Cyfarfod y Grŵp Cynghori ar Arloesi Democratiaeth: 18 Rhagfyr 2025

Aelodau'r grŵp

• Anwen Elias (Cadeirydd)
• Sarah Allan
• Jess Blair
• Mike Corcoran
• Tomos Dafydd Davies
• Yvonne Murphy
• Julie Sangani

Ymddiheuriadau

• Sally Holland
• Diana Stirbu
• Leanne Wood

Nad ydynt yn aelodau o'r grŵp

• Eitem 5: cynrychiolydd o’r Sefydliad Prifysgol Ewropeaidd (EUI), cynrychiolydd o FIDE, arbenigwr annibynnol ar gyfranogiad y cyhoedd

1. Cytunwyd ar y nodyn o’r cyfarfod blaenorol. Cytunodd yr aelodau i ddefnyddio Copilot yn y cyfarfod hwn i helpu i gymryd nodiadau.

2. Nododd y grŵp fod Mo Alamgir wedi ymddiswyddo o’r Grŵp a bod Daisy Thomson ar absenoldeb mamolaeth.

Cyflwynwyd gan Yvonne Murphy yn rhinwedd ei swydd broffesiynol ac nid yn rhinwedd ei haelodaeth o’r grŵp.

3. Clywodd y grŵp drosolwg o fenter y Blwch Democratiaeth, sy’n amlinellu ei ffocws ar wybodaeth hygyrch, amhleidiol, rhaglen ysgolion creadigol, ac ymgysylltu wyneb yn wyneb drwy’r Siop Siarad.

4. Roedd ymchwil gan Omidaze Productions yn tynnu sylw at ddiddordeb y cyhoedd mewn gwybodaeth ddemocrataidd syml a pherthnasol ar draws ysgolion, sianeli ar-lein a sianeli wyneb yn wyneb ac mewn ffafrio dulliau creadigol a chydweithredol gyda brandio anllywodraethol. Nododd yr ymchwil fwlch mewn gwybodaeth ddemocrataidd sylfaenol, yn enwedig ymhlith athrawon a phobl ifanc.

5. Bu’r grŵp yn trafod ffactorau sy’n effeithio ar raddfa’r gwaith hwn, gan gynnwys ystyriaethau sefydliadol a chyllidol, a’r angen am gydweithio ar draws sectorau. Myfyriodd yr aelodau ar lywodraethu, annibyniaeth, cyfathrebu â’r cyhoedd, a chyfeiriwyd at enghreifftiau o bartneriaethau gwerthuso a dysgu sy’n bodoli eisoes.

6. Bu’r aelodau’n trafod sut gellid cefnogi a chynyddu mentrau addysg ddemocrataidd yng Nghymru, rolau posibl comisiynwyr, pa mor ymarferol yw cyflwyno modelau ar draws awdurdodau lleol, a’r angen i osgoi dyblygu ymdrechion ar draws sefydliadau. Codwyd pwyntiau am rwymedigaethau ymgynghori statudol ac enghreifftiau o fodelau rhyngwladol cynaliadwy.

7. Pwysleisiodd yr aelodau ei bod yn bwysig cael eglurder ynghylch perchnogaeth, cyllid ac osgoi’r canfyddiad o wrthdaro rhwng buddiannau.

8. Rhoddodd yr is-grŵp yr wybodaeth ddiweddaraf i’r aelodau am themâu sy’n dod i’r amlwg ac argymhellion drafft ar gyfer y Dirprwy Brif Weinidog, gan gydnabod yr angen i gydbwyso argymhellion lefel uchel â meysydd lle mae angen rhagor o dystiolaeth. Roedd y materion a ystyriwyd yn cynnwys y cwricwlwm a chymorth i athrawon, capasiti awdurdodau lleol, addysg ddemocrataidd anffurfiol, a chyllid cynaliadwy.

9. Cytunwyd y dylai’r adroddiad interim nodi canfyddiadau cynnar wrth nodi meysydd ar gyfer gwaith pellach. Rhoddodd yr ysgrifenyddiaeth gyngor ar ddisgwyliadau ar gyfer yr adroddiad.

10. Amlinellodd arbenigwyr allanol ddulliau rhyngwladol o wreiddio prosesau cydgynghorol mewn systemau seneddol, gan gynnwys modelau lle mae cynulliadau dinasyddion neu bwyllgorau cymysg yn cael eu hintegreiddio’n ffurfiol yng ngwaith y senedd, gan nodi gwerth strwythurau parhaol neu reolaidd.

11. Roedd y manteision yn cynnwys ystyried materion cymhleth ar sail gwybodaeth, cynnwys y cyhoedd yn ehangach, mwy o hyder ymysg cyfranogwyr, a chydweithio trawsbleidiol. Roedd y pethau sy’n galluogi yn cynnwys cefnogaeth wleidyddol uwch, capasiti sefydliadol, hwyluso medrus, cyfathrebu clir, a dilyniant gweladwy.

12. Bu’r Grŵp yn trafod pa mor bosibl yw cymhwyso hyn yng Nghymru, gan gynnwys cysylltiadau â gwaith pwyllgor, heriau o ran capasiti, a’r angen am ddilyniant ac ystyriaeth strwythuredig fel rhan o seilwaith democrataidd hirdymor.

13. Bu’r aelodau yn myfyrio ar gyfleoedd a rhwystrau yn y Senedd a strwythurau democrataidd ehangach Cymru, gan gynnwys capasiti staff, ymgysylltu â phwyllgorau, cyfryngau ar gyfer prosesau yn y dyfodol, meithrin ymddiriedaeth wleidyddol, profiadau cyfranogwyr, a dangos ystyriaeth yn ymarferol.

14. Nododd yr aelodau gynnydd o ran adolygiadau tystiolaeth is-grwpiau ac ymgysylltu â rhanddeiliaid, cynllunio parhaus ar gyfer cynllun peilot gydag awdurdod lleol, sesiynau tystiolaeth sydd ar y gweill, a chadarnhad o ddyddiadau cyfarfodydd yn y dyfodol.

15. Bu’r grŵp yn trafod gweithgareddau cyfathrebu a lledaenu posibl ar gyfer yr adroddiad, gan nodi bod bwriad i'w gyhoeddi ychydig cyn y cyfnod cyn-etholiadol yn 2026.