en-gb	REFORMING
cy-gb	DIWYGIOEI

en-gb	Reforming our Union: 
cy-gb	Diwygio ein Hundeb: 

en-gb	Shared Governance 
cy-gb	Cydlywodraethu  

en-gb	in the UK 
cy-gb	yn y DU

en-gb	SECOND EDITION: 
cy-gb	AIL ARGRAFFIAD: 

en-gb	JUNE 2021  
cy-gb	MEHEFIN 2021

en-gb	Contents
cy-gb	Cynnwys

en-gb	Foreword by the First Minister of Wales
cy-gb	Rhagair Prif Weinidog Cymru 

en-gb	Chapter 1: 
cy-gb	Pennod 1: 

en-gb	Introduction
cy-gb	Cyflwyniad

en-gb	Chapter 2: 
cy-gb	Pennod 2: 

en-gb	General Principles
cy-gb	Egwyddorion Cyffredinol

en-gb	Chapter 3: 
cy-gb	Pennod 3: 

en-gb	Legislatures and Legislative Powers
cy-gb	Y Deddfwrfeydd a Phwerau Deddfwriaethol

en-gb	Chapter 4: 
cy-gb	Pennod 4: 

en-gb	Executive Powers: 
cy-gb	Pwerau Gweithredol: 

en-gb	Governments, Agencies and Civil Service
cy-gb	Y Llywodraethau, Asiantaethau a’r Gwasanaeth Sifil

en-gb	Chapter 5: 
cy-gb	Pennod 5: 

en-gb	Finance
cy-gb	Cyllid

en-gb	Chapter 6: 
cy-gb	Pennod 6: 

en-gb	Justice and the Courts
cy-gb	Cyfiawnder a’r Llysoedd

en-gb	Chapter 7: 
cy-gb	Pennod 7: 

en-gb	Constitutional Reform
cy-gb	Diwygio Cyfansoddiadol

en-gb	Annex 1: 
cy-gb	Atodiad A: 

en-gb	The Twenty Propositions
cy-gb	Yr Ugain Cynnig

en-gb	  © Crown copyright 2021
cy-gb	  © Hawlfraint y Goron 2021

en-gb	Digital ISBN 978-1-XXXXX
cy-gb	ISBN digidol 978-1-XXXXX

en-gb	R E F O R M I N G O U R U N I O N 2 0 2 1
cy-gb	D I W YG I O E I N H U N D E B 2 0 2 1

en-gb	Please check carefully before signing off
cy-gb	Please check carefully before signing off

en-gb	Foreword
cy-gb	Rhagair

en-gb	How can our Union be made strong and durable? 
cy-gb	Sut y mae gwneud ein Hundeb yn gryf a hirhoedlog? 

en-gb	For anyone committed to a long-term future for the United Kingdom this is one of the major questions of our time.
cy-gb	I unrhyw un sydd wedi ymrwymo i ddyfodol hirdymor ar gyfer y Deyrnas Unedig, dyma un o gwestiynau mawr ein hoes.

en-gb	The Welsh Government believes that our partnership of nations, when it works well, is good for Wales. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu bod y bartneriaeth rhwng pob cenedl, pan fydd yn gweithio’n dda, yn dda i Gymru. 

en-gb	Throughout my political life I have advanced the case for solidarity among the peoples and nations of the Union. 
cy-gb	Drwy gydol fy mywyd gwleidyddol, rwyf wedi datblygu’r achos dros undod ymhlith pobl a gwledydd yr Undeb. 

en-gb	I believe that we all benefit from the pooling of our resources, the values we hold in common and our shared history of social progress. 
cy-gb	Credaf ein bod i gyd yn elwa o gyfuno ein hadnoddau, y gwerthoedd sydd gennym yn gyffredin a’n hanes cyffredin o gynnydd cymdeithasol. 

en-gb	Our differences, when recognised and treated with respect, are part of our collective strength. 
cy-gb	Pan fyddant yn cael eu cydnabod a’u trin â pharch, mae’r hyn sy’n ein gwneud ni’n wahanol hefyd yn rhan o’r hyn sy’n ein gwneud ni’n gryf gyda’n gilydd. 

en-gb	However, it has become harder and harder to make the case for the Union, and the threat to it has never been greater during my lifetime. 
cy-gb	Fodd bynnag, mae cyflwyno’r achos dros yr Undeb yn fater sy’n dod yn fwyfwy anodd erbyn hyn, ac ni fu erioed o dan gymaint o fygythiad yn ystod fy mywyd i. 

en-gb	In some important ways the Union has failed to keep pace with the full and real implications of the creation of legislatures in Wales, Scotland and Northern Ireland, in part because insufficient overall attention has been given to how the nations should talk and act together on matters which affect all parts of the UK. 
cy-gb	Mewn rhai ffyrdd pwysig mae’r Undeb wedi methu â chadw i fyny â’r ffaith bod deddfwrfeydd wedi cael eu creu yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon – a goblygiadau gwirioneddol a llawn hyn – yn rhannol oherwydd nad oes digon o sylw cyffredinol wedi’i roi i sut y dylai pob cenedl siarad a gweithredu gyda’i gilydd ar faterion sy’n effeithio ar bob rhan o’r DU. 

en-gb	Moreover, where the UK Government acts in an aggressively unilateral way on behalf of the whole UK, without regard for the status of the nations and the democratic mandates of their government, this inevitably creates anger and alienation. 
cy-gb	At hynny, pan fydd Llywodraeth y DU yn gweithredu mewn ffordd unochrog ymosodol ar ran y DU gyfan, heb ystyried statws y gwahanol wledydd a mandadau democrataidd eu llywodraeth, mae hyn yn anorfod yn cythruddo pobl ac yn eu gelyniaethu. 

en-gb	We have not seen the constructive and collaborative relationship between the governments of the UK that is essential.
cy-gb	Nid ydym wedi gweld y berthynas adeiladol a chydweithredol sy’n gwbl hanfodol rhwng llywodraethau’r DU.

en-gb	Mark Drakeford MS
cy-gb	Mark Drakeford AS

en-gb	FIRST MINISTER OF WALES
cy-gb	PRIF WEINIDOG CYMRU

en-gb	It doesn’t have to be this way. 
cy-gb	Nid oes raid i bethau fod fel hyn. 

en-gb	A United Kingdom which stands still will be overtaken by competing loyalties and the lure of separatism. 
cy-gb	Os bydd yn sefyll yn ei hunfan, caiff y Deyrnas Unedig ei gadael ar ôl yn y pen draw wrth i deyrngarwch pobl gael ei rannu a’r ddadl o blaid ymwahanu eu denu. 

en-gb	But it is possible to renew and revitalise our union in ways that will allow it to thrive and prosper for the long-term, not in spite of devolution but because of it. 
cy-gb	Ond mae’n bosibl adnewyddu ac adfywio ein hundeb mewn ffyrdd a fydd yn caniatáu iddo ffynnu ar gyfer y tymor hir – nid ar draul datganoli, ond oherwydd datganoli. 

en-gb	This requires thought, imagination and co-operation, and above all an acceptance that the status quo cannot and will not continue. 
cy-gb	Bydd angen meddwl, dychymyg a chydweithrediad ac, yn anad dim, rhaid fydd derbyn na all y status quo barhau ac y bydd pethau yn newid. 

en-gb	The case for the break-up of the UK is made vigorously across the nations, including here in Wales. 
cy-gb	Mae’r achos dros ymwahanu yn y DU yn cael ei gyflwyno ag angerdd ar draws pob cenedl, gan gynnwys yma yng Nghymru. 

en-gb	Those who believe in the benefits of union cannot take it for granted. 
cy-gb	Ni all y rheini sy’n credu ym manteision undeb ei gymryd yn ganiataol. 

en-gb	The case for union has to be made positively, based on a capacity for reform and a sense of the future rather than a retreat into the past or a misguided belief that the existing system works well. 
cy-gb	Rhaid i’r achos dros undeb gael ei gyflwyno mewn ffordd gadarnhaol. Dylai fod yn seiliedig ar allu i ddiwygio a synnwyr o’r dyfodol – ni ddylid camu yn ôl i’r gorffennol na gwneud y camsyniad bod y system bresennol yn gweithio’n dda. 

en-gb	Beyond slogans, buildings and flag flying, the current UK Government has contributed little to thinking about an energised and viable future for the Union. 
cy-gb	Y tu hwnt i sloganau, adeiladau a hedfan baneri, nid yw Llywodraeth bresennol y DU wedi cyfrannu fawr ddim i feithrin syniadau ar gyfer dyfodol egnïol a hyfyw i’r Undeb. 

en-gb	The Welsh Government has actively tried to stimulate wider debate about UK reform. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi mynd ati i geisio ysgogi trafodaeth ehangach am ddiwygio’r DU. 

en-gb	This document, containing our proposals to protect and reform the Union, was first published in October 2019. 
cy-gb	Cyhoeddwyd y ddogfen hon, sy’n cynnwys ein cynigion ar gyfer gwarchod a diwygio’r Undeb, gyntaf ym mis Hydref 2019. 

en-gb	We have by no means all the answers. 
cy-gb	Nid oes gennym yr holl atebion o bell ffordd. 

en-gb	However, it is a contribution to a debate that needs to happen on a range of issues as seen from a Welsh Government perspective.
cy-gb	Ond mae’n gyfraniad, fodd bynnag, i drafodaeth y mae’n rhaid ei chynnal ar amrywiaeth o faterion fel y’u gwelir o safbwynt Llywodraeth Cymru.

en-gb	Things move quickly and much has happened since the first publication, and we have updated the document accordingly. 
cy-gb	Mae pethau’n symud yn gyflym ac mae llawer wedi digwydd ers cyhoeddi’r ddogfen gyntaf, ac rydym wedi’i diweddaru i adlewyrchu hynny. 

en-gb	Following our election the people of Wales have given a broad endorsement to the Welsh Government’s vision and the need to revitalise our Union. 
cy-gb	Ar ôl yr etholiad, mae pobl Cymru wedi rhoi cefnogaeth eang i weledigaeth Llywodraeth Cymru a’r angen i adfywio ein Hundeb. 

en-gb	In the period ahead we will be engaging directly with civil society and citizens to think through the issues we need to progress in greater detail. 
cy-gb	Yn y cyfnod sydd o’n blaenau, byddwn yn meithrin cysylltiadau uniongyrchol â chymdeithas sifil a dinasyddion er mwyn meddwl am y materion y mae angen inni fynd ar eu trywydd yn fanylach. 

en-gb	I hope that the UK Government in particular will accept the role it needs to play in co-operating with us and others to mould a forward-looking Union,  fit-for-purpose and capable of earning the goodwill and respect of all its peoples.
cy-gb	Gobeithiaf y bydd Llywodraeth y DU yn benodol yn derbyn y rôl y mae angen iddi ei chwarae wrth gydweithredu â ni ac eraill i fowldio Undeb blaengar, sy’n addas i’r diben ac a all ennill ewyllys da a pharch yr holl bobl sy’n perthyn iddo.

en-gb	In the election of May this year the choice could not have been clearer. 
cy-gb	Yn yr etholiad fis Mai eleni, ni allai’r dewis wedi bod yn gliriach. 

en-gb	I shared a platform with leaders of parties which argued to abolish devolution on the one hand, and to take Wales out of the UK on the other. 
cy-gb	Rhennais lwyfan gydag arweinwyr pleidiau a oedd yn dadlau o blaid diddymu datganoli ar y naill law, a thynnu Cymru allan o’r DU ar y llaw arall. 

en-gb	The result was an unambiguous rejection of both these positions, and an endorsement of my party’s policy of strong, entrenched devolution in a reformed and truly united United Kingdom. 
cy-gb	Gwrthodwyd y ddau safbwynt hwnnw yn ddigamsyniol, a chymeradwywyd polisi fy mhlaid innau o ddatganoli cryf, wedi’i ymwreiddio mewn Teyrnas Unedig ar ei newydd wedd sy’n wirioneddol unedig.  

en-gb	Mark Drakeford MS
cy-gb	Mark Drakeford AS

en-gb	FIRST MINISTER OF WALES
cy-gb	PRIF WEINIDOG CYMRU

en-gb	Chapter 1 
cy-gb	Pennod 1 

en-gb	Introduction
cy-gb	Cyflwyniad

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’ document, we cited the Report 1  published in July 2018 by the House of Commons Public Administration and Constitutional Affairs Committee (PACAC) on ‘Devolution and Exiting the EU: reconciling differences and building strong relationships’. 
cy-gb	Yn y ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, cyfeiriwyd at yr Adroddiad 1  a gyhoeddwyd fis Gorffennaf 2018 gan Bwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus a Materion Cyfansoddiadol Tŷ’r Cyffredin, ‘Devolution and Exiting the EU: reconciling differences and building strong relationships’. 

en-gb	In particular, we drew attention to the Committee’s conclusion that devolution is “an established and significant feature of the UK constitutional architecture”, and the United Kingdom Government needed to set out its Devolution Policy for the Union. 
cy-gb	Yn benodol, tynnwyd sylw at gasgliad y Pwyllgor bod datganoli yn “an established and significant feature of the UK constitutional architecture”, a bod angen i Lywodraeth y Deyrnas Unedig nodi ei Pholisi Datganoli ei hun ar gyfer yr Undeb.

en-gb	In its response 2  published in September 2018, the UK Government noted the Committee’s recommendation and declared its intention “to publish a statement on the Union in due course”, but when we published the original ‘Reforming our Union’, more than a year later, no such statement had emerged.
cy-gb	Yn ei hymateb 2  a gyhoeddwyd fis Medi 2018, nododd Llywodraeth y DU argymhelliad y Pwyllgor a datgan ei bod yn bwriadu cyhoeddi datganiad ar ddyfodol y Deyrnas Unedig maes o law. Fodd bynnag, pan gyhoeddasom ‘Diwygio ein Hundeb’ yn wreiddiol, fwy na flwyddyn yn ddiweddarach, nid oedd yr un datganiad o’r fath wedi dod i law.

en-gb	At the time, we surmised that this was due to the all-consuming character of the UK’s exit from the European Union, on which the UK Government had been almost entirely focused, but we argued that the very fact of the UK’s withdrawal from the European Union reinforced the need for clearer policy perspectives on the future governance of the Union. 
cy-gb	Ar y pryd, daethom i’r casgliad mai’r ffaith bod y DU yn ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, digwyddiad a oedd yn mynnu’r sylw i gyd, yr oedd Llywodraeth y DU wedi bod yn canolbwyntio fwy neu lai’n llwyr arno, oedd yn gyfrifol am hyn. Ond, roeddem hefyd yn dadlau bod y ffaith bod y DU yn ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn cadarnhau bod angen safbwyntiau polisi cliriach ar lywodraethiant yr Undeb rhwng gwledydd y Deyrnas Unedig yn y dyfodol. 

en-gb	Since early 2020, the focus of the UK Government and the Devolved Governments has quite rightly been on the response to the COVID-19 pandemic, but the pandemic has only sharpened the need for a proper debate about the future of the UK, not least because Covid has served to raise awareness of devolution and of the extent of the responsibilities of – and the powers available to – the devolved governments and legislatures. 
cy-gb	Ers dechrau 2020, mae Llywodraeth y DU a’r Llywodraethau Datganoledig wedi bod yn canolbwyntio ar yr ymateb i bandemig COVID-19 – ac mae hynny’n gwbl briodol. Fodd bynnag, dwysáu’r angen am drafodaeth go iawn ynglŷn â dyfodol y DU a wnaed yn sgil y pandemig. Mae hyn yn bennaf am fod Covid wedi codi ymwybyddiaeth o ddatganoli ac o ehangder cyfrifoldebau’r llywodraethau a’r deddfwrfeydd datganoledig, a’r pwerau sydd ar gael iddynt. 

en-gb	Where the response to the pandemic has seen close and collaborative working between the four nations, it has demonstrated the effectiveness of joint working and the positive outcomes it can achieve, such as in respect of the vaccination programme. 
cy-gb	Pan gafwyd enghreifftiau o gydweithio agos rhwng y pedair gwlad wrth iddynt ymateb i’r pandemig, dangoswyd pa mor effeithiol ydyw gwneud hynny a’r canlyniadau cadarnhaol y gellir eu cyflawni – gyda’r rhaglen frechu, er enghraifft.  

en-gb	Eighth Report of Session 2017-19, HC 1485
cy-gb	Wythfed Adroddiad y Sesiwn 2017-19, HC 1485.

en-gb	Eighth Special Report of Session 2017-19, HC1574
cy-gb	Wythfed Adroddiad Arbennig y Sesiwn 2017-19, HC1574.

en-gb	However, even when the pandemic has produced examples of good and sustained working across the UK it has been ad hoc in nature. 
cy-gb	Fodd bynnag, hyd yn oed pan gafwyd enghreifftiau o weithio da a pharhaus ar draws y DU yn sgil y pandemig, ad hoc oedd o ran ei natur hefyd. 

en-gb	The sort of entrenched, rule based system which we set out in the original version of this document has been wholly absent. 
cy-gb	Ni welwyd unrhyw arwydd o’r math o system sefydledig, sy’n seiliedig ar reolau, a nodir gennym yn y fersiwn wreiddiol o’r ddogfen hon ar waith. 

en-gb	The machinery which was intended to bear the weight of intergovernmental relations has been entirely absent, without a single meeting of the JMC(P) since the current Prime Minister took office nearly two years ago. 
cy-gb	Nid oes sôn wedi bod o’r peirianwaith y bwriadwyd iddo ysgwyddo pwysau cysylltiadau rhynglywodraethol. Ni chyfarfu  Cyd-bwyllgor y Gweinidogion (Cyfarfod Llawn) un waith ers i Brif Weinidog presennol y DU gymryd yr awenau bron i ddwy flynedd yn ôl. 

en-gb	The positive examples stand out because they are small islands in a sea of hand-to-mouth short-termism. 
cy-gb	Mae unrhyw enghreifftiau cadarnhaol o weithredu yn hynod – ynysoedd bach ydynt yng nghanol môr o enghreifftiau o weithredu i ddiwallu anghenion uniongyrchol, tymor byr yn unig.   

en-gb	Beyond coronavirus, the UK Government appears to have rejected a four nation approach, in favour of a greater emphasis on the strength of the Union expressed through an ‘aggressive unilateralism’ – most clearly manifested by the United Kingdom Internal Market Act 2020 for example – and it has down-played the multi-national character of the UK. 
cy-gb	Mae’n ymddangos bod Llywodraeth y DU wedi ymwrthod â dull pedair gwlad wrth weithredu ar faterion ar wahân i’r coronafeirws, ac mae wedi ffafrio rhoi mwy o bwyslais ar gryfder yr Undeb – a hynny’n cael ei fynegi drwy ei ‘hymagwedd unochrog ymosodol’. Ni cheir enghraifft fwy amlwg o’r agwedd hon ar waith nag yn Neddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020 – deddf sy’n diystyru natur aml-genedl y DU i bob pwrpas. 

en-gb	It seems that the UK Government perceives a tension between these two visions of the UK, and is seeking to assert one at the expense of the other; 
cy-gb	Ymddengys bod Llywodraeth y DU yn synhwyro bod tyndra rhwng y ddwy weledigaeth hon ar gyfer y DU, ac mae’n ceisio arddel y naill weledigaeth ar draul y llall. 

en-gb	our view is that these two visions are entirely compatible with one another, and that an acknowledgement of that will actually strengthen the Union.
cy-gb	Yn ein barn ni, mae’r ddwy weledigaeth hon yn gwbl gydnaws â’i gilydd a chryfhau’r Undeb a wneir mewn gwirionedd drwy gydnabod hyn.

en-gb	There have also been further contributions to the debate since we published the original ‘Reforming our Union’ document. 
cy-gb	Cyfrannwyd ymhellach i’r drafodaeth hefyd ers inni gyhoeddi’r ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol. 

en-gb	As we publish this document, the House of Lords Constitution Committee is undertaking an inquiry into the future governance of the UK. 3  It does so in the context of what it describes as a United Kingdom under strain, and the tensions in intergovernmental relations which have been highlighted by both EU exit and the response to Covid.  
cy-gb	Ar adeg cyhoeddi’r ddogfen hon, mae Pwyllgor Cyfansoddiad Tŷ’r Arglwyddi yn cynnal ymchwiliad i lywodraethiant y DU yn y dyfodol. 3  Mae’n gwneud hynny yng nghyd-destun yr hyn y mae’n ei ddisgrifio fel Teyrnas Unedig sydd o dan straen, a’r tyndra o safbwynt cysylltiadau rhynglywodraethol sydd wedi dod i’r amlwg yn sgil ymadawiad y DU â’r UE a’r ymateb i Covid.  

en-gb	In its evidence 4  to the House of Lords Constitution Committee’s inquiry, the United Kingdom Constitution Monitoring Group (UKCMG) argues that “the absence of a culture of intergovernmental cooperation within the UK presents a serious challenge for effective multi-level governance” and draws attention to “the [continued] absence of any authoritative statement on the nature of the United Kingdom, whether in the form of a constitutional document or a policy declaration by the UK Government”. 
cy-gb	Yn ei dystiolaeth 4  i ymchwiliad Pwyllgor Cyfansoddiad Tŷ’r Arglwyddi, mae Grŵp Monitro Cyfansoddiad y Deyrnas Unedig yn dadlau “the absence of a culture of intergovernmental cooperation within the UK presents a serious challenge for effective multi-level governance”. Mae’n tynnu sylw hefyd at “the [continued] absence of any authoritative statement on the nature of the United Kingdom, whether in the form of a constitutional document or a policy declaration by the UK Government”. 

en-gb	Moreover, in January this year Radical Federalism published a report 5 , ‘We The People, The Case For Radical Federalism’ which argued that ‘Radical constitutional reform is no longer an option, it is an unavoidable necessity’ and that the conflicts within the current structure of the UK needed to be addressed.
cy-gb	At hynny, ym mis Ionawr eleni, cyhoeddodd Radical Federalism adroddiad 5 , ‘Ni Y Bobl, Yr Achos dros Ffederaliaeth Radical’ a oedd yn dadlau ‘Nid yw diwygio cyfansoddiadol radical yn opsiwn mwyach, mae’n anghenraid na ellir ei osgoi’ a dywedodd fod angen mynd i’r afael â’r gwrthdaro yn strwythur y DU fel ag y mae. 

en-gb	Concerns about the future of the UK are being expressed across the political spectrum. 
cy-gb	Mae pryderon am ddyfodol y DU yn cael eu mynegi ar draws y sbectrwm gwleidyddol. 

en-gb	In May 2021, Sir David Lidington delivered a lecture on the future of the constitution and the Union. 6  In his lecture, Sir David, who served as a Cabinet Office Minister and Chancellor of the Duchy of Lancaster in Theresa May’s government, describes the United Kingdom as being ‘in greater peril than at any moment in my lifetime’, and says that ‘there can be no question today of the United Kingdom holding together save through consent’. 
cy-gb	Fis Mai 2021, traddododd Syr David Lidington ddarlith ar ddyfodol y cyfansoddiad a’r Undeb. 6  Yn ei ddarlith, mae Syr David, a wasanaethodd fel Gweinidog Swyddfa’r Cabinet a Changhellor Dugiaeth Caerhirfryn yn llywodraeth Theresa May, yn disgrifio’r Deyrnas Unedig drwy ddweud ei bod ‘in greater peril than at any moment in my lifetime’ ac mae’n dweud hefyd ‘there can be no question today of the United Kingdom holding together save through consent’. 

en-gb	And earlier this year, the UK Government published Lord Dunlop’s review 7  of the UK Government’s union capability. 
cy-gb	Yn gynharach eleni, cyhoeddodd Llywodraeth y DU adolygiad yr Arglwydd Dunlop 7  o allu Llywodraeth y DU i uno. 

en-gb	His report includes recommendations on the constitutional and intergovernmental relations agenda, which overlaps with ongoing work on the joint Review of Intergovernmental Relations. 
cy-gb	Mae ei adroddiad yn cynnwys argymhellion ar yr agenda cysylltiadau rhynglywodraethol a’r cyfansoddiad, sy’n gorgyffwrdd â’r gwaith sydd ar y gweill ar y Cydadolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol. 

en-gb	While helpful in some ways, the context in which the review was completed (2019) and date of issue by the UK Government (24 March 2021) has since changed. 
cy-gb	Er ei fod yn ddefnyddiol mewn rhai ffyrdd, mae’r cyd-destun wedi newid ers i’r adolygiad gael ei gwblhau (2019) a’r dyddiad y cafodd ei gyhoeddi gan Lywodraeth y DU (24 Mawrth 2021). 

en-gb	The recommendations to establish a UK Intergovernmental Council, supported by a standing independent secretariat, and to improve the transparency and accountability of intergovernmental relations, are reforms we have been calling for over a number of years. 
cy-gb	Mae’r argymhellion i sefydlu Cyngor Rhynglywodraethol ar gyfer y DU, gyda chefnogaeth ysgrifenyddiaeth annibynnol sefydlog, ac i wella tryloywder ac atebolrwydd cysylltiadau rhynglywodraethol, yn ddiwygiadau rydym ni wedi bod yn galw amdanynt ers nifer o flynyddoedd. 

en-gb	But, the UK Government’s interpretation and selective approach will result in potential tensions which may arise from, for example, UK Government financial instruments, communication and branding, as well as establishing offices in the devolved nations, particularly if these are in competition with devolved government responsibilities and priorities.
cy-gb	Ond bydd dehongliad Llywodraeth y DU, a’i hagwedd ddethol, yn arwain at dyndra posibl a allai godi, er enghraifft, yn sgil offerynnau ariannol, a deunyddiau cyfathrebu a brandio Llywodraeth y DU. Gallai sefydlu swyddfeydd gan Lywodraeth y DU yn y gwledydd datganoledig achosi tyndra hefyd, yn enwedig os bydd y rhain yn cystadlu â chyfrifoldebau a blaenoriaethau y llywodraethau datganoledig.

en-gb	This Document 
cy-gb	Y Ddogfen Hon 

en-gb	Antcliffe Lecture 13 May 2021 Final Version www.polis.cam.ac.uk/files/antcliffe_lecture_13_may_2021.pdf
cy-gb	Darlith Antcliffe 13 Mai 2021 Fersiwn Derfynol www.polis.cam.ac.uk/files/antcliffe_lecture_13_may_2021.pdf

en-gb	In discussing these matters, our starting point continues to be our support both of devolution and of the UK: we stand for entrenched devolution settlements within a successful United Kingdom. 
cy-gb	Ein man cychwyn wrth drafod y materion hyn o hyd yw’r ffaith ein bod yn cefnogi datganoli a’r DU hefyd. Rydym yn sefyll dros setliadau datganoli sydd wedi’u hymwreiddio mewn Teyrnas Unedig lwyddiannus. 

en-gb	It continues to be our view that some of the early tensions with devolution originated in the highly restrictive interpretation in Whitehall of the meaning of devolution itself. 
cy-gb	Rydym yn dal i fod o’r farn bod modd olrhain rhai o’r tensiynau cynnar mewn perthynas â datganoli i’r dehongliad hynod gyfyngedig yn Whitehall o ystyr datganoli ei hun. 

en-gb	In the early days of devolution, it was understood to provide special governance arrangements in the devolved territories, so that so-called “national” policy could be flexed to meet local circumstances.  
cy-gb	Yn nyddiau cynnar datganoli, deallwyd ei fod yn darparu trefniadau llywodraethiant arbennig yn y tiriogaethau datganoledig, fel y gallai polisi “cenedlaethol”, fel y’i gelwir, gael ei ystwytho i ddiwallu amgylchiadau lleol. 

en-gb	Today, after nearly a quarter of a century of devolution, the facts on the ground are very different: sovereignty is now located in four different legislatures, and recognition of that fact has to be our starting point. 
cy-gb	Heddiw, bron i chwarter canrif ers dechrau datganoli, mae’r ffeithiau ar lawr gwlad yn wahanol iawn. Mae sofraniaeth wedi’i lleoli yn awr mewn pedair deddfwrfa ar wahân, ac mae’n rhaid inni gydnabod y ffaith honno fel man cychwyn. 

en-gb	By starting from a presumption of subsidiarity and sovereignty shared within the UK, we can focus on how to make the Union work effectively, to join its constituent parts in a shared enterprise of governing the UK. 
cy-gb	Gan ddechrau gyda’r rhagdybiaeth o sybsidiaredd a sofraniaeth a rennir yn y DU, gallwn ganolbwyntio ar sut y gellir gwneud i’r Deyrnas Unedig weithio’n effeithiol, er mwyn uno’r gwahanol rannau yn eu hamcan cyffredin o lywodraethu’r DU. 

en-gb	In other words, devolution is not only about how each of Wales, Scotland and Northern Ireland are separately governed, in different forms of association with England. 
cy-gb	Mewn geiriau eraill, mae datganoli yn golygu mwy na’r ffordd y caiff Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon eu llywodraethu ar wahân, mewn cysylltiad â Lloegr yn eu hamrywiol ffurfiau. 

en-gb	Rather, devolution is concerned with how the UK as a whole should be governed, with proper account taken of the interests of all of its parts. 
cy-gb	Yn hytrach, mae datganoli yn ymwneud â’r ffordd y dylid llywodraethu’r DU yn gyfan, gan roi ystyriaeth briodol i fuddiannau pob un rhan ohoni. 

en-gb	It is a joint project between England, Wales, Scotland and Northern Ireland, based on a voluntary pooling of sovereignty for agreed joint purposes, which then require an agreed form of governance. 
cy-gb	Mae’n brosiect ar y cyd rhwng Cymru, Lloegr yr Alban a Gogledd Iwerddon, sy’n ddibynnol ar rannu sofraniaeth yn wirfoddol at ddibenion ar y cyd y cytunwyd arnynt, sy’n galw hefyd am lywodraethiant y cytunwyd ar ei ffurf. 

en-gb	However, shared governance means recognising the presumption of subsidiarity and shared sovereignty: 
cy-gb	Fodd bynnag, mae llywodraethu ar y cyd yn golygu cydnabod y rhagdybiaeth o sybsidiaredd a sofraniaeth a rennir: 

en-gb	it does not mean the UK Government reaching into and duplicating matters which are the responsibility of the Devolved Governments. 
cy-gb	nid yw’n rhoi rhwydd hynt i Lywodraeth y DU ymestyn i mewn i faterion y mae’r Llywodraethau Datganoledig yn gyfrifol amdanynt, a’u dyblygu felly. 

en-gb	And most importantly, devolution requires consistent, constructive co-operation and collaboration between the governments of the UK, if we are to deliver the best possible outcomes for citizens, and to preserve and strengthen the Union. 
cy-gb	Ac yn bwysicaf oll, os ydym am sicrhau’r canlyniadau gorau posibl i ddinasyddion a gwarchod a chryfhau’r Undeb, mae datganoli’n galw am gydweithredu adeiladol a chyson rhwng llywodraethau’r DU. 

en-gb	Regrettably, this has not been our experience since we published the original ‘Reforming our Union’ in 2019.
cy-gb	Yn anffodus, nid dyma fu ein profiad ers inni gyhoeddi’r ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol yn 2019.

en-gb	The original ‘Reforming our Union’ set out for public debate a series of propositions, twenty in total, reflecting that perspective. 
cy-gb	O ganlyniad, mae’r ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol yn cyflwyno cyfres o gynigion ar gyfer trafodaeth gyhoeddus, ugain ohonynt i gyd, sy’n adlewyrchu’r safbwynt hwnnw. 

en-gb	The propositions are organised under the headings of General Principles; 
cy-gb	Rhennir y cynigion o dan y penawdau Egwyddorion Cyffredinol: 

en-gb	Legislatures and Legislative Powers; 
cy-gb	Y Deddfwrfeydd a Phwerau Deddfwriaethol; 

en-gb	Executive Powers: 
cy-gb	Pwerau Gweithredol: 

en-gb	Governments, Agencies and Civil Service; 
cy-gb	Llywodraethau, Asiantaethau a’r Gwasanaeth Sifil; 

en-gb	Justice and the Courts; 
cy-gb	Cyfiawnder a’r Llysoedd; 

en-gb	and Constitutional Reform. 
cy-gb	a Diwygio Cyfansoddiadol. 

en-gb	Each proposition is fleshed out as necessary by explanatory or amplifying text.
cy-gb	Ymhelaethir ar bob cynnig yn ôl yr angen drwy destun esboniadol.

en-gb	The twenty propositions are then brought together in Annex 1, and the Welsh Government’s continued view is that, taken together, they provide a coherent vision of the way that the United Kingdom should be governed in future years for the benefit of all of its citizens in each of its parts. 
cy-gb	Mae’r ugain cynnig yn cael eu dwyn ynghyd wedi hynny yn Atodiad 1, ac mae Llywodraeth Cymru yn dal i fod o’r farn, o’u hystyried gyda’i gilydd, eu bod yn darparu gweledigaeth gydlynus ar gyfer y ffordd y dylid llywodraethu’r Deyrnas Unedig yn y blynyddoedd sydd i ddod er budd pob un o’i dinasyddion ym mhob un rhan ohoni. 

en-gb	The propositions are presented from a Welsh perspective, and some examples drawn from the Welsh devolution settlement are referred to, but this document is intended as a contribution to public debate on the future of the UK, rather than an argument about Welsh devolution as such.
cy-gb	Cyflwynir y cynigion o safbwynt Gymreig, a chyfeirir at rai enghreifftiau sydd wedi’u tynnu o setliad datganoli Cymru. Nod y ddogfen hon, fodd bynnag, yw cyfrannu at drafodaeth gyhoeddus ynglŷn â dyfodol y DU, yn hytrach na thrafodaeth ynghylch datganoli yng Nghymru fel y cyfryw.

en-gb	8  The rationale for publishing this refreshed version of ‘Reforming our Union’ now is to try to create a renewed momentum for a debate that cannot be ignored or ‘kicked into the long grass’ any longer. 
cy-gb	8  Y rhesymeg dros gyhoeddi’r fersiwn ddiwygiedig hon o ‘Diwygio ein Hundeb’ yn awr yw ceisio creu momentwm newydd ar gyfer cynnal trafodaeth – momentwm a fydd yn golygu na fydd modd anwybyddu’r mater na’i wthio i waelod yr agenda mwyach.

en-gb	Our proposals are designed to strengthen and improve the existing devolution settlements, and in our view they represent the minimum that should be put in place. 
cy-gb	Mae ein cynigion wedi’u cynllunio i gryfhau a gwella’r setliadau datganoli presennol, ac yn ein barn ni maent yn cynrychioli lleiafswm yr hyn y dylid ei roi yn ei le. 

en-gb	But they should not preclude consideration of a more radical approach to reform in the UK (including the need for a written or codified constitution); 
cy-gb	Ond ni ddylent olygu nad oes modd ystyried dull mwy radical o ddiwygio yn y DU (gan gynnwys yr angen am gyfansoddiad ysgrifenedig neu godeiddiedig). 

en-gb	the case for this grows increasingly strong as devolution matures, and as compliance with traditional constitutional conventions and understandings breaks down. 
cy-gb	Wrth i ddatganoli aeddfedu, ac yn wyneb llai a llai o gyd-ddealltwriaeth ac o gydymffurfio â chonfensiynau cyfansoddiadol traddodiadol, mae’r achos dros ddull o’r fath yn cryfhau. 

en-gb	This is a debate of very long standing: over 100 years ago, a Speaker’s Conference on Devolution was appointed ‘To consider and report upon a measure of Federal Devolution’ for the United Kingdom. 
cy-gb	Gellir olrhain hanes y drafodaeth hon dros gyfnod hir: dros gan mlynedd yn ôl, penodwyd Cynhadledd y Llefarydd ar Ddatganoli i ystyried mesur o Ddatganoli Ffederal ar gyfer y Deyrnas Unedig ac adrodd ar hynny. 

en-gb	It produced proposals on a wide range of issues with which we continue to grapple today, although nothing ultimately came of those endeavours. 
cy-gb	Lluniwyd cynigion ar amrywiaeth eang o faterion yr ydym yn parhau i fynd i’r afael â hwy heddiw, er na ddaeth dim o’r ymdrechion hynny yn y pen draw. 

en-gb	But the need for change is urgent now; 
cy-gb	Ond mae angen newid ar fyrder yn awr. 

en-gb	from the Welsh Government’s standpoint, nothing in this paper should be taken as ruling out a yet more ambitious approach to constitutional reform.
cy-gb	O safbwynt Llywodraeth Cymru, ni ddylid defnyddio unrhyw beth yn y papur hwn fel sail ar gyfer diystyru agwedd fwy radical eto tuag at ddiwygio cyfansoddiadol.

en-gb	We do not express views about the appropriate structures of government, including executive devolution, internal to England.
cy-gb	Nid ydym yn mynegi barn ar strwythurau llywodraeth priodol, gan gynnwys datganoli gweithredol, sy’n fewnol i Loegr.

en-gb	Chapter 2
cy-gb	Pennod 2

en-gb	General Principles
cy-gb	Egwyddorion Cyffredinol

en-gb	Propositions 1-3
cy-gb	Cynigion 1-3

en-gb	Whatever its historical origins, the United Kingdom is best seen now as a voluntary association of nations taking the form of a multi-national state, whose members share and redistribute resources and risks amongst themselves to advance their common interests. 
cy-gb	Beth bynnag y bo ei wreiddiau hanesyddol, ystyrir erbyn hyn mai cynghrair wirfoddol o genhedloedd yw’r Deyrnas Unedig ar y gorau, a hynny ar ffurf gwladwriaeth aml-genedl â’i haelodau yn rhannu ac yn ailddosbarthu adnoddau a risgiau ymhlith ei gilydd er eu budd cyffredin. 

en-gb	Wales is committed to this association, which must be based on the recognition of popular sovereignty in each part of the UK; 
cy-gb	Mae Cymru wedi ymrwymo i’r gynghrair hon, y dylid ei seilio ar gydnabyddiaeth o sofraniaeth boblogaidd ym mhob rhan o’r DU. 

en-gb	Parliamentary sovereignty as traditionally understood no longer provides a sound foundation for this evolving constitution. 
cy-gb	Nid yw sofraniaeth Senedd y DU, yn ôl y ddealltwriaeth draddodiadol ohoni, yn cynnig sylfaen gadarn bellach ar gyfer y cyfansoddiad hwn sy’n esblygu. 

en-gb	“The United Kingdom was constructed not through any conscious plan, but pragmatically as a result of decisions [in respect of Wales] by Henry VIII in the sixteenth century, by the Whigs who negotiated the Anglo-Scottish Union in 1707, and by Lloyd George, who negotiated a treaty with Irish nationalists in 1921.” 9  Given this long, convoluted and at times contested history, it is the Welsh Government’s view that developments in the governance of the UK to face the challenges of the new century should be informed by our history, but not constrained by it. 
cy-gb	“The United Kingdom was constructed not through any conscious plan, but pragmatically as a result of decisions [in respect of Wales] by Henry VIII in the sixteenth century, by the Whigs who negotiated the Anglo-Scottish Union in 1707, and by Lloyd George, who negotiated a treaty with Irish nationalists in 1921.” 9  Gan ystyried yr hanes hir, cymhleth hwn, y dadleuir yn ei erbyn o bryd i’w gilydd, mae Llywodraeth Cymru o’r farn y dylai datblygiadau yn llywodraethiant y DU i wynebu heriau’r ganrif newydd gael eu llywio gan ein hanes, er na ddylent gael eu cyfyngu ganddo. 

en-gb	The modern recognition of the UK as a multi-national state based on each nation’s choice to be a part of the United Kingdom follows from the establishment of national devolution for Scotland and Wales in 1999, and the endorsement in Northern Ireland of the Good Friday Agreement. 
cy-gb	Yn dilyn datganoli cenedlaethol yn achos Cymru a’r Alban ym 1999, a chymeradwyo Cytundeb Dydd Gwener y Groglith yng Ngogledd Iwerddon, cafwyd cydnabyddiaeth fodern o’r DU fel gwladwriaeth aml-genedl sy’n seiliedig ar ddewis pob cenedl i fod yn rhan o’r Deyrnas Unedig. 

en-gb	The devolved institutions for each of Wales, Scotland and Northern Ireland within the UK were established on the basis of popular endorsement through referendums in each territory held specifically for that purpose. 
cy-gb	Cafodd y sefydliadau datganoledig yn y DU ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon eu sefydlu ar sail cymeradwyaeth y bobl drwy refferenda ym mhob tiriogaeth a gynhaliwyd yn benodol at y diben hwnnw. 

en-gb	The then Prime Minister Theresa May MP, in her speech about the Union on 4 July 2019, said that: 
cy-gb	Fel y dywedodd Theresa May AS, Prif Weinidog y DU ar y pryd, yn ei haraith ynglŷn â’r Undeb ar 4 Gorffennaf 2019: 

en-gb	Although their existence is legally authorised by way of Acts of Parliament, the devolved institutions gained, and retain, their legitimacy by reason of democratic approval. 
cy-gb	Er bod bodolaeth y sefydliadau datganoledig wedi’i hawdurdodi’n gyfreithiol drwy Ddeddfau gan Senedd y DU, cymeradwyaeth ddemocrataidd a roddodd iddynt ddilysrwydd, a dyma sy’n eu cadw’n ddilys. 

en-gb	If, as this first proposition maintains, the UK is conceived of as a voluntary association of nations, it must be open to any of its parts democratically to choose to withdraw from the Union. 
cy-gb	Os, fel y cynhelir gan y cynnig cyntaf hwn, yr ystyrir y DU fel cynghrair wirfoddol o genhedloedd, rhaid iddi fod yn agored i unrhyw ran ohoni ddewis yn ddemocrataidd ymadael â’r Undeb. 

en-gb	If this were not so, a nation could conceivably be bound into the UK against its will, a situation both undemocratic and inconsistent with the idea of a Union based on shared values and interests. 
cy-gb	Pe na fyddai hyn yn digwydd, mae’n bosibl y gallai cenedl fod yn rhwymedig i’r DU yn erbyn ei hewyllys, sefyllfa a fyddai yn annemocrataidd ac yn anghyson â’r syniad o Undeb sy’n seiliedig ar werthoedd a buddiannau a rennir.

en-gb	In the case of Northern Ireland, provision is made for periodic “border polls”, and in certain circumstances the Secretary of State is statutorily obliged to arrange for the holding of one. 
cy-gb	Yn achos Gogledd Iwerddon, gwneir darpariaeth ar gyfer cynnal refferenda ar ailuno yn achlysurol, ac mewn amgylchiadau penodol mae rhwymedigaeth statudol ar yr Ysgrifennydd Gwladol i drefnu bod refferendwm o’r fath yn cael ei gynnal. 

en-gb	There are no equivalent standing statutory arrangements for Scotland or Wales for the holding of referendums on continuing membership of the Union, but it remains our view that, provided a government in either country has secured an explicit electoral mandate for the holding of a referendum, and enjoys continuing support from its parliament to do so, it is entitled to expect the UK Parliament to take whatever action is necessary to ensure that the appropriate arrangements can be made. 
cy-gb	Ni cheir unrhyw drefniadau statudol sefydlog cyfatebol ar gyfer Cymru na’r Alban er mwyn cynnal refferenda ar barhau â’u haelodaeth o’r Undeb. Fodd bynnag, rydym yn parhau o’r farn, ar yr amod bod y llywodraeth yn y naill wlad neu’r llall wedi sicrhau mandad etholiadol pendant ar gyfer cynnal refferendwm, a bod ei senedd yn parhau i’w chefnogi i wneud hynny, bod hawl ganddi ddisgwyl i Senedd y DU gymryd y camau sy’n angenrheidiol i sicrhau bod modd gwneud y trefniadau priodol.  

en-gb	That said, it would be unreasonable for such referendums to be held too frequently (and the Northern Ireland provisions require a minimum of seven years between border polls). 
cy-gb	Wedi dweud hynny, byddai’n afresymol cynnal refferenda o’r fath yn rhy aml (ac mae’n ofynnol yn ôl darpariaethau Gogledd Iwerddon bod lleiafswm o saith mlynedd rhwng pob refferendwm ar ailuno). 

en-gb	More importantly, as a government committed to the United Kingdom, we would hope that in any such referendum the relevant electorate would vote for its territory to remain in membership of a UK reformed along the lines proposed in this document. 
cy-gb	Yn bwysicach eto, fel llywodraeth sydd wedi ymrwymo i’r Deyrnas Unedig, byddem yn gobeithio mewn unrhyw refferendwm o’r fath fod yr etholwyr perthnasol yn pleidleisio i’w tiriogaeth aros fel aelod o DU ar ei newydd wedd, gan adlewyrchu’r hyn a gynigir yn y ddogfen hon i bob perwyl. 

en-gb	However that would be the choice of the electorate, and the outcome would undoubtedly be influenced by how they perceived the benefits of membership of the union, the status of their nation within it, and its relationship with the other nations of the UK.
cy-gb	Fodd bynnag, dewis yr etholwyr fyddai hynny, a byddai’r canlyniad yn sicr yn cael ei ddylanwadu gan eu canfyddiad nhw o fanteision bod yn aelod o’r undeb, statws eu cenedl oddi mewn iddo, a’r berthynas rhyngddi â chenhedloedd eraill y DU.

en-gb	If, further, it is accepted that sovereignty (some of which should be shared) lies with each part of the UK, the traditional doctrine of the sovereignty of Parliament no longer provides a firm foundation for the constitution of the UK. 
cy-gb	Os, ymhellach i hyn, derbynnir bod gan bob rhan o’r DU sofraniaeth (y dylai rhywfaint ohoni gael ei rhannu), nid yw’r athrawiaeth draddodiadol o sofraniaeth Senedd y DU yn darparu sylfaen gadarn bellach ar gyfer cyfansoddiad y DU. 

en-gb	It needs to be adjusted to take account of the realities of devolution, just as it was adjusted to take account of the UK’s membership of the European Union. 
cy-gb	Rhaid ei haddasu i gadw gwirioneddau datganoli mewn cof, yn union fel y’i haddaswyd i gymryd aelodaeth y DU o’r Undeb Ewropeaidd i ystyriaeth. 

en-gb	Parliamentary sovereignty is primarily concerned with the apparently unlimited character of Westminster’s legislative competence in respect of the whole of the UK. 
cy-gb	Mae sofraniaeth Senedd y DU yn ymwneud yn bennaf â natur cymhwysedd deddfwriaethol San Steffan mewn perthynas â’r DU gyfan, sydd i bob golwg yn ddiddiwedd. 

en-gb	That Parliamentary legislative competence therefore overlaps with the competences of the devolved legislatures, and we say more about the implications of this in discussion of proposition 5 below. 
cy-gb	Mae’r cymhwysedd deddfwriaethol hwnnw sy’n perthyn i Senedd y DU yn gorgyffwrdd felly â chymhwysedd y deddfwrfeydd datganoledig, ac rydym yn ymhelaethu ar oblygiadau hyn yn ein trafodaeth o gynnig 5 isod. 

en-gb	But it follows from the general approach to UK governance advocated here that the Welsh Government sees merit in at least some of the proposals of the Constitution Reform Group for a new Act of Union Bill 10 , explicitly predicated on an affirmation “that the peoples of [the constituent nations and parts of the UK] have chosen … to continue to pool their sovereignty for specified purposes; and to protect social and economic rights for citizens”, and which provides for mechanisms to give effect to this principle.
cy-gb	Ond mae’n dilyn o’r dull cyffredinol a argymhellir yma tuag at lywodraethiant y DU fod Llywodraeth Cymru yn gweld gwerth i o leiaf rai o gynigion Grŵp Diwygio’r Cyfansoddiad ar gyfer Bil Deddf Uno newydd 10 , sy’n seiliedig yn benodol ar gadarnhad “that the peoples of [the constituent nations and parts of the UK] have chosen … to continue to pool their sovereignty for specified purposes; and to protect social and economic rights for citizens”, ac sy’n darparu ar gyfer mecanweithiau i roi effaith i’r egwyddor hon. 

en-gb	The principles underpinning devolution should be recognised as fundamental to the UK constitution. 
cy-gb	Dylid cydnabod bod yr egwyddorion sy’n sail i ddatganoli yn sylfaenol i gyfansoddiad y DU. 

en-gb	The devolved institutions must be regarded as permanent features of the UK’s constitutional arrangements; 
cy-gb	Rhaid ystyried y sefydliadau datganoledig fel nodweddion parhaol o gyfansoddiad y DU. 

en-gb	any proposals for the abolition of such institutions should be subject to their consent and to the consent of the relevant electorate.
cy-gb	Dylai unrhyw gynigion i ddiddymu sefydliadau o’r fath fod yn amodol ar eu cydsyniad hwythau ac ar gydsyniad yr etholaeth berthnasol.

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we drew attention to the PACAC Report recommendation, which noted that “Devolution is now an established and significant feature of the UK constitutional architecture”. 
cy-gb	Yn ein dogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, tynnwyd sylw at argymhelliad Adroddiad y Pwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus a Materion Cyfansoddiadol, a oedd yn nodi “Devolution is now an established and significant feature of the UK constitutional architecture”. 

en-gb	In the same vein, Mrs May, in her speech in July 2019, observed that “For those of us who believe in the Union, devolution is the accepted and permanent constitutional expression of the unique multinational character of our Union”. 
cy-gb	I’r un perwyl, dywedodd Mrs May, yn ei haraith ym mis Gorffennaf 2019, “For those of us who believe in the Union, devolution is the accepted and permanent constitutional expression of the unique multinational character of our Union”. 

en-gb	See for Wales, Government of Wales Act 2006, s.A1, inserted by Wales Act 2017, s.1.
cy-gb	Ar gyfer Cymru, gweler Deddf Llywodraeth Cymru 2006, a.A1, a fewnosodwyd gan Ddeddf Cymru 2017, a.1.

en-gb	This is reflected in statutory provisions for both Wales and Scotland, which note that the devolved institutions for each country “are a permanent part of the United Kingdom’s constitutional arrangements.” 11  Of course, Parliamentary sovereignty means that this may not provide the permanent protection for Senedd Cymru and the Scottish Parliament that a simple reading of the provision might imply. 
cy-gb	Adlewyrchir hyn mewn darpariaethau statudol ar gyfer Cymru a’r Alban, ill dwy, sy’n nodi bod y sefydliadau datganoledig ar gyfer pob gwlad yn rhan barhaol o drefniadau cyfansoddiadol y Deyrnas Unedig.” 11  Wrth gwrs, mae sofraniaeth Senedd y DU yn golygu efallai na fydd hyn yn darparu’r warchodaeth barhaol i Senedd Cymru a Senedd yr Alban y gallai darlleniad syml o’r ddarpariaeth ei hawgrymu. 

en-gb	However, the legislation further declares that the devolved institutions “are not to be abolished except on the basis of a decision of the people of Wales/Scotland voting in a referendum”. 
cy-gb	Ond dywedir yn y ddeddfwriaeth hefyd na ddylid diddymu’r gweinyddiaethau datganoledig oni wneir hynny ar sail penderfyniad pobl Cymru/yr Alban drwy bleidlais mewn refferendwm. 

en-gb	The UK Government has also committed normally to seek the Senedd’s legislative consent for Parliamentary legislation altering the Senedd’s legislative competence. 
cy-gb	At hynny, mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo fel arfer i geisio cydsyniad deddfwriaethol Senedd Cymru ar gyfer deddfwriaeth gan Senedd y DU sy’n newid cymhwysedd deddfwriaethol Senedd Cymru. 

en-gb	(This is a particular aspect of the Sewel Convention, discussed under Proposition 5 below). 
cy-gb	(Mae hon yn agwedd benodol ar Gonfensiwn Sewel, a drafodir o dan Gynnig 5 isod). 

en-gb	Compliance with this commitment should protect the Senedd (and the other devolved legislatures) from progressive erosion of their powers and responsibilities (although we also discuss under Proposition 5 the UK Government’s growing disregard for the provisions of the Sewel Convention). 
cy-gb	Dylai cydymffurfio â’r ymrwymiad hwn ddiogelu Senedd Cymru (a’r deddfwrfeydd datganoledig eraill) rhag erydiad parhaus eu pwerau a’u cyfrifoldebau (er ein bod hefyd yn trafod o dan Gynnig 5 ddiystyriaeth gynyddol Llywodraeth y DU o ddarpariaethau Confensiwn Sewel).  

en-gb	It is clear that, although these legal provisions and extra-statutory commitments cannot, within the existing UK constitution, provide an absolute protection for devolution (because the protecting provisions could in theory be repealed by later Parliamentary legislation), any UK Government which proposed to legislate for abolition of the devolved institutions without prior popular approval in referendums, or for reduction of their powers without the relevant legislatures’ legislative consent, could do so only at extreme political cost. 
cy-gb	Mae’n glir, felly, er na all y darpariaethau cyfreithiol a’r ymrwymiadau allstatudol hyn, o fewn cyfansoddiad presennol y DU, ddarparu gwarchodaeth ddiamod ar gyfer datganoli (oherwydd gallai’r darpariaethau gwarchod mewn theori gael eu diddymu gan ddeddfwriaeth ddiweddarach gan Senedd y DU), byddai’r gost wleidyddol yn eithafol i unrhyw Lywodraeth y DU a fyddai’n cynnig deddfu ar gyfer diddymu’r sefydliadau datganoledig heb gymeradwyaeth y bobl ymlaen llaw drwy refferenda, neu ddeddfu ar gyfer lleihau eu pwerau heb gydsyniad deddfwriaethol y deddfwrfeydd perthnasol. 

en-gb	For all practical purposes, therefore (and setting aside for present purposes the particular circumstances in Northern Ireland), proposition 2 sets out the existing constitutional position, and the devolved institutions are, and will continue to be, intrinsic to the UK’s constitutional arrangements for as long as they retain popular support.
cy-gb	At yr holl ddibenion ymarferol, felly (a chan roi’r amgylchiadau penodol yng Ngogledd Iwerddon o’r neilltu am y tro), mae cynnig 2 yn nodi’r sefyllfa gyfansoddiadol bresennol, ac mae’r sefydliadau datganoledig yn parhau’n hanfodol i drefniadau cyfansoddiadol y DU cyhyd ag y bo’r bobl yn parhau i’w cefnogi.

en-gb	The powers of the devolved institutions should be founded on a coherent set of responsibilities allocated in accordance with the subsidiarity principle. 
cy-gb	Dylid seilio pwerau’r sefydliadau datganoledig ar gyfres gydlynus o gyfrifoldebau a neilltuir yn unol â’r egwyddor sybsidiaredd. 

en-gb	Those powers should be defined by the listing of the specific matters which it is agreed should be reserved to Westminster in respect of each territory, all other matters (in the case of Wales) being or becoming the responsibility of Senedd Cymru and/or the Welsh Government.
cy-gb	Dylid diffinio’r pwerau hynny drwy restru’r materion penodol y cytunir y dylid eu cadw yn ôl gan San Steffan mewn perthynas â phob tiriogaeth, gyda phob mater arall (yn achos Cymru) yn dod yn gyfrifoldeb Senedd Cymru a/neu Lywodraeth Cymru. 

en-gb	Following the changes made to the Welsh devolution settlement by the Wales Act 2017, the reserved powers model, whereby a list of specific matters is excluded from the competences of the devolved legislatures and retained for Westminster, is now the preferred model for legislative devolution within the UK (although the particular form of the model in Northern Ireland differs from that in Wales and Scotland). 
cy-gb	Yn dilyn y newidiadau i setliad datganoli Cymru a wnaed gan Ddeddf Cymru 2017, y model cadw pwerau, lle rhestrir materion penodol sy’n cael eu heithrio o gymhwysedd y deddfwrfeydd datganoledig a’u cadw gan San Steffan, yw’r model a ffefrir yn awr ar gyfer datganoli deddfwriaethol yn y DU (er bod ffurf benodol y model yng Ngogledd Iwerddon yn wahanol i’r hwn a geir yng Nghymru a’r Alban). 

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we suggested that the apparent corollary, that all other matters should be or become the exclusive responsibility of the devolved legislatures, is in conflict with the current doctrine of parliamentary sovereignty.
cy-gb	Yn ein dogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, awgrymwyd bod y casgliad y dylid dod iddo, sef y dylai pob mater arall fod yn gyfrifoldeb neilltuedig y deddfwrfeydd datganoledig, neu ddod yn gyfrifoldeb neilltuedig iddynt, yn anghyson â’r athrawiaeth bresennol o sofraniaeth Senedd y DU.

en-gb	12 Section 108A of and Schedule 7B to the Government of Wales Act
cy-gb	12 Adran 108A o Ddeddf Llywodraeth Cymru ac Atodlen 7B iddi.

en-gb	In addition, although the reserved powers model is a technically superior method of providing devolved institutions with legislative competences, it cannot answer the question as to exactly which competences should be devolved (or, more accurately, which should be reserved). 
cy-gb	At hynny, ni all model cadw pwerau, er ei fod yn ddull gwell o safbwynt technegol o ddarparu cymwyseddau deddfwriaethol i’r sefydliadau datganoledig, ateb y cwestiwn pa gymwyseddau’n benodol y dylid eu datganoli (neu, a bod yn fanwl gywir, pa rai y dylid eu cadw). 

en-gb	The subsidiarity principle requires that legislative and governmental responsibilities should be allocated to the most local level at which they can be performed efficiently and effectively. 
cy-gb	Yn unol â’r egwyddor o sybsidiaredd, rhaid i gyfrifoldebau deddfwriaethol a llywodraethol gael eu dyrannu ar y lefel fwyaf lleol bosibl a fyddai’n sicrhau y gellid eu perfformio’n effeithlon ac effeithiol. 

en-gb	Central authorities’ functions should be subsidiary, being only those which cannot be discharged satisfactorily at local level; 
cy-gb	Swyddogaethau atodol ddylai fod gan yr awdurdodau canolog, gan mai’r swyddogaethau hyn fyddai’r unig rai na ellir eu perfformio’n foddhaol ar lefel leol. 

en-gb	the starting assumption should be that responsibilities will be devolved. 
cy-gb	Dylid rhagdybio i gychwyn y bydd cyfrifoldebau yn cael eu datganoli. 

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we noted that subsidiarity has not been used as an organising principle of allocation of responsibilities under the devolution settlements within the UK. 
cy-gb	Yn y ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, nodasom na ddefnyddiwyd sybsidiaredd fel egwyddor drefniadol wrth ddyrannu cyfrifoldebau o dan y setliadau datganoli yn y DU. 

en-gb	Instead, each settlement derives from the history and circumstances of the particular territory to which it relates, rather than from logic or constitutional principle. 
cy-gb	Yn hytrach, mae pob setliad yn deillio o hanes ac amgylchiadau’r diriogaeth benodol y mae’n perthyn iddi, yn hytrach na rhesymeg neu egwyddor gyfansoddiadol. 

en-gb	The result is an asymmetric patchwork of settlements, which in the Welsh case has led to an inappropriately lengthy set of matters reserved to Westminster, and an incoherent set of functions lying with the Welsh Ministers. 
cy-gb	O ganlyniad, ceir clytwaith anghymesur o setliadau. Yn achos Cymru, golyga hyn bod set hirfaith o faterion wedi’u cadw yn ôl gan San Steffan, a bod gan Weinidogion Cymru set ddigyswllt o swyddogaethau. 

en-gb	In addition, even where matters are not reserved to Westminster, the requirement for UK Ministers’ consent to enact certain provisions (within policy areas universally understood to be devolved) 12  is a restriction unique to the Welsh settlement. 
cy-gb	Yn ogystal â hyn, hyd yn oed pan nad yw materion yn cael eu cadw yn ôl gan San Steffan, mae’r gofyniad i gael cydsyniad Gweinidogion y DU ar gyfer deddfu mewn perthynas â darpariaethau penodol (mewn meysydd polisi y ceir dealltwriaeth gyffredinol eu bod wedi’u datganoli) 12  yn gyfyngiad sy’n unigryw i setliad Cymru. 

en-gb	This is an opaque and undemocratic clog on the Senedd’s powers, in the sense that (a) it means that the UK Government retains control over matters which are otherwise presented as devolved, and (b) UK Ministers are not democratically accountable (at least, in Wales) for decisions as to whether or not they grant consent.
cy-gb	Nid yw hwn yn ddull tryloyw, ac mae’n annemocrataidd, gan lyffetheirio pwerau Senedd Cymru, yn yr ystyr (a) ei fod yn golygu bod Llywodraeth y DU yn cadw rheolaeth dros faterion a gyflwynir fel arall fel rhai sydd wedi’u datganoli, a (b) nid yw Gweinidogion y DU yn atebol yn ddemocrataidd (yng Nghymru, o leiaf) am benderfyniadau ynghylch rhoi eu cydsyniad ai peidio.

en-gb	It remains our position that the argument for recognition of the subsidiarity principle is not an argument for identical settlements for each of Wales, Scotland and Northern Ireland, but the differences between the settlements should be capable of rational justification (which they are not currently). 
cy-gb	Rydym ni o’r farn o hyd nad dadlau o blaid setliadau yn union yr un fath ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon yw’r diben drwy ddadlau dros gydnabod yr egwyddor sybsidiaredd, ond dylid gallu cyfiawnhau’n rhesymegol y gwahaniaethau rhwng y setliadau (nad ymddengys ei bod yn bosibl ei wneud ar hyn o bryd). 

en-gb	The Welsh Government agrees with PACAC that “the [UK] Government should… be held accountable for representational and institutional asymmetries within the UK political system.” 13  
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cytuno gyda’r Pwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus a Materion Cyfansoddiadol sy’n datgan y dylid dwyn Llywodraeth y DU i gyfrif am yr anghymesuredd cynrychioliadol a sefydliadol sy’n perthyn i system wleidyddol y DU.”

en-gb	13 PACAC Report, n.1 above, paragraph 21.
cy-gb	 Adroddiad y Pwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus a Materion Cyfansoddiadol, rhif 1 uchod, paragraff 21.

en-gb	Chapter 3
cy-gb	Pennod 3

en-gb	Legislatures and 
cy-gb	Y Deddfwrfeydd a 

en-gb	Legislative Powers
cy-gb	Phwerau Deddfwriaethol

en-gb	Propositions 4-7
cy-gb	Cynigion 4-7

en-gb	It should be a matter for each legislature to determine its own size, electoral arrangements and internal organisation, with locallydetermined Standing Order provision for the relevant legislature in respect of these matters as required. 
cy-gb	Mater i’r ddeddfwrfa ei hun ddylai fod pennu ei maint, ei threfniadau etholiadol a’i threfniant mewnol, gyda darpariaeth Rheol Sefydlog a bennir yn lleol ar gyfer y ddeddfwrfa berthnasol mewn perthynas â’r materion hyn yn ôl yr angen. 

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we argued that the devolved legislatures should be empowered to be self-governing in terms of the numbers of their members, the rules they put in place about who is eligible for membership, the arrangements they make about their elections, and the standing orders they adopt for conduct of their business. 
cy-gb	Pan gyhoeddwyd ‘Diwygio ein Hundeb’ yn wreiddiol, dadleusom y dylai’r deddfwrfeydd datganoledig gael eu grymuso i fod yn hunanlywodraethol yn nhelerau nifer eu haelodau, y rheolau a roddir ar waith ganddynt ynglŷn â phwy sy’n gymwys i fod yn aelod, y trefniadau a wneir ganddynt mewn perthynas â’u hetholiadau, a’r rheolau sefydlog a fabwysiedir ganddynt wrth ymgymryd â’u gwaith. 

en-gb	We noted that provision to this effect is now to be found in the devolution legislation for Wales and Scotland, subject to requirements for “super-majorities” of devolved legislature members voting for legislation on most of these matters. 
cy-gb	Nodwyd bod darpariaeth i’r perwyl hwn yn y ddeddfwriaeth sy’n ymwneud â datganoli ar gyfer Cymru a’r Alban, ar yr amod bod “uwchfwyafrif” o aelodau deddfwrfeydd datganoledig yn pleidleisio dros ddeddfwriaeth ar y rhan fwyaf o’r materion hyn. 

en-gb	The devolved legislatures in Wales and Scotland are now therefore for all practical purposes both permanent features of the UK’s constitutional arrangements and self-governing institutions, in both respects largely immune from external interference. 
cy-gb	Mae’r deddfwrfeydd datganoledig yng Nghymru a’r Alban erbyn hyn felly i bob diben yn nodweddion parhaol o drefniadau cyfansoddiadol y DU ac yn sefydliadau hunanlywodraethol, ac maent i’r ddau berwyl hwn i raddau helaeth yn rhydd o unrhyw ymyrraeth allanol. 

en-gb	Different prescriptive, requirements apply in certain respects to the Northern Ireland Assembly’s arrangements for conduct of its business, given the particular history and circumstances of Northern Ireland.
cy-gb	Mae gofynion gwahanol, rhagnodol yn gymwys yng nghyd-destun rhai agweddau ar drefniadau Cynulliad Gogledd Iwerddon ar gyfer ymgymryd â’i waith, gan ystyried hanes ac amgylchiadau penodol Gogledd Iwerddon.

en-gb	Since the original ‘Reforming our Union’, a Committee on Senedd Electoral Reform has been established (in September 2019), to examine the recommendations of the Expert Panel on Assembly Electoral Reform 14  in respect of the size of the Senedd and how Members are elected. 
cy-gb	Ers cyhoeddi ‘Diwygio ein Hundeb’ yn wreiddiol, sefydlwyd Pwyllgor ar Ddiwygio Etholiadol y Senedd (ym mis Medi 2019), i ymchwilio i argymhellion y Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol y Cynulliad 14  mewn perthynas â maint y Senedd a nifer yr Aelodau a etholir. 

en-gb	It reported in September 2020 and its report was debated in the Senedd in October 2020.
cy-gb	Adroddodd ym mis Medi 2020 a bu ei adroddiad yn destun dadl yn y Senedd ym mis Hydref 2020. 

en-gb	14 A  PARLIAMENT THAT WORKS FOR WALES ( senedd.wales ) . 
cy-gb	14 S ENEDD SY’N GWEITHIO I GYMRU (senedd.cymru). 

en-gb	The Panel was established by the Llywydd in February 2017, to provide robust, politically impartial advice on the number of Members needed to effectively represent the people of Wales, the most suitable electoral system, and the minimum voting age.
cy-gb	Sefydlwyd y Panel gan y Llywydd ym mis Chwefror 2017, i ddarparu cyngor cadarn a gwleidyddol ddiduedd ar nifer yr Aelodau sydd eu hangen i gynrychioli pobl Cymru yn effeithiol, y system etholiadol fwyaf addas, a’r oedran pleidleisio isaf.

en-gb	The Committee agreed that the Senedd is currently too small, and recommended that it should be expanded to between 80 and 90 Members. 
cy-gb	Cytunodd y Pwyllgor fod y Senedd yn rhy fach ar hyn o bryd, ac argymhellodd y dylid ei hymestyn i rhwng 80 a 90 o Aelodau. 

en-gb	The Committee also recommended the introduction of the Single Transferable Vote (STV), and the establishment of boundary review arrangements. 
cy-gb	Argymhellodd y Pwyllgor hefyd y dylid cyflwyno Pleidlais Sengl Drosglwyddadwy, a sefydlu trefniadau ar gyfer adolygu ffiniau. 

en-gb	The Welsh Government will build upon the work of the Committee, and develop proposals to improve the representation of the people of Wales in the Senedd. 
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn adeiladu ar waith y Pwyllgor, a bydd yn datblygu cynigion i wella cynrychiolaeth pobl Cymru yn y Senedd. 

en-gb	We agree with the Committee that if reforms are to take effect at the 2026 election, political consensus needs to be reached very early in the Sixth Senedd on the proposed reforms.
cy-gb	Os yw’r diwygiadau a gynigiwyd i gael effaith adeg etholiad 2026, rydym yn cytuno â’r Pwyllgor fod angen dod i gonsensws gwleidyddol ar y diwygiadau a gynigiwyd yn gynnar yn ystod y Chweched Senedd. 

en-gb	The relations of the four legislatures of the United Kingdom should proceed on the basis of mutual respect. 
cy-gb	Dylai’r berthynas rhwng pedair deddfwrfa y Deyrnas Unedig barhau ar sail parch rhwng y naill a’r llall. 

en-gb	Although, as matters currently stand, the UK Parliament still formally possesses legal authority to legislate for Wales, Scotland and Northern Ireland on all matters (including those devolved), it should not normally seek to legislate for a territory, in relation to matters within the competence of the devolved legislature of that territory, without that legislature’s explicit consent. 
cy-gb	Er bod Senedd y DU, ar hyn o bryd, yn cadw’r awdurdod cyfreithiol yn ffurfiol i ddeddfu ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon ar bob mater (gan gynnwys y rheini sydd wedi’u datganoli), ni ddylai fel arfer geisio deddfu ar gyfer tiriogaeth, mewn perthynas â materion sydd o fewn cymhwysedd deddfwrfa ddatganoledig y diriogaeth honno, heb gydsyniad pendant y ddeddfwrfa honno. 

en-gb	The ‘not normally’ requirement should be entrenched and codified by proper definition and criteria governing its application, giving it real rather than symbolic acknowledgement in our constitutional arrangements. 
cy-gb	Dylid ymwreiddio’r gofyniad hwn sy’n datgan na ddylid gwneud ‘fel arfer’ a’i godeiddio drwy ddiffiniad priodol a meini prawf yn llywodraethu ei gymhwysiad, a sicrhau bod gwir ystyr i’r modd y caiff ei gydnabod yn ein trefniadau cyfansoddiadol yn hytrach nag ystyr symbolaidd yn unig. 

en-gb	This has become more important than ever, given that since December 2019, the UK Government has on three occasions proceeded with UK Bills of great constitutional significance without the consent of the Senedd. 
cy-gb	Mae hyn wedi dod yn bwysicach nag erioed, o gofio bod Llywodraeth y DU, ers mis Rhagfyr 2019, wedi mynd ati ar dri achlysur i fwrw ymlaen â Biliau’r DU o arwyddocâd cyfansoddiadol mawr heb gydsyniad Senedd Cymru. 

en-gb	Alternatively, a new constitutional settlement could simply provide that the UK Parliament will not legislate on matters within devolved competence, or seek to modify legislative competence or the functions of the devolved governments, without the consent of the relevant devolved legislature. 
cy-gb	Fel arall, gallai setliad cyfansoddiadol newydd ddarparu’n syml na fydd Senedd y DU yn deddfu ar faterion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig, neu’n ceisio addasu cymhwysedd deddfwriaethol neu swyddogaethau’r llywodraethau datganoledig, heb gydsyniad y ddeddfwrfa ddatganoledig berthnasol. 

en-gb	Under the traditional understanding of parliamentary sovereignty, legislative devolution does not mean the transfer by the UK Parliament of legislative powers to the devolved legislatures. 
cy-gb	Gan ystyried yr hyn a adwaenir yn draddodiadol fel sofraniaeth Senedd y DU, nid yw datganoli deddfwriaethol yn golygu trosglwyddo pwerau deddfwriaethol gan Senedd y DU i’r deddfwrfeydd datganoledig. 

en-gb	Currently, the UK Parliament continues to have unlimited legislative competence in respect of all parts of the UK (including, in respect of the devolved territories, competence about devolved matters), and the devolved legislatures are additional legislatures for their territories, with competences overlapping that of the UK Parliament.
cy-gb	Mae gan Senedd y DU gymhwysedd deddfwriaethol diderfyn o hyd ar hyn o bryd yng nghyd-destun pob rhan o’r DU (gan gynnwys, yng nghyd-destun y tiriogaethau datganoledig, gymhwysedd ynghylch materion datganoledig), a deddfwrfeydd ychwanegol ar gyfer eu tiriogaethau yw’r deddfwrfeydd datganoledig, gyda chymwyseddau sy’n gorgyffwrdd â rhai Senedd y DU.

en-gb	If legislative devolution is to have real meaning, this situation therefore requires the UK Parliament to adopt a self-denying ordinance in respect of legislation on matters in the devolved sphere, thereby acknowledging the primary responsibility of the devolved legislatures for legislation in their territories on devolved matters. 
cy-gb	Er mwyn sicrhau bod gan ddatganoli deddfwriaethol wir ystyr felly, mae’n ofynnol i Senedd y DU ymatal rhag deddfu ar faterion y byd datganoledig, gan gydnabod felly gyfrifoldeb sylfaenol y deddfwrfeydd datganoledig am ddeddfwriaeth yn eu tiriogaethau ar faterion datganoledig. 

en-gb	It has done this through adoption of the “Sewel convention”: that Parliament will not normally legislate for Wales, Scotland or Northern Ireland with regard to devolved matters without the consent of the relevant devolved legislature. 
cy-gb	Gwnaeth hynny drwy fabwysiadu “Confensiwn Sewel”, na fydd Senedd y DU fel arfer yn deddfu ar gyfer Cymru, yr Alban na Gogledd Iwerddon mewn perthynas â materion datganoledig heb gydsyniad y ddeddfwrfa ddatganoledig berthnasol. 

en-gb	In the case of Wales and Scotland, the convention has been restated in statutory form.
cy-gb	Yn achos Cymru a’r Alban, mae’r Confensiwn wedi cael ei ailddatgan ar ffurf statud.

en-gb	However, we know 15  that questions about compliance with the convention are not currently justiciable meaning that the UK Government and Parliament have considerable discretion in deciding what circumstances are “abnormal”. That enables them to proceed with legislation on matters within devolved competence notwithstanding any refusal by a devolved legislature of its consent. 
cy-gb	Fodd bynnag, gwyddom 15  nad yw cwestiynau ynglŷn â chydymffurfio â’r Confensiwn yn fater y gall y llysoedd farnu yn ei gylch ar hyn o bryd. Golyga hyn fod gan Lywodraeth a Senedd y DU gryn ddisgresiwn wrth benderfynu pa amgylchiadau sy’n “annormal”, gan eu galluogi i barhau â deddfwriaeth ar faterion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig er gwaethaf unrhyw wrthodiad gan ddeddfwrfa i roi ei chydsyniad. 

en-gb	This discretion enabled the UK Government and Parliament to proceed with the UK Internal Market Act 2020, despite overwhelming opposition and the withholding of Legislative Consent by both the Senedd and Scottish Parliament 16 , and despite the Act cutting across matters squarely within devolved competence. 
cy-gb	Roedd y disgresiwn hwn yn galluogi Llywodraeth y DU a Senedd y DU i fwrw ymlaen â Deddf Marchnad Fewnol y DU 2020, er gwaethaf gwrthwynebiad cadarn a diffyg Cydsyniad Deddfwriaethol gan Senedd Cymru a Senedd yr Alban 16 , ill dwy, ac er gwaethaf y ffaith bod y Ddeddf yn torri ar draws materion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig yn gyfan gwbl. 

en-gb	This was not an ‘abnormal’ situation; and yet Wales is left with an Act which changed the scope of the devolution settlement in direct opposition to the views of the elected Senedd and puts at risk years of collaboration via the Common Frameworks programme. 
cy-gb	Nid oedd hon yn sefyllfa “annormal”, ac eto, mae’n gadael Cymru â Deddf a newidiodd gwmpas y setliad datganoli. Mae’n mynd i’r gwrthwyneb yn llwyr â barn y Senedd Cymru etholedig ac mae’n golygu bod blynyddoedd o gydweithredu drwy’r rhaglen Fframweithiau Cyffredin yn awr yn y fantol.   

en-gb	Indeed, under the current UK Government the Sewel Convention appears now to be regarded as entirely optional. 
cy-gb	Yn wir, o dan Lywodraeth bresennol y DU, mae’n ymddangos bod Confensiwn Sewel bellach yn cael ei ystyried yn gwbl ddewisol. 

en-gb	While the Senedd was in recess prior to the May 2021 elections, the UK Government proceeded with the Animal Sentencing Bill in full knowledge that it had not secured the consent of the Senedd. 
cy-gb	Er bod Senedd Cymru mewn cyfnod o doriad cyn etholiadau mis Mai 2021, aeth Llywodraeth y DU ymlaen â’r Bil Lles Anifeiliaid (Dedfrydu) gan wybod yn iawn nad oedd wedi sicrhau cydsyniad Senedd Cymru. 

en-gb	As per the Supreme Court judgement in the Miller Case, R (Miller) v Secretary of State for Exiting the European Union [2017] UKSC 5.
cy-gb	Fel yn achos dyfarniad y Goruchaf Lys yn Achos Miller, R (Miller) v Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd [2017] UKSC 5.

en-gb	The Northern Ireland Assembly did not formally consider legislative consent, although an opposition motion rejecting the Bill was passed in September 2020.
cy-gb	Ni wnaeth Cynulliad Gogledd Iwerddon ystyried cydsyniad deddfwriaethol yn ffurfiol, er i gynnig gan y gwrthbleidiau yn gwrthod y Bil  gael ei basio ym mis Medi 2020.

en-gb	So little force did the Sewel Convention have for the UK Government that it preferred to prioritise the convenience of its own parliamentary timetabling over the consent of an entire legislature. 
cy-gb	Mae’r ffaith bod yn well ganddi roi blaenoriaeth i wneud yr hyn oedd yn gyfleus o safbwynt ei hamserlen seneddol ei hun o flaen cael cydsyniad deddfwrfa gyfan yn dangos cyn lleied o rym sydd gan Gonfensiwn Sewel ym marn Llywodraeth y DU.  

en-gb	It was already our view that the ability of the UK Government and Parliament to proceed with legislation without consent is not sustainable if devolution is to be properly respected, and recent events have placed this into even sharper focus. 
cy-gb	Roeddem ni eisoes o’r farn nad yw gallu Llywodraeth a Senedd y DU i fwrw ymlaen â deddfwriaeth heb gydsyniad yn gynaliadwy os yw datganoli am gael ei barchu’n briodol, ac mae hyn wedi dod yn fwyfwy amlwg yn sgil digwyddiadau diweddar. 

en-gb	We agree with the Institute for Government, which concluded in its report on the Sewel Convention published in September 2020, that ‘‘the future of the Union could be put at risk without reforms to the principle of legislative consent which lies at the heart of the devolution settlement.”
cy-gb	Rydym yn cytuno â’r Institute for Government, a ddaeth i’r casgliad yn ei adroddiad ar Gonfensiwn Sewel, a gyhoeddwyd ym mis Medi 2020, y gellid peryglu dyfodol yr Undeb os na chaiff yr egwyddor o gydsyniad deddfwriaethol, sydd wrth wraidd y setliad datganoli, ei diwygio.

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we identified a simple – if radical – solution to this issue. 
cy-gb	Yn y ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, nodwyd ateb syml – ond radical hefyd – i’r mater hwn. 

en-gb	We suggested that, as an element in a new constitutional settlement, the principle should be established that the UK Parliament should not be able to legislate on devolved matters, or seek by Parliamentary legislation to modify the competences of the devolved institutions, without the consent of the relevant devolved legislature. 
cy-gb	Awgrymwyd, fel elfen o setliad cyfansoddiadol newydd, y dylid sefydlu’r egwyddor na ddylai Senedd y DU allu deddfu ar faterion datganoledig, na cheisio drwy ddeddfwriaeth gan Senedd y DU addasu cymwyseddau’r sefydliadau datganoledig, heb gydsyniad y ddeddfwrfa ddatganoledig berthnasol. 

en-gb	In other words, the “not normally” qualification, with all its potential for creating uncertainty, misunderstanding and distrust between the UK Parliament and the devolved institutions, would be removed, and a simpler and clearer relationship established between the institutions. 
cy-gb	Mewn geiriau eraill, byddai’r cymhwyster “nid fel arfer” yn cael ei ddileu, ynghyd â’r holl bosibilrwydd ar gyfer creu ansicrwydd, camddealltwriaeth a diffyg ymddiriedaeth rhwng Senedd y DU a’r sefydliadau datganoledig, a byddai perthynas symlach a chliriach yn cael ei sefydlu rhwng y sefydliadau. 

en-gb	The actions taken by the UK Government in the time which has elapsed since publication of the original Reforming our Union – in particular the United Kingdom Internal Market Act 2020, which has undermined trust in the UK Government’s commitment to the Sewel convention, as enshrined in the Government of Wales Act 2006 – only add weight to the arguments for this approach. 
cy-gb	Mae’r camau a gymerwyd gan Lywodraeth y DU ers cyhoeddi ‘Diwygio ein Hundeb’ yn wreiddiol – yn enwedig Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020 sydd wedi tanseilio ymddiriedaeth yn ymrwymiad Llywodraeth y DU i Gonfensiwn Sewel, fel y’i hymgorfforwyd yn Neddf Llywodraeth Cymru 2006 – yn cryfhau’r ddadl o blaid y dull gweithredu hwn ymhellach eto. 

en-gb	Unless the UK Government changes its approach, and demonstrates that it fully respects the Sewel convention, it will become inevitable that a radical safeguard of this sort is the only way to reestablish the integrity of the devolution settlement. 
cy-gb	Os na fydd Llywodraeth y DU yn newid ei hagwedd, a dangos ei bod yn parchu Confensiwn Sewel yn llawn, bydd pennu mesur diogelu radical o’r fath yn anorfod fel yr unig ffordd o adfer uniondeb y setliad datganoli. 

en-gb	This would be a major reform with far-reaching implications, but it will become essential if the UK Government persists with the approach it has taken to the Sewel convention since 2019.
cy-gb	Byddai hwn yn ddiwygiad mawr, ag iddo oblygiadau pellgyrhaeddol, ond bydd yn dod yn hanfodol os bydd yr agwedd a fabwysiadwyd gan Lywodraeth y DU tuag at Gonfensiwn Sewel ers 2019 yn parhau.

en-gb	In the meantime, we propose again two linked reforms. 
cy-gb	Yn y cyfamser, rydym unwaith eto yn cynnig dau ddiwygiad cysylltiedig. 

en-gb	First, there must be a clearer specification of the circumstances when refusals of devolved legislatures’ consent can be legitimately overridden, and secondly there should be a more explicit stage of Parliamentary consideration of the implications of proceeding regardless of the lack of consent. 
cy-gb	Yn gyntaf, rhaid rhagnodi’n gliriach yr amgylchiadau pan ellir diystyru’n gyfreithlon wrthwynebiad deddfwrfa ddatganoledig i roi ei chydsyniad ac, yn ail, dylid pennu cyfnod mwy penodol ar gyfer ystyriaeth Senedd y DU o oblygiadau parhau er gwaetha’r diffyg cydsyniad.

en-gb	On the first point, the governments of the UK need to negotiate a new Memorandum of Understanding, setting out the circumstances and criteria under which the UK Government may in extremis proceed with its legislation, notwithstanding a lack of devolved legislative consent. 
cy-gb	O ran y pwynt cyntaf, rhaid i lywodraethau’r DU negodi Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth newydd, a fydd yn egluro’r amgylchiadau a’r meini prawf y caiff Llywodraeth y DU in extremis  barhau â’r ddeddfwriaeth hon yn unol â hwy, er gwaethaf diffyg cydsyniad deddfwrfa ddatganoledig. 

en-gb	Consideration should also be given to setting out these criteria in statute, in a manner which would better facilitate judicial oversight of decisions by the UK Government to proceed with legislation notwithstanding the absence of consent. 
cy-gb	Dylid ystyried hefyd nodi’r meini prawf hynny mewn statud, mewn ffordd a fyddai’n hwyluso’r broses o gael trosolwg barnwrol o benderfyniadau gan Lywodraeth y DU i barhau â deddfwriaeth er gwaethaf y diffyg cydsyniad. 

en-gb	Secondly, while some limited progress has been made, further thought should be given as to how the UK Parliament itself, when faced with a Bill for which devolved consent has been refused, should deal with the matter. 
cy-gb	Yn ail, er bod ychydig bach o gynnydd wedi’i wneud, dylid meddwl ymhellach sut y dylai Senedd y DU ei hun, pan fydd deddfwrfa ddatganoledig wedi gwrthod rhoi ei chydsyniad ar gyfer Bil, ymdrin â’r mater. 

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we proposed that Parliament should have a specific opportunity to consider the constitutional implications of allowing the Bill to proceed to Royal Assent without consent. 
cy-gb	Cynigiwyd yn y ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol y dylai Senedd y DU gael cyfle penodol i ystyried y goblygiadau cyfansoddiadol o ganiatáu i’r Bil barhau i gyfnod y Cydsyniad Brenhinol heb gydsyniad deddfwrfa ddatganoledig. 

en-gb	When the Scottish Parliament refused its consent to the EU (Withdrawal) Bill in 2018, neither House of Parliament was given any real opportunity to consider the implications of proceeding without that consent. 
cy-gb	Pan wrthododd Senedd yr Alban roi ei chydsyniad i Fil yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) yn 2018, ni roddwyd cyfle gwirioneddol i’r un o ddau Dŷ Senedd y DU ystyried goblygiadau parhau heb y cydsyniad hwnnw. 

en-gb	Similarly, with the UK Internal Market Act 2020, the UK Government rushed the Bill through Parliament in a very short time, culminating in the Senedd debating its legislative consent to the Bill at the very end of the process, which left little opportunity for Parliament to consider the views expressed in that legislature, or implications of proceeding without the Senedd’s consent.
cy-gb	Yn yr un modd, gyda Deddf Marchnad Fewnol y DU 2020, rhuthrodd Llywodraeth y DU y Bil drwy’r Senedd mewn cyfnod byr iawn, a chynhaliwyd dadl yn Senedd Cymru ynghylch rhoi ei chydsyniad deddfwriaethol i’r Bil ar ddiwedd y broses. O ganlyniad, nid oedd fawr o gyfle i Senedd y DU ystyried y safbwyntiau a fynegwyd yn y ddeddfwrfa honno, na goblygiadau bwrw ymlaen heb gydsyniad Senedd Cymru.

en-gb	At the instigation of its Constitution Committee, the House of Lords has now adopted a procedure that when legislative consent has been refused, or not yet granted by the time of third reading, a Minister should orally draw it to the attention of the House before third reading commences. 
cy-gb	Ar gychwyn ei Bwyllgor Cyfansoddiad, mae Tŷ’r Arglwyddi bellach wedi mabwysiadu gweithdrefn, pan fydd cydsyniad deddfwriaethol wedi’i wrthod, neu os nad yw wedi’i roi eto erbyn y trydydd darlleniad, y dylai Gweinidog ei dynnu i sylw’r Tŷ ar lafar cyn i’r trydydd darlleniad ddechrau. 

en-gb	In doing this the Minister should set out the efforts that were made to secure consent and the reasons for the disagreement. 
cy-gb	Wrth wneud hyn dylai’r Gweinidog nodi’r ymdrechion a wnaed i sicrhau cydsyniad a’r rhesymau dros yr anghytundeb. 

en-gb	This is a welcome step; 
cy-gb	Mae hwn yn gam i’w groesawu; 

en-gb	but a statement made at this point leaves no scope for further dialogue between the legislatures, which is a core part of the intention behind the current Sewel Convention. 
cy-gb	ond nid yw datganiad a wnaed ar hyn o bryd yn gadael unrhyw le i ddeialog bellach rhwng y deddfwrfeydd, sy’n rhan greiddiol o’r bwriad y tu ôl i’r Confensiwn Sewel presennol. 

en-gb	There is also no similar procedure in the House of Commons, although we note that this is the subject of an inquiry by the Procedure Committee in that House.
cy-gb	Nid oes gweithdrefn debyg ychwaith yn Nhŷ’r Cyffredin, er ein bod yn nodi bod hyn yn destun ymchwiliad gan y Pwyllgor Gweithdrefn yn y Tŷ hwnnw.

en-gb	So it is more important than ever that these matters are handled with greater respect for the views of the devolved legislatures than has been the case. 
cy-gb	Felly, mae’n bwysicach nag erioed bod y materion hyn yn cael eu trin gan roi mwy o barch i farn y deddfwrfeydd datganoledig nag a wnaed yn y gorffennol. 

en-gb	It remains our view that Parliamentary legislative process should be adjusted so that a proper opportunity is given to each House, during the final stages of a Bill’s consideration, to consider whether it wishes to proceed with a Bill when the relevant devolved legislature has refused consent. 
cy-gb	Rydym yn parhau i feddwl y dylid addasu proses ddeddfwriaethol Senedd y DU fel bod y ddau Dŷ yn cael cyfle priodol, yn ystod y cyfnodau olaf o ystyried Bil, i benderfynu a ydynt yn dymuno parhau â Bil pan fo’r ddeddfwrfa ddatganoledig berthnasol wedi gwrthod rhoi ei chydsyniad. 

en-gb	UK Ministers should be required to justify, by way of Statements in each House, why they wish to proceed with a Bill notwithstanding the absence of devolved consent, and the relevant devolved legislature should have the opportunity to provide to Parliament its reasons for not giving consent. 
cy-gb	Dylai fod yn ofynnol i Weinidogion Llywodraeth y DU gyfiawnhau, drwy gyfrwng Datganiadau ym mhob un o ddau Dŷ’r Senedd, pam eu bod yn dymuno parhau â Bil er gwaethaf diffyg cydsyniad y ddeddfwrfa ddatganoledig, a dylai’r ddeddfwrfa berthnasol honno gael y cyfle i gynnig ei rhesymau dros beidio â rhoi ei chydsyniad i Senedd y DU. 

en-gb	Parliamentary consideration could also be informed by reports from the relevant Parliamentary Committees on the constitutional implications of proceeding with the Bill in these circumstances.
cy-gb	Gallai adroddiadau gan y Pwyllgorau Seneddol perthnasol gael eu defnyddio hefyd i lywio ystyriaeth Senedd y DU o’r goblygiadau cyfansoddiadol o barhau â’r Bil o dan yr amgylchiadau hyn.

en-gb	As we publish this document, the House of Commons Procedure Committee is undertaking an inquiry 17  into the ways in which the practice and procedure of the House of Commons engages with the United Kingdom’s territorial constitution, taking account of relevant work undertaken by PACAC, by the House of Commons Liaison Committee, and by the  Interparliamentary Forum on Brexit. 
cy-gb	Wrth inni gyhoeddi’r ddogfen hon, mae Pwyllgor Gweithdrefn Tŷ’r Cyffredin yn cynnal ymchwiliad 17  i’r ffyrdd y mae arfer a gweithdrefn Tŷ’r Cyffredin yn ymgysylltu â chyfansoddiad tiriogaethol y Deyrnas Unedig, gan ystyried gwaith perthnasol a wnaed gan y Pwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus a Materion Cyfansoddiadol, gan Bwyllgor Cyswllt Tŷ’r Cyffredin, a chan y Fforwm Rhyngseneddol ar Brexit. 

en-gb	We encourage the Committee to engage with the question of how the UK Parliament and Government could improve the way in which it deals with matters of legislative consent.
cy-gb	Rydym yn annog y Pwyllgor i ymgysylltu â’r cwestiwn sut y gallai Senedd a Llywodraeth y DU wella’r ffordd y maent yn ymdrin â materion cydsyniad deddfwriaethol.

en-gb	It should be recognised that the legislative powers of the UK state are now exercisable by four legislatures rather than one, and so the running costs of the four legislatures should in future be covered together on the same basis as those of the UK Parliament currently, i.e. through a specified funding line (but one covering all four legislatures), ‘top-sliced’ from the total of budget provision for the UK.
cy-gb	Dylid cydnabod bod pwerau deddfwriaethol gwladwriaeth y DU yn arferadwy gan bedair deddfwrfa yn awr yn hytrach nag un, felly dylid bodloni yn y dyfodol gostau rhedeg y pedair deddfwrfa gyda’i gilydd ar yr un sail â chostau presennol Senedd y DU, hynny yw drwy linell gyllid benodedig (ond un sy’n berthnasol i bob un o’r pedair deddfwrfa), gan ddefnyddio cyfran o gyfanswm darpariaeth y gyllideb ar gyfer y DU. 

en-gb	17 T he procedure of the House of Commons and the territorial constitution - Committees – UK Parliament.  
cy-gb	17 T he procedure of the House of Commons and the territorial constitution - Committees – UK Parliament.  

en-gb	www .committees.parliament.uk/work/618/the-procedure-of-the-house-of-commons-and-the-territorial-constitution/
cy-gb	www .committees.parliament.uk/work/618/the-procedure-of-the-house-of-commons-and-the-territorial-constitution/

en-gb	It remains our view that the current arrangements, whereby each devolved legislature has to finance its own running costs out of totals of resources calculated for distribution to the executive branch for public services, are inconsistent both with citizens’ expectations on the use of resources provided for such services, and with the constitutional principle of the separation of powers. 
cy-gb	Rydym yn parhau i fod o’r farn bod y trefniadau presennol, lle mae pob deddfwrfa ddatganoledig yn gorfod ariannu ei chostau rhedeg ei hun o gyfansymiau adnoddau a gyfrifir i’w dosbarthu i’r gangen weithredol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus, yn anghyson â disgwyliadau dinasyddion o ran y defnydd a wneir o adnoddau a ddarperir ar gyfer gwasanaethau o’r fath, a’r egwyddor gyfansoddiadol o wahanu pwerau. 

en-gb	In the Welsh case, the current Senedd Commission budget for 2020-21 for running the Senedd is £62.9m; 
cy-gb	Yn achos Cymru, cyllideb bresennol Comisiwn y Senedd yn 2020-21 ar gyfer rhedeg y Senedd yw £62.9m; 

en-gb	their audited spend for the 2019-20 year was £56.3m. 
cy-gb	roedd eu gwariant archwiliedig ar gyfer 2019-20 yn £56.3m. 

en-gb	This money is  “top-sliced” from the allocation of central funds for devolved public services, and is therefore not available for expenditure on those services. 
cy-gb	Cyfran o’r cronfeydd canolog a ddyrennir ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus datganoledig yw’r arian hwn, ac nid ydyw ar gael i’w wario ar y gwasanaethau hynny felly. 

en-gb	Whitehall Departments in contrast would be surprised at any suggestion that their allocations should be top-sliced to meet the running costs of the UK Parliament. 
cy-gb	Byddai Adrannau Whitehall, mewn cyferbyniad, yn synnu pe awgrymid y dylid rhoi cyfran o’u dyraniadau hwythau tuag at fodloni costau rhedeg Senedd y DU. 

en-gb	However, we also continue to recognise the potential tension between propositions 4 and 6, in that the freedom provided by proposition 4 for each devolved legislature to determine its own size and internal organisation might theoretically leave open a disproportionate claim being made by one legislature on the total of resources to be shared among the four legislatures in accordance with proposition 6. 
cy-gb	Fodd bynnag, rydym yn dal i gydnabod hefyd y gall fod tyndra rhwng cynigion 4 a 6. Mewn egwyddor, byddai’r rhyddid a ddarperir i bob deddfwrfa ddatganoledig gan gynnig 4 i bennu ei maint a’i threfniant mewnol ei hun yn gallu golygu bod un ddeddfwrfa yn gwneud hawliad anghymesur ar gyfanswm yr adnoddau sydd i’w rannu rhwng y pedair deddfwrfa yn unol â chynnig 6. 

en-gb	Our suggested solution continues to be that as and when a specific funding line is established to cover the running costs of all four legislatures, it is supplemented by a memorandum of understanding between the legislatures as to how the relevant resources are to be allocated between them, and what procedures should be established to secure transparency and scrutiny in respect of the use of these resources. 
cy-gb	Rydym yn dal i awgrymu, fel datrysiad i’r sefyllfa, pan fydd llinell gyllid benodol yn cael ei phennu i fodloni costau rhedeg pob un o’r pedair deddfwrfa, fod memorandwm  cyd-ddealltwriaeth i gyd-fynd â hyn yn cael ei lunio rhwng y deddfwrfeydd ynglŷn â’r ffordd y dylid dyrannu’r adnoddau perthnasol rhyngddynt, a pha weithdrefnau dylid eu pennu i sicrhau tryloywder a chraffu mewn perthynas â’r ffordd y defnyddir yr adnoddau hyn. 

en-gb	Each of Wales, Scotland and Northern Ireland should continue to be represented in the House of Commons. 
cy-gb	Dylai Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon oll barhau i gael eu cynrychioli yn Nhŷ’r Cyffredin. 

en-gb	A reformed Upper House of Parliament should be constituted, with a membership which takes proper account of the multi-national character of the Union, rather than (as the House of Commons is) being based very largely on population. 
cy-gb	Dylid cyfansoddi Tŷ Uchaf y Senedd ar ei newydd wedd, gydag aelodaeth sy’n ystyried yn briodol natur aml-genedl yr Undeb, yn hytrach na’i seilio (fel yn achos Tŷ’r Cyffredin) i raddau helaeth iawn ar y boblogaeth. 

en-gb	This Upper House should have explicit responsibility for ensuring that the constitutional position of the devolved institutions is properly taken into account in UK parliamentary legislation.
cy-gb	Dylai’r Tŷ Uchaf hwn gael y cyfrifoldeb penodol dros sicrhau bod sefyllfa gyfansoddiadol y sefydliadau datganoledig yn cael ei hystyried yn gywir yn neddfwriaeth Senedd y DU.

en-gb	As an administration committed to the UK, the Welsh Government strongly supports continued Welsh representation in the House of Commons. 
cy-gb	Fel gweinyddiaeth sydd wedi ymrwymo i’r DU, mae Llywodraeth Cymru yn gadarn o blaid gweld y gynrychiolaeth Gymreig yn Nhŷ’r Cyffredin yn parhau. 

en-gb	Further, consistently with proposition 4, it must be for that House to decide on Member numbers, and how Members are to be elected. 
cy-gb	Ymhellach i hyn, gan fod yn gyson â chynnig 4, y Tŷ hwnnw ddylai benderfynu ar nifer yr Aelodau, a sut y caiff yr Aelodau eu hethol. 

en-gb	It is our view that the allocation of seats to each part of the UK should be fixed. 
cy-gb	Yn ein barn ni, dylai nifer y seddi a ddyrennir i bob rhan o’r DU fod yn sefydlog. 

en-gb	This would provide the Senedd with a firmer foundation on which to construct new electoral arrangements, if it wanted to do so. 
cy-gb	Byddai hyn yn rhoi sylfaen gadarnach i Senedd Cymru lunio trefniadau etholiadol newydd, pe bai’n dymuno gwneud hynny. 

en-gb	Without that foundation, it would in all likelihood have to create a quite separate and different geography for those arrangements, but there would be obvious advantages, both for voters and for political parties in local organisational terms, in having coterminous Parliamentary and Senedd constituencies. 
cy-gb	Heb y sylfaen honno, yn ôl pob tebyg, byddai rhaid iddi greu ardaloedd daearyddol cyfan gwbl ar wahân a gwahanol iawn i’w gilydd ar gyfer y trefniadau hynny, ond byddai manteision amlwg, ar gyfer y pleidleiswyr a’r partïon gwleidyddol o safbwynt trefniadaeth leol, o gael etholaethau cyfatebol ar gyfer Senedd y DU a Senedd Cymru. 

en-gb	(This is already the situation in Northern Ireland, where the existing Parliamentary constituencies are used to return numbers of MLAs to the Northern Ireland Assembly, and that would continue to be the case even if the number of such constituencies is reduced; the Assembly would simply be smaller). 
cy-gb	(Dyma’r sefyllfa eisoes yng Ngogledd Iwerddon, lle defnyddir etholaethau presennol Senedd y DU i benderfynu ar nifer yr Aelodau a anfonir i Gynulliad Gogledd Iwerddon, a byddai hynny yn parhau hyd yn oed pe byddai nifer yr etholaethau hynny yn cael ei leihau. Yr unig wahaniaeth fyddai bod y Cynulliad yn llai o faint). 

en-gb	And it could be beneficial from a wider United Kingdom standpoint to have common geographies that enabled MPs and MSs to work effectively together in serving the same electorates. 
cy-gb	Gallai fod yn fuddiol hefyd o safbwynt y Deyrnas Unedig yn ehangach i gael ardaloedd daearyddol cyffredin a fyddai’n galluogi Aelodau Seneddol yn San Steffan ac Aelodau o Senedd Cymru i weithio gyda’i gilydd yn effeithiol i wasanaethu’r un etholaethau. 

en-gb	In relation to the House of Lords, any future proposals for reform should take full and proper account of the developments in the UK’s territorial constitution which is the subject of this paper. 
cy-gb	Mewn perthynas â Thŷ’r Arglwyddi, dylai unrhyw gynigion ar gyfer diwygio yn y dyfodol roi ystyriaeth lawn a phriodol i’r datblygiadau yng nghyfansoddiad tiriogaethol y DU sy’n destun y papur hwn. 

en-gb	We also continue to believe that a reformed Upper House of Parliament should be established with an elected membership, which takes into account the multi-national character of the Union. 
cy-gb	Rydym hefyd yn parhau i gredu y dylid sefydlu Tŷ Uchaf y Senedd ar ei newydd wedd gydag aelodaeth etholedig, sy’n ystyried cymeriad aml-genedl yr Undeb. 

en-gb	We also noted in the original ‘Reforming our Union’ that the House of Lords has claimed for itself a particular responsibility in respect of UK constitutional issues, which we believe could be built upon if a reformed Upper House was given explicit responsibility for ensuring that the interests of the devolved territories and their institutions are protected and properly respected in UK parliamentary legislation.
cy-gb	Nodwyd hefyd yn ein dogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol fod Tŷ’r Arglwyddi wedi hawlio cyfrifoldeb penodol ar ei gyfer ei hun mewn perthynas â materion cyfansoddiadol y DU. Rydym ni’n credu y gellid adeiladu ar hynny pe byddai Tŷ Uchaf y Senedd ar ei newydd wedd yn cael cyfrifoldeb penodol dros sicrhau bod buddiannau’r tiriogaethau datganoledig a’u sefydliadau yn cael eu gwarchod a’u parchu’n gywir mewn deddfwriaeth gan Senedd y DU.

en-gb	Chapter 4
cy-gb	Pennod 4

en-gb	Executive Powers: 
cy-gb	Pwerau Gweithredol: 

en-gb	Governments, Agencies and Civil Service
cy-gb	Y Llywodraethau, Asiantaethau a’r Gwasanaeth Sifil

en-gb	Propositions 8-13
cy-gb	Cynigion 8-13

en-gb	The United Kingdom is governed by four governments, each of which (including the UK Government in respect of England) has separate responsibilities, which should be recognised by all of the other partners as part of the shared enterprise of the governance of the UK. 
cy-gb	Llywodraethir y Deyrnas Unedig gan bedair llywodraeth, a phob un ohonynt (gan gynnwys Llywodraeth y DU mewn perthynas â Lloegr) â’u cyfrifoldebau neilltuedig y dylai pob un o’r partneriaid eraill, fel rhan o’u hamcan cyffredin o lywodraethu’r DU, eu cydnabod. 

en-gb	The relations of the four governments should therefore proceed on the basis of a partnership of equals, fairly, and in a spirit of mutual respect (and comment on the policies of other governments should, within a culture of robust political debate, properly reflect that respect). 
cy-gb	Dylai’r berthynas rhwng y pedair llywodraeth felly barhau ar y sail o degwch, a pharch rhwng y naill a’r llall (a dylai sylwadau ar bolisïau’r llywodraethau eraill, mewn diwylliant o drafodaeth wleidyddol gadarn, adlewyrchu’r parch hwnnw yn gywir).  

en-gb	Save where other arrangements have been agreed (and provided for as necessary in legislation), Ministers in each administration should have exclusive authority, and be fully accountable locally, for the exercise of statutory functions in their territories in accordance with their legal powers, without challenge, review or oversight by Ministers of another administration. 
cy-gb	Oni chytunwyd eisoes ar drefniadau eraill (ac y gwneir darpariaeth ar eu cyfer yn ôl yr angen mewn deddfwriaeth), dylai Gweinidogion ym mhob gweinyddiaeth gael yr awdurdod neilltuedig, a bod yn gwbl atebol yn lleol, am arfer swyddogaethau statudol yn eu tiriogaethau yn unol â’u pwerau cyfreithiol, a hynny heb iddynt gael eu herio, eu hadolygu na’u goruchwylio gan Weinidogion gweinyddiaeth arall.

en-gb	These two propositions can be considered together. 
cy-gb	Gellir ystyried y ddau gynnig hwn gyda’i gilydd. 

en-gb	Within their territories, whereas the devolved legislatures’ powers would traditionally be seen as additional to those of the UK Parliament (see proposition 5), the devolved governments have exclusive responsibility for the exercise of the functions which have been transferred to them (unless the functions have been explicitly provided to be available for concurrent exercise). 
cy-gb	O fewn eu tiriogaethau, byddai pwerau y deddfwrfeydd datganoledig yn cael eu hystyried yn draddodiadol fel rhai sy’n ychwanegol at rai Senedd y DU (gweler cynnig 5), ond mae gan y llywodraethau datganoledig gyfrifoldeb neilltuedig dros arfer y swyddogaethau a drosglwyddwyd iddynt (oni bai bod y swyddogaethau wedi cael eu darparu’n benodol er mwyn iddynt allu cael eu harfer yn gydamserol). 

en-gb	Although, under each of the devolution settlements, intervention powers are available to the Secretary of State on specified and limited grounds to control the exercise of devolved competences 18 , these powers have never been used, and any attempt to do so would no doubt lead to very serious intergovernmental difficulties. 
cy-gb	Er bod pwerau ymyrryd ar gael i’r Ysgrifennydd Gwladol o dan bob un o’r setliadau datganoli, ar seiliau rhagnodedig a chyfyngedig, i reoli’r modd y caiff cymwyseddau datganoledig 18 , eu harfer, ni ddefnyddiwyd y pwerau hyn erioed, a byddai unrhyw ymgais i wneud hynny yn arwain at anawsterau hynod ddifrifol rhwng y llywodraethau yn ddi-os. 

en-gb	18 In respect of the Welsh settlement, see ss. 82 and 114 (as amended) of the Government of Wales Act 2006.
cy-gb	18 Yng nghyd-destun setliad Cymru, gweler adrannau 82 a 114 (fel y’u diwygiwyd) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. 

en-gb	In the UK, the four governments, being in practice each exclusively responsible within their territories for the exercise of relevant functions, are not, and must not be seen as, in an hierarchical relationship one to another. 
cy-gb	Yn y DU, mewn ymarfer, mae gan bob un o’r pedair llywodraeth gyfrifoldeb neilltuedig dros arfer y swyddogaethau perthnasol yn eu tiriogaethau eu hunain. Ni cheir unrhyw hierarchaeth yn y berthynas rhwng y pedair llywodraeth â’i gilydd, a rhaid peidio ag anghofio hynny. 

en-gb	To the extent that they choose to coordinate, co-operate and collaborate with each other, they should therefore do so on the basis of mutual respect, equality and fairness. 
cy-gb	Pan fyddant yn dewis cydweithredu a chydlafurio â’i gilydd felly, dylent wedi hynny ar sail parch rhwng y naill a’r llall, cydraddoldeb a thegwch. 

en-gb	Their accountability for the exercise of those functions will lie to the relevant legislature, rather than (in the devolved governments’ case) to Westminster. 
cy-gb	Y ddeddfwrfa berthnasol fydd yn atebol am arfer y swyddogaethau hynny, yn hytrach nag (yn achos y llywodraethau datganoledig) San Steffan. 

en-gb	In this context, the COVID-19 restrictions have cemented a much greater understanding across the UK about the respective responsibilities of the four governments.
cy-gb	Yn y cyd-destun hwn, mae dealltwriaeth well o union gyfrifoldebau’r pedair llywodraeth wedi’i meithrin yn sgil y cyfyngiadau COVID-19.

en-gb	In the Welsh Government’s view, it further follows that the UK Government, even if authorised by statute to do so, should not, save by prior agreement with the relevant devolved government, incur public expenditure in Wales, Scotland or Northern Ireland in respect of matters for which responsibility has been transferred to devolved governments.
cy-gb	Ym marn Llywodraeth Cymru, mae’n dilyn hefyd na ddylai Llywodraeth y DU, hyd yn oed os caiff ei hawdurdodi drwy statud i wneud hynny, oni bai bod ganddi gydsyniad y llywodraeth ddatganoledig berthnasol ymlaen llaw, ysgwyddo gwariant cyhoeddus yng Nghymru, yr Alban na Gogledd Iwerddon mewn perthynas â materion y trosglwyddwyd y cyfrifoldeb amdanynt i’r llywodraethau datganoledig.

en-gb	There should be well-founded governance arrangements and/or machinery to enable the conduct of intergovernmental relations, of a bilateral and multilateral nature, working collaboratively and on a consensual basis on matters of mutual interest. 
cy-gb	Dylai trefniadau a/neu beirianwaith hir-sefydledig fod yn eu lle er mwyn gallu cynnal cysylltiadau rhynglywodraethol mewn perthynas â materion sydd o fudd cyffredin. Gallai’r rhain fod o natur ddwyochrog neu amlochrog fel sy’n briodol. 

en-gb	If all governments agree, there is an option of adopting a common approach with shared governance arrangements and shared delivery mechanisms. 
cy-gb	Os bydd pob un o’r pedair llywodraeth yn cytuno, gellid datblygu dull cyffredin gyda threfniadau cyd-lywodraethu a mecanweithiau cyflenwi a rennir. 

en-gb	This machinery should be underpinned by a robust dispute avoidance and resolution mechanism, with an independent secretariat, with independent input, and with the right to escalate if necessary.
cy-gb	Dylai peirianwaith o’r fath fod yn seiliedig ar fecanwaith cadarn ar gyfer osgoi a datrys anghydfodau, gydag ysgrifenyddiaeth annibynnol, ag iddi fewnbwn annibynnol, a’r hawl i uwchgyfeirio os oes angen.

en-gb	We need to reset intergovernmental relations to create a reformed and strengthened United Kingdom, in which all the governments treat each other with respect and work together constructively, in a spirit of cooperation and collaboration, for our mutual benefit.
cy-gb	Rhaid inni ailosod cysylltiadau rhynglywodraethol er mwyn creu Teyrnas Unedig wedi’i diwygio a’i chryfhau, lle mae’r holl lywodraethau’n trin ei gilydd â pharch ac yn gweithio gyda’i gilydd yn adeiladol, mewn ysbryd o gydweithredu a chydlafurio, er budd i’r ddwy ochr. 

en-gb	A Review of Intergovernmental Relations in the UK has long been underway and has made some positive progress. 
cy-gb	Mae Adolygiad o gysylltiadau rhynglywodraethol yn y DU wedi bod ar y gweill ers tro ac mae wedi gwneud rhywfaint o gynnydd cadarnhaol. 

en-gb	It is important the Review is urgently concluded to enable the implementation of robust new machinery to enable genuine dialogue, underpinned by a robust dispute avoidance and resolution mechanism. 
cy-gb	Mae’n bwysig bod yr Adolygiad yn cael ei gwblhau ar frys er mwyn gallu rhoi peirianwaith cadarn newydd ar waith i alluogi deialog go iawn, wedi’i hategu gan fecanwaith cadarn ar gyfer osgoi anghydfodau a datrys anghydfodau. 

en-gb	On completion, we hope that the Review will result in proposals for reform which will then be codified in a revised Memorandum of Understanding. 
cy-gb	Pan fydd yr Adolygiad wedi’i gwblhau, rydym yn gobeithio y bydd yn arwain at gynigion ar gyfer diwygio a fydd wedyn yn cael eu codeiddio mewn Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth diwygiedig. 

en-gb	We also believe that these reforms should be underpinned in statute.
cy-gb	Rydym yn credu hefyd y dylai’r diwygiadau hyn gael eu tanategu mewn statud. 

en-gb	In 2018, the year the intergovernmental relations review was commissioned, the Interparliamentary Forum on Brexit – comprising members from across the UK’s parliamentary committees and cross party in nature – noted the concerns about existing intergovernmental relations identified by numerous parliamentary committees. 
cy-gb	Yn 2018, y flwyddyn y comisiynwyd yr adolygiad o gysylltiadau rhynglywodraethol, nododd y Fforwm Rhyngseneddol ar Brexit – sy’n cynnwys aelodau o bob rhan o bwyllgorau seneddol y DU ac sy’n drawsbleidiol ei natur – y pryderon am gysylltiadau rhynglywodraethol presennol a nodwyd gan nifer o bwyllgorau seneddol. 

en-gb	The Forum stated that the “current system of intergovernmental relations in the UK is not fit for purpose” and called for substantial reform. 
cy-gb	Dywedodd y Fforwm “the current system of intergovernmental relations in the UK is not fit for purpose” a galwodd am ddiwygio sylweddol. 

en-gb	Forum members further encouraged setting out intergovernmental relations mechanisms in statute. 
cy-gb	Roedd aelodau’r fforwm hefyd o blaid nodi mecanweithiau cysylltiadau rhynglywodraethol mewn statud.

en-gb	However, in the three years since the Review was commissioned, intergovernmental relations have deteriorated. 
cy-gb	Er hynny, yn y tair blynedd ers i’r Adolygiad gael ei gomisiynu, mae cysylltiadau rhynglywodraethol wedi dirywio. 

en-gb	Recent announcements by the UK Government have demonstrated hostility towards devolution by pursuing a centralising agenda. 
cy-gb	Mae cyhoeddiadau diweddar gan Lywodraeth y DU wedi dangos gelyniaeth tuag at ddatganoli drwy fynd ar drywydd agenda ganoli. 

en-gb	These announcements suggested a determination to undermine and marginalise the role of both the devolved governments and legislatures and to put in place UK Government structures designed directly to challenge, duplicate and compete with those of the devolved parliaments and governments in areas of devolved competence. 
cy-gb	Roedd y cyhoeddiadau hyn yn awgrymu penderfyniad i danseilio ac ymyleiddio rôl y llywodraethau a’r deddfwrfeydd datganoledig a sefydlu strwythurau Llywodraeth y DU a gynlluniwyd yn uniongyrchol i herio, dyblygu a chystadlu â rhai’r seneddau a llywodraethau datganoledig mewn meysydd lle mae cymhwysedd wedi’i ddatganoli. 

en-gb	We have not seen the constructive, cooperative approach from the UK Government which is essential if devolution is to work effectively, and the Union itself strengthened.
cy-gb	Nid ydym wedi gweld y dull adeiladol, cydweithredol gan Lywodraeth y DU sy’n hanfodol er mwyn i ddatganoli weithio’n effeithiol, a chryfhau’r Undeb ei hun.

en-gb	That is why we must renew the overall relationship between the UK and the devolved governments to one of shared governance in the UK. 
cy-gb	Dyna pam y mae’n rhaid inni adnewyddu’r berthynas gyffredinol rhwng y DU a’r llywodraethau datganoledig i un o lywodraethiant a rennir yn y DU. 

en-gb	The Common Frameworks programme has shown that this shared governance can be successful – that the four nations can come together and agree ways of working across a huge range of issues, where there is a shared commitment to doing so. 
cy-gb	Mae’r rhaglen Fframweithiau Cyffredin wedi dangos y gall y llywodraethiant ar y cyd hwn fod yn llwyddiannus – y gall y pedair gwlad ddod at ei gilydd a chytuno ar ffyrdd o weithio ar draws ystod enfawr o faterion, lle mae ymrwymiad cyffredin i wneud hynny.

en-gb	We acknowledge the progress made towards achieving some of our key priorities – as set out in ‘Brexit and Devolution’ (2017) and reiterated in ‘Reforming our Union: 
cy-gb	Rydym yn cydnabod y cynnydd a wnaed tuag at gyflawni rhai o’n blaenoriaethau allweddol – fel y nodir yn ‘Brexit a Datganoli’ (2017) ac a ailadroddwyd yn ‘Diwygio ein Hundeb: 

en-gb	Shared Governance in the UK’ (2019) – notably a reformed dispute avoidance and resolution mechanism and an independent secretariat.
cy-gb	Cydlywodraethu yn y DU’ (2019) – yn arbennig mecanwaith diwygiedig ar gyfer osgoi anghydfodau a datrys anghydfodau ac ysgrifenyddiaeth annibynnol.

en-gb	The draft proposals set out in the Intergovernmental Relations Review document 19  flow from the principles for joint working published in July 2019, in the spirit of “maintaining positive and constructive relations, based on mutual respect for the responsibilities of governments across the UK and their shared role in the governance of the UK.”
cy-gb	Mae’r cynigion drafft yn nogfen yr Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol 19  yn deillio o’r egwyddorion ar gyfer cydweithio a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf 2019, yn yr ysbryd o gynnal cysylltiadau cadarnhaol ac adeiladol, yn seiliedig ar gyd-barch at gyfrifoldebau llywodraethau ledled y DU a’u rôl gyffredin yn y gwaith o lywodraethu’r DU.

en-gb	Under the draft proposals, the JMC(Plenary) (which has not met since December 2018) would be replaced with a new top-tier forum. 
cy-gb	O dan y cynigion drafft, byddai Cyd-bwyllgor y Gweinidogion (Cyfarfod Llawn) (nad yw wedi cyfarfod ers mis Rhagfyr 2018) yn cael ei disodli gan fforwm haen uchaf newydd yn ei le. 

en-gb	Below that forum would be standing committees, with one for cross-cutting business and another specific to finance. 
cy-gb	O dan y fforwm hwnnw byddai pwyllgorau sefydlog, gydag un ar gyfer busnes trawsbynciol ac un arall yn benodol i gyllid. 

en-gb	There would be flexibility to establish other committees as well, with the UK Government proposing one for cross-cutting international affairs. 
cy-gb	Byddai hyblygrwydd i sefydlu pwyllgorau eraill hefyd, gyda Llywodraeth y DU yn cynnig un ar gyfer materion rhyngwladol trawsbynciol. 

en-gb	Responsibility for chairing these committees would be shared between the governments. 
cy-gb	Byddai’r cyfrifoldeb dros gadeirio’r pwyllgorau hyn yn cael ei rannu rhwng y llywodraethau. 

en-gb	The standing committee would oversee portfolio-level engagement and provide an escalation route for matters of strategic importance.
cy-gb	Byddai’r pwyllgor sefydlog yn goruchwylio ymgysylltu ar lefel portffolios ac yn darparu llwybr uwchgyfeirio ar gyfer materion o bwysigrwydd strategol.

en-gb	The success of this new machinery would very much depend on meaningful portfolio-level Ministerial engagement. 
cy-gb	Byddai llwyddiant y peirianwaith newydd hwn yn dibynnu i raddau helaeth ar ymgysylltiad ystyrlon gan y Gweinidogion ar lefel portffolios. 

en-gb	Engagement must improve, and must be fair and equal. 
cy-gb	Rhaid i ymgysylltu wella, a rhaid iddo fod yn deg ac yn gyfartal. 

en-gb	Quadrilateral meetings already take place in several portfolios, but the document proposes bringing these within a robust framework, expanding the range of engagement, and setting out minimum requirements whilst allowing flexibility to reflect the needs of specific policy areas. 
cy-gb	Mae cyfarfodydd pedairochrog eisoes yn cael eu cynnal mewn sawl portffolio, ond mae’r ddogfen yn cynnig dod â’r rhain o fewn fframwaith cadarn, gan ehangu’r ystod ymgysylltu, a nodi gofynion sylfaenol tra’n caniatáu hyblygrwydd i adlewyrchu anghenion meysydd polisi penodol. 

en-gb	Regular and tailored engagement within these fora will strengthen the governments’ shared ambition to operate a culture change across all governments in their conduct of intergovernmental relations.
cy-gb	Bydd ymgysylltu rheolaidd ac wedi’i deilwra o fewn y fforymau hyn yn cryfhau uchelgais gyffredin y llywodraethau i weithredu newid diwylliant ar draws yr holl lywodraethau wrth iddynt gynnal cysylltiadau rhynglywodraethol.

en-gb	The document also proposes an independent standing secretariat to support the new machinery. 
cy-gb	Mae’r ddogfen hefyd yn cynnig ysgrifenyddiaeth sefydlog annibynnol i gefnogi’r peirianwaith newydd. 

en-gb	The secretariat would co-ordinate business at the top and cross-cutting tiers and oversee disputes, according to an agreed set of guidelines.
cy-gb	Byddai’r ysgrifenyddiaeth yn cydgysylltu busnes ar yr haenau uchaf a thrawsbynciol ac yn goruchwylio anghydfodau, yn ôl cyfres o ganllawiau y cytunwyd arnynt.

en-gb	The proposed mechanism for dispute avoidance and resolution enshrines each government’s right to refer and escalate a dispute. 
cy-gb	Mae’r mecanwaith arfaethedig ar gyfer osgoi anghydfodau a datrys anghydfodau yn ymgorffori hawl pob llywodraeth i gyfeirio ac uwchgyfeirio anghydfod. 

en-gb	It requires independent chairing and independent secretariat arrangements at each stage. 
cy-gb	Mae’n gofyn am drefniadau cadeirio annibynnol ac ysgrifenyddiaeth annibynnol ar bob cam. 

en-gb	The proposal includes a presumption that there will be independent input through advice and mediation, and allows for adjudication and arbitration to be used if all governments agree. 
cy-gb	Mae’r cynnig yn cynnwys rhagdybiaeth y bydd mewnbwn annibynnol drwy gyngor a chyfryngu, ac mae’n caniatáu i ddyfarnu a chymrodeddu gael eu defnyddio os bydd yr holl lywodraethau’n cytuno. 

en-gb	New requirements for transparency will ensure legislatures and stakeholders are kept informed about disputes. 
cy-gb	Bydd gofynion newydd ar gyfer tryloywder yn sicrhau bod deddfwrfeydd a rhanddeiliaid yn cael gwybod am anghydfodau. 

en-gb	The document has the potential to be a firmer foundation on which to attempt to reach agreement but further work is needed to protect Wales’ interests, urgently to complete the terms of the operation of the finance committee and its role in disputes; 
cy-gb	Mae gan y ddogfen y potensial i fod yn sylfaen gadarnach i geisio dod i gytundeb ond mae angen gwneud rhagor o waith i ddiogelu buddiannau Cymru, i gwblhau telerau gweithredu’r pwyllgor cyllid a’i rôl mewn anghydfodau ar frys; 

en-gb	and establish effective machinery for international engagement – including the governance of the Trade and Cooperation Agreement between the UK and the EU.
cy-gb	a sefydlu peirianwaith effeithiol ar gyfer ymgysylltu rhyngwladol – gan gynnwys llywodraethu’r Cytundeb Masnach a Chydweithredu rhwng y DU a’r UE.

en-gb	In relation to the UK’s international relations and trade, Ministers and officials of the devolved governments should be engaged and involved through formal intergovernmental machinery in discussion with the UK Government about the formulation of the UK’s policy, negotiating positions and implementation arrangements on matters which may be the subject of international agreements, particularly where these could have important implications for matters within devolved competence. 
cy-gb	O ran cysylltiadau rhyngwladol a masnach y DU, dylid cynnwys Gweinidogion a swyddogion y llywodraethau datganoledig drwy fecanwaith rhynglywodraethol ffurfiol mewn trafodaethau â Llywodraeth y DU ynglŷn â llunio polisi’r DU, safbwyntiau negodi a threfniadau gweithredu ar faterion a all fod yn destun cytundebau rhyngwladol, yn arbennig lle y gallai fod gan y rhain oblygiadau pwysig ar gyfer materion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig. 

en-gb	The UK Government should not proceed with UK positions on devolved matters without seeking the devolved governments’ agreement and including the devolved governments throughout. 
cy-gb	Ni ddylai Llywodraeth y DU fwrw ymlaen â safbwyntiau’r DU ar faterion datganoledig heb geisio cytundeb y llywodraethau datganoledig a chynnwys y llywodraethau datganoledig drwyddi draw. 

en-gb	It is for the devolved governments, in consultation with the UK Government (and other governments as necessary) and subsequently with their devolved legislatures, to consider how obligations within devolved competence arising from the UK’s international agreements should be implemented, including whether the devolved institutions should implement these through their own legislation or agree to be covered in UK/GB legislation. 
cy-gb	Mater i’r llywodraethau datganoledig, gan ymgynghori â Llywodraeth y DU (a llywodraethau eraill yn ôl yr angen) a’u deddfwrfeydd datganoledig wedi hynny, yw ystyried sut y dylid gweithredu rhwymedigaethau sydd o fewn cymhwysedd deddfwriaethol sy’n deillio o gytundebau rhyngwladol y DU. Byddai hyn yn cynnwys ystyried a ddylai’r llywodraethau datganoledig roi’r rhwymedigaethau hynny ar waith drwy eu deddfwriaeth eu hunain neu gytuno eu bod yn cael eu cynnwys yn neddfwriaeth y DU/Prydain Fawr.

en-gb	Ministers of the UK Government conduct the UK’s international relations, including negotiations in respect of trade, under powers derived from the Royal Prerogative. 
cy-gb	Gweinidogion Llywodraeth y DU sy’n cynnal cysylltiadau rhyngwladol y DU, gan gynnwys negodiadau ar fasnach, o dan bwerau sy’n deillio o’r Uchelfraint Frenhinol. 

en-gb	And the devolution settlements all provide intervention powers for the Secretary of State to take action to ensure that the devolved institutions, in exercise of their powers, do so in line with the UK’s international obligations. 
cy-gb	Mae’r setliadau datganoli yn darparu pwerau ymyrryd i’r Ysgrifennydd Gwladol gymryd camau ar gyfer sicrhau bod y sefydliadau datganoledig, wrth arfer eu pwerau, yn gwneud hynny yn unol â rhwymedigaethau rhyngwladol y DU.   

en-gb	It is however too simple a view to conclude from this that the devolved institutions have no legitimate interests to pursue in relation to the UK Government’s conduct of international relations. 
cy-gb	Symleiddio pethau’n ormodol, er hynny, fyddai dod i’r casgliad nad oes gan y sefydliadau datganoledig unrhyw fuddiannau dilys o ran y modd y mae Llywodraeth y DU yn cynnal cysylltiadau rhyngwladol. 

en-gb	As was made clear by the Supreme Court in the Scottish Continuity Bill case, 20  the provisions in the devolution legislation reserving competence on International Relations to the UK Parliament do not extend to the implementation of the UK’s international obligations in the devolved sphere. 
cy-gb	Fel y gwnaethpwyd yn glir gan y Goruchaf Lys yn achos Bil Parhad yr Alban , nid yw’r darpariaethau yn y ddeddfwriaeth sy’n gysylltiedig â datganoli sy’n golygu bod Senedd y DU yn cadw cymhwysedd mewn perthynas â Chysylltiadau Rhyngwladol yn ymestyn i weithredu rhwymedigaethau rhyngwladol y DU mewn meysydd datganoledig. 

en-gb	Certain consequences follow from this.
cy-gb	Mae hyn yn arwain at rai canlyniadau penodol.

en-gb	The Welsh Government sees the UK’s acceptance and implementation of international obligations as part of a single, albeit staged, process – agreeing within the UK what we wish to achieve in the negotiations; 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru o’r farn bod y DU yn derbyn ac yn gweithredu rhwymedigaethau rhyngwladol fel rhan o un broses, er mai proses sy’n digwydd fesul cam yw honno – sef cytuno yn y DU ar yr hyn yr ydym am ei gyflawni yn y negodiadau; 

en-gb	undertaking the negotiating; 
cy-gb	negodi; 

en-gb	securing approval (‘ratification’) for what has been agreed; 
cy-gb	sicrhau cymeradwyaeth (‘cadarnhau’) ar gyfer yr hyn y cytunwyd arno; 

en-gb	and giving effect to the resulting obligations (with, as noted, the possibility of use of Secretary of State intervention powers in extremis). 
cy-gb	a gweithredu’r rhwymedigaethau sy’n deillio o hynny (gyda’r posibilrwydd, fel y nodwyd, o ddefnyddio pwerau ymyrryd yr Ysgrifennydd Gwladol in extremis ).  

en-gb	In this process, different government actors at different times must take the lead, but in a context that all are involved in a shared or joint enterprise.
cy-gb	Yn y broses hon, rhaid i wahanol lywodraethau gymryd yr awenau ar wahanol adegau, ond mewn cyd-destun y mae pob un ohonynt yn cymryd rhan ynddo neu fel rhan o amcan cyffredin.

en-gb	Settling the UK’s negotiating mandate and doing the negotiating is clearly a UK Government lead, but the devolved governments will wish to be involved in both of those matters because implementing the obligations, at least in the devolved sphere, resulting from negotiations is their responsibility. 
cy-gb	Materion y dylai Llywodraeth y DU arwain arnynt yn amlwg yw pennu mandad negodi y DU ac ymgymryd â’r negodiadau eu hunain, ond bydd y llywodraethau datganoledig yn dymuno cymryd rhan yn y penderfyniadau ar y ddau fater hyn gan mai hwy sy’n gyfrifol am weithredu’r rhwymedigaethau sy’n deillio o negodiadau, o leiaf yn y byd datganoledig. 

en-gb	It would be artificial in the extreme to separate the UK’s negotiation of new international obligations from the process of giving effect to them, and it would serve  no-one’s interests if the UK Government entered into international obligations which the devolved institutions were then not prepared to implement.
cy-gb	Byddai’n hynod o artiffisial gwahanu negodiadau’r DU yn achos rhwymedigaethau rhyngwladol newydd oddi wrth y broses o roi effaith iddynt, ac ni fyddai o fudd i neb pe bai Llywodraeth y DU yn ymrwymo i rwymedigaethau rhyngwladol na fyddai’r sefydliadau datganoledig yn barod i’w rhoi ar waith wedyn.  

en-gb	So, intergovernmental machinery needs to be put in place to support a single, staged, process enabling the UK to enter into and implement new international obligations, with the UK and devolved governments each having their respective parts to play in a shared collaborative effort. 
cy-gb	Felly, rhaid rhoi mecanwaith rhynglywodraethol ar waith ar gyfer cefnogi un broses, fesul cam, sy’n galluogi’r DU i ymrwymo i rwymedigaethau rhyngwladol newydd, gyda’r llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU oll â’u rhan eu hunain i’w chwarae mewn un ymdrech gydweithredol. 

en-gb	Further, the UK Government needs to give an undertaking that it will work with the devolved governments to seek agreement on all negotiating positions which touch on devolved matters, and not pursue negotiating mandates on those matters without the agreement of the devolved governments. 
cy-gb	At hynny, mae angen i Lywodraeth y DU ymrwymo i weithio gyda’r llywodraethau datganoledig i geisio cytundeb ar bob safbwynt negodi sy’n cyffwrdd â materion datganoledig, ac ymrwymo hefyd na fyddai fel arfer yn mynd ar drywydd mandadau negodi ar y materion hynny heb gael cytundeb y llywodraethau datganoledig ymlaen llaw. 

en-gb	Awareness that the devolved institutions are standing in partnership with the UK Government on negotiating mandates in the devolved sphere, and engaged in the negotiations themselves, should give negotiating partners confidence that any agreements they enter into will be properly implemented within the UK.
cy-gb	Dylai’r ffaith bod partneriaid negodi yn ymwybodol bod y llywodraethau datganoledig yn sefyll mewn partneriaeth â Llywodraeth y DU mewn perthynas â mandadau negodi mewn meysydd sydd wedi’u datganoli dawelu eu meddyliau y bydd unrhyw gytundebau a geir rhyngddynt yn cael eu rhoi ar waith yn briodol yn y DU.

en-gb	For their part, the devolved institutions will need on each occasion to give careful consideration as to whether and how new international obligations in the devolved sphere should be given effect. 
cy-gb	O’u safbwynt hwythau, bydd angen i’r sefydliadau datganoledig ystyried yn ofalus bob tro a ddylid rhoi effaith i rwymedigaethau rhyngwladol newydd yng nghyd-destun y meysydd datganoledig, a sut y dylid gwneud hynny. 

en-gb	Assuming that the devolved governments have been properly engaged and involved in the negotiating process, this will come down either to consenting to implementation on a UK-wide basis via Westminster legislation, or (as would be likely to be the Welsh Government’s starting assumption) deciding to legislate themselves to enable international obligations to be fitted into their own particular circumstances and legal systems. 
cy-gb	A bwrw bod y llywodraethau datganoledig wedi ymwneud â’r broses negodi, bydd hyn yn golygu naill ai cydsynio i weithredu ar sail y DU gyfan drwy ddeddfwriaeth San Steffan, neu benderfynu deddfu eu hunain er mwyn gallu cysoni rhwymedigaethau rhyngwladol ag amgylchiadau a systemau cyfreithiol lleol (ac mae’n debygol mai dyma fyddai rhagdybiaeth gychwynnol Llywodraeth Cymru). 

en-gb	Consultations between the various governments will need to play a part in deciding on the best way forward.
cy-gb	Bydd rhaid cynnal ymgyngoriadau hefyd rhwng yr amrywiol lywodraethau wrth benderfynu ar y ffordd orau ymlaen.

en-gb	The governance within the UK to implement international agreements must respect the devolution settlement and operate on the basis set out above under point 10. 
cy-gb	Rhaid i’r llywodraethiant yn y DU i roi cytundebau rhyngwladol ar waith barchu’r setliad datganoli a gweithredu ar y sail a nodir uchod o dan bwynt 10. 

en-gb	Specifically, the devolved governments must be involved in the UK structures to implement the Trade and Cooperation Agreement and other international agreements for those matters where implementation responsibilities are within our competence. 
cy-gb	Yn benodol, rhaid i’r llywodraethau datganoledig fod yn rhan o strwythurau’r DU i weithredu’r Cytundeb Masnach a Chydweithredu a chytundebau rhyngwladol eraill ar gyfer y materion hynny lle mae cyfrifoldebau gweithredu o fewn ein cymhwysedd.   

en-gb	Whenever creation, or repurposing, of a public body or agency with executive responsibilities for more than one part of the UK is in prospect, consideration must always be given in its institutional design to the views of the relevant devolved governments, to enable appropriate account to be taken of the interests of each of the parts of the UK within the agency’s remit. 
cy-gb	Pryd bynnag y bydd trefniadau yn yr arfaeth ar gyfer creu corff neu asiantaeth gyhoeddus sydd â chyfrifoldebau gweithredol dros fwy nag un rhan o’r DU, neu pan addasir corff neu asiantaeth o’r fath at ddibenion eraill, rhaid i ddyluniad y sefydliad ystyried bob amser farn y llywodraethau datganoledig perthnasol, a hynny er mwyn i fuddiannau pob rhan o’r DU sydd o fewn cylch gwaith y corff neu asiantaeth gael eu hystyried yn briodol. 

en-gb	This should include arrangements relating both to a body’s governance and funding, and to scrutiny and oversight of its activities. 
cy-gb	Dylai hyn gynnwys trefniadau sy’n ymwneud â llywodraethiant y corff, a’i drefniadau cyllido, yn ogystal â’r modd y goruchwylir ei weithgareddau ac y creffir arnynt. 

en-gb	The variety of circumstances in which this issue can arise means that there is no single solution appropriate to every case. 
cy-gb	Mae’r amrywiol amgylchiadau a allai arwain at y mater hwn yn golygu na cheir un ateb sy’n briodol ym mhob achos. 

en-gb	The options include appointments by devolved Ministers to membership of the Board of the public body or agency; 
cy-gb	Mae’r opsiynau’n cynnwys penodiadau gan Weinidogion datganoledig i aelodaeth Bwrdd y corff cyhoeddus neu’r asiantaeth; 

en-gb	consent by devolved Ministers to appointments proposed by a Secretary of State; 
cy-gb	cydsyniad Gweinidogion datganoledig i benodiadau a gynigir gan Ysgrifennydd Gwladol; 

en-gb	formal commitments to consultation about procedures for recruitment of Board members; 
cy-gb	ymrwymiadau ffurfiol i ymgynghori ynghylch gweithdrefnau ar gyfer recriwtio aelodau’r Bwrdd; 

en-gb	and agreements or protocols about officials’ dealings with agency officials as a routine part of the body’s management of its business, including input into its corporate planning.  
cy-gb	a chytundebau neu brotocolau ynghylch ymwneud swyddogion â swyddogion asiantaeth fel rhan arferol o reolaeth y corff o’i fusnes, gan gynnwys mewnbwn i’w gynllunio corfforaethol. 

en-gb	(As a generalisation, the greater the involvement of the public body in matters within the devolved sphere, the more likely it is that devolved interests will need to be protected through direct influence on Board membership appointments). 
cy-gb	(Yn gyffredinol, po fwyaf y bydd y corff cyhoeddus yn ymwneud â materion y byd datganoledig, y mwyaf tebygol yw y bydd angen diogelu buddiannau datganoledig drwy ddylanwadu’n uniongyrchol ar benodiadau i aelodaeth y Bwrdd).   

en-gb	Accountability arrangements to devolved legislatures will also need to feature in consideration of this issue. 
cy-gb	Bydd angen cynnwys trefniadau atebolrwydd i ddeddfwrfeydd datganoledig hefyd wrth ystyried y mater hwn. 

en-gb	It is commonly the case that public bodies are required to send copies of their Annual Reports to devolved Ministers for laying before devolved legislatures, to facilitate scrutiny.
cy-gb	Mae’n ofynnol yn aml i gyrff cyhoeddus anfon copïau o’u Hadroddiadau Blynyddol at Weinidogion y llywodraethau datganoledig i’w gosod gerbron y deddfwrfeydd datganoledig, er mwyn hwyluso’r gwaith craffu.

en-gb	One example where we have a keen interest is in the development of the UK Infrastructure Bank. 
cy-gb	Un enghraifft lle mae gennym ddiddordeb brwd yw datblygu Banc Seilwaith y DU. 

en-gb	Of particular interest is the role of the devolved governments in the governance of the bank, which is intended to be a UK institution.
cy-gb	O ddiddordeb arbennig y mae rôl y llywodraethau datganoledig o ran llywodraethu’r banc, y bwriedir iddo fod yn sefydliad y DU.

en-gb	Ministers in each administration should continue to be supported by civil servants subject to common rules and codes as to appointment and professional conduct; 
cy-gb	Dylai Gweinidogion ym mhob gweinyddiaeth barhau i gael eu cefnogi gan weision sifil yn amodol ar reolau a chodau cyffredin mewn perthynas â phenodiadau ac ymddygiad proffesiynol; 

en-gb	and arrangements should be in place to facilitate exchanges and transfers of staff from one administration to another. 
cy-gb	a dylid rhoi trefniadau ar waith i hwyluso’r broses o gyfnewid a throsglwyddo staff rhwng un weinyddiaeth a gweinyddiaeth arall.   

en-gb	The Welsh Government supports the continuation of arrangements whereby members of a single Home Civil Service are able to provide support for Ministers in each of the Welsh, Scottish and UK Governments. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru o blaid parhau â’r trefniadau lle y gall aelodau o un Gwasanaeth Sifil Cartref gefnogi Gweinidogion yn Llywodraeth Cymru, Llywodraeth yr Alban a Llywodraeth y DU ill tair. 

en-gb	(For historical reasons, there is a separate Northern Ireland Civil Service). 
cy-gb	(Am resymau hanesyddol, ceir Gwasanaeth Sifil ar wahân yng Ngogledd Iwerddon). 

en-gb	Such arrangements guarantee the maintenance of common professional standards and codes of conduct across the three governments, which facilitates intergovernmental working on a day-to-day basis. 
cy-gb	Mae trefniadau o’r fath yn sicrhau bod safonau proffesiynol a chodau ymarfer cyffredin yn cael eu cynnal ar draws y tair llywodraeth, ac mae hyn yn hwyluso gweithio rhynglywodraethol o ddydd i ddydd. 

en-gb	They also enable transfers and loans of staff to take place without difficulty between governments, enabling individual civil servants to broaden their experience and understanding of the perspectives, processes and practices of other governments within the UK. 
cy-gb	Maent hefyd yn golygu bod staff yn gallu trosglwyddo a chael eu rhoi ar fenthyg i weinyddiaethau eraill, gan alluogi gweision sifil unigol i ymestyn eu profiad a’u dealltwriaeth o safbwyntiau, prosesau ac arferion llywodraethau eraill yn y DU.    

en-gb	Over time, it is possible that individual governments may wish to re-organise public administrative resources within their territories in order to secure greater efficiency and coherence. 
cy-gb	Ymhen amser, mae’n bosibl y gall llywodraethau unigol ddymuno aildrefnu eu hadnoddau gweinyddiaeth gyhoeddus yn eu tiriogaethau eu hunain er mwyn bod yn fwy effeithlon a chydlynus. 

en-gb	In Wales, this is sometimes referred to as the desirability of establishing a ‘single Welsh public service’. 
cy-gb	Yng Nghymru, cyfeirir at hyn o bryd i’w gilydd fel dymuniad i sefydlu ‘un gwasanaeth cyhoeddus i Gymru’. 

en-gb	The benefits of a single Home Civil Service will need to be recalibrated against such new developments.
cy-gb	Bydd angen ailasesu’r manteision o gael un Gwasanaeth Sifil Cartref yn erbyn datblygiadau newydd o’r fath.

en-gb	Chapter 5
cy-gb	Pennod 5

en-gb	Finance
cy-gb	Cyllid

en-gb	Propositions 14-17
cy-gb	Cynigion 14-17

en-gb	14. 
cy-gb	14. 

en-gb	It is for the UK Government to determine levels of public expenditure, both for programmes operating at UK/GB/England and Wales level and for England in respect of policy areas which are devolved. 
cy-gb	Mater i Lywodraeth y DU benderfynu yn ei gylch yw lefelau gwariant cyhoeddus, o ran rhaglenni sy’n gweithredu ar lefel Cymru a’r DU/Prydain Fawr/Lloegr ac ar gyfer Lloegr mewn perthynas â meysydd polisi sydd wedi cael eu datganoli. 

en-gb	Spending power for the devolved governments should be determined, having regard to proposed levels of spending for England, by reference to a set of agreed objective indicators of relative need, so that spending power is fair across the different governments and an equivalent level and quality of public goods can be delivered in all parts of the UK. 
cy-gb	Dylid pennu grym gwario’r llywodraethau datganoledig, gan ystyried y lefelau gwariant arfaethedig ar gyfer Lloegr, drwy gyfeirio at gyfres o ddangosyddion amcan y cytunwyd arnynt o angen cymharol, er mwyn sicrhau bod grym gwario yn deg ar draws y gwahanol lywodraethau a bod modd cyflenwi lefel ac ansawdd gyfatebol o nwyddau cyhoeddus ym mhob rhan o’r DU. 

en-gb	The UK Government should not be able arbitrarily to allocate additional funding to any particular part of the UK outside these arrangements, or to create new UK-wide spending programmes in areas of devolved responsibility without the consent of the respective devolved governments.
cy-gb	Ni ddylai Llywodraeth y DU allu mynd ati’n fympwyol i ddyrannu cyllid ychwanegol i unrhyw ran benodol o’r DU y tu allan i’r trefniadau hyn, nac i greu rhaglenni gwario newydd ar gyfer y DU gyfan mewn meysydd o gyfrifoldeb datganoledig heb gydsyniad y priod lywodraethau datganoledig.

en-gb	In the current system funding is, in general, allocated to the devolved governments through the Barnett formula, where changes in funding for the devolved governments is a population share of changes in comparable programmes, with adjustments for revenues from devolved taxes. 
cy-gb	O dan y system bresennol, yn gyffredinol, dyrennir cyllid i’r llywodraethau datganoledig drwy fformiwla Barnett, lle mae newidiadau mewn cyllid ar gyfer y llywodraethau datganoledig yn gyfran ar sail y boblogaeth o newidiadau mewn rhaglenni cymharol, gydag addasiadau ar gyfer refeniw o drethi datganoledig. 

en-gb	The system does not take into account the relative needs of each nation. 
cy-gb	Nid yw’r system yn cymryd i ystyriaeth anghenion cymharol pob gwlad. 

en-gb	There have been instances where the UK Government has acted outside the normal rules in a way which is not seen as fair by one or more of the devolved governments.
cy-gb	Ar adegau, mae Llywodraeth y DU wedi ymddwyn y tu allan i’r rheolau arferol mewn ffordd nad yw’n deg ym marn un, neu ragor o’r llywodraethau datganoledig.

en-gb	In 2016, changes were made to the Barnett formula as it applies to Wales. 
cy-gb	Yn 2016, newidiwyd fformiwla Barnett o ran y ffordd y mae’n gymwys i Gymru. 

en-gb	This change – known as the ‘Holtham floor’ – adds in a specific, needs-based factor, currently set at 105% but which will rise to 115% at the point that spending per person in Wales on devolved functions reaches 115% of the English level.  
cy-gb	Mae’r newid hwn – a elwir yn ‘llawr Holtham’ – yn ychwanegu ffactor penodol, sy’n seiliedig ar anghenion, a bennwyd yn 105% ar hyn o bryd ond a fydd yn codi i 115% ar yr adeg pan fydd gwariant fesul person yng Nghymru ar swyddogaethau datganoledig yn cyrraedd 115% o lefel Lloegr. 

en-gb	This Wales-specific adjustment to the Barnett formula goes some way to delivering a fairer system. 
cy-gb	Mae’r addasiad hwn i  fformiwla Barnett sy’n benodol i Gymru yn gam mawr yn y cyfeiriad cywir tuag at gyflwyno system decach. 

en-gb	However, the Welsh Government believes that the Barnett formula should be replaced and a new relative needs-based system implemented, within a comprehensive and consistent fiscal framework to which all Governments in the UK agree. 
cy-gb	Er hynny, mae Llywodraeth Cymru o’r farn y dylid sefydlu system newydd sy’n seiliedig ar anghenion cymharol i ddisodli fformiwla Barnett, a hynny o fewn fframwaith cyllidol cynhwysfawr a chyson y bydd pob Llywodraeth yn y DU yn cytuno arno.

en-gb	Devolved governments also have a legitimate interest in the levels and fairness in distribution of spending on UK/GB/England and Wales programmes, for example in relation to welfare benefits, research and development and rail infrastructure. 
cy-gb	Mae gan lywodraethau datganoledig hefyd ddiddordeb dilys yn y lefelau a’r tegwch o ran dosbarthu gwariant ar raglenni’r DU/Prydain  Fawr/Cymru a Lloegr, er enghraifft mewn perthynas â budd-daliadau lles, ymchwil a datblygu a seilwaith rheilffyrdd. 

en-gb	The levels and fairness in distribution of expenditure on such programmes is important for the devolved governments for a variety of reasons but particularly because of the interactions between UK/GB/ England and Wales programmes on the one hand and devolved programmes on the other.
cy-gb	Mae lefelau a thegwch wrth ddosbarthu gwariant ar raglenni o’r fath yn bwysig i’r llywodraethau datganoledig am amryw o resymau ond yn enwedig oherwydd y rhyngweithio rhwng rhaglenni’r DU/Prydain Fawr/Cymru a Lloegr ar y naill law a rhaglenni datganoledig ar y llaw arall.

en-gb	The devolved governments are wholly opposed to the creation of the financial assistance powers for UK Ministers in devolved areas in the UK Internal Market Act 2020. 
cy-gb	Mae’r llywodraethau datganoledig yn gwrthwynebu’n llwyr creu’r pwerau cymorth ariannol i Weinidogion y DU mewn meysydd datganoledig yn Neddf Marchnad Fewnol y DU 2020. 

en-gb	It is inappropriate for the UK Government to use these powers to usurp the functions that clearly sit within the competence of the devolved governments and their respective Parliaments. 
cy-gb	Mae’n amhriodol i Lywodraeth y DU ddefnyddio’r pwerau hyn i gamfeddiannu’r swyddogaethau sydd yn amlwg yn rhan o gymhwysedd y llywodraethau datganoledig a’u priod Seneddau. 

en-gb	Far from strengthening the Union this approach will only serve to increase divisions and inequalities. 
cy-gb	Yn hytrach na chryfhau’r Undeb, ni fydd y dull hwn ond yn cynyddu rhaniadau ac anghydraddoldebau. 

en-gb	It risks duplicating efforts, impeding value for money and blurring accountability resulting in an incoherent delivery landscape for programmes and services. 
cy-gb	Mae risg y bydd yn dyblygu ymdrechion, gan lesteirio  gwerth am arian ac atebolrwydd gan arwain at dirwedd gyflenwi anghydlynol ar gyfer rhaglenni a gwasanaethau. 

en-gb	The UK Government should only use these powers with the explicit consent of the devolved governments.
cy-gb	Dim ond gyda chydsyniad penodol y llywodraethau datganoledig y dylai Llywodraeth y DU ddefnyddio’r pwerau hyn.

en-gb	The devolved governments should be resourced by a combination of needs-based grant from the UK Government, resources raised through devolved and local taxation, and capital borrowing.
cy-gb	Dylid rhoi adnoddau i’r llywodraethau datganoledig drwy gyfuniad o grant sy’n seiliedig ar anghenion gan Lywodraeth y DU, adnoddau a godwyd drwy drethi datganoledig a lleol, a benthyciadau cyfalaf.

en-gb	The balance of funding for each devolved administration as between UK Government grant and revenue raised through devolved and local taxation will reflect particular circumstances and local political preferences. 
cy-gb	Bydd cydbwysedd y cyllid ar gyfer pob gweinyddiaeth ddatganoledig, fel y cydbwysedd rhwng grant Llywodraeth y DU a’r refeniw a godir drwy drethi datganoledig a lleol, yn adlewyrchu eu hamgylchiadau penodol a’r tueddiadau gwleidyddol yn lleol. 

en-gb	There is no assumption that the balance of funding or the scope of devolved taxation powers will be identical across all devolved governments. 
cy-gb	Nid oes unrhyw ragdybiaeth y bydd y cydbwysedd cyllid na chwmpas pwerau trethi datganoledig union yr un fath ym mhob un o’r llywodraethau datganoledig.   

en-gb	The agreements underpinning fiscal relationships between the UK Government and the devolved governments should be based on common principles of partnership, transparency, and recognition of the interconnected nature of the UK and devolved administration fiscal landscape. 
cy-gb	Dylid seilio’r cytundebau sy’n sylfaen i’r berthynas gyllidol rhwng Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig ar yr egwyddorion cyffredin o bartneriaeth, tryloywder, a chydnabyddiaeth o natur ryng-gysylltiedig y DU a thirwedd gyllidol y llywodraethau datganoledig. 

en-gb	The Welsh Government recognises that different circumstances and political preferences in different parts of the UK has led to an asymmetry in fiscal devolution. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod y gwahaniaeth sy’n bodoli rhwng amgylchiadau a thueddiadau gwleidyddol gwahanol rannau o’r DU wedi arwain at sefyllfa anghymesur o ran datganoli cyllidol. 

en-gb	However, asymmetry does not have to mean an ad hoc, unsystematic approach to fiscal devolution and there is a risk that the growing lack of coherence will lead to instability if not addressed. 
cy-gb	Er hynny, nid oes rhaid i’r anghymesuredd hwn olygu mai dull ad hoc a di-drefn y dylid ei ddilyn wrth ddatganoli cyllid, ac mae yna berygl, os nad eir i’r afael â hyn, y bydd y ffaith bod llai a llai o gydlyniaeth yn arwain at ansefydlogrwydd. 

en-gb	The Welsh Government considers that all governments in the UK should agree a core set of principles and aims which can apply to all governments but also allow scope for necessary diversity. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru o’r farn y dylai pob llywodraeth yn y DU gytuno ar set o egwyddorion a nodau craidd a all fod yn gymwys i bob llywodraeth ond sydd hefyd yn caniatáu ar gyfer eu hamrywio yn ôl yr angen.    

en-gb	So the Welsh Government argues for a single UK fiscal framework, agreed by all Governments. 
cy-gb	Felly, mae Llywodraeth Cymru yn dadlau o blaid un fframwaith cyllidol i’r DU gyfan, fframwaith y dylai pob un llywodraeth yn y DU gytuno arno. 

en-gb	At its core we would expect this agreement to be underpinned by the principles of parity of participation, collaborative working, and shared responsibility for outcomes. 
cy-gb	Byddem yn disgwyl i’r cytundeb hwn, yn ei hanfod, fod yn seiliedig ar egwyddorion cyfranogiad cyfartal, cydweithio, a rhannu’r cyfrifoldeb dros ganlyniadau. 

en-gb	The framework should also provide for a rules-based approach which does not allow for political influence over funding which can create inequality and distrust. 
cy-gb	Dylai’r fframwaith hwn hefyd ddarparu ar gyfer dull newydd yn seiliedig ar reolau nad yw’n caniatáu i wleidyddiaeth ddylanwadu ar gyllid, sy’n gallu arwain at anghydraddoldeb a diffyg ymddiriedaeth. 

en-gb	The framework should apply in all but exceptional circumstances with any deviation from the framework to be agreed by all Governments through an open and transparent system.
cy-gb	Oni bai fod amgylchiadau eithriadol, dylai’r fframwaith fod yn gymwys bob amser, ac ni ddylid gwyro oddi wrth y fframwaith oni fydd pob Llywodraeth wedi cytuno ymlaen llaw drwy system agored a thryloyw.

en-gb	A key element of the fiscal framework should be scope for devolved governments to introduce new devolved taxes. 
cy-gb	Dylai cwmpas i lywodraethau datganoledig gyflwyno trethi datganoledig newydd fod yn un o elfennau allweddol y fframwaith cyllidol. 

en-gb	We believe the existing process for conferring legislative competence for new taxes needs to be reformed. 
cy-gb	Rydym yn credu bod angen diwygio’r broses bresennol o roi cymhwysedd deddfwriaethol ar gyfer trethi newydd. 

en-gb	The constitutional question of whether it is appropriate to devolve competence for a particular area of taxation should be clearly separated from the policy development and assessment of fiscal impact of a particular tax in that area. 
cy-gb	Dylai’r cwestiwn cyfansoddiadol a yw’n briodol datganoli cymhwysedd ar gyfer maes trethiant penodol gael ei wahanu’n glir oddi wrth ddatblygu polisi ac asesu effaith gyllidol treth benodol yn y maes hwnnw. 

en-gb	The substantive policy development in relation to any new tax is a matter for devolved governments and their parliaments; 
cy-gb	Mater i lywodraethau datganoledig a’u seneddau yw datblygu’r polisi perthnasol mewn perthynas ag unrhyw dreth newydd; 

en-gb	it should not be a matter for the UK Government or the UK Parliament to assess or rule on the merits of devolved policy.
cy-gb	ni ddylai fod yn fater i Lywodraeth y DU na Senedd y DU asesu na dyfarnu ar rinweddau polisi datganoledig.

en-gb	The operation of these resourcing arrangements, including determinations of devolved governments’ spending power, borrowing limits and budgetary flexibility, should be the responsibility of a public agency accountable to all four governments jointly.
cy-gb	Dylai’r gwaith o weithredu’r trefniadau hyn ar gyfer darparu adnoddau, gan gynnwys penderfynu ar bŵer gwario llywodraethau datganoledig, terfynau benthyca a hyblygrwydd cyllidebol, fod yn gyfrifoldeb i asiantaeth gyhoeddus sy’n atebol i’r pedair llywodraeth  ar y cyd. 

en-gb	The legitimacy of a UK fiscal framework can only be properly secured if it is jointly agreed and independently operated and assured. 
cy-gb	Ni ellir sicrhau dilysrwydd fframwaith cyllidol y DU yn llwyr ond os cytunir arno ar y cyd ac os caiff ei weithredu a’i warantu’n annibynnol. 

en-gb	Without the existence of an independent, jointly accountable body it is highly likely that even an agreed fiscal framework will be unable to prevent all potential disputes and grievances.
cy-gb	Heb fodolaeth corff annibynnol, sy’n atebol ar y cyd, mae’n debygol iawn na fydd fframwaith cyllidol y cytunwyd arno hyd yn oed yn gallu atal anghydfodau a chwynion posibl.

en-gb	The principle of third-party assistance by an independent body in the resolution of disputes is recognised in both the fiscal frameworks of the Welsh and Scottish Governments and forms a core component of the new Inter-Governmental Relations review document being finalised by the UK and devolved governments. 
cy-gb	Cydnabyddir eisoes yr egwyddor o gael cymorth trydydd parti gan gorff annibynnol er mwyn datrys anghydfodau yn fframweithiau cyllidol Llywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban, ill dwy, ac mae’n un o elfennau craidd dogfen adolygu newydd ar gysylltiadau rhynglywodraethol y mae Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig wrthi’n ei llunio’n derfynol. 

en-gb	The Welsh Government believes that there is an essential role for an independent body which can ensure the necessary parity of treatment, recognising the importance of the subsidiarity principle but at its core recognising that all parts of the UK are interdependent.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru o’r farn bod gan gorff annibynnol rôl hanfodol i’w chwarae a all sicrhau bod pob un yn cael ei drin yn gyfartal, gan gydnabod pwysigrwydd yr egwyddor sybsidiaredd ond cydnabod hefyd yr egwyddor greiddiol fod pob rhan o’r DU yn ddibynnol ar ei gilydd.

en-gb	It is for the devolved governments to determine, within the powers and resources available to them, their own priorities for taxation and public expenditure relating to their devolved responsibilities, and to account for their decisions to their own legislatures. 
cy-gb	Mater i’r llywodraethau datganoledig yw pennu, yn unol â’r pwerau a’r adnoddau sydd ar gael iddynt, eu blaenoriaethau eu hunain ar gyfer trethiant a gwariant cyhoeddus sy’n gysylltiedig â’u cyfrifoldebau datganoledig, a rhoi eglurhad o’u penderfyniadau i’w deddfwrfeydd eu hunain. 

en-gb	However, decisions taken by the devolved governments or bodies under their jurisdiction can have financial implications for departments or agencies of the UK Government (“spillover” effects). 
cy-gb	Fodd bynnag, caiff penderfyniadau a wneir gan y gweinyddiaethau datganoledig neu gyrff o dan eu hawdurdodaeth oblygiadau ariannol ar adrannau neu asiantaethau Llywodraeth y DU (effeithiau ‘goferu’). 

en-gb	Alternatively, decisions of UK departments or agencies can lead to financial implications for the devolved governments. 
cy-gb	Fel arall, gall penderfyniadau gan adrannau neu asiantaethau’r DU gael goblygiadau ariannol i’r llywodraethau datganoledig. 

en-gb	In these cases, the government responsible for the decisions leading to financial implications for others must take responsibility for dealing with those implications. 
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, rhaid i’r llywodraeth sy’n gyfrifol am y penderfyniadau sy’n arwain at oblygiadau ariannol i eraill gymryd cyfrifoldeb dros ddelio â’r goblygiadau hynny. 

en-gb	Disagreements on the operation of this principle should be subject to independent assessment. 
cy-gb	Dylai unrhyw anghydfodau ynglŷn â gweithredu’r egwyddor hon fod yn destun asesiad annibynnol. 

en-gb	Existing arrangements for recognising and dealing with the potential spillover effects of decisions made by one Government on others are not fully effective and disputes often arise. 
cy-gb	Nid yw’r trefniadau presennol ar gyfer cydnabod effeithiau ‘goferu’ penderfyniadau a wneir gan un Llywodraeth ar lywodraethau eraill, a mynd i’r afael â hwy, yn gwbl effeithiol ac mae anghydfodau yn codi yn aml. 

en-gb	The Welsh Government believes a clear, agreed, independent mechanism for dealing with spillover effects and a clear approach to the resolution of disputes should be articulated through the new intergovernmental relations document.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn credu bod angen mecanwaith clir, annibynnol y cytunwyd arno ar gyfer mynd i’r afael ag effeithiau ‘goferu’ ac y dylai dull eglur o ddatrys anghydfodau gael ei fynegi trwy’r ddogfen newydd ar gysylltiadau rhynglywodraethol.

en-gb	Chapter 6 Justice and the Courts
cy-gb	Pennod 6 Cyfiawnder a’r Llysoedd

en-gb	Propositions 18-19
cy-gb	Cynigion 18-19

en-gb	The devolved institutions (and the UK Government and Parliament in respect of England) should be responsible for policing and the administration of justice in their territories. 
cy-gb	Dylai’r sefydliadau datganoledig (a Llywodraeth a Senedd y DU mewn perthynas â Lloegr) fod yn gyfrifol am blismona a gweinyddu cyfiawnder yn eu tiriogaethau eu hunain. 

en-gb	Jurisdictional arrangements and court structures should reflect the devolved institutions’ distinctive responsibilities for their territories in respect of these and related matters. 
cy-gb	Dylai trefniadau awdurdodaethol a strwythurau llysoedd adlewyrchu cyfrifoldebau neilltuedig y sefydliadau datganoledig dros eu tiriogaethau mewn perthynas â’r materion hyn a materion cysylltiedig.  

en-gb	This proposition is a particular application of proposition 3, that the powers of the devolved institutions should be founded on a coherent set of responsibilities and allocated in accordance with the subsidiarity principle. 
cy-gb	Cymhwyso cynnig 3, sef y dylai pwerau’r sefydliadau datganoledig gael eu seilio ar gyfres gydlynus o gyfrifoldebau a’u dyrannu yn unol â’r egwyddor sybsidiaredd, mewn ffordd benodol a wna’r cynnig hwn. 

en-gb	It is of distinctive significance for Wales, where (unlike Scotland and Northern Ireland) these powers are not presently devolved. 
cy-gb	Mae gan hyn arwyddocâd neilltuol i Gymru, lle nad yw’r pwerau hyn (yn wahanol i’r Alban a Gogledd Iwerddon) wedi’u datganoli ar hyn o bryd.  

en-gb	In the other jurisdictions the lines between what is devolved and what is not are drawn in such a way as to confer coherent sets of powers on the devolved institutions. 
cy-gb	Yn yr awdurdodaethau eraill, tynnwyd y llinellau rhwng yr hyn sydd wedi’i ddatganoli a’r hyn nad yw wedi’i ddatganoli yn y fath fodd fel y rhoddir setiau cydlynus o bwerau i’r llywodraethau datganoledig. 

en-gb	But in the Welsh case an arbitrary division has been drawn between what can be legislated for and what cannot. 
cy-gb	Ond yn achos Cymru mae llinell fympwyol wedi’i thynnu rhwng yr hyn y gellir deddfu arno a’r hyn na ellir deddfu arno. 

en-gb	So, Senedd Cymru can legislate, but the enforcement of that legislation is through the courts system, for which the UK Government has responsibility in Wales. 
cy-gb	Felly, gall Senedd Cymru ddeddfu, ond system y llysoedd sy’n gorfodi’r ddeddfwriaeth honno, a Llywodraeth y DU sy’n gyfrifol am y system hon yng Nghymru.   

en-gb	The Welsh Government is not aware of any decentralised system of government in the common law world which is as limited. 
cy-gb	Nid yw Llywodraeth Cymru yn ymwybodol o unrhyw system o lywodraeth ddatganoledig yng ngwledydd y gyfraith gyffredin sydd mor gyfyngedig â hyn. 

en-gb	In other jurisdictions all or most “domestic” matters are devolved, which includes all public services and other matters that do not have to be regulated centrally. 
cy-gb	Mewn awdurdodaethau eraill, mae’r cyfan neu’r rhan fwyaf o’r materion “domestig” wedi’u datganoli, ac mae hyn yn cynnwys yr holl wasanaethau cyhoeddus a materion eraill nad yw’n hanfodol iddynt gael eu rheoleiddio’n ganolog. 

en-gb	So there are no reasons why the police, most aspects of civil and criminal law, anti-social behaviour, or the administration of justice and related matters need be controlled centrally – and so, in Scotland and Northern Ireland as elsewhere, they are not. 
cy-gb	Nid oes unrhyw reswm felly pam y mae angen i’r heddlu, y mwyafrif o agweddau ar y gyfraith sifil a’r gyfraith droseddol, ymddygiad gwrthgymdeithasol, gweinyddu cyfiawnder a materion cysylltiedig gael eu rheoli’n ganolog mewn lle arall. Felly, yn yr Alban a Gogledd Iwerddon fel mewn lleoedd eraill, nid yw hynny’n digwydd.   

en-gb	As a result, it is clear what each government is responsible for, and they are able to develop coherent and comprehensive joined-up policies and laws, including in respect of policing and justice, to tackle the social problems they face. 
cy-gb	O ganlyniad, mae’n glir beth y mae pob llywodraeth yn gyfrifol amdano, ac maent yn gallu datblygu polisïau a chyfreithiau cydlynus a chydgysylltiedig, gan gynnwys mewn perthynas â phlismona a chyfiawnder, i fynd i’r afael â’r problemau cymdeithasol y maent yn eu hwynebu. 

en-gb	Given that responsibilities for policing and justice are currently not devolved, that is not an option at present available to the Welsh Government. 
cy-gb	O gofio nad yw’r cyfrifoldeb dros blismona a chyfiawnder wedi’i ddatganoli ar hyn o bryd, nid yw hynny’n opsiwn i Lywodraeth Cymru ar hyn o bryd.

en-gb	If responsibilities for policing and justice are matters appropriate for devolution to Senedd Cymru and the Welsh Government in accordance with the subsidiarity principle, this would serve to reinforce the case for the creation of a discrete system of courts for Wales, but in our view that case stands in its own right on general constitutional grounds. 
cy-gb	Os yw cyfrifoldebau dros blismona a chyfiawnder yn faterion sy’n addas i’w datganoli i Senedd Cymru a Llywodraeth Cymru yn unol â’r egwyddor sybsidiaredd, byddai hyn yn cadarnhau’r achos o blaid creu system o lysoedd neilltuol i Gymru. Ond, yn ein barn ni, mae’r achos hwnnw yn sefyll yn ei rinwedd ei hun ar seiliau cyfansoddiadol cyffredinol. 

en-gb	Paragraph 1 of the Executive Summary of the report of the Commission on Justice in Wales. 
cy-gb	Paragraff 1 o Grynodeb Gweithredol adroddiad y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru  

en-gb	gov.wales/commission-justice-wales-report.
cy-gb	llyw.cymru/adroddiad-comisiwn-ar-gyfiawnder-yng-nghymru .

en-gb	Since the original publication of this document in 2019, the independent Commission on Justice in Wales (chaired by Lord Thomas of Cwmgiedd) has also found that the interests of Wales are not served by the present arrangements, and that “the people of Wales are being let down by the system in its current state”. 21  This followed the largest ever inquiry into the operation of the justice system in Wales, with over 200 respondents. 
cy-gb	Ers i’r ddogfen hon gael ei chyhoeddi’n wreiddiol yn 2019, mae’r Comisiwn Annibynnol ar Gyfiawnder yng Nghymru (o dan gadeiryddiaeth yr Arglwydd Thomas o Gwmgïedd) hefyd wedi canfod nad yw buddiannau Cymru yn cael eu gwasanaethu gan y trefniadau presennol, ac yn dod i’r casgliad “... nad yw’r system bresennol yn diwallu anghenion pobl Cymru”. 21  Dilynodd hyn yr ymchwiliad mwyaf erioed i weithrediad y system gyfiawnder yng Nghymru, gyda thros 200 o ymatebwyr. 

en-gb	The Commission’s rigorous work and detailed findings demonstrated that the inability of devolved institutions to align the work of the police and justice agencies with that of other public services was not just a matter of abstract constitutional theory, but undermined the effective delivery of government policy and of justice. 
cy-gb	Dangosodd gwaith trwyadl a chanfyddiadau manwl y Comisiwn fod anallu sefydliadau datganoledig i gysoni gwaith yr heddlu ac asiantaethau cyfiawnder â gwaith gwasanaethau cyhoeddus eraill nid yn unig yn fater o ddamcaniaeth gyfansoddiadol haniaethol, ond ei fod yn tanseilio’r gwaith o gyflawni polisi’r llywodraeth a chyfiawnder yn effeithiol. 

en-gb	Based on the extensive evidence they considered and the views of a wide range of stakeholders, the Commission unanimously recommended full legislative devolution of justice and policing.
cy-gb	Yn seiliedig ar y dystiolaeth helaeth a ystyriwyd ganddynt a barn amrywiaeth eang o randdeiliaid, argymhellodd y Comisiwn yn unfrydol ddatganoli cyfiawnder a phlismona deddfwriaethol yn llawn.

en-gb	Any argument that the justice system could not operate effectively in an environment where the criminal law differed substantively between England and Wales was also undermined by the experience of the COVID-19 pandemic. 
cy-gb	Cafodd unrhyw ddadl na allai’r system gyfiawnder weithredu’n effeithiol mewn amgylchedd lle’r oedd y gyfraith droseddol yn amrywio’n sylweddol rhwng Cymru a Lloegr ei thanseilio hefyd gan ein profiad o bandemig COVID-19. 

en-gb	Indeed, the pandemic shone a light on the arbitrary and artificial divisions between reserved and devolved responsibilities. 
cy-gb	Yn wir, taflodd y pandemig oleuni ar y rhaniadau mympwyol ac artiffisial rhwng cyfrifoldebau a gadwyd yn ôl a chyfrifoldebau datganoledig. 

en-gb	As part of Welsh Ministers’ exercise of their function to protect the people of Wales the Welsh Government created wide-ranging criminal offences, that were unprecedented in their effect; 
cy-gb	Fel rhan o’r ffordd y mae Gweinidogion Cymru yn arfer eu swyddogaeth i ddiogelu pobl Cymru, creodd Llywodraeth Cymru droseddau eang eu cwmpas, a oedd yn ddigynsail o ran eu heffaith; 

en-gb	yet political responsibility for policing and enforcing these offences still remained nominally with the Home Secretary, with no accountability to the democratic institutions of Wales. 
cy-gb	eto, roedd y cyfrifoldeb gwleidyddol dros blismona a gorfodi’r troseddau hyn yn dal i fod, yn enwol, yn nwylo’r Ysgrifennydd Cartref, heb unrhyw atebolrwydd i sefydliadau democrataidd Cymru. 

en-gb	Finally, the legislative response to the COVID-19 pandemic was a very public illustration of how the law which applies in Wales can diverge from the law that applies in England. 
cy-gb	Yn olaf, roedd yr ymateb deddfwriaethol i bandemig COVID-19 yn enghraifft gyhoeddus iawn o sut y gall y gyfraith sy’n gymwys yng Nghymru ymwahanu oddi wrth y gyfraith sy’n gymwys yn Lloegr. 

en-gb	Although these particular differences will be time-limited, overall divergence will continue to increase, and it will become increasingly difficult to argue that there is, in reality, a single England and Wales jurisdiction. 
cy-gb	Er y bydd y gwahaniaethau penodol hyn yn gyfyngedig o ran amser, bydd ymwahanu cyffredinol yn parhau i gynyddu, a bydd yn dod yn fwyfwy anodd dadlau bod un awdurdodaeth yng Nghymru a Lloegr, mewn gwirionedd. 

en-gb	That the single jurisdiction is an anomaly that is inconsistent with constitutional reality is all the more clear.
cy-gb	Mae’r ffaith bod yr awdurdodaeth sengl yn anomaledd sy’n anghyson â realiti cyfansoddiadol yn fwy clir byth.

en-gb	22  The Welsh Government therefore agrees with the Commission on Justice in Wales that “the law applicable in Wales should be formally identified as the law of Wales”, and that as a natural consequence of that recognition, a distinct Welsh judiciary should be established to rule on the law of Wales (albeit that in many instances individual judges could in practice serve in both the English and Welsh judiciary, as is already the case with members of devolved tribunals in Wales).
cy-gb	22  Felly, mae Llywodraeth Cymru yn cytuno â’r Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru y dylai’r gyfraith sy’n gymwys yng Nghymru gael ei nodi’n ffurfiol fel cyfraith Cymru, ac o ganlyniad naturiol i’r gydnabyddiaeth honno, dylid sefydlu barnwriaeth Gymreig benodol i ddyfarnu ar gyfraith Cymru (er y gallai barnwyr unigol wasanaethu yn ymarferol yn y farnwriaeth yng Nghymru a Lloegr mewn llawer o achosion, fel sy’n digwydd eisoes gydag aelodau tribiwnlysoedd datganoledig yng Nghymru).

en-gb	The Supreme Court, as the ultimate court of appeal for most matters within the United Kingdom, should have in its membership individuals identified with each and every part of the UK. 
cy-gb	Dylai’r Goruchaf Lys, fel y llys apêl uchaf ar gyfer y rhan fwyaf o faterion yn y Deyrnas Unedig, gynnwys ymhlith ei aelodau unigolion sy’n ymuniaethu â phob rhan o’r DU. 

en-gb	The opportunity should be taken, when vacancies come to be filled, to ensure that at least one suitably-qualified person identified with Wales is a member of the Supreme Court. 
cy-gb	Dylid manteisio ar y cyfle, pan ddaw swyddi gwag y bydd angen eu llenwi, i sicrhau bod o leiaf un person sydd â’r cymwysterau addas sy’n ymuniaethu â Chymru yn dod yn aelod o’r Goruchaf Lys.

en-gb	In a sense, this proposition is simply a particular application of the principle in proposition 12, that appropriate account must be taken in a public body’s institutional design of the interests of each of the parts of the UK within its remit. 
cy-gb	Ar un ystyr, cymhwyso’r egwyddor yng nghynnig 12 mewn modd penodol a wna’r cynnig hwn yn syml, sef bod rhaid rhoi ystyriaeth briodol yn nyluniad sefydliadol corff cyhoeddus i fuddiannau pob rhan o’r DU sydd o fewn ei gylch gwaith. 

en-gb	But it also follows logically from the argument in proposition 18 in support of a discrete courts system for Wales.
cy-gb	Ond mae’n deillio yn rhesymegol hefyd o’r ddadl yng nghynnig 18 sy’n cefnogi system llysoedd neilltuol i Gymru.

en-gb	The Supreme Court stands at the apex of the legal systems of England and Wales; Northern Ireland; and, for most matters, Scotland. 
cy-gb	Saif y Goruchaf Lys ar frig systemau cyfreithiol Cymru a Lloegr, Gogledd Iwerddon ac, yn y mwyafrif o faterion, yr Alban. 

en-gb	Section 27(8) of the Constitutional Reform Act 2005 provides that: 
cy-gb	Mae adran 27(8) o Ddeddf Diwygio Cyfansoddiadol 2005 yn darparu: 

en-gb	“In making selections for the appointment of judges of the [Supreme] Court the commission must ensure that between them the judges will have knowledge of, and experience of practice in, the law of each part of the United Kingdom.” 
cy-gb	“In making selections for the appointment of judges of the [Supreme] Court the commission must ensure that between them the judges will have knowledge of, and experience of practice in, the law of each part of the United Kingdom.” 

en-gb	On its face, this would appear to require judicial representation from Wales on the Court, as from the other parts of the UK. 
cy-gb	Ar yr wyneb, felly, ymddengys y byddai angen cynrychiolaeth farnwrol o Gymru ar y Llys, fel o rannau eraill o’r DU. 

en-gb	The initial interpretation however was that for this purpose, a “part of the United Kingdom” was a reference to one of the existing three legal jurisdictions within the United Kingdom; 
cy-gb	Dehonglwyd i gychwyn, er hynny fod “part of the United Kingdom” yn gyfeiriad, at y diben hwn, at un o’r tair awdurdodaeth gyfreithiol bresennol yn y Deyrnas Unedig. 

en-gb	on that basis, Wales, as part of the jurisdiction of England and Wales, was not entitled to separate representation on the Court.
cy-gb	Ar y sail honno, nid oedd gan Gymru, fel rhan o awdurdodaeth Cymru a Lloegr, hawl i gael cynrychiolaeth ar wahân ar y Llys.

en-gb	This is not a sustainable position, and both Lord Thomas of Cwmgiedd (as Lord Chief Justice of England and Wales, but now retired) and Lord Lloyd-Jones have served the Court with distinction. 
cy-gb	Nid yw hon yn sefyllfa gynaliadwy, ac mae’r Arglwydd Thomas o Gwmgïedd (fel Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr, ond wedi ymddeol erbyn hyn) a’r Arglwydd Lloyd-Jones wedi gwasanaethau’r Llys gyda rhagoriaeth. 

en-gb	But their appointments appear to have depended upon their personal qualifications and expertise, rather than a recognition of Wales as a distinct entity for legal purposes. 
cy-gb	Ond ymddengys mai ar sail eu cymwysterau a’u harbenigedd personol hwy eu hunain, yn hytrach nag fel cydnabyddiaeth o Gymru fel endid ar wahân at ddibenion cyfreithiol, y cawsant eu penodi. 

en-gb	See further the supplementary evidence of the Welsh Government on the law and the constitution:  
cy-gb	Gweler ymhellach dystiolaeth atodol Llywodraeth Cymru ar y gyfraith a’r cyfansoddiad:  

en-gb	gov.wales/sites/default/files/publications/2018-08/supplementary-evidence-welsh-government-commission-justice-in-wales-law-and constitution.pdf
cy-gb	llyw.cymru/sites/default/files/publications/2018-08/tystiolaeth-atodol-llywodraeth-cymru-ir-comisiwn-ar-gyfiawnder-yng-nghymru-y gyfraith-ar-cyfansoddiad.pdf 

en-gb	If the Supreme Court is truly to be perceived as serving all parts of the United Kingdom, it will be essential, from a constitutional standpoint, that when Lord Lloyd-Jones retires, he is replaced by someone who has “knowledge of, and experience of practice in, the law” of Wales, and that from henceforth Wales is represented on the Supreme Court in its own right. 
cy-gb	Cyn y gellir yn wir ystyried bod y Goruchaf Lys yn gwasanaethu pob rhan o’r Deyrnas Unedig, bydd yn hanfodol, o safbwynt cyfansoddiadol, pan fydd yr Arglwydd Lloyd-Jones yn ymddeol, fod unigolyn yn cael ei benodi yn ei le sydd â gwybodaeth am y gyfraith, a phrofiad o’i hymarfer, yng Nghymru, ac y caiff Cymru ei chynrychioli ar y Goruchaf Lys, o hynny ymlaen, yn ei rhinwedd ei hun. 

en-gb	Creation of a discrete Welsh courts system, as argued for in proposition 18, would reinforce the case for this. 
cy-gb	Byddai creu system o lysoedd neilltuol i Gymru, fel y dadleuwyd drosti yng nghynnig 18, yn atgyfnerthu’r achos o blaid hyn.

en-gb	We also note that since this document was originally published, the Commission on Justice in Wales, referenced above, has recommended that “Wales should be put in a similar position to Scotland and Northern Ireland in the Supreme Court as regards the appointment of judges to the Supreme Court”. 23 
cy-gb	Ers i’r ddogfen hon gael ei chyhoeddi’n wreiddiol rydym yn nodi hefyd fod y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru, a grybwyllir uchod, wedi argymell “y dylai Cymru fod mewn sefyllfa debyg i’r Alban a Gogledd Iwerddon yn y Goruchaf Lys o ran penodi barnwyr i’r Goruchaf Lys”. 23 

en-gb	Recommendation 67 ibid.
cy-gb	23 Argymhelliad 67 ibid.

en-gb	Chapter 7 Constitutional Reform
cy-gb	Pennod 7 Diwygio Cyfansoddiadol

en-gb	Proposition 20
cy-gb	Cynnig 20

en-gb	Future constitutional developments in the United Kingdom should be considered on a holistic basis and on the basis of constitutional principle, rather than by way of ad hoc reforms to particular constitutional settlements. 
cy-gb	Dylid ystyried datblygiadau cyfansoddiadol yn y Deyrnas Unedig yn y dyfodol ar sail holistaidd ac ar sail egwyddor gyfansoddiadol, yn hytrach na thrwy ddiwygio setliadau cyfansoddiadol penodol mewn modd ad hoc. 

en-gb	This should be undertaken by a constitutional convention. 
cy-gb	Dylid gwneud hyn drwy gonfensiwn cyfansoddiadol. 

en-gb	The Welsh Government and the other devolved governments must have seats at the convention table, and have the opportunity to press their particular constitutional aspirations, informed by proposed developments elsewhere in the UK. 
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth Cymru a’r llywodraethau datganoledig eraill gael sedd wrth fwrdd y confensiwn, a chael y cyfle i gyflwyno eu dyheadau cyfansoddiadol penodol, a fydd yn cael eu llywio gan ddatblygiadau arfaethedig mewn mannau eraill yn y DU. 

en-gb	Citizens across the UK should also have an organised ability to contribute to any convention.
cy-gb	Dylid trefnu hefyd fod dinasyddion ledled y DU yn gallu cyfrannu at unrhyw gonfensiwn.

en-gb	In the original ‘Reforming our Union’, we noted that the UK Constitution is uniquely malleable. 
cy-gb	Yn y ddogfen ‘Diwygio ein Hundeb’ wreiddiol, bu inni nodi bod modd dylanwadu mewn ffordd unigryw ar Gyfansoddiad y DU. 

en-gb	It is not codified, nor is there any special procedure to give effect to proposals for constitutional reform. 
cy-gb	Nid yw wedi’i godeiddio, ac nid oes unrhyw weithdrefn arbennig i roi effaith i’r cynigion ar gyfer diwygio cyfansoddiadol. 

en-gb	We also said that our experience of policy conversations about devolution were of a series of bilateral exchanges between the UK Government and the relevant devolved administration, to some degree without reference to how devolution is developing in other parts of the UK. 
cy-gb	Dywedasom hefyd fod ein profiad o sgyrsiau polisi am ddatganoli yn gyfres o drafodaethau rhwng Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig perthnasol, i ryw raddau heb gyfeirio at sut y mae datganoli yn datblygu mewn rhannau eraill o’r DU. 

en-gb	This has resulted in a piecemeal approach, not obviously based on any intellectual rationale, to devolving powers, leading to a patchwork of different arrangements across the UK. 
cy-gb	Mae hyn wedi arwain at ddull tameidiog, nad yw’n seiliedig yn benodol ar unrhyw resymeg ddeallusol, gan arwain at glytwaith o drefniadau gwahanol ar draws y DU. 

en-gb	This is also part of the reasons why, for devolution to work effectively, it requires consistently constructive co-operation and collaboration between the governments of the UK.
cy-gb	Mae hyn hefyd yn rhan o’r rhesymau pam y mae angen cydweithredu a chydlafurio adeiladol cyson rhwng llywodraethau’r DU, er mwyn i ddatganoli weithio’n effeithiol.

en-gb	The Welsh Government has for nearly a decade argued for the creation of a constitutional convention, primarily tasked with examining the full set of relationships between the devolved governments and the UK Government, in the context of our joint enterprise of the governance of the UK. 
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi dadlau ers bron degawd dros sefydlu confensiwn cyfansoddiadol, gyda’r prif nod o edrych ar yr holl berthnasoedd gwahanol rhwng y llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU, a hynny yng nghyd-destun ein hamcan cyffredin o lywodraethu’r DU. 

en-gb	We made that call again when we published ‘Reforming our Union’ in October 2019, and we said that the case for a written constitution, and a debate about the nature of such a written codification needed to form part of these deliberations.
cy-gb	Gwnaethom yr alwad honno eto pan gyhoeddwyd ‘Diwygio ein Hundeb’ ym mis Hydref 2019, a dywedasom fod angen i’r achos dros gyfansoddiad ysgrifenedig, a dadl am natur codeiddio ysgrifenedig o’r fath fod yn rhan o’r trafodaethau hyn.

en-gb	We publish this refreshed document now because we believe there is a growing momentum for the sort of discussion about the future of the Union we have been consistently advocating. 
cy-gb	Rydym yn cyhoeddi’r ddogfen newydd hon yn awr oherwydd ein bod yn credu bod momentwm cynyddol ar gyfer y math o drafodaeth am ddyfodol yr Undeb yr ydym wedi bod yn ei argymell yn gyson. 

en-gb	We have already referred to the House of Lords Constitution Committee’s inquiry into the future governance of the UK, and to the report published earlier this year by Radical Federalism. 
cy-gb	Rydym eisoes wedi cyfeirio at ymchwiliad Pwyllgor Cyfansoddiad Tŷ’r Arglwyddi i lywodraethiant y DU yn y dyfodol, ac at yr adroddiad a gyhoeddwyd yn gynharach eleni gan Radical Federalism. 

en-gb	There is also further work to be undertaken by the Review of Intergovernmental Relations. 
cy-gb	Mae gwaith pellach i’w wneud hefyd gan yr Adolygiad o Gysylltiadau Rhynglywodraethol. 

en-gb	And the Labour Party has established a Constitutional Convention, headed by Gordon Brown.
cy-gb	Ac mae’r Blaid Lafur wedi sefydlu Confensiwn Cyfansoddiadol, o dan arweiniad Gordon Brown.

en-gb	It continues to be our view that future constitutional reform needs to be considered from a UK-wide perspective, but there is as yet no commitment from the UK Government for the national debate across the UK which is clearly needed. 
cy-gb	Ein barn ni o hyd yw bod angen ystyried diwygio cyfansoddiadol yn y dyfodol o safbwynt y DU gyfan, ond nid oes ymrwymiad eto gan Lywodraeth y DU ar gyfer y drafodaeth genedlaethol ledled y DU y mae’n amlwg bod ei hangen. 

en-gb	It is for that reason that we will be taking forward our commitment to foster a national, civic conversation in Wales about our future, by establishing an independent Commission to consider the constitutional future of Wales. 
cy-gb	Dyna pam y byddwn yn bwrw ymlaen â’n hymrwymiad i feithrin sgwrs genedlaethol, ddinesig yng Nghymru am ein dyfodol, drwy sefydlu Comisiwn annibynnol i ystyried dyfodol cyfansoddiadol Cymru. 

en-gb	Our aim is that the Commission and the civic conversation will engage inclusively with individuals, communities and all parts of civic society. 
cy-gb	Ein nod yw y bydd y Comisiwn a’r sgwrs ddinesig yn ymgysylltu mewn ffordd gynhwysol ag unigolion, cymunedau a phob rhan o gymdeithas ddinesig. 

en-gb	It will seek to build a consensus on the issues which most impact on people’s lives and the reforms that would be necessary to achieve changes which would empower and benefit Wales and our communities, increase prosperity and improve quality of life and wellbeing. 
cy-gb	Bydd yn ceisio creu consensws ar y materion sy’n effeithio fwyaf ar fywydau pobl a’r diwygiadau a fyddai’n angenrheidiol i gyflawni newidiadau a fyddai’n grymuso ac a fyddai o fudd i Gymru a’n cymunedau, ac i gynyddu ffyniant a gwella ansawdd bywyd a llesiant.

en-gb	Annex 1 The Twenty Propositions
cy-gb	Atodiad 1 Yr Ugain Cynnig

en-gb	General Principles
cy-gb	Egwyddorion Cyffredinol

en-gb	Whatever its historical origins, the United Kingdom is best seen now as a voluntary association of nations taking the form of a multi-national state, whose members share and redistribute resources and risks amongst themselves to advance their common interests. 
cy-gb	Beth bynnag y bo ei wreiddiau hanesyddol, ystyrir erbyn hyn mai cynghrair wirfoddol o genhedloedd yw’r Deyrnas Unedig ar y gorau, a hynny ar ffurf gwladwriaeth aml-genedl â’i haelodau yn rhannu ac yn ailddosbarthu adnoddau a risgiau ymhlith ei gilydd er eu budd cyffredin. 

en-gb	Wales is committed to this association, which must be based on the recognition of popular sovereignty in each part of the UK; 
cy-gb	Mae Cymru wedi ymrwymo i’r gynghrair hon, y dylid ei seilio ar gydnabyddiaeth o sofraniaeth boblogaidd ym mhob rhan o’r DU. 

en-gb	Parliamentary sovereignty as traditionally understood no longer provides a sound foundation for this evolving constitution.  
cy-gb	Nid yw sofraniaeth Senedd y DU, yn ôl y ddealltwriaeth draddodiadol ohoni, yn cynnig sylfaen gadarn bellach ar gyfer y cyfansoddiad hwn sy’n esblygu. 

en-gb	The principles underpinning devolution should be recognised as fundamental to the UK constitution. 
cy-gb	Dylid cydnabod bod yr egwyddorion sy’n sail i ddatganoli yn sylfaenol i gyfansoddiad y DU. 

en-gb	The devolved institutions must be regarded as permanent features of the UK’s constitutional arrangements; 
cy-gb	Rhaid ystyried y sefydliadau datganoledig fel nodweddion parhaol o gyfansoddiad y DU. 

en-gb	any proposals for the abolition of such institutions should be subject to their consent and to the consent of the relevant electorate.
cy-gb	Dylai unrhyw gynigion i ddiddymu sefydliadau o’r fath fod yn amodol ar eu cydsyniad hwythau ac ar gydsyniad yr etholaeth berthnasol.

en-gb	The powers of the devolved institutions should be founded on a coherent set of responsibilities allocated in accordance with the subsidiarity principle. 
cy-gb	Dylid seilio pwerau’r sefydliadau datganoledig ar gyfres gydlynus o gyfrifoldebau a neilltuir yn unol â’r egwyddor o sybsidiaredd. 

en-gb	Those powers be defined by the listing of the specific matters which it is agreed should be reserved to Westminster in respect of each territory, all other matters (in the case of Wales) being or becoming the responsibility of Senedd Cymru and/or the Welsh Government. 
cy-gb	Dylid diffinio’r pwerau hynny drwy restru’r materion penodol y cytunir y dylid eu cadw yn ôl gan San Steffan mewn perthynas â phob tiriogaeth, gyda phob mater arall (yn achos Cymru) yn dod yn gyfrifoldeb Senedd Cymru a/neu Lywodraeth Cymru. 

en-gb	Legislatures and Legislative Powers
cy-gb	Y Deddfwrfeydd a Phwerau Deddfwriaethol

en-gb	It should be a matter for each legislature to determine its own size, electoral arrangements and internal organisation, with locally-determined Standing Order provision for the relevant legislature in respect of these matters as required.
cy-gb	Mater i’r ddeddfwrfa ei hun ddylai fod pennu ei maint, ei threfniadau etholiadol a’i threfniant mewnol, gyda darpariaeth Rheol Sefydlog a bennir yn lleol ar gyfer y ddeddfwrfa berthnasol mewn perthynas â’r materion hyn yn ôl yr angen.

en-gb	The relations of the four legislatures of the United Kingdom should proceed on the basis of mutual respect. 
cy-gb	Dylai’r berthynas rhwng pedair deddfwrfa y Deyrnas Unedig barhau ar sail parch rhwng y naill a’r llall. 

en-gb	Although, as matters currently stand, the UK Parliament still formally possesses legal authority to legislate for Wales, Scotland and Northern Ireland on all matters (including those devolved), it should not normally seek to legislate for a territory, in relation to matters within the competence of the devolved legislature of that territory, without that legislature’s explicit consent. 
cy-gb	Er bod Senedd y DU, ar hyn o bryd, yn cadw’r awdurdod cyfreithiol yn ffurfiol i ddeddfu ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon ar bob mater (gan gynnwys y rheini sydd wedi’u datganoli), ni ddylai fel arfer geisio deddfu ar gyfer tiriogaeth, mewn perthynas â materion sydd o fewn cymhwysedd deddfwrfa ddatganoledig y diriogaeth honno, heb gydsyniad pendant y ddeddfwrfa honno. 

en-gb	The ‘not normally’ requirement should be entrenched and codified by proper definition and criteria governing its application, giving it real rather than symbolic acknowledgement in our constitutional arrangements. 
cy-gb	Dylid ymwreiddio’r gofyniad hwn sy’n datgan na ddylid gwneud ‘fel arfer’ a’i godeiddio drwy ddiffiniad priodol a meini prawf yn llywodraethu ei gymhwysiad, a sicrhau bod gwir ystyr i’r modd y caiff ei gydnabod yn ein trefniadau cyfansoddiadol yn hytrach nag ystyr symbolaidd yn unig. 

en-gb	This has become more important than ever, given that since December 2019, the UK Government has on three occasions proceeded with UK Bills of great constitutional significance without the consent of the Senedd. 
cy-gb	Mae hyn wedi dod yn bwysicach nag erioed, o gofio bod Llywodraeth y DU, ers mis Rhagfyr 2019, wedi mynd ati ar dri achlysur i fwrw ymlaen â Biliau’r DU o arwyddocâd cyfansoddiadol mawr heb gydsyniad Senedd Cymru.

en-gb	Alternatively, a new constitutional settlement could simply provide that the UK Parliament will not legislate on matters within devolved competence, or seek to modify legislative competence or the functions of the devolved governments, without the consent of the relevant devolved legislature.
cy-gb	Fel arall, gallai setliad cyfansoddiadol newydd ddarparu’n syml na fydd Senedd y DU yn deddfu ar faterion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig, neu’n ceisio addasu cymhwysedd deddfwriaethol neu swyddogaethau’r llywodraethau datganoledig, heb gydsyniad y ddeddfwrfa ddatganoledig berthnasol.

en-gb	It should be recognised that the legislative powers of the UK state are now exercisable by four legislatures rather than one, and so the running costs of the four legislatures should in future be covered together on the same basis as those of the UK Parliament currently, i.e. through a specified funding line (but one covering all four legislatures), ‘top-sliced’ from the total of budget provision for the UK. 
cy-gb	Dylid cydnabod bod pwerau deddfwriaethol gwladwriaeth y DU yn arferadwy gan bedair deddfwrfa yn awr yn hytrach nag un, felly dylid bodloni yn y dyfodol gostau rhedeg y pedair deddfwrfa gyda’i gilydd ar yr un sail â chostau presennol Senedd y DU, hynny yw drwy linell gyllid benodedig (ond un sy’n berthnasol i bob un o’r pedair deddfwrfa), gan ddefnyddio cyfran o gyfanswm darpariaeth y gyllideb ar gyfer y DU.

en-gb	Each of Wales, Scotland and Northern Ireland should continue to be represented in the House of Commons. 
cy-gb	Dylai Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon oll barhau i gael eu cynrychioli yn Nhŷ’r Cyffredin. 

en-gb	A reformed Upper House of Parliament should be constituted, with a membership which takes proper account of the multi-national character of the Union, rather than (as the House of Commons is) being based very largely on population. 
cy-gb	Dylid cyfansoddi Tŷ Uchaf y Senedd ar ei newydd wedd, gydag aelodaeth sy’n ystyried yn briodol natur aml-genedl yr Undeb, yn hytrach na’i seilio (fel yn achos Tŷ’r Cyffredin) i raddau helaeth iawn ar y boblogaeth. 

en-gb	That Upper House should have explicit responsibility for ensuring that the constitutional position of the devolved institutions is properly taken into account in UK parliamentary legislation.
cy-gb	Dylai’r Tŷ Uchaf hwn gael y cyfrifoldeb penodol dros sicrhau bod sefyllfa gyfansoddiadol y sefydliadau datganoledig yn cael ei hystyried yn gywir yn neddfwriaeth Senedd y DU.

en-gb	Executive Powers: 
cy-gb	Pwerau Gweithredol: 

en-gb	Governments, Agencies and Civil Service
cy-gb	Llywodraethau, Asiantaethau  a’r Gwasanaeth Sifil

en-gb	The United Kingdom is governed by four administrations, each of which (including the UK Government in respect of England) has separate responsibilities, which should be recognised by all of the other partners as part of the shared enterprise of the governance of the UK. 
cy-gb	Llywodraethir y Deyrnas Unedig gan bedair llywodraeth, a phob un ohonynt (gan gynnwys Llywodraeth y DU mewn perthynas â Lloegr) â’u cyfrifoldebau neilltuedig y dylai pob un o’r partneriaid eraill, fel rhan o’u hamcan cyffredin o lywodraethu’r DU, eu cydnabod. 

en-gb	The relations of the four governments should therefore proceed on the basis of a partnership of equals, fairly, and in a spirit of mutual respect (and comment on the policies of other administrations should, within a culture of robust political debate, properly reflect that respect). 
cy-gb	Dylai’r berthynas rhwng y pedair llywodraeth felly barhau ar y sail o degwch, a pharch rhwng y naill a’r llall (a dylai sylwadau ar bolisïau’r llywodraethau eraill, mewn diwylliant o drafodaeth wleidyddol gadarn, adlewyrchu’r parch hwnnw yn gywir). 

en-gb	Save where other arrangements have been agreed (and provided for as necessary in legislation), Ministers in each administration should have exclusive authority, and be fully accountable locally, for the exercise of statutory functions in their territories in accordance with their legal powers, without challenge, review or oversight by Ministers of another administration. 
cy-gb	Oni chytunwyd eisoes ar drefniadau eraill (ac y gwneir darpariaeth ar eu cyfer yn ôl yr angen mewn deddfwriaeth), dylai Gweinidogion ym mhob gweinyddiaeth gael yr awdurdod neilltuedig, a bod yn gwbl atebol yn lleol, am arfer swyddogaethau statudol yn eu tiriogaethau yn unol â’u pwerau cyfreithiol, a hynny heb iddynt gael eu herio, eu hadolygu na’u goruchwylio gan Weinidogion gweinyddiaeth arall.

en-gb	There should be well-founded governance arrangements and/or machinery to enable the conduct of intergovernmental relations, of a bilateral and multilateral nature, working collaboratively and on a consensual basis on matters of mutual interest. 
cy-gb	Dylai trefniadau a/neu beirianwaith hirsefydledig fod yn eu lle er mwyn gallu cynnal cysylltiadau rhynglywodraethol mewn perthynas â materion sydd o fudd cyffredin. Gallai’r rhain fod o natur ddwyochrog neu amlochrog fel sy’n briodol. 

en-gb	If all governments agree, there is an option of adopting a common approach with shared governance arrangements and shared delivery mechanisms. 
cy-gb	Os bydd pob un o’r pedair llywodraeth yn cytuno, gellid datblygu dull cyffredin gyda threfniadau cyd-lywodraethu a mecanweithiau cyflenwi a rennir. 

en-gb	This machinery should be underpinned by a robust dispute avoidance and resolution mechanism, with an independent secretariat, with independent input, and with the right to escalate if necessary.
cy-gb	Dylai peirianwaith o’r fath fod yn seiliedig ar fecanwaith cadarn ar gyfer osgoi a datrys anghydfodau, gydag ysgrifenyddiaeth annibynnol, ag iddi fewnbwn annibynnol, a’r hawl i uwchgyfeirio os oes angen.

en-gb	In relation to the UK’s international relations and trade, Ministers and officials of the devolved governments should be engaged and involved through formal intergovernmental machinery in discussion with the UK Government about the formulation of the UK’s policy, negotiating positions and implementation arrangements on matters which may be the subject of international agreements, particularly where these could have important implications for matters within devolved competence. 
cy-gb	O ran cysylltiadau rhyngwladol a masnach y DU, dylid cynnwys Gweinidogion a swyddogion y llywodraethau datganoledig drwy fecanwaith rhynglywodraethol ffurfiol mewn trafodaethau â Llywodraeth y DU ynglŷn â llunio polisi’r DU, safbwyntiau negodi a threfniadau gweithredu ar faterion a all fod yn destun cytundebau rhyngwladol, yn arbennig lle y gallai fod gan y rhain oblygiadau pwysig ar gyfer materion sydd o fewn cymhwysedd datganoledig. 

en-gb	The UK Government should not proceed with UK positions on devolved matters without seeking the devolved governments’ agreement and including the devolved governments throughout. 
cy-gb	Ni ddylai Llywodraeth y DU fwrw ymlaen â safbwyntiau’r DU ar faterion datganoledig heb geisio cytundeb y llywodraethau datganoledig a chynnwys y llywodraethau datganoledig drwyddi draw. 

en-gb	It is for the devolved governments, in consultation with the UK Government (and other governments as necessary) and subsequently with their devolved legislatures, to consider how obligations within devolved competence arising from the UK’s international agreements should be implemented, including whether the devolved institutions should implement these through their own legislation or agree to be covered in UK/GB legislation. 
cy-gb	Mater i’r llywodraethau datganoledig, gan ymgynghori â Llywodraeth y DU (a llywodraethau eraill yn ôl yr angen) a’u deddfwrfeydd datganoledig wedi hynny, ddylai fod ystyried sut y dylid gweithredu rhwymedigaethau sydd o fewn cymhwysedd datganoledig sy’n deillio o gytundebau rhyngwladol y DU. Byddai hyn yn cynnwys ystyried a ddylai’r llywodraethau datganoledig roi’r rhwymedigaethau hynny ar waith drwy eu deddfwriaeth eu hunain neu gytuno eu  bod yn cael eu cynnwys yn neddfwriaeth y DU/Prydain Fawr.

en-gb	Whenever creation, or repurposing, of a public body or agency with executive responsibilities for more than one part of the UK is in prospect, consideration must always be given in its institutional design to the views of the relevant devolved administrations, to enable appropriate account to be taken of the interests of each of the parts of the UK within the agency’s remit. 
cy-gb	Pryd bynnag y bydd trefniadau yn yr arfaeth ar gyfer creu corff neu asiantaeth gyhoeddus sydd â chyfrifoldebau gweithredol dros fwy nag un rhan o’r DU, neu pan addasir corff neu asiantaeth o’r fath at ddibenion eraill, rhaid i ddyluniad y sefydliad ystyried bob amser farn y llywodraethau datganoledig perthnasol, a hynny er mwyn i fuddiannau pob rhan o’r DU sydd o fewn cylch gwaith y corff neu asiantaeth gael eu hystyried yn briodol. 

en-gb	This should include arrangements relating both to a body’s governance and funding, and to scrutiny and oversight of its activities. 
cy-gb	Dylai hyn gynnwys trefniadau sy’n ymwneud â llywodraethiant y corff, a’i drefniadau cyllido, yn ogystal â’r modd y goruchwylir ei weithgareddau ac y creffir arnynt. 

en-gb	Ministers in each administration should continue to be supported by civil servants subject to common rules and codes as to appointment and professional conduct; 
cy-gb	Dylai Gweinidogion ym mhob gweinyddiaeth barhau i gael eu cefnogi gan weision sifil yn amodol ar reolau a chodau cyffredin mewn perthynas â phenodiadau ac ymddygiad proffesiynol; 

en-gb	and arrangements should be in place to facilitate exchanges and transfers of staff from one administration to another.
cy-gb	a dylid rhoi trefniadau ar waith i hwyluso’r broses o gyfnewid a throsglwyddo staff rhwng un weinyddiaeth a gweinyddiaeth arall.

en-gb	Finance
cy-gb	Cyllid

en-gb	It is for the UK Government to determine levels of public expenditure, both for programmes operating at UK/GB/England and Wales level and for England in respect of policy areas which are devolved. 
cy-gb	Mater i Lywodraeth y DU benderfynu yn ei gylch yw lefelau gwariant cyhoeddus, o ran rhaglenni sy’n gweithredu ar lefel Cymru a’r DU/Prydain Fawr/Lloegr ac ar gyfer Lloegr mewn perthynas â meysydd polisi sydd wedi cael eu datganoli. 

en-gb	Spending power for the devolved governments should be determined, having regard to proposed levels of spending for England, by reference to a set of agreed objective indicators of relative need, so that spending power is fair across the different governments and an equivalent level and quality of public goods can be delivered in all parts of the UK. 
cy-gb	Dylid pennu grym gwario’r llywodraethau datganoledig, gan ystyried y lefelau gwariant arfaethedig ar gyfer Lloegr, drwy gyfeirio at gyfres o ddangosyddion amcan y cytunwyd arnynt o angen cymharol, er mwyn sicrhau bod grym gwario yn deg ar draws y gwahanol lywodraethau a bod modd cyflenwi lefel ac ansawdd gyfatebol o nwyddau cyhoeddus ym mhob rhan o’r DU. 

en-gb	The UK Government should not be able arbitrarily to allocate additional funding to any particular part of the UK outside these arrangements, or to create new UK-wide spending programmes in areas of devolved responsibility without the consent of the respective devolved governments.
cy-gb	Ni ddylai Llywodraeth y DU allu fynd ati’n fympwyol i ddyrannu cyllid ychwanegol i unrhyw ran benodol o’r DU y tu allan i’r trefniadau hyn, nac i greu rhaglenni gwario newydd ar gyfer y DU gyfan mewn meysydd o gyfrifoldeb datganoledig heb gydsyniad y priod lywodraethau datganoledig.

en-gb	The devolved governments should be resourced by a combination of needs-based grant from the UK Government, resources raised through devolved and local taxation, and capital borrowing. 
cy-gb	Dylid rhoi adnoddau i’r llywodraethau datganoledig drwy gyfuniad o grant sy’n seiliedig ar anghenion gan Lywodraeth y DU, adnoddau a godwyd drwy drethi datganoledig a lleol, a benthyciadau cyfalaf. 

en-gb	The balance of funding for each devolved administration as between UK Government grant and revenue raised through devolved and local taxation will reflect particular circumstances and local political preferences. 
cy-gb	Bydd cydbwysedd y cyllid ar gyfer pob gweinyddiaeth datganoledig, fel y cydbwysedd rhwng grant Llywodraeth y DU a’r refeniw a godir drwy drethi datganoledig a lleol, yn adlewyrchu eu hamgylchiadau penodol a’r tueddiadau gwleidyddol yn lleol. 

en-gb	There is no assumption that the balance of funding or the scope of devolved taxation powers will be identical across all devolved administrations. 
cy-gb	Nid oes unrhyw ragdybiaeth y bydd y cydbwysedd cyllid na chwmpas y pwerau trethi datganoledig yn union yr un fath ym mhob un o’r llywodraethau datganoledig. 

en-gb	However, the agreements underpinning fiscal relationships between the UK Government and the devolved administrations should be based on common principles of partnership, transparency, and recognition of the interconnected nature of the UK and devolved administration fiscal landscape. 
cy-gb	Fodd bynnag, dylid seilio’r cytundebau sy’n sylfaen i’r berthynas gyllidol rhwng Llywodraeth y DU a’r llywodraethau datganoledig ar yr egwyddorion cyffredin o bartneriaeth, tryloywder, a chydnabyddiaeth o natur ryng-gysylltiedig y DU a thirwedd gyllidol y llywodraethau datganoledig. 

en-gb	The operation of these resourcing arrangements, including determinations of devolved governments’ spending power, borrowing limits and budgetary flexibility, should be the responsibility of a public agency accountable to all four governments jointly.
cy-gb	Dylai’r gwaith o weithredu’r trefniadau hyn ar gyfer darparu adnoddau, gan gynnwys penderfynu ar bŵer gwario llywodraethau datganoledig, terfynau benthyca a hyblygrwydd cyllidebol, fod yn gyfrifoldeb i asiantaeth gyhoeddus sy’n atebol i’r pedair llywodraeth ar y cyd.

en-gb	It is for the devolved governments to determine, within the powers and resources available to them, their own priorities for taxation and public expenditure relating to their devolved responsibilities, and to account for their decisions to their own legislatures. 
cy-gb	Mater i’r llywodraethau datganoledig yw pennu, yn unol â’r pwerau a’r adnoddau sydd ar gael iddynt, eu blaenoriaethau eu hunain ar gyfer trethiant a gwariant cyhoeddus sy’n gysylltiedig â’u cyfrifoldebau datganoledig, a rhoi eglurhad o’u penderfyniadau i’w deddfwrfeydd eu hunain. 

en-gb	However, decisions taken by the devolved governments or bodies under their jurisdiction can have financial implications for departments or agencies of the UK Government (“spillover” effects). 
cy-gb	Fodd bynnag, caiff penderfyniadau a wneir gan y gweinyddiaethau datganoledig neu gyrff o dan eu hawdurdodaeth oblygiadau ariannol ar adrannau neu asiantaethau Llywodraeth y DU (effeithiau ‘goferu’). 

en-gb	Alternatively, decisions of UK departments or agencies can lead to financial implications for the devolved governments. 
cy-gb	Fel arall, gall penderfyniadau gan adrannau neu asiantaethau’r DU gael goblygiadau ariannol i’r llywodraethau datganoledig. 

en-gb	In these cases, the government responsible for the decisions leading to financial implications for others must take responsibility for dealing with those implications. 
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, rhaid i’r Llywodraeth sy’n gyfrifol am y penderfyniadau sy’n arwain at oblygiadau ariannol i eraill gymryd cyfrifoldeb dros ddelio â’r goblygiadau hynny. 

en-gb	Disagreements on the operation of this principle should be subject to independent assessment.
cy-gb	Dylai unrhyw anghydfodau ynglŷn â gweithredu’r egwyddor hon fod yn destun asesiad annibynnol.

en-gb	Justice and the Courts
cy-gb	Cyfiawnder a’r Llysoedd

en-gb	The devolved institutions (and the UK Government and Parliament in respect of England) should be responsible for policing and the administration of justice in their territories. 
cy-gb	Dylai’r sefydliadau datganoledig (a Llywodraeth a Senedd y DU mewn perthynas â Lloegr) fod yn gyfrifol am blismona a gweinyddu cyfiawnder yn eu tiriogaethau eu hunain. 

en-gb	Jurisdictional arrangements and court structures should reflect the devolved institutions’ distinctive responsibilities for their territories in respect of these and related matters.
cy-gb	Dylai trefniadau awdurdodaethol a strwythurau llysoedd adlewyrchu cyfrifoldebau neilltuedig y sefydliadau datganoledig dros eu tiriogaethau mewn perthynas â’r materion hyn a materion cysylltiedig.

en-gb	The Supreme Court, as the ultimate court of appeal for most matters within the United Kingdom, should have in its membership individuals identified with each and every part of the UK. 
cy-gb	Dylai’r Goruchaf Lys, fel y llys apêl uchaf ar gyfer y rhan fwyaf o faterion yn y Deyrnas Unedig, gynnwys ymhlith ei aelodau unigolion sy’n ymuniaethu â phob rhan o’r DU. 

en-gb	The opportunity should be taken, when vacancies come to be filled, to ensure that at least one suitably-qualified person identified with Wales is a member of the Supreme Court.
cy-gb	Dylid manteisio ar y cyfle, pan ddaw swyddi gwag y bydd angen eu llenwi, i sicrhau bod o leiaf un person sydd â’r cymwysterau addas sy’n ymuniaethu â Chymru yn aelod o’r Goruchaf Lys.

en-gb	Constitutional Reform
cy-gb	Diwygio Cyfansoddiadol

en-gb	Future constitutional developments in the United Kingdom should be considered on a holistic basis and on the basis of constitutional principle, rather than by way of ad hoc reforms to particular constitutional settlements. 
cy-gb	Dylid ystyried datblygiadau cyfansoddiadol yn y Deyrnas Unedig yn y dyfodol ar sail holistaidd ac ar sail egwyddor gyfansoddiadol, yn hytrach na thrwy ddiwygio setliadau cyfansoddiadol penodol mewn modd ad hoc. 

en-gb	This should be undertaken by a constitutional convention. 
cy-gb	Dylid gwneud hyn drwy gonfensiwn cyfansoddiadol. 

en-gb	The Welsh Government and the other devolved governments must have seats at the convention table, and have the opportunity to press their particular constitutional aspirations, informed by proposed developments elsewhere in the UK. 
cy-gb	Rhaid i Lywodraeth Cymru a’r llywodraethau datganoledig eraill gael sedd wrth fwrdd y confensiwn, a chael y cyfle i gyflwyno eu dyheadau cyfansoddiadol penodol, a fydd yn cael eu llywio gan ddatblygiadau arfaethedig mewn mannau eraill yn y DU. 

en-gb	Citizens across the UK should be able to participate in any convention.
cy-gb	Dylid trefnu hefyd fod dinasyddion ledled y DU yn gallu cyfrannu at unrhyw gonfensiwn.