ranbarthau Prifddinas Caerdydd a Bae Abertawe.

en-gb	We will develop our relationship with the British Council, Wales Arts International and Visit Britain, to ensure that we maximise the opportunities to promote Welsh culture overseas; ensure that Wales has appropriate representation in relevant UK initiatives.
cy	Byddwn yn datblygu’n perthynas â’r British Council, Celfyddydau Rhyngwladol Cymru a Visit Britain, er mwyn sicrhau ein bod yn manteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd i hyrwyddo diwylliant Cymru dramor; byddwn yn sicrhau bod Cymru yn cael ei chynrychioli’n briodol mewn mentrau perthnasol gan y DU.

en-gb	HEALTHY & ACTIVE
cy	IACH AC EGNÏOL

en-gb	Commitments
cy	Ymrwymiadau

en-gb	We will introduce a new Wales Well-being Bond aimed at improving mental and physical health.
cy	Byddwn yn cyflwyno Bond Lles newydd ar gyfer Cymru â’r nod o wella iechyd meddwl a chorfforol.

en-gb	We will continue to work to end the stigma of mental illness and work with schools, employers and other partners to improve well-being at work, in education and in our communities.
cy	Byddwn yn parhau i weithio i ddileu’r stigma sy’n gysylltiedig â salwch meddwl ac yn gweithio gydag ysgolion, cyflogwyr a phartneriaid eraill i wella lles yn y gweithle, ym myd addysg ac yn ein cymunedau.

en-gb	AMBITIOUS & LEARNING
cy	UCHELGAIS A DYSGU

en-gb	Commitments
cy	Ymrwymiadau

en-gb	Create a minimum of 100,000 high quality all age apprenticeships.
cy	Creu o leiaf 100,000 o brentisiaethau o safon uchel i bobl o bob oedran.

en-gb	Set new conditions of funding for sports and cultural organisations that receive public monies to support young people from deprived backgrounds.
cy	Pennu amodau newydd yn ymwneud â chefnogi pobl ifanc o gefndiroedd difreintiedig wrth ariannu sefydliadau chwaraeon a diwylliannol sy’n cael arian cyhoeddus.

en-gb	Extend our programme of open access to cultural opportunities for young people.
cy	Ehangu ein rhaglen mynediad agored i gynnwys cyfleoedd diwylliannol ar gyfer pobl ifanc.

en-gb	We will create and help to capitalise a National Endowment for Music, to help young people to realise their musical potential.
cy	Byddwn yn creu ac yn helpu i ddarparu cyllid cyfalaf ar gyfer Cronfa Gwaddol Cenedlaethol ar gyfer Cerddoriaeth i helpu pobl ifanc i wireddu eu potensial cerddorol.

en-gb	Other related work
cy	Gwaith cysylltiedig arall

en-gb	We will continue and consolidate, the work under our 5-year, £20 million initiative, ‘Creative Learning Through the Arts’.
cy	Byddwn yn parhau â’r gwaith a wnaed o dan ein menter 5 mlynedd, ‘Dysgu Creadigol drwy’r Celfyddydau’, sy'n werth £20 miliwn, a byddwn yn atgyfnerthu’r gwaith hwnnw.

en-gb	We will support schools in the delivery of the new curriculum and in the development of more creative teaching methodologies.
cy	Byddwn yn rhoi cymorth i ysgolion gyflwyno’r cwricwlwm newydd ac i ddatblygu dulliau addysgu mwy creadigol.

en-gb	UNITED & CONNECTED
cy	UNEDIG A CHYSYLLTIEDIG

en-gb	Commitments
cy	Ymrwymiadau

en-gb	We will seek to increase investment in the arts by creating a Challenge Fund, initially for arts and sports organisations, to match fund their projects and to fuse creativity and digital exploitation.
cy	Byddwn yn ceisio cynyddu buddsoddiad yn y celfyddydau drwy gyflwyno Cronfa Her, ar gyfer sefydliadau ym maes y celfyddydau a chwaraeon yn y lle cyntaf, er mwyn darparu cyllid cyfatebol ar gyfer eu prosiectau a chyfuno creadigrwydd â datblygiadau digidol.

en-gb	We will create ‘Historic Wales’ to enhance the commercial functions of the Welsh heritage sector and promote the relevance of national institutions to people’s lives.
cy	Byddwn yn creu ‘Cymru Hanesyddol’ er mwyn gwella swyddogaethau masnachol y sector treftadaeth yng Nghymru a byddwn yn ceisio sicrhau bod sefydliadau cenedlaethol yn fwy perthnasol i fywydau pobl.

en-gb	Working with partners, we will create the ‘A55 Culture Corridor’, promoting the tourism value of our world-class castles, mountains, coast, towns and countryside, and turning it in to one of the major cultural routes in Europe.
cy	Gan weithio gyda phartneriaid, byddwn yn creu ‘Coridor Diwylliant yr A55’, er mwyn hyrwyddo gwerth ein cestyll , ein mynyddoedd, ein harfordir, ein trefi a’n cefn gwlad, sydd o safon fyd-eang, i dwristiaeth, a byddwn yn troi’r coridor hwnnw’n un o lwybrau diwylliannol mawr Ewrop.

en-gb	Invest more than £1 million each year in the continued transformation of our libraries and local museums.
cy	Byddwn yn buddsoddi dros £1 filiwn y flwyddyn er mwyn parhau â’r gwaith o weddnewid ein llyfrgelloedd a’n hamgueddfeydd lleol.

en-gb	We will carry out feasibility studies on establishing a National Art Gallery, and a Football Museum in North Wales – reflecting our agreement with Plaid Cymru on the draft budget for 2017/18.
cy	26 Byddwn yn cynnal astudiaethau dichonoldeb ar sefydlu Oriel Gelfyddyd Genedlaethol, ac Amgueddfa Bêl-droed yn y Gogledd – gan adlewyrchu’n cytundeb gyda Phlaid Cymru ar y gyllideb ddrafft ar gyfer 2017-18.

en-gb	We will look to offer three-year funding settlements, in order to give a greater degree of security and certainty to 26 national sponsored bodies, such as Arts Council Wales and Sport Wales with the caveat that our spending power is dependent on what the UK Government offers Wales.
cy	Byddwn yn ceisio cynnig setliadau ariannol dros gyfnod o dair blynedd er mwyn rhoi mwy o gadernid a sicrwydd i gyrff cenedlaethol a noddir, megis Cyngor Celfyddydau Cymru a Chwaraeon Cymru, ond gan rybuddio ar yr un pryd fod ein grym gwario yn dibynnu ar yr hyn y mae Llywodraeth y DU yn ei gynnig i Gymru.

en-gb	We will continue to work with the National Eisteddfod, as one of the premier cultural events in Europe, on modernisation and marketing.
cy	Byddwn yn parhau i weithio gyda’r Eisteddfod Genedlaethol, sy’n un o’r prif ddigwyddiadau diwylliannol yn Ewrop, i’w moderneiddio a’i marchnata.

en-gb	We will press for fair funding of public service broadcasting through the medium of Welsh and English.
cy	Byddwn yn pwyso am gyllid teg ar gyfer darlledu gwasanaeth cyhoeddus drwy gyfrwng y Gymraeg a’r Saesneg.

en-gb	We will place a particular focus on supporting community crowdfunding projects as a means of promoting Wales as a destination, encouraging digital literacy and growing the digital economy.
cy	Byddwn yn rhoi pwyslais penodol ar gefnogi prosiectau cyllido torfol cymunedol fel ffordd o hyrwyddo Cymru fel cyrchfan, gan annog llythrennedd digidol a thyfu’r economi ddigidol.

en-gb	We will explore the options for supporting online and print media.
cy	Byddwn yn archwilio’r dewisiadau ar gyfer cefnogi cyfryngau ar-lein a phrint.

en-gb	Other related work
cy	Gwaith cysylltiedig arall

en-gb	We will strengthen the Fusion programme by focussing on activities that promote pathways into employment.
cy	Byddwn yn atgyfnerthu’r rhaglen Cyfuno drwy ganolbwyntio ar weithgareddau sy’n hyrwyddo llwybrau at gyflogaeth.

en-gb	We will implement the provisions of the Historic Environment (Wales) Act 2016 and the associated advice and guidance that will provide more effective protection to listed buildings and scheduled monuments; improve the sustainable management of the historic environment; and introduce greater transparency and accountability into decisions taken on the historic environment.
cy	Byddwn yn gweithredu darpariaethau Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016, ynghyd â’r cyngor a’r arweiniad cysylltiedig, fel y bo modd gwarchod adeiladau a henebion rhestredig mewn ffordd fwy effeithiol; byddwn yn gwella rheolaeth gynaliadwy ar yr amgylchedd hanesyddol; ac yn cyflwyno gwell tryloywder ac atebolrwydd wrth wneud penderfyniadau am yr amgylchedd hanesyddol.

en-gb	We will continue to support Community Asset Transfers as a way of placing important local facilities into the hands of local people.
cy	Byddwn yn parhau i gefnogi Trosglwyddo Asedau Cymunedol fel ffordd o roi cyfleusterau lleol pwysig yn nwylo’r bobl leol.

en-gb	We will press for more and better broadcasting content, and programming, made for Wales, in Wales and about all aspects of Welsh life, including our culture and heritage.
cy	Byddwn yn pwyso am ragor o gynnwys darlledu ac am gynnwys darlledu o ansawdd gwell, ac am raglenni a wnaed yng Nghymru ar gyfer Cymru, ac sy’n ymdrin â phob agwedd ar fywyd Cymru, gan gynnwys ein diwylliant a’n treftadaeth.

en-gb	27 Image Credits
cy	27 Credyd Lluniau

en-gb	Amgueddfa Cymru China (p.10)
cy	Amgueddfa Cymru China (t.10)

en-gb	Arts Alive Wales, Portfolio (image: Toril Brancher, p.22)
cy	Arts Alive Wales, Portfolio (llun: Toril Brancher, t.22)

en-gb	Awr Ddaear/Earth Hour, Head4Arts (image: Mark Lewis, WWF Cymru, p.13)
cy	Awr Ddaear, Head4Arts (llun: Mark Lewis, WWF Cymru, t.13)

en-gb	BBC Roath Lock, Front View (image: Betina Skovbro, p.07)
cy	Stiwdios y BBC Porth y Rhath, Wyneb Blaen (llun: Betina Skovbro, t.07)

en-gb	Big Splash, The Riverfront (image: Creative Fez, p.01)
cy	Big Splash, Glan yr Afon (llun: Creative Fez, t.01)

en-gb	Cadw Cadwraeth Cymru, Crown Copyright (images: p.14)
cy	Cadw Cadwraeth Cymru, Hawlfraint y Goron (lluniau, t.14)

en-gb	Cynefin Project, National Library of Wales (p.19)
cy	Prosiect Cynefin, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (t.19)

en-gb	DilynFi, Cwmni’r Frân Wen (image: Geraint Thomas, p.27)
cy	DilynFi, Cwmni’r Frân Wen (llun: Geraint Thomas, t.27)

en-gb	Dylan Thomas 100, Writing Shed (image: Literature Wales, p.08)
cy	Dylan Thomas 100, Writing Shed (llun: Llenyddiaeth Cymru, t.08)

en-gb	Ensemble Cello, Canolfan Gerdd William Mathias (image: Geraint Thomas Panorama, p.05)
cy	Ensemble Cello, Canolfan Gerdd William Mathias (llun: Geraint Thomas Panorama, t.05)

en-gb	Expressions Associates Dance Company, Artis Community (image: SpringBox Photography, p.26)
cy	Cwmni Dawns Expressions Associates, Artis Community (llun: SpringBox Photography, t.26)

en-gb	Family Matinee for BBC Get Creative in March 2016, National Dance Company Wales (image: Catherine Gomez, p.05)
cy	Matinee i'r Teulu ar gyfer Get Creative y BBC ym mis Mawrth, Cwmni Dawns Cenedlaethol Cymru (llun: Catherine Gomez, t.05)

en-gb	FiDiFi, Cwmni’r Frân Wen (image: Kristina Banholzer, p.11)
cy	FiDiFi, Cwmni’r Frân Wen (llun: Kristina Banholzer, t.11)

en-gb	From the Station to the Sea, Coastal Housing and Volcano Theatre (p.23)
cy	From the Station to the Sea, Coastal Housing and Volcano Theatre (t.23)

en-gb	Green Man Festival (image: Jenna Foxton/Fanatic, p.07)
cy	Gwyl y Dyn Gwyrdd (llun: Jenna Foxton/Fanatic, t.07)

en-gb	Hinterland, by kind permission of S4C (image: Warren Orchard, p.21)
cy	Y Gwyll, drwy garedigrwydd S4C (llun: Warren Orchard, t.21)

en-gb	Jambyls, Eisteddfod yr Urdd 2016 (image: Irfon Bennett, p.18)
cy	Jambyls, Eisteddfod yr Urdd 2016 (llun: Irfon Bennett, t.18)

en-gb	Only The Brave, Wales Millennium Centre (image: Helen Maybanks, p.05)
cy	Only The Brave, Canolfan Mileniwm Cymru (llun: Helen Maybanks, t.05)

en-gb	Pontio Open Day (image: Iolo Penri, p.18)
cy	Diwrnod Agored Pontio (llun: Iolo Penri, t.18)

en-gb	Silly Kings audience (image: National Theatre Wales, p.20)
cy	Cynulleidfa Silly Kings (llun: National Theatre Wales, t.20)

en-gb	Singing and Dementia (image: Betsi Cadwaladr University Health Board Communications, p.12)
cy	Canu a Dementia (llun: Tîm Cyfathrebu Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, t.12)

en-gb	TEAM (image: National Theatre Wales, p.20)
cy	TEAM (llun: National Theatre Wales, t.20)

en-gb	The Company of Trees, Helen Sear, Wales in Venice 2015 (p.06)
cy	The Company of Trees, Helen Sear, Cymru yn Fenis 2015 (t.06)

en-gb	Unusual Stage School DAC (image: Rachel Stelmach, p.17)
cy	Unusual Stage School Celfyddydau Anabledd Cymru (llun: Rachel Stelmach, t.17)

en-gb	What Is Craft? (image: Ruthin Craft Centre, p.16)
cy	Beth yw Crefft? (llun: Canolfan Grefftau Rhuthun, t.16)

en-gb	Welsh Language Writing Group DAC (p.27)
cy	Grwp Ysgrifennu Cymraeg Celfyddydau Anabledd Cymru (t.27)

en-gb	© Crown copyright 2016 WG30393 Digital ISBN 978-1-4734-8316-3
cy	© Hawlfraint y Goron 2017 WG31221 ISBN digidol 978 1 4734 xxxx x

en-gb	28
cy	28